art. 6

Art. 6.1 tiret drugie Protokołu w sprawie Statutu Europejskiego Instytutu Walutowego dołączonego do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.; c) należności finansowe od MFW będące składnikiem rezerw międzynarodowych i niewykonane jako za pożyczki. Składają się one z pozycji w transzy rezerwowej członków MFW, która powstaje w wyniku wpłaty części udziałów subskrypcji członkowskiej w aktywach rezerwowych i z wykorzystania netto przez MFW walut Państw Członkowskich; d) zobowiązań wobec MFW, które nie zostały wykonane jako pożyczki. Składają się one z wykorzystania kredytu Funduszu udzielonego w ramach Generalnego Rachunku Zasobów MFW; mierzy on kwotę walut Państw Członkowskich w MFW, którą członkowie zobowiązani są odkupić. 5.49. Posiadaczami pozostałych depozytów mogą być wszystkie sektory instytucjonalne i zagranica. Depozyty te stanowią pasywa głównie finansowych instytucji pieniężnych oraz zagranicy, ale także innych sektorów, np. instytucje rządowe i samorządowe (patrz ust. 5.74-5.76). PAPIERY WARTOŚCIOWE INNE NIŻ AKCJE (F.3) Definicja: | Kategoria papierów wartościowych innych niż akcje (F.3) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w papierach wartościowych innych niż akcje (AF.3), to jest aktywach finansowych będących instrumentami na okaziciela, zwykle zbywalnymi i podlegającymi obrotowi na rynkach wtórnych lub dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku, oraz które nie przyznają ich posiadaczowi żadnych praw własności do emitującej je jednostki instytucjonalnej. | 5.50. 5.51. Kategoria AF.3 obejmuje aktywa finansowe, będące zwykle w postaci dokumentów przeznaczonych do obiegu, z określoną w momencie emisji ich wartością nominalną. Do kategorii tej należą weksle, obligacje, certyfikaty depozytowe, weksle handlowe, skrypty dłużne, instrumenty pochodne i podobne instrumenty będące zwykle przedmiotem obrotu na rynkach finansowych (dla odróżnienia papierów wartościowych innych niż akcje od pożyczek, patrz ust. 5.77-5.80). 5.52. Posiadaczami papierów wartościowych innych niż akcje jako aktywów finansowych mogą być wszystkie sektory i zagranica. Papiery te stanowią pasywa głównie sektorów: spółek niefinansowych, spółek finansowych, instytucji rządowych i samorządowych (wszystkich poziomów) oraz zagranicy. 5.53. Kategoria F.3 dzielona jest na dwie podkategorie transakcji finansowych [7] SRN 93 (11.79, 11.80 i 11.81) rekomenduje fakultatywny dodatkowy podział transakcji dokonywanych w papierach wartościowych innych niż akcje według terminu płatności na: krótkoterminowe (F.31) i długoterminowe (F.32). Natomiast w pkt. 11.82 SRN 93 przedstawiona jest dodatkowa opcja podziału tych papierów z wyszczególnieniem instrumentów pochodnych, gdy mają one istotne znaczenie dla analiz i polityki. W ESA została przyjęta ta druga opcja. Ułatwia to także powiązanie z podkategorią papierów dłużnych zdefiniowanym w Podręczniku Bilansu Płatniczego 1993, w którym papiery dłużne dzielone są na obligacje, skrypty dłużne, pieniężne instrumenty rynkowe i instrumenty pochodne. Kody F.31 i F.32 nie są używane w ESA, dla uniknięcia nieporozumień w odniesieniu do kodów z SRN 93.: a) papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.33); b) instrumenty pochodne (F.34). Papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.33) Definicja: | Podkategoria papierów wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.33) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w papierach wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.33), to jest papierach wartościowych innych niż akcje, które dają ich posiadaczowi bezwarunkowe prawo do otrzymania stałego lub określonego w umowie, zmiennego dochodu pieniężnego w formie kuponów odsetkowych (odsetek) i/lub ustanowionej stałej kwoty w określonym terminie lub terminach w przyszłości lub poczynając od daty ustalonej w momencie emisji. | 5.54. 