§ 112

§ 112. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia10), z wyjątkiem:1) § 80 i § 96, które wchodzą w życie z dniem 1 maja 2019 r.;2) § 68 pkt 4, § 70 pkt 2, § 72 pkt 2, § 74 pkt 3, § 81 ust. 1 pkt 2, § 84 pkt 2, § 86 ust. 1 pkt 4, § 90 pkt 2, § 92 pkt 2, § 94 ust. 1 pkt 3, § 97 ust. 1 pkt 2, § 100 pkt 3, które wchodzą w życie z dniem 1 maja 2020 r.10) Rozporządzenie zostało ogłoszone w dniu 8 czerwca 2017 r. Dziennik Ustaw – 33 –  Poz. 155 Załączniki do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 19 maja 2017 r. Załącznik nr 110) SKRÓTY NAZW UPRAWNIEŃ WPISYWANYCH DO ŚWIADECTWA KWALIFIKACJI 1. Nazwy poszczególnych świadectw kwalifikacji. Nazwa specjalności Symbol świadectwa kwalifikacji w języku polskim w języku angielskim informator służby informacji powietrznej flight information service officer FISC informator lotniskowej służby informacji powietrznej aerodrome flight information service officer AFISC 2.*) Skróty nazw uprawnień i uprawnień uzupełniających wpisywanych do świadectw kwalifikacji. Symbol/skrót Nazwa w języku polskim Nazwa w języku angielskim Wpisy do świadectwa kwalifikacji informatora służby informacji powietrznej FIS uprawnienie obszarowej służby informacji powietrznej Flight Information Service Rating RIS uprawnienie radarowej obszarowej służby informacji powietrznej Radar Information Service Rating OJTI uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia operacyjnego On-the-Job Training Instructor Endorsement STDI uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia na szkoleniowych urządzeniach symulacji ruchu lotniczego Synthetic Training Device Instructor Endorsement Wpisy do świadectwa kwalifikacji informatora lotniskowej służby informacji powietrznej OJTI uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia operacyjnego On-the-Job Training Instructor Endorsement *) Oprócz wymienionych w tabeli uprawnień oraz uprawnień uzupełniających do świadectw kwalifikacji wpisuje się uprawnienie uzupełniające w jednostce w formie skrótu odpowiedniej nazwy lotniska albo części przestrzeni powietrznej, opublikowanego w Zintegrowanym Pakiecie Informacji Lotniczych, w części Zbiór Informacji Lotniczych (AIP Polska). ________________________________________ 10) Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 5 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 4. Załączniki do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 19 maja 2017 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 155)Załącznik nr 1SKRÓTY NAZW UPRAWNIEŃ WPISYWANYCH DO ŚWIADECTWA KWALIFIKACJI Dziennik Ustaw – 34 –  Poz. 155 STDI uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia na szkoleniowych urządzeniach symulacji ruchu lotniczego Synthetic Training Device Instructor Endorsement 3. Treść wpisów do świadectw kwalifikacji potwierdzających spełnienie wymogu posiadania biegłości językowej. Wpis w języku polskim Wpis w języku angielskim Spełnienie wymogu posiadania biegłości językowej Polski/poziom … /data Polish/level …/date Angielski/poziom …/data English/level …/date Dziennik Ustaw – 35 –  Poz. 155 1. Wzór świadectwa FIS XIIb Bieżące uprawnienia i uprawnienia uzupełniające Current ratings and endorsements Uprawnienie uzupełniające w jednostce Unit endorsement Uprawnienie /uprawnienie uzupełniające Ratings/Endorsements Ważne do dnia Valid until Potwierdzenie Confirmation Uprawnienie uzupełniające w jednostce Unit endorsement Uprawnienie /uprawnienie uzupełniające Ratings/Endorsements Ważne do dnia Valid until Potwierdzenie Confirmation Organ Unit ICAO symbol ICAO indicator Sektor Sector Organ Unit ICAO symbol ICAO indicator Sektor Sector EPWW Olsztyn FIS dd/mm/rrrr EPWW Olsztyn RIS dd/mm/rrrr --- --- OJTI dd/mm/rrrr XIII Uwagi Remarks Polski/poziom …/dd/mm/rrrr Polish/level …/dd/mm/yyyy Angielski/poziom …/dd/mm/rrrr English/level …/dd/mm/yyyy RZECZPOSPOLITA POLSKA REPUBLIC OF POLAND Urząd Lotnictwa Cywilnego – ULC Civil Aviation Authority – CAA ŚWIADECTWO KWALIFIKACJI INFORMATORA SŁUŻBY INFORMACJI POWIETRZNEJ CERTIFICATE OF QUALIFICATION OF THE FLIGHT INFORMATION SERVICE OFFICER I Państwo wydania State of issue: RZECZPOSPOLITA POLSKA REPUBLIC OF POLAND III Numer świadectwa Certificate number: PL-xxxx-FISC-zz IV Nazwisko i imię posiadacza Last and first name of holder: Kowalski Jan IVa Data i miejsce urodzenia Date and place of birth: dd/mm/rrrr V Adres zamieszkania Address of holder: VI Obywatelstwo Nationality: polskie Polish VII Podpis posiadacza Signature of holder: VIII Organ wydający Issuing competent authority Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego President of the Civil Aviation Authority X Podpis wydającego, data Signature of issuing officer, date: dd/mm/rrrr XI Pieczęć ULC Stamp of CAA: II Nazwa świadectwa Title of certificate: Świadectwo kwalifikacji informatora służby informacji powietrznej Certificate of qualification of the flight information service officer IX Ważność: Niniejsze świadectwo jest wydane bezterminowo i może być wykorzystywane tylko łącznie z dowodem tożsamości posiadacza ze zdjęciem i ważnym orzeczeniem lotniczo-lekarskim. Validity: This certificate is issued lifetime and must be accompanied by a legal identity document of the certificate holder containing a photograph and a valid medical certificate. XIIa Uprawnienia/uprawnienia instruktorskie: Posiadacz jest uprawniony do wykonywania czynności w organach ATS zgodnie z następującymi ważnymi uprawnieniami i uprawnieniami uzupełniającymi wyszczególnionymi w części XIIb. Ratings/instructor endorsements: The holder is entitled to exercise the