§ 9

§ 9. 1. W przypadku zawarcia umowy, której składnikiem jest wbudowany instrument pochodny, należy go wykazać w księgach rachunkowych odrębnie od umowy zasadniczej, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) całość lub część przepływów pieniężnych związanych z taką umową zmienia się w sposób podobny do tego, jaki wbudowany instrument pochodny powodowałby samodzielnie; 2) zawarta umowa nie jest wyceniana w wartości godziwej, ze skutkami przeszacowania zaliczanymi do przychodów lub kosztów okresu sprawozdawczego na podstawie § 24 ust. 1 lub ust. 2 pkt 1, przepisów rozdziału 4 lub zgodnie z wymaganiami określonymi w ustawie; 3) charakter wbudowanego instrumentu oraz ryzyka z nim związane nie są ściśle powiązane z charakterem umowy zasadniczej i ryzykami z niej wynikającymi; 4) odrębny instrument, którego charakterystyka odpowiada cechom wbudowanego instrumentu pochodnego, spełniałby warunki określone w § 2 pkt 5; 5) możliwe jest wiarygodne ustalenie wartości godziwej wbudowanego instrumentu pochodnego. 2. Charakter wbudowanego instrumentu pochodnego oraz ryzyka z nim związane uznaje się za ściśle powiązane z charakterem umowy zasadniczej i ryzykami z niej wynikającymi, w szczególności gdy zostanie spełniony jeden z poniższych warunków: 1) wbudowany instrument pochodny jest związany ze stopą procentową lub indeksem stóp procentowych, które powodują zmianę kwoty odsetek, jakie byłyby zapłacone lub otrzymane na podstawie zawartej umowy, gdyby w tę umowę nie został wbudowany instrument pochodny; jeżeli wbudowany instrument finansowy powoduje, że rozliczenie umowy zasadniczej może być dokonane w taki sposób, że: a) kwota inwestycji początkowej nie będzie odzyskana lub b) oprocentowanie inwestycji podlega przeliczeniu w stopniu nieproporcjonalnym do zmian stopy referencyjnej lub stóp rynkowych ustalonych dla podobnych umów, lub c) stopa zwrotu z inwestycji znacząco odbiega od stóp rynkowych ustalonych dla podobnych umów; 2) wbudowany instrument pochodny jest instrumentem opiewającym na górny lub dolny pułap stopy procentowej albo ceny nabycia lub ceny sprzedaży składnika aktywów, jeżeli w terminie zawarcia umowy ustalona stopa procentowa lub cena nie odbiega znacząco od warunków rynkowych oraz górny pułap jest powyżej, a dolny poniżej rynkowej stopy procentowej lub ceny rynkowej dla podobnych transakcji; 3) wbudowany instrument pochodny powoduje, że strumień przepływów pieniężnych z tytułu płatności części lub całości nominału lub odsetek jest wyrażany w walucie obcej, a powstałe na dzień wyceny różnice kursowe zalicza się odpowiednio do przychodów lub kosztów finansowych lub ujmuje w wartości początkowej składnika aktywów na podstawie ustawy; 4) wbudowany instrument pochodny w umowach, o których mowa w art. 3 ust. 4 ustawy, powoduje, że kwoty płatności wynikające z umów zmieniają się na skutek: a) indeksowania wskaźnikiem powiązanym z inflacją, pod warunkiem że wskaźnik inflacji przyjęty za podstawę ustalenia indeksu jest charakterystyczny dla środowiska ekonomicznego, w którym działa jednostka lub b) zmiany wielkości sprzedaży, stopnia wykorzystania składnika przez korzystającego lub rynkowych stóp procentowych; 5) z zawartej umowy niebędącej instrumentem finansowym wynika obowiązek dokonywania płatności wyrażonych w walucie obcej, która jest walutą, w której: a) którakolwiek z ważnych dla wykonania postanowień umowy stron osiąga większość przychodów i ponosi większość kosztów lub b) zwyczajowo i powszechnie na rynkach międzynarodowych zawierane są umowy na dostawę określonych rodzajów dóbr lub usług, lub c) powszechnie na rynku krajowym zawierane są umowy na dostawę określonych rodzajów dóbr lub usług. 3. Jeżeli jednostka przystąpiła do umowy będącej instrumentem finansowym innym niż określony w § 1 ust. 1, której składnikiem jest instrument spełniający warunek określony w ust. 1 pkt 1-4, wbudowany instrument pochodny zalicza się do aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu. Umowę zasadniczą będącą instrumentem finansowym, z której wyodrębniono wbudowany instrument pochodny, wykazuje się w księgach odrębnie i kwalifikuje do kategorii określonych w § 4 ust. 1. 4. Jeżeli jednostka przystąpiła do umowy będącej instrumentem finansowym, o którym mowa w § 1 ust. 1, której składnikiem jest instrument spełniający warunek określony w ust. 1 pkt 1-4, wbudowany instrument pochodny zalicza się do aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu. Umowę zasadniczą będącą instrumentem finansowym, o którym mowa w § 1 ust. 1, z której wyodrębniono wbudowany instrument pochodny, wykazuje się w księgach rachunkowych zgodnie z przepisami ustawy. 5. Jeżeli jednostka przystąpiła do umowy niebędącej instrumentem finansowym, której składnikiem jest instrument spełniający warunek określony w ust. 1, wbudowany instrument pochodny zalicza się do aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu, natomiast umowę zasadniczą wykazuje się w księgach rachunkowych zgodnie z przepisami ustawy. 6. Jeżeli wiarygodne ustalenie wartości godziwej wbudowanego instrumentu pochodnego, o którym mowa w: 1) ust. 3, nie jest możliwe w chwili jego powstania albo w kolejnych terminach wyceny, instrument finansowy zalicza się do aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych przeznaczonych do obrotu; 2) ust. 4 i 5, nie jest możliwe w chwili jego powstania albo w kolejnych terminach wyceny, instrument finansowy niewchodzący w zakres rozporządzenia lub umowę zasadniczą niebędącą instrumentem finansowym ujmuje się w księgach rachunkowych zgodnie z przepisami ustawy, przy czym w tym przypadku jednostka ujawnia w dodatkowych informacjach i objaśnieniach sprawozdania finansowego brak możliwości wiarygodnej wyceny takiego wbudowanego instrumentu pochodnego. 7. Wyodrębnione wbudowane instrumenty pochodne jednostka wycenia zgodnie z zasadami dotyczącymi instrumentów pochodnych, a także wynikającymi z § 12 ust. 3 oraz przepisów rozdziału 4.