5.55. Podkategoria F.33 może być dzielona, jeśli istnieje taka potrzeba, na dwie pozycje transakcji finansowych: a) krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.331); b) długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.332). Krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.331) Definicja: | Podpozycja krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.331) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w krótkoterminowych papierach wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.331), to jest papierach wartościowych innych niż akcje z krótkim pierwotnym terminem płatności (patrz ust. 5.22), z wyjątkiem instrumentów pochodnych. | 5.56. 5.57. Krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż instrumenty pochodne są na ogół emitowane z dyskontem. 5.58. Podpozycja AF.331 obejmuje: a) krótkookresowe obligacje Skarbu Państwa i inne krótkoterminowe papiery emitowane przez instytucje rządowe i samorządowe, łącznie z przyjmowanymi przez pozostałe finansowe instytucje pieniężne dla zabezpieczenia koniecznych rezerw obowiązkowych; b) zbywalne krótkoterminowe papiery emitowane przez spółki niefinansowe oraz spółki finansowe. Papiery te określane są różnorodnymi terminami, jak np.: weksle handlowe, krótkoterminowe papiery dłużne, weksle własne, bony handlowe, traty oraz certyfikaty depozytowe; c) krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane w ramach długoterminowych instrumentów gwarancji emisji (NIF); d) akcepty bankowe (AB). AB dotyczą potwierdzenia przez spółki finansowe polecenia wypłaty, weksli handlowych lub weksli emitowanych przez spółki niefinansowe oraz bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty określonej kwoty w określonym terminie. AB reprezentują bezwarunkowe należności finansowe posiadaczy i bezwarunkowe zobowiązania akceptującej spółki finansowej. Odpowiednikiem tej transakcji dla spółki finansowej jest transakcja dotycząca krótkoterminowej pożyczki udzielanej przez spółkę finansową swemu klientowi. Z tego powodu rekomendowane jest traktowanie AB jako faktycznych zobowiązań akceptującej spółki finansowej i jako aktywów finansowych posiadacza, nawet jeśli nie dokonano wymiany żadnych funduszy. Dla uwzględnienia praktyk krajowych i różnego charakteru tych instrumentów wymagane będzie elastyczne stosowanie tej rekomendacji. 5.59. Podpozycja AF.331 nie uwzględnia papierów wartościowych, których zbywalność, nawet jeśli teoretycznie możliwa, jest w praktyce bardzo ograniczona i które w związku z tym zaliczane są odpowiednio do podkategorii pozostałych depozytów (AF.29) lub pożyczek krótkoterminowych (AF.41) (patrz ust. 5.74-5.76). Długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.332) Definicja: | Podpozycja długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.332) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w długoterminowych papierach wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.332), to jest papierach wartościowych innych niż akcje z długim pierwotnym terminem wykupu (patrz ust. 5.22), z wyjątkiem instrumentów pochodnych. | 5.60. 5.61. Długoterminowe papiery wartościowe są na ogół emitowane z kuponami odsetkowymi. 5.62. Podpozycja AF.332 obejmuje: a) obligacje na okaziciela; b) obligacje drugorzędowe, często określane jako dług podporządkowany; c) obligacje z opcjonalnymi terminami zapadalności, z których najbardziej odległy przekracza rok; d) obligacje bez ustalonego terminu wykupu lub wieczyste; e) obligacje o zmiennym oprocentowaniu (FRN); f) indeksowane papiery wartościowe, w których wartość kapitału związana jest z indeksem cen, ceną towaru lub kursem walutowym; g) obligacje z dłużnym dyskontem lub obligacje zerokuponowe; h) euroobligacje. Jest to emisja obligacji odbywająca się równocześnie na rynkach przynajmniej dwóch krajów i jest denominowana niekoniecznie w ich walucie, zwykle dokonywana przez międzynarodowe konsorcja instytucji finansowych kilku państw; i) obligacje emitowane prywatnie, to jest obligacje ograniczone dwustronnymi umowami do określonych inwestorów, jeśli