functions of the following ratings at the ATS units for which current endorsements are held as detailed in section XIIb. Uprawnienie: Rating: Data wydania: Date of first issue: FIS dd/mm/rrrr RIS dd/mm/rrrr Uprawnienie instruktorskie: Instructor endorsement: Data wydania: Date of first issue: OJTI dd/mm/rrrr STDI dd/mm/rrrr XIV Wyjaśnienie skrótów – Decode of abbreviations Skróty uprawnień Rating abbreviations: Uprawnienie obszarowej służby informacji powietrznej (Flight Information Service Rating) FIS Uprawnineie radarowej obszarowej służby informacji powietrznej (Radar Information Service Rating) RIS Skróty uprawnień uzupełniających Endorsement abbreviations: Uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia operacyjnego (On-the Job Training Instructor Endorsement ) – OJTI Uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia na szkoleniowych urządzeniach symulacji ruchu lotniczego (Synthetic Training Device Instructor Endorsement) – STDI Załącznik nr 2WZORY ŚWIADECTW KWALIFIKACJI Dziennik Ustaw – 36 –  Poz. 155 2. Wzór świadectwa AFIS XIIb Bieżące uprawnienia uzupełniające Current endorsements Uprawnienie uzupełniające w jednostce (ICAO symbol) Unit endorsement (ICAO indicator) Uzupełniające uprawnienie instruktorskie Instructor endorsement Ważne do dnia Valid until Potwierdzenie Confirmation Uprawnienie uzupełniające w jednostce (ICAO symbol) Unit endorsement (ICAO indicator) Uzupełniające uprawnienie instruktorskie Instructor endorsement Ważne do dnia Valid until Potwierdzenie Confirmation EPMO --- dd/mm/rrrr --- OJTI dd/mm/rrrr XIII Uwagi Remarks Polski/poziom …/dd/mm/rrrr Polish/level …/dd/mm/yyyy Angielski/poziom …/dd/mm/rrrr English/level …/dd/mm/yyyy RZECZPOSPOLITA POLSKA REPUBLIC OF POLAND Urząd Lotnictwa Cywilnego – ULC Civil Aviation Authority – CAA ŚWIADECTWO KWALIFIKACJI INFORMATORA LOTNISKOWEJ SŁUŻBY INFORMACJI POWIETRZNEJ CERTIFICATE OF QUALIFICATION OF THE AERODROME FLIGHT INFORMATION SERVICE OFFICER I Państwo wydania State of issue: RZECZPOSPOLITA POLSKA REPUBLIC OF POLAND III Numer świadectwa Certificate number: PL-xxxx-AFISC-zz IV Nazwisko i imię posiadacza Last and first name of holder: Kowalski Jan IVa Data i miejsce urodzenia Date and place of birth: dd/mm/rrrr V Adres zamieszkania Address of holder: VI Obywatelstwo Nationality: polskie Polish VII Podpis posiadacza Signature of holder: VIII Organ wydający Issuing competent authority Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego President of the Civil Aviation Authority X Podpis wydającego, data Signature of issuing officer, date: dd/mm/rrrr XI Pieczęć ULC Stamp of CAA: XIV Wyjaśnienie skrótów Decode of abbreviations Skróty uprawnień uzupełniających Endorsement abbreviations: Uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia operacyjnego (On-the-Job Training Instructor Endorsement) – OJTI Uprawnienie uzupełniające instruktora szkolenia na szkoleniowych urządzeniach symulacji ruchu lotniczego (Synthetic Training Device Instructor Endorsement) – STDI II Nazwa świadectwa Title of certificate: Świadectwo kwalifikacji informatora lotniskowej służby informacji powietrznej Certificate of qualification of the aerodrome flight information service officer IX Ważność: Niniejsze świadectwo jest wydane bezterminowo i może być wykorzystywane tylko łącznie z dowodem tożsamości posiadacza ze zdjęciem i ważnym orzeczeniem lotniczo-lekarskim. Validity: This certificate is issued lifetime and must be accompanied by a legal identity document of the certificate holder containing a photograph and a valid medical certificate. XIIa Uzupełniające uprawnienia instruktorskie: Posiadacz jest uprawniony do wykonywania czynności w organach ATS zgodnie z następującymi ważnymi uprawnieniami uzupełniającymi w jednostce wyszczególnionymi w części XIIb. Instructor endorsements: The holder is entitled to exercise the functions of the following unit endorsements at the ATS units as detailed in section XIIb. Uzupełniające uprawnienie instruktorskie: Instructor endorsement: Data wydania: Date of first issue: OJTI dd/mm/rrrr STDI dd/mm/rrrr Dziennik Ustaw – 37 –  Poz. 155 Objaśnienia:1. Świadectwo kwalifikacji wydaje się na papierze koloru białego bez wybielaczy optycznych, posiadającym zabezpie-czenie chemiczne zapobiegające przerabianiu lub podrabianiu dokumentu oraz sprzyjające ujawnianiu takich działań, znak wodny Urzędu Lotnictwa Cywilnego oraz włókna zabezpieczające widoczne w świetle UV i w świetle dziennym. Papier powinien być dostatecznie trwały, umożliwiający wieloletnie użytkowanie. Świadectwo kwalifikacji jest wydawane na pa-sie stanowiącym ½ formatu A-4 powstałym z wzdłużnego cięcia, a każda strona stanowi ¼ długości tego pasa.2. Każde świadectwo kwalifikacji posiada:1) stronę tytułową określającą rodzaj dokumentu;2) standardowe części oznaczone numeracją rzymską, zawierające wpisy do świadectwa kwalifikacji stałe i zmienne:a) część I zawiera nadruk w języku polskim: „Rzeczpospolita Polska” i angielskim: „Republic of Poland”,b) część II zawiera nazwę świadectwa kwalifikacji w języku polskim i angielskim,c) część III zawiera numer świadectwa kwalifikacji przedstawiony następująco: „PL-xxxx-SYMBOL-zz”, który zawiera:– oznaczenie PL – kod przydzielony Rzeczypospolitej Polskiej przez ONZ,– kolejne cyfry osobistego numeru członka personelu lotniczego, przydzielonego w rejestrze personelu lotniczego,– SYMBOL – symbol literowy wymieniony w tabeli w pkt 1 załącznika nr 1 kolumna 3,– dwie ostatnie cyfry roku pierwszego wydania świadectwa kwalifikacji, np. 11,d) część IV zawiera nazwisko i imię posiadacza świadectwa kwalifikacji, wpisane alfabetem łacińskim, nawet wów-czas, gdy to imię i nazwisko w języku ojczystym posiadacza świadectwa kwalifikacji jest pisane innym alfabe-tem,e) część IVa jest przeznaczona na wpisanie daty i miejsca urodzenia w następujący sposób: dd/mm/rrrr, przy czym litery d oznaczają dzień, litery m oznaczają miesiąc, a litery r oznaczają rok,f) część V jest przeznaczona na wpisanie adresu posiadacza świadectwa kwalifikacji: nazwy ulicy, numeru domu i mieszkania, kodu pocztowego, miejscowości, nazwy kraju w języku polskim,g) część VI jest przeznaczona na wpisanie obywatelstwa w języku polskim i angielskim,h) część VII jest przeznaczona na podpis posiadacza świadectwa kwalifikacji,i) część VIII zawiera nazwę organu wydającego świadectwo kwalifikacji w języku polskim: „Prezes Urzędu Lotnic- twa Cywilnego” i angielskim: „President of the Civil Aviation Authority”,j) część IX zawiera określenie okresu, na który świadectwo kwalifikacji zostało wydane, w języku polskim i angielskim,k) część X jest przeznaczona na podpis Prezesa Urzędu albo osoby wydającej świadectwo kwalifikacji w jego imieniu,l) część XI jest przeznaczona na odcisk pieczęci Urzędu Lotnictwa Cywilnego,m) części XIIa i XIIb są przeznaczone na wpisy w języku polskim i angielskim, przy czym:– część XIIa jest przeznaczona na wpisy uprawnień i uzupełniających uprawnień instruktorskich nadanych po-siadaczowi świadectwa kwalifikacji, podlegających przedłużeniu ważności, oraz dat ich pierwszego wydania; wpisy te nie są usuwane w przypadku utraty ważności uprawnienia,– część XIIb jest przeznaczona na wpisy przedłużeń ważności wpisanych uprawnień i uzupełniających upraw-nień instruktorskich dokonanych przez uprawnionego egzaminatora państwowego,n) część XIII jest przeznaczona na wpisanie ograniczeń oraz informacji o biegłości językowej w zakresie języka polskiego lub angielskiego, a także innych informacji wymaganych przez art. 39 Konwencji,o) część XIV jest przeznaczona na informację o znaczeniu skrótów użytych w danym świadectwie kwalifikacji we wpisach uprawnień i uzupełniających uprawnień instruktorskich, przedłużeń ich ważności i ograniczeń oraz na inne wpisy. Dziennik Ustaw – 38 –  Poz. 155 Załącznik nr 3SZCZEGÓŁOWE WARUNKI I SPOSÓB PROWADZENIA SZKOLENIA LOTNICZEGOW celu zapewnienia właściwych warunków i sposobu prowadzenia szkolenia lotniczego w celu uzyskania świadectw kwalifikacji oraz uprawnień do nich wpisywanych organizacja szkoleniowa:1) określa strukturę organizacyjną wspomagającą bezpieczeństwo, efektywność i ciągłość szkolenia;2) zapewnia, że jej struktura organizacyjna określa:a) zakres odpowiedzialności i obowiązki kadry zarządzającej odpowiedzialnej za zadania związane z procesem szkolenia i za zarządzanie jakością,b) zależności i obieg sprawozdawczości pomiędzy różnymi częściami i procesami organizacji;3) zapewnia kadrę zarządzającą, do której zalicza się kierownika odpowiedzialnego, kierownika szkolenia, szefa szkole-nia teoretycznego, szefa szkolenia praktycznego, kierownika/szefa technicznego, kierownika jakości, z tym że w przy-padku organizacji, która szkoli w celu uzyskania świadectwa AFIS, dopuszcza się możliwość łączenia niektórych z tych funkcji po uzyskaniu akceptacji Prezesa Urzędu;4) dysponuje bazą dydaktyczną i zapleczem odpowiednimi do rodzaju, zakresu i intensywności oferowanego szkolenia lotniczego, w tym niezbędnymi obiektami oraz urządzeniami;5) zapewnia, że baza dydaktyczna umożliwia osiągnięcie celów szkolenia zawartych w kursach szkoleniowych;6) utrzymuje środki materialne niezbędne dla prowadzenia działalności;7) ubezpiecza odpowiedzialność cywilną za szkody wynikające z prowadzonej działalności szkoleniowej stosownie do rodzaju oferowanego szkolenia;8) jeżeli korzysta z usług innego podmiotu, zapewnia, że porozumienia o współpracy obejmują wzajemną odpowiedzialność;9) posiada, z zastrzeżeniem pkt 11, system zarządzania jakością, za pomocą którego:a) określa politykę i strategię systemu jakości oraz zapewnia ich stosowanie na wszystkich poziomach organizacji,b) określa program zapewnienia jakości, zawierający procedury przeznaczone do weryfikacji zgodności systemów oraz wszystkich zachodzących procesów z mającymi zastosowanie wymogami, standardami i procedurami,c) zapewnia, w formie pisemnych porozumień, że korzystając z usług szkoleniowych innego podmiotu lub pod- wykonawcy, obejmuje je programem zapewnienia jakości,d) dostarcza dowodów funkcjonowania tego systemu poprzez posiadanie instrukcji systemu jakości i dokumentacji monitorowania zgodności działań organizacji z procedurami,e) wyznacza przedstawicieli kadry zarządzającej do monitorowania zgodności działań organizacji z procedurami i właściwości procedur w celu zapewnienia bezpiecznego i skutecznego przebiegu szkolenia,f) przeprowadza przeglądy systemu jakości i, w razie konieczności, identyfikuje, właściwie adresuje oraz podejmuje działania naprawcze,g) określa skuteczność zrealizowanych działań naprawczych,h) szkoli personel organizacji w zakresie zapewnienia jakości,i) gromadzi i przechowuje dokumentację monitorowania systemu jakości przez okres nie krótszy niż okres funkcjo-nowania organizacji;10) posiada, z wyjątkiem organizacji, która szkoli wyłącznie w celu uzyskania świadectwa AFIS, instrukcję systemu jakości, która zawiera co najmniej:a) politykę oraz strategię systemu jakości wraz z oświadczeniem kierownika odpowiedzialnego co do założonych celów, jakie system jakości organizacji ma osiągnąć,b) określenie osób funkcyjnych systemu jakości,c) zakres systemu jakości, Dziennik Ustaw – 39 –  Poz. 155 d) metody realizacji celów systemu jakości,e) metody pozyskiwania informacji podczas kontroli i audytów,f) dokumentację systemu jakości, a także określa jej obieg w postępowaniu naprawczym oraz zasady i procedury jej przechowywania,g) określenie zakresu odpowiedzialności za jakość podwykonawców szkolenia,h) program zapewnienia jakości zawierający:– zakres programu zapewnienia jakości,– procedury kontroli jakości z zastosowaniem kart kontrolnych jakości,– zasady planowania i prowadzenia audytów systemu jakości,– czynności związane z działaniami naprawczymi,– ocenę jakości organizacji i zarządzania tą organizacją,– zasady szkolenia personelu w zakresie zapewnienia jakości;11) która szkoli wyłącznie w celu uzyskania świadectwa AFIS, może system zarządzania jakością zastąpić przeglądem organizacji, przy czym:a) osobą odpowiedzialną za program przeglądu organizacji jest kierownik odpowiedzialny lub osoba przez niego wyznaczona wymieniona w pkt 3,b) osoba odpowiedzialna za wykonywanie przeglądów organizacji posiada znajomość przepisów i procedur organi-zacji szkolącej personel służb informacji powietrznej (FISP TO – Flight Information Service Personnel Training Organization),c) na program przeglądu organizacji składają się listy kontrolne obejmujące wszystkie procesy zachodzące w orga-nizacji oraz harmonogram sprawdzania pozycji z listy kontrolnej zapewniający, że każda pozycja jest sprawdzana co najmniej raz na 12 miesięcy,d) przeglądy organizacji są udokumentowane, stwierdzone niezgodności są zapisane i zgłoszone odpowiednim osobom,e) działania korygujące i zapobiegawcze są zatwierdzane przez osobę odpowiedzialną za program przeglądu orga-nizacji i są wykonywane w ustalonym terminie,f) kierownik odpowiedzialny jest informowany o wszystkich niezgodnościach oraz, regularnie, o ogólnych wyni-kach programu przeglądu organizacji;12) jeżeli posiada certyfikat ISO 9001 wydany przez organizację posiadającą odpowiednią akredytację, obejmujący szko-lenie ATS, uznaje się, że w wystarczającym stopniu potwierdza zgodność wymogów, o których mowa w pkt 9–11; w takim przypadku organizacja przedstawia Prezesowi Urzędu dokumentację związaną z posiadanym certyfikatem;13) opracowuje instrukcję szkolenia, która:a) opisuje strategię działalności organizacji oraz procesy i procedury stosowane w procesie szkolenia,b) jest w pełni zgodna ze wszystkimi dokumentami regulaminowymi oraz obowiązującymi przepisami;14) zapewnia, że przepisy instrukcji szkolenia są rozumiane i stosowane w sposób jednolity przez personel wszystkich komórek organizacyjnych organizacji;15) udostępnia instrukcję szkolenia całemu personelowi organizacji;16) utrzymuje aktualność informacji zawartych w instrukcji szkolenia i dokonuje zmian, jeżeli co najmniej:a) dokonano zmian w strategii, procedurach lub w stosowanych praktykach lubb) wynikają z doświadczenia w pracy operacyjnej, lubc) dokonano zmian w zakresie świadczonych usług szkoleniowych, lubd) zmianie uległa zawartość kursów szkoleniowych, lube) zainstalowano nowy system lub urządzenia techniczne mające znaczący wpływ na proces szkolenia, lubf) dokonano zmian w certyfikacie organizacji szkolącej personel służb informacji powietrznej (FISP TO – Flight Information Service Personnel Training Organization), lubg) zachodzi potrzeba utrzymania standaryzacji procesów szkolenia; Dziennik Ustaw – 40 –  Poz. 155 17) niezwłocznie przekazuje, zatwierdzone przez Prezesa Urzędu, wszelkie zmiany w instrukcji szkolenia wszystkim pod-miotom i osobom, którym instrukcja ta została wydana;18) wyznacza osobę odpowiedzialną za realizację przedsięwzięć, o których mowa w pkt 14–16;19) dokonuje przeglądu procesów oraz procedur:a) regularnie, co najmniej raz w roku,b) w przypadku zmiany struktury organizacyjnej lub podjęcia współpracy w zakresie szkolenia z innymi podmiotami,c) po wprowadzeniu zmian technologicznych, w szczególności po wprowadzeniu nowych urządzeń i systemów,d) po wprowadzeniu zmian przepisów bezpieczeństwa,e) w innych przypadkach mających wpływ na funkcjonowanie organizacji;20) zatrudnia odpowiednio liczny i wykwalifikowany personel, gwarantujący, że szkolenie prowadzone w organizacji odbywa się w sposób bezpieczny, efektywny, ciągły i zrównoważony;21) ustanawia procedury w zakresie rekrutacji i szkolenia personelu;22) prowadzi wykaz informacji dotyczących liczby, statusu, kwalifikacji i lokalizacji personelu wykonującego zadania związane ze szkoleniem i z systemem jakości;23) w odniesieniu do personelu organizacji będących podwykonawcą:a) posiada dokumenty poświadczające odpowiednie kwalifikacje tego personelu do wykonywania zadań związa-nych ze szkoleniem,b) zapewnia, że personel ten posiada wystarczającą wiedzę na temat jego roli w zapewnieniu ciągłości szkolenia;24) wykazuje formę świadczenia pracy na jej rzecz przez osoby niebędące jej etatowymi pracownikami;25) zapewnia, że szkolenie teoretyczne prowadzą odpowiednio wykwalifikowani wykładowcy, którzy:a) posiadają odpowiednią wiedzę z dziedziny stanowiącej przedmiot szkolenia,b) wykazali się umiejętnością korzystania z odpowiednich technik instruktażowych,c) przećwiczyli techniki szkoleniowe w zakresie procedur będących przedmiotem planowanego szkolenia,d) przechodzą regularne szkolenia odświeżające wiedzę w celu zachowania kompetencji szkoleniowych;26) zapewnia, że szkolenie w zakresie umiejętności praktycznych prowadzą odpowiednio wykwalifikowani instruktorzy, którzy:a) spełniają wymagania dotyczące poziomu wiedzy teoretycznej i doświadczenia stosownie do prowadzonego szko-lenia,b) wykazali się umiejętnością nauczania i korzystania z odpowiednich technik instruktażowych,c) przećwiczyli techniki szkoleniowe w procedurach będących przedmiotem planowanego szkolenia,d) przechodzą regularne szkolenia odświeżające wiedzę i umiejętności w celu zachowania kompetencji szkoleniowych;27) zapewnia, że instruktorzy w zakresie umiejętności praktycznych są także członkami personelu służb ruchu lotniczego posiadającymi ważne uprawnienia do pełnienia tej funkcji;28) zapewnia, że osoby odpowiedzialne za ocenę wiedzy kandydatów podczas szkolenia wstępnego:a) wykazują się umiejętnością do przygotowania i prowadzenia testów i kontroli w tym zakresie,b) przechodzą regularne szkolenia odświeżające wiedzę, aby stosować aktualne standardy oceny;29) zapewnia, że osoby odpowiedzialne za ocenę umiejętności kandydatów podczas szkolenia wstępnego, poza tym, że spełniają wymagania, o których mowa w pkt 27, są także członkami personelu służb ruchu lotniczego posiadającymi ważne uprawnienia do pełnienia tej funkcji;30) szczegółowo określa kwalifikacje osób prowadzących egzaminy w ramach szkolenia wstępnego, w tym również szko-lenia na urządzeniach symulacji ruchu lotniczego;31) posiada procedury określania kompetencji instruktorów i wykładowców w zakresie nauczania; Dziennik Ustaw – 41 –  Poz. 155 32) posiada program szkolenia wstępnego, odświeżającego oraz doskonalącego dla instruktorów i wykładowców, odpo-wiedniego do przypisanych im zadań i obowiązków, uwzględniający szkolenia z zakresu wiedzy i umiejętności doty-czące czynnika ludzkiego;33) zapewnia metodykę szkolenia adekwatną do celów, treści i czasu trwania poszczególnych etapów szkolenia;34) zapewnia, że kursy szkoleniowe określają metody szkolenia w odniesieniu do poszczególnych zagadnień w nich za-wartych;35) zapewnia, że metodyka szkolenia obejmuje sposób organizacji egzaminów oraz dokonywania ocen;36) dla każdego rodzaju szkolenia opracowuje kurs szkoleniowy;37) zapewnia, że kurs szkoleniowy określa co najmniej:a) przedmioty nauczania wraz z przypisanymi im celami ogólnymi,b) tematy zajęć,c) zagadnienia wraz z przypisanymi im celami szczegółowymi, rodzajami modułów dydaktycznych i liczbą jednos- tek lekcyjnych;38) na podstawie zatwierdzonych kursów szkoleniowych opracowuje i udostępnia uczestnikom szkolenia tygodniowy harmonogram szkolenia, który:a) podlega zatwierdzeniu przez kierownika odpowiedzialnego,b) zawiera co najmniej chronologiczny układ zajęć w poszczególnych dniach tygodnia z określeniem:– przedmiotu i tematu zajęć,– godziny rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych zajęć,– nazwiska wykładowcy lub instruktora prowadzącego zajęcia,– oznaczenia miejsca prowadzenia zajęć;39) prowadzi szkolenia wyłącznie w zakresie określonym w otrzymanym certyfikacie organizacji szkolącej personel służb informacji powietrznej (FISP TO – Flight Information Service Personnel Training Organization);40) ustanawia i prowadzi system archiwizacji procesu szkolenia gwarantujący:a) kompletność danych w celu umożliwienia rekonstrukcji historii szkolenia każdego kandydata i instruktora lub wykładowcy w organizacji,b) integralność danych w celu ochrony przechowywanych danych przed usunięciem lub zmianą;41) ustanawia procedurę archiwizacji procesu szkolenia oraz określa zakres archiwizowanej dokumentacji i przechowuje:a) szczegółową dokumentację kandydata, aby udokumentować spełnienie wszystkich wymagań szkolenia przez okres wykonywania czynności wynikających ze świadectwa kwalifikacji, którego dotyczyło szkolenie,b) dokumentację rejestracji kwalifikacji oraz szkoleń instruktorów i wykładowców tej organizacji przez okres 5 lat od dnia, w którym osoby te zaprzestały pełnienia obowiązków na rzecz tej organizacji,c) dokumentację naboru kandydatów oraz organizacji i prowadzenia szkolenia, ze szczególnym uwzględnieniem ewidencji szkolenia przez okres funkcjonowania tej organizacji. Dziennik Ustaw – 42 –  Poz. 155 Załącznik nr 4MINIMUM WYMAGANYCH INFORMACJI, JAKIE POWINNA ZAWIERAĆ INSTRUKCJA SZKOLENIA1. CZĘŚĆ OGÓLNA1.1. Wstęp.Informacje dotyczące zakresu stosowania instrukcji.1.2. Spis treści.1.3. Administrowanie dokumentem:1) procedura wprowadzania i zatwierdzania zmian;2) procedura aktualizacji i stwierdzania aktualności instrukcji;3) nakład instrukcji oraz wykaz egzemplarzy wzorcowych i użytkowych;4) wykaz wprowadzonych zmian;5) wykaz aktualnych stron;6) osoba odpowiedzialna za utrzymanie aktualności informacji zawartych w instrukcji.1.4. Słownik terminów oraz odpowiadających im skrótów i definicji użytych w instrukcji.1.5. Opis zakresu szkolenia wynikający z posiadanego certyfikatu oraz wykaz kursów szkoleniowych, których in-strukcja dotyczy.1.6. Struktura i zadania organizacji szkoleniowej wraz ze schematem organizacyjnym.1.7. Kwalifikacje, zakres odpowiedzialności, obowiązki i zastępstwa kierownictwa oraz personelu organizacji szkole-niowej, w szczególności:1) kierownika odpowiedzialnego;2) kierownika jakości;3) kierownika szkolenia;4) szefa szkolenia teoretycznego;5) szefa szkolenia praktycznego;6) kierownika/szefa technicznego;7) instruktorów/wykładowców szkolenia teoretycznego w zakresie konkretnych przedmiotów nauczania;8) instruktorów szkolenia praktycznego.1.8. Imienny wykaz członków kierownictwa organizacji szkoleniowej.1.9. Imienny wykaz kadry dydaktycznej organizacji szkoleniowej z podaniem kwalifikacji i uprawnień właściwych dla rodzaju i zakresu szkolenia (może być w formie załącznika do instrukcji).1.10. Opis infrastruktury, wyposażenia i urządzeń będących w dyspozycji organizacji szkoleniowej na potrzeby szko-lenia, w szczególności:1) liczba budynków oraz liczba i rozmiar pomieszczeń (np. sal wykładowych) wraz z wyposażeniem;2) pomoce szkoleniowe;3) urządzenia treningowe.2. SZKOLENIE PERSONELU ORGANIZACJI SZKOLENIOWEJ2.1. Osoby odpowiedzialne za utrzymanie standardów nauczania przez instruktorów i wykładowców.2.2. Procedury określania bieżących kompetencji instruktorów i wykładowców w zakresie nauczania.2.3. Szczegóły odnośnie do programu szkolenia wstępnego, odświeżającego oraz doskonalącego dla instruktorów i wykładowców. Dziennik Ustaw – 43 –  Poz. 155 3. SZKOLENIE KANDYDATÓW W CELU UZYSKANIA ŚWIADECTW KWALIFIKACJI I UPRAWNIEŃ DO NICH WPISYWANYCH3.1. Ogólne wstępne (progowe) wymagania odnośnie do kandydatów, w tym obcokrajowców.3.2. Szkolenie wstępne:1) szkolenie podstawowe:a) planowanie i organizacja szkolenia,b) przebieg szkolenia,c) kontrola postępów i wyników szkolenia,d) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa,e) dokumentacja podlegająca archiwizacji;2) szkolenie w zakresie uprawnienia:a) planowanie i organizacja szkolenia,b) przebieg szkolenia,c) kontrola postępów i wyników szkolenia,d) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa,e) dokumentacja podlegająca archiwizacji.3.3. Szkolenie w jednostce:1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.4. POZOSTAŁE SZKOLENIA4.1. Szkolenie w celu uzyskania uzupełniającego uprawnienia instruktorskiego instruktora szkolenia operacyjnego (OJTI):1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.4.2. Szkolenie do uzyskania uzupełniającego uprawnienia instruktora szkolenia na szkoleniowych urządzeniach symulacji ruchu lotniczego (STDI):1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.4.3. Szkolenie odświeżające:1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji. Dziennik Ustaw – 44 –  Poz. 155 4.4. Szkolenie w sytuacjach anormalnych i awaryjnych:1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.4.5. Szkolenie odbywane w celu utrzymania albo przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu ATS:1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.4.6. Szkolenie językowe:1) planowanie i organizacja szkolenia;2) przebieg szkolenia;3) kontrola postępów i wyników szkolenia;4) dokumentacja i sprawozdawczość szkoleniowa;5) dokumentacja podlegająca archiwizacji.5. EFEKTYWNOŚĆ SZKOLENIA5.1. Obowiązki i uprawnienia słuchacza związane z uczestnictwem w szkoleniu.5.2. Procedury współpracy pomiędzy komórkami szkoleniowymi organizacji szkoleniowej.5.3. Procedury poprawy niesatysfakcjonujących wyników szkolenia.5.4. Procedury zmiany instruktora szkolenia praktycznego.5.5. Maksymalna liczba zmian instruktora szkolącego kandydata.5.6. Wewnętrzny system informacji zwrotnej służący wykrywaniu niedociągnięć w procesie szkolenia.5.7. Procedury zawieszenia kandydata w obowiązkach uczestnika szkolenia.6. WSPÓŁPRACA W ZAKRESIE SZKOLENIA Z INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁAL-NOŚĆ LOTNICZĄ6.1. Zakres współpracy w zakresie szkolenia z innymi podmiotami prowadzącymi działalność lotniczą.6.2. Procedury wyboru podmiotów zewnętrznych na podwykonawców szkolenia.6.3. Wymagania stawiane podmiotom zewnętrznym chcącym zakwalifikować się jako podwykonawcy szkolenia.6.4. Odpowiedzialność cywilna za szkolenie przez podwykonawcę szkolenia.6.5. Nadzór nad należytym wypełnianiem powierzonych zadań przez podwykonawcę szkolenia.7. SYSTEM ARCHIWIZACJI PROCESU SZKOLENIA7.1. Procedura archiwizacji procesu szkolenia.7.2. Zakres archiwizowanej dokumentacji ze wskazaniem nazw konkretnych dokumentów.8. SYSTEM JAKOŚCI8.1. Krótki opis systemu zarządzania jakością z odniesieniem do instrukcji systemu jakości.9. ZAŁĄCZNIKI9.1. Wzory dokumentów. Dziennik Ustaw – 45 –  Poz. 155 Załącznik nr 5MINIMA PROGRAMOWE DO SZKOLEŃ KANDYDATÓW UBIEGAJĄCYCH SIĘ O ŚWIADECTWO FIS I UPRAWNIENIA DO NIEGO WPISYWANE ORAZ O ŚWIADECTWO AFIS1. Minimum programowe do szkolenia kandydatów ubiegających się o świadectwo FIS i uprawnienia do niego wpisy-wane obejmuje następujące przedmioty:1) prawo lotnicze: lotnicze organizacje krajowe i międzynarodowe, przepisy kwalifikowania informatorów FIS, przepisy i procedury ruchu lotniczego, przestrzeń powietrzna i trasy ATS, jednostki miar stosowane w lotnictwie, raportowanie nieprawidłowości w ruchu lotniczym;2) zarządzanie ruchem lotniczym: służby ruchu lotniczego, służba alarmowa, zarządzanie przestrzenią powietrzną, zasa-dy prowadzenia łączności radiotelefonicznej, frazeologia radiotelefoniczna w języku polskim i angielskim, ustawienia wysokościomierza i przydział poziomów lotu, źródła i zobrazowanie danych na stanowisku operacyjnym, a dla upraw-nienia RIS – również stosowanie radaru w FIS;3) meteorologia: organizacja osłony meteorologicznej dla lotnictwa, skład i struktura atmosfery, atmosfera standardowa, ciepło i temperatura, ciśnienie powietrza, masy powietrza i fronty atmosferyczne, systemy mezoskalowe, zjawiska atmosferyczne, widzialność, zagrożenia meteorologiczne dla lotnictwa, źródła informacji meteorologicznych dla lot-nictwa oraz ich pozyskiwanie i interpretacja;4) nawigacja: kula ziemska i jej odwzorowanie na mapach, mapy lotnicze, magnetyzm Ziemi, systemy współrzędnych oraz kierunek i odległość, wpływ wiatru na tor lotu statku powietrznego, rodzaje prędkości, nawigacja wzrokowa, systemy nawigacji instrumentalnej;5) statek powietrzny: zasady lotu, elementy składowe i elementy sterowania statku powietrznego, zasada działania oraz zalety i wady silników lotniczych, systemy i przyrządy statku powietrznego, kategorie statków powietrznych, czynniki wpływające na osiągi statku powietrznego, a dla uprawnienia RIS – również zasada działania transpondera;6) czynnik ludzki: wpływ stanu zdrowia, samopoczucia i środków psychoaktywnych na pracę, praca zespołowa, podsta-wowe potrzeby ludzi w pracy, stres, błąd ludzki, komunikacja, środowisko pracy;7) urządzenia i systemy: wyposażenie techniczne stanowisk pracy informatora FIS, teoria radia, stała telekomunikacyjna sieć lotnicza, systemy stosowane do automatycznego rozpowszechniania danych, ograniczenia związane z obniże-niem sprawności urządzeń i systemów, a dla uprawnienia RIS – również radar pierwotny i wtórny;8) środowisko zawodowe: cywilne i wojskowe służby ATS, użytkownicy przestrzeni powietrznej i ich potrzeby, ochrona środowiska.2. Minimum programowe do szkolenia kandydatów ubiegających się o świadectwo AFIS obejmuje następujące przed-mioty:1) prawo lotnicze: lotnicze organizacje krajowe i międzynarodowe, przepisy kwalifikowania informatorów AFIS, prze-pisy i procedury ruchu lotniczego, struktura przestrzeni powietrznej, przepisy dotyczące lotnisk, jednostki miar stoso-wane w lotnictwie, raportowanie nieprawidłowości w ruchu lotniczym;2) zarządzanie ruchem lotniczym: służby ruchu lotniczego, służba alarmowa, zarządzanie przestrzenią powietrzną, zasa-dy prowadzenia łączności radiotelefonicznej, frazeologia radiotelefoniczna w języku polskim i angielskim, ustawienia wysokościomierza, zależność pomiędzy poziomem przejściowym, bezwzględną wysokością przejściową i warstwą przejściową, źródła i zobrazowanie danych na stanowisku operacyjnym informatora AFIS;3) meteorologia: organizacja osłony meteorologicznej dla lotnictwa, skład i struktura atmosfery, atmosfera standardowa, ciepło i temperatura, ciśnienie powietrza, masy powietrza i fronty atmosferyczne, systemy mezoskalowe, zjawiska atmosferyczne, widzialność, zagrożenia meteorologiczne dla lotnictwa, źródła informacji meteorologicznych dla lot-nictwa oraz ich pozyskiwanie i interpretacja;4) nawigacja: kula ziemska i jej odwzorowanie na mapach, mapy lotnicze, magnetyzm Ziemi, systemy współrzędnych oraz kierunek i odległość, wpływ wiatru na tor lotu statku powietrznego, rodzaje prędkości, nawigacja wzrokowa, systemy nawigacji instrumentalnej;5) statek powietrzny: zasady lotu, elementy składowe i elementy sterowania statku powietrznego, zasada działania oraz zalety i wady silników lotniczych, systemy i przyrządy statku powietrznego, kategorie statków powietrznych, czynniki wpływające na osiągi statku powietrznego; Dziennik Ustaw – 46 –  Poz. 155 6) czynnik ludzki: wpływ stanu zdrowia, samopoczucia i środków psychoaktywnych na pracę, indywidualne zachowa-nie, podstawowe potrzeby ludzi w pracy, stres, błąd ludzki, komunikacja, środowisko pracy;7) urządzenia i systemy: wyposażenie techniczne stanowisk pracy informatora AFIS, teoria radia, stała telekomunikacyj-na sieć lotnicza, systemy stosowane do automatycznego rozpowszechniania danych, ograniczenia związane z obniże-niem sprawności urządzeń i systemów;8) środowisko zawodowe: cywilne i wojskowe służby ATS, użytkownicy przestrzeni powietrznej i ich potrzeby, ochrona środowiska;9) lotniska: charakterystyczne dane lotniska, informacje przekazywane pomiędzy AFIS i zarządzającym lotniskiem, pole ruchu naziemnego, pole manewrowe, drogi startowe, przeszkody, lokalizacja naziemnego wyposażenia lotniskowego. Dziennik Ustaw – 47 –  Poz. 155 Załącznik nr 6SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA DOTYCZĄCE SZKOLENIA PERSONELU FIS W CELU UTRZYMANIA UPRAWNIEŃ UZUPEŁNIAJĄCYCH W JEDNOSTCE1. Na szkolenie uzupełniające składają się następujące rodzaje szkoleń:1) szkolenia odbywane w celu utrzymania albo przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu FIS;2) szkolenia odświeżające;3) szkolenia w sytuacjach anormalnych i awaryjnych;4) w uzasadnionych przypadkach – szkolenia językowe.2. Szkolenie uzupełniające składa się z części teoretycznej i praktycznej, z uwzględnieniem symulacji.3. Czas trwania każdego ze szkoleń jest określany zgodnie z funkcjonalnymi potrzebami personelu FIS pracującego w jednostce, a zwłaszcza z uwagi na:1) zmiany lub planowane zmiany procedur;2) zmiany lub planowane zmiany urządzeń;3) ogólne wymogi związane z zarządzaniem bezpieczeństwem.4. Szkolenie w celu utrzymania albo przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu FIS jest prowadzone w następstwie negatywnego wyniku sprawdzenia wiadomości lub umiejętności w okolicznościach przewidzianych w rozporządzeniu oraz w procedurach programu utrzymania poziomu wiedzy i umiejętności w jednostce.5. Zakres szkolenia w celu utrzymania albo przywrócenia wiedzy i umiejętności personelu FIS określa się na podstawie protokołu przeprowadzonej oceny.6. Kurs szkoleniowy opracowany na podstawie informacji opisanych w ust. 5 podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu.7. Szkolenie odświeżające zapewnia personelowi FIS utrzymanie właściwego poziomu:1) wiedzy z zakresu przepisów międzynarodowych, krajowych oraz procedur lokalnych;2) umiejętności w zakresie zapewnianej służby;3) wiedzy z zakresu bezpieczeństwa, ochrony i zarządzania sytuacjami kryzysowymi.8. Organizacja szkoleniowa opracowuje kurs szkolenia odświeżającego, który:1) spełnia wymagania, o których mowa w ust. 7;2) podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu;3) jest aktualizowany na podstawie wniosków ze zdarzeń lotniczych oraz doświadczeń personelu FIS wynikających z pracy na stanowiskach operacyjnych;4) niezależnie od okoliczności opisanych w pkt 3, jest poddawany przeglądowi co najmniej raz na 3 lata.9. Kurs szkolenia odświeżającego:1) opracowuje się osobno dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS;2) zawiera moduł ogólny, zapoznający personel FIS ze zmianami w przepisach, procedurach i praktykach, które miały miejsce w okresie poprzedzającym szkolenie i które odnoszą się do związanych z nimi zadań, obejmujący zakres, o którym mowa w ust. 7 pkt 1 i 3;3) zawiera moduły do szkolenia w ramach konkretnych uprawnień, obejmujące zakres, o którym mowa w ust. 7 pkt 2. Dziennik Ustaw – 48 –  Poz. 155 10. Szkolenie w sytuacjach anormalnych i awaryjnych zapewnia personelowi FIS:1) nabycie i utrzymanie wiedzy i umiejętności umożliwiających udzielanie pomocy załogom statków powietrznych w sytuacjach anormalnych i awaryjnych;2) postępowanie w sytuacjach lub okolicznościach szczególnych w organie ATS.11. Organizacja szkoleniowa opracowuje kurs szkoleniowy w sytuacjach anormalnych i awaryjnych, który:1) spełnia wymagania, o których mowa w ust. 10;2) podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu;3) jest aktualizowany na podstawie wniosków ze zdarzeń lotniczych oraz doświadczeń personelu FIS płynących z pracy na stanowiskach operacyjnych;4) niezależnie od okoliczności, o których mowa w pkt 3, jest poddawany przeglądowi co najmniej raz na 2 lata.12. Kurs szkoleniowy w sytuacjach anormalnych i awaryjnych:1) opracowuje się osobno dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS;2) zawiera w szczególności:a) przypomnienie przepisów i procedur odnoszących się do postępowania w sytuacjach anormalnych i awaryjnych zarówno w powietrzu, jak i na ziemi,b) przypomnienie obowiązków personelu FIS w zakresie postępowania w sytuacjach anormalnych i awaryjnych,c) studium przypadku wraz z wprowadzeniem do ćwiczenia na szkoleniowym urządzeniu symulacji ruchu lotniczego,d) ćwiczenie na szkoleniowym urządzeniu symulacji ruchu lotniczego pozwalające na praktyczne przećwiczenie zdarzenia w powietrzu lub na ziemi,e) ćwiczenie na szkoleniowym urządzeniu symulacji ruchu lotniczego pozwalające na przećwiczenie postępowania w przypadku degradacji systemów zabezpieczających pracę personelu FIS,f) omówienie wyników ćwiczeń na szkoleniowym urządzeniu symulacji ruchu lotniczego,g) zbiór list kontrolnych na wypadek wystąpienia sytuacji anormalnych i awaryjnych zarówno w powietrzu, jak i na ziemi.13. Szkolenie w sytuacjach anormalnych i awaryjnych może być prowadzone w formie szkolenia zintegrowanego ze szkoleniem odświeżającym.14. Szkolenie językowe zapewnia personelowi ATS utrzymanie kompetencji językowych na wymaganym poziomie.15. Organizacja szkoleniowa opracowuje kurs szkolenia językowego osobno dla informatorów FIS oraz informatorów AFIS.16. Kurs szkolenia językowego podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu.17. Zakres kursów szkolenia językowego:1) jest dostosowany do wymagań zawartych w przepisach w sprawie licencjonowania personelu lotniczego lub we właś-ciwych przepisach międzynarodowych;2) obejmuje zagadnienia dotyczące frazeologii lotniczej oraz zrozumiałej komunikacji. Dziennik Ustaw – 49 –  Poz. 155 Załącznik nr 7MINIMUM PROGRAMOWE DO SZKOLENIA W ZAKRESIE OJTI LUB STDI1. W niniejszym załączniku zostały zastosowane następujące określenia zamieszczone w porządku alfabetycznym wraz z definicją albo opisem znaczenia:1) demonstracja – metoda szkolenia praktycznego na stanowisku operacyjnym dostarczająca szkolonemu właściwej wie-dzy związanej z przygotowaniem do wykonania zadania i będąca posunięciem w kierunku zrozumienia tego zadania;2) interwencja – kształtowanie niewizualnych zadań szkolonego (jego procesów poznawczych), przez ingerencję bezpo-średnio w jego wizualne zadania lub w końcu przez przejmowanie odpowiedzialności i kierowania zadaniami zapew-nianej służby ruchu lotniczego;3) ocena – rozważanie wszystkich lub jednostkowych aspektów działania szkolonego; może być dokonana w formie ustnej lub pisemnej opinii na temat bieżącego stanu ocenianego szkolonego oraz prawdopodobieństwa wystąpienia określonych zachowań u tej osoby w przyszłości, w zależności od tego, czy jest to ocena kształtująca czy podsumowu-jąca;4) szkolony – członek personelu ATS w trakcie szkolenia w celu uzyskania kolejnego uprawnienia lub przywrócenia ważności uprawnienia, które utraciło swoją ważność.2. Minimum programowe do szkolenia w zakresie OJTI lub STDI obejmuje następujące przedmioty:1) wprowadzenie do kursu: ewolucja organizacji szkolenia w zakresie OJTI, uczestnicy szkolenia, zawartość programu szkolenia, role uczestników procesu szkolenia, proces oceny;2) organizacja szkolenia: minimum programowe i cele szkoleniowe dla personelu ATS, cel opracowania, zawartość, organizacja i stosowanie kursu w zakresie uprawnienia uzupełniającego w jednostce, narzędzia wykorzystywane w procesie szkolenia, rola i odpowiedzialność personelu biorącego udział w szkoleniu w jednostce;3) czynnik ludzki: motywacja, zachowanie człowieka, informacja zwrotna (feedback), sposoby przyswajania wiedzy i umiejętności, cele szkolenia, komunikacja w zespołach osobowych, świadomość sytuacyjna, modele psychologicz-ne, zachowanie i spójność zespołowa, komunikacja werbalna i niewerbalna, bariery w komunikacji i style komunika-cji, rozwiązywanie konfliktów, asertywność, profil zawodowy i osobowy OJTI, stres;4) metodyka szkolenia: sposoby zadawania pytań, odprawa przed rozpoczęciem sesji szkoleniowej (briefing), demon-stracja, angażowanie szkolonego, nadzór, interwencja, odprawa po zakończonej sesji szkoleniowej (debriefing);5) metody oceny i sporządzanie raportów: obowiązki instruktora OJT w procesie dokonywania oceny, czynniki wpływa-jące na proces oceny, metody dokonywania oceny, sporządzanie i wykorzystanie raportów.