są przynajmniej potencjalnie zbywalne; jeśli nie są traktowane jako pożyczki długoterminowe; j) pożyczki, które stają się zbywalne de facto. Powinno to być interpretowane tylko w znaczeniu dokonywania obrotu na zorganizowanym rynku wtórnym (patrz ust. 5.79); k) papiery wartościowe wynikające z konwersji pożyczek. Zamiana powoduje dwie transakcje finansowe: likwidację pożyczki i stworzenie nowych papierów wartościowych; l) skrypty dłużne i akcje pożyczkowe zamienne na akcje zarówno na akcje emitującego przedsiębiorstwa czy spółki finansowej jak też na akcje innego przedsiębiorstwa czy spółki finansowej, dopóki nie zostaną zamienione. Zamiana powoduje dwie transakcje finansowe: likwidację skryptu dłużnego lub akcji pożyczkowej oraz emisję akcji. Gdy opcja konwersji jest niezależna od obligacji podstawowej, powinna być uważana za odrębne aktywa finansowe i zaklasyfikowana do podkategorii instrumentów pochodnych (AF.34) (patrz ust. 5.67a) i ust. 5.67b)); m) udziały lub akcje przynoszące stały dochód, ale niezabezpieczające udziału w podziale sumy pozostającej z majątku przedsiębiorstwa czy spółki finansowej po zaspokojeniu wszystkich innych wierzycieli, w przypadku likwidacji, łącznie z akcjami uprzywilejowanymi bez prawa udziału. 5.63. Podpozycja AF.332 obejmuje też inne aktywa finansowe, emitowane w ramach operacji sekurytyzacji pożyczek, hipoteki, długów na kartach kredytowych, należności oraz pozostałych aktywów. Niekiedy nowy papier wartościowy jest emitowany w zamian za aktywa pierwotne, które zostały faktycznie zlikwidowane. Alternatywną sytuacją jest przekazanie aktywów pierwotnych do innej jednostki instytucjonalnej i zastąpienie ich nowymi papierami wartościowymi w bilansie jednostki instytucjonalnej, która przekazała aktywa pierwotne. W tym przypadku aktywa pierwotne powinny być zarejestrowane w bilansie nowej jednostki instytucjonalnej, która je posiada. 5.64. Podpozycja F.332 nie obejmuje: a) transakcje na papierach wartościowych w ramach umów odkupu. Umowy odkupu są zaliczane do podkategorii pozostałych depozytów (patrz ust. 5.46.f) lub do kategorii pożyczek (patrz ust. 5.81.d), w zależności od zaangażowanych w nie jednostek instytucjonalnych. Akcje pożyczone lub będące przedmiotem odkupu nie zmieniają bilansu i pozostają w pozycji AF.332; b) transakcji na niezbywalnych papierach wartościowych. Są one zaliczane do podkategorii pożyczek długoterminowych; c) transakcji na niezbywalnych pożyczkach, łącznie z tymi, które zostały sprzedane stronie trzeciej, ale dla których nie istnieje zorganizowany rynek wtórny (patrz ust. 5.79). Instrumenty pochodne (F.34) Definicja: | Podkategoria instrumentów pochodnych (F.34) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na instrumentach pochodnych (AF.34), to jest aktywach finansowych bazujących na lub pochodzących od różnych instrumentów bazowych. Instrument bazowy jest zazwyczaj innym aktywem finansowym, ale może też być towarem lub indeksem. | 5.65. 5.66. Instrumenty pochodne są także określane jako instrumenty wtórne, a ponieważ uniknięcie ryzyka stanowi często motywację do ich stworzenia, są również nazywane instrumentami zabezpieczającymi. Jedynie te instrumenty wtórne, które posiadają wartość rynkową, ponieważ mogą być przedmiotem obrotu handlowego lub dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku, stanowią instrumenty pochodne w systemie i są zaliczane do podkategorii AF.34 (patrz ust. 5.05). 5.67. Podkategoria AF.34 obejmuje: a) opcje, zbywalne i pozagiełdowe (OTC). Opcje są aktywami warunkowymi dającymi ich posiadaczom prawo, lecz nie obowiązek zakupu od (opcja kupna) lub sprzedaży (opcja sprzedaży) wydającemu opcję (wystawca opcji) finansowych lub niefinansowych aktywów (instrument bazowy) po z góry ustalonej cenie (cena wykonania opcji) w ramach określonego okresu (opcja amerykańska) lub w określonym momencie (opcja europejska). Nabywca opcji płaci opłatę (cenę opcji) wystawcy opcji za jego przyrzeczenie dokonania sprzedaży lub nabycia określonej ilości instrumentu bazowego lub dostarczenia, na żądanie nabywcy, odpowiedniego wynagrodzenia. Zgodnie z przyjętą konwencją, przyrzeczenie to stanowi zobowiązanie wystawcy opcji, ponieważ cena opcji reprezentuje aktualny koszt wykupu przez wystawcę jego warunkowego zobowiązania; b) warranty. Stanowią one formę zbywalnych opcji dających ich posiadaczowi prawo do zakupu od wystawcy warrantu (zwykle przedsiębiorstwa lub spółki finansowej), na określonych warunkach i w określonym czasie, pewnej ilości akcji lub obligacji. Występują także warranty walutowe, których wartość ustalana jest na podstawie kwoty jednej waluty wymaganej do zakupu innej waluty w (lub przed) momencie wygaśnięcia warrantu oraz warranty walutowe "krzyżowe" przywiązane do walut trzecich. Zgodnie z przyjętą konwencją, wystawca warrantu jest uważany za zaciągającego zobowiązanie reprezentujące aktualny koszt wykupu warunkowego zobowiązania wystawcy; c) transakcje typu futures, ale jedynie posiadające wartość rynkową, tzn. będące przedmiotem obrotu handlowego lub, dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. Kontrakty te stanowią przyrzeczenie dostawy lub odbioru określonej ilości standardowego gatunku towaru, waluty obcej lub papierów wartościowych o ustalonej cenie i na określony moment lub okres dostawy. Kontrakty terminowe typu futures mogą także bazować na indeksie zamiast na określonych finansowych lub niefinansowych aktywach; d) swapy, ale jedynie posiadające wartość rynkową, tzn. będące przedmiotem obrotu handlowego lub, dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. Swapy stanowią zobowiązania umowne między dwiema stronami, które zgadzają się dokonać wymiany strumieni płatności związanych z tymi samymi kwotami narosłego zadłużenia, w czasie i na wcześniej ustalonych zasadach. Dwa przeważające rodzaje takich umów stanowią swapy odsetkowe i swapy walutowe. Swapy odsetkowe pociągają za sobą wymianę płatności odsetkowych o odmiennym charakterze, takich jak stała stopa procentowa i stopa płynna, dwie różne stopy płynne, stała stopa procentowa jednej waluty i płynna drugiej itp. (patrz ust. 4.47.). Swapy walutowe pociągają za sobą wymianę określonych kwot dwóch różnych walut z późniejszymi spłatami, które obejmują zarówno strumienie odsetek jak i strumienie spłat, w czasie i na wcześniej uzgodnionych warunkach; e) umowy terminowe na stopę procentową dotyczące przyszłych stóp procentowych (FRA), ale jedynie posiadające wartość rynkową, tzn. będące przedmiotem obrotu handlowego lub dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. Stanowią one zobowiązania umowne, w których dwie strony, celem ochrony przed ryzykiem zmian stóp procentowych, uzgadniają poziom stopy procentowej według której, w określonym w umowie momencie, zostaną spłacone odsetki od długu, który nie jest przedmiotem wymiany. Płatności odnoszą się do różnicy pomiędzy stopą procentową uzgodnioną w umowie terminowej na stopę procentową a stopą dominującą na rynku w momencie rozliczenia. Są one rejestrowane w systemie jako dochody z tytułu własności (patrz ust. 4.47). 5.68. Podkategoria AF.34 nie obejmuje: a) instrumentu bazowego leżącego u podstaw instrumentu pochodnego; b) podlegających zwrotowi płatności z tytułu depozytów zabezpieczających związanych z instrumentami pochodnymi. Są one zaliczane do kategorii pozostałych depozytów (AF.29) (patrz ust. 5.46e)) lub do kategorii pożyczek (AF.4) (patrz ust. 5.81c)), w zależności od zaangażowanych jednostek instytucjonalnych; c) instrumentów wtórnych niebędących przedmiotem obrotu handlowego lub, dla których nie istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. POŻYCZKI (F.4) Definicja: | Kategoria pożyczek (F.4) obejmuje wszystkie transakcje w pożyczkach (AF.4), to jest aktywach finansowych tworzonych w momencie, gdy wierzyciele pożyczają fundusze dłużnikom bezpośrednio lub poprzez brokerów, które są udokumentowane poprzez niezbywalne dokumenty albo w ogóle nie są udokumentowane w dokumentach. | 5.69. 5.70. Pożyczki posiadają następujące ogólne cechy charakterystyczne: a) warunki pożyczki są albo ustalone przez spółkę finansową udzielającą pożyczkę, albo negocjowane przez pożyczkodawcę i pożyczkobiorcę bezpośrednio lub poprzez brokera; b) inicjatywa dotycząca pożyczki leży na ogół po stronie pożyczkobiorcy; c) pożyczka stanowi bezwarunkowy dług wobec wierzyciela, który musi być spłacony w ustalonym terminie spłaty i który jest oprocentowany. 5.71. Kategoria F.4 może być dzielona, gdy zachodzi potrzeba, na dwie podkategorie transakcji finansowych: a) pożyczki krótkoterminowe (F.41); b) pożyczki długoterminowe (F.42). Pożyczki krótkoterminowe (F.41) Definicja: | Podkategoria pożyczek krótkoterminowych (F.41) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w pożyczkach krótkoterminowych (AF.41), to jest pożyczkach z krótkim pierwotnym terminem spłaty (patrz ust. 5.22) oraz pożyczkach podlegających spłacie na żądanie. | 5.72. Pożyczki długoterminowe (F.42) Definicja: | Podkategoria pożyczek długoterminowych (F.42) obejmuje wszystkie transakcje w przedmiocie pożyczek długoterminowych (AF.42), to jest pożyczek z długim pierwotnym terminem spłaty (patrz ust. 5.22). | 5.73. 5.74. Dla odróżnienia transakcji w przedmiocie pożyczek (F.4) od transakcji w depozytach (F.22, F.29) może być często stosowane kryterium określające kto podejmuje inicjatywę odnośnie transakcji. W przypadkach, gdy inicjatywa jest podejmowana przez pożyczkobiorcę, transakcja jest klasyfikowana do kategorii pożyczek. W przypadkach, gdy inicjatywa jest podejmowana przez pożyczkodawcę, transakcja jest klasyfikowana do jednej z podkategorii depozytów. Jednakże, często samo kryterium dotyczące strony podejmującej inicjatywę stanowi przedmiot oceny. 5.75. Zgodnie z przyjętą konwencją, pożyczki krótkoterminowe udzielone finansowym instytucjom pieniężnym będącym rezydentami lub nierezydentami, są z reguły zaliczane do jednej z podkategorii depozytów (AF.22, AF.29), a krótkoterminowe depozyty przyjmowane przez jednostki instytucjonalne inne niż finansowe instytucje pieniężne będące rezydentami lub nierezydentami, są z reguły zaliczane do podkategorii pożyczek krótkoterminowych (AF.41). Wobec powyższego, depozyty stanowią w systemie pasywa głównie krajowych i zagranicznych finansowych instytucji pieniężnych (patrz ust. 5.44. i ust. 5.49), podczas gdy finansowe instytucje pieniężne z reguły nie posiadają w systemie pasywów w odniesieniu do pożyczek krótkoterminowych. 5.76. Odejście od powyższych zasad może być użyteczne do celów analitycznych. Odnośne przykłady stanowią depozyty oszczędnościowe instytucji rządowych i samorządowych oraz swapy złota niemonetarnego pomiędzy finansowymi instytucjami pieniężnymi (patrz ust. 5.81.e) [8] Do kategorii pożyczek nie są zaliczone swapy walutowe zagraniczne pomiędzy bankiem centralnym a pozostałymi finansowymi instytucjami pieniężnymi, to jest umowy obejmujące nabycie przez bank centralny waluty zagranicznej od innej finansowej instytucji pieniężnej w zamian za depozyt w banku centralnym i zobowiązanie do przeprowadzenia transakcji odwrotnej w późniejszym terminie. Stanowi to odejście od zasad SRN 93 (11.33).. 5.77. Dla odróżnienia transakcji w pożyczkach (F.4) od transakcji w papierach wartościowych innych niż akcje (F.3) może być wykorzystany stopień urynkowienia aktywów finansowych i inne związane z tym uwarunkowania. 5.78. Papiery wartościowe obejmują wielką liczbę identycznych dokumentów, z których każdy opiewa na zbliżoną sumę i które wspólnie tworzą pożyczoną ogółem kwotę. Pożyczki natomiast, w porównaniu z papierami, są udokumentowane w większości przypadków poprzez pojedynczy dokument, a transakcje w tych pożyczkach przeprowadzane są między jednym wierzycielem i jednym dłużnikiem. Jednakże, w przypadku pożyczek konsorcjonalnych, są one udzielane przez kilku wierzycieli. 5.79. Dla pożyczek istnieje rynek wtórny. Jednak obrót pożyczkami indywidualnymi jest jedynie incydentalny. Pożyczki, które stają się zbywalne na rynku zorganizowanym, powinny być zaliczane do kategorii papierów wartościowych innych niż akcje. Z reguły jest w to włączona konwersja pierwotnej pożyczki (patrz ust. 5.62j) i 5.62k)). 5.80. Typowe pożyczki są oferowane w większości przypadków przez spółki finansowe i są one często udzielane gospodarstwom domowym. Warunki ustala instytucja finansowa a gospodarstwo domowe ma jedynie wybór czy przyjąć je, czy nie. Warunki pożyczek nietypowych, w porównaniu z poprzednią sytuacją, są zwykle wynikiem negocjacji między wierzycielem a dłużnikiem. Stanowi to istotne kryterium ułatwiające odróżnienie pożyczek nietypowych od papierów wartościowych innych niż akcje. W przypadku publicznej emisji papierów wartościowych, warunki emisji są ustalane przez pożyczkobiorcę, po ewentualnej konsultacji z bankiem, menadżerem emisji. W przypadku jednak prywatnych emisji papierów wartościowych, warunki emisji są przez wierzyciela i dłużnika negocjowane (patrz ust. 5.62i)). 5.81. Kategoria AF.4 obejmuje: a) salda rachunków bieżących, na przykład salda wewnętrzne pomiędzy spółkami niefinansowymi a ich zależnymi jednostkami zagranicznymi, jednak z wyjątkiem sald stanowiących zobowiązania finansowych instytucji pieniężnych, które są zaliczane do podkategorii depozytów; b) należności pracowników z tytułu ich udziału w zyskach przedsiębiorstwa; c) podlegające zwrotowi płatności z tytułu depozytów zabezpieczających związanych z instrumentami pochodnymi, stanowiące zobowiązania jednostek instytucjonalnych innych niż finansowe instytucje pieniężne (patrz ust. 5.46e)); d) krótkoterminowe operacje z przyrzeczeniem odkupu (repo), stanowiące zobowiązania jednostek instytucjonalnych innych niż finansowe instytucje pieniężne (patrz ust. 5.46.f) oraz długo terminowe umowy odkupu; e) pożyczki powstające, ze swapów złota niemonetarnego. Umowy te związane są z czasową wymianą złota niemonetarnego na depozyty. Ich natura ekonomiczna jest podobna do istoty pożyczek zabezpieczonych w tym sensie, że przez okres umowy nabywca złota dostarcza sprzedającemu kredyt zabezpieczony złotem, a w momencie odkupienia złota otrzymuje dochód wynikający ze stałej ceny złota; f) pożyczki stanowiące odpowiedniki akceptów bankowych (patrz ust. 5.58d)); g) umowy leasingu finansowego i umowy kupna na raty [9] Patrz załącznik II "Leasing i kupno na raty wyrobów trwałego użytku".; h) pożyczki na sfinansowanie kredytów kupieckich; i) pożyczki hipoteczne; j) kredyty konsumenckie; k) kredyty odnawialne; l) pożyczki ratalne; m) pożyczki płatne jako gwarancja spełnienia niektórych zobowiązań. 5.82. Kategoria AF.4 obejmuje ponadto: a) należności lub zobowiązania finansowe powstające w wyniku średnioterminowej pomocy dla wsparcia bilansów płatniczych Państw Członkowskich. Pożyczki te są administrowane przez EIW [10] Artykuł 6.1, tiret trzecie Protokołu w sprawie Statutu Europejskiego Instytutu Walutowego dołączonego do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.; b) należności finansowe od MFW zapisane jako pożyczki w ramach Ogólnych Porozumień Pożyczkowych lub w ramach specjalnych umów pożyczkowych z członkami; Zobowiązania wobec MFW zapisane jako pożyczki w ramach Instrumentu Dostosowań Strukturalnych, Instrumentu Poszerzonej Pomocy Strukturalnej oraz Funduszu Powierniczego. 5.83. Kategoria AF.4 nie obejmuje: a) pozostałych należności/zobowiązań (AF.7), łącznią z kredytami kupieckimi i zaliczkami (AF.71); b) aktywów lub pasywów finansowych powstających z tytułu posiadania przez nierezydentów aktywów będących nieruchomościami, takimi jak grunty i budowle. Są one zaliczane do podpozycji pozostałe udziały kapitałowe (AF.513) (patrz ust. 5.95.f). 5.84. Pożyczki mogą stanowić aktywa lub pasywa finansowe wszystkich sektorów i zagranicy. Finansowe instytucje pieniężne z reguły nie posiadają jednak w systemie zobowiązań z tytułu krótkoterminowych pożyczek. 5.85. Podkategorie pożyczek krótkoterminowych i pożyczek długoterminowych nie są w systemie rozdzielane na podpozycje. Tym niemniej, do celów analitycznych, może być użyteczne podzielenie, w szczególności pożyczek długoterminowych, na kredyty konsumenckie [11] Kredyty konsumenckie to pożyczki udzielane gospodarstwom domowym, które w przypadku tych transakcji działają poza zakresem swojej działalności gospodarczej i zawodowej. Pożyczki hipoteczne na cele sfinansowania budowy lub kupna domu (między innymi pożyczki "pomostowe") są wyłączone. Intencją tego jest odniesienie kredytów konsumenckich wyłącznie do tych, które są wykorzystywane na zakup wyrobów lub usług, spożywanych przez gospodarstwa domowe indywidualnie. Praktyki krajowe mogą wymagać nieco odmiennej definicji., pożyczki hipoteczne [12] Pożyczki hipoteczne stanowią pożyczki długoterminowe zabezpieczone na hipotece mieszkania wykorzystywanego przez pożyczkobiorcę na własne cele mieszkalne. Praktyki krajowe mogą wymagać nieco odmiennej definicji. i pozostałe pożyczki. AKCJE I INNE UDZIAŁY KAPITAŁOWE (F.5) Definicja: | Kategoria akcji i innych udziałów kapitałowych (F.5) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na akcjach i innych udziałach kapitałowych (AF.5), to jest aktywach finansowych reprezentujących prawa własności do przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych. Aktywa te na ogół uprawniają posiadaczy do udziału w zyskach przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych oraz do udziału w ich aktywach netto w przypadku likwidacji. Akcje oferowane do sprzedaży, ale nie przejęte w okresie emisji, nie są w systemie rejestrowane. Akcje i inne udziały kapitałowe są odkupione wtedy, gdy zostały zakupione przez emitujące przedsiębiorstwo czy spółkę finansową lub kiedy zostały wymienione za aktywa netto przedsiębiorstwa czy spółki finansowej w przypadku likwidacji. | Definicja: | Podkategoria akcji i innych udziałów kapitałowych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.51) obejmuje wszystkie transakcje w akcjach i innych udziałach kapitałowych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.51), to jest aktywach finansowych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania, reprezentujących prawa własności do przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych. Te aktywa finansowe na ogół uprawniają ich posiadaczy do udziału w zyskach przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych oraz do udziału w ich aktywach netto w przypadku likwidacji. | 5.89. Podkategoria F.51 może być podzielona, gdy zachodzi taka potrzeba, na trzy pozycje transakcji finansowych: a) akcje notowane, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F. 511); b) akcje nie notowane; z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.512); c) pozostałe udziały kapitałowe (F.514). Akcje notowane, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.511), oraz akcje nie notowane, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.512) Definicja: | Podpozycja akcji notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.511) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na akcjach notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.511), a pozycja akcji nie notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.512) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na akcjach nie notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.512). Akcje obejmują korzyści z udziału w majątku przedsiębiorstw i instytucji finansowych w formie papierów wartościowych, które z zasady są zbywalne. Podpozycja AF.511 uwzględnia te akcje, których ceny są notowane na uznanej giełdzie lub innej formie rynku wtórnego, a podpozycja AF.512 te, które nie są notowane. | 5.90. 5.91. Podpozycje AF.511 i AF.512 obejmują: a) akcje kapitałowe emitowane przez spółki akcyjne: są to papiery wartościowe dające posiadaczom status współwłaścicieli i uprawniają ich zarówno do udziału w całości rozdzielanych zysków jak i do udziału w aktywach netto w przypadku likwidacji; b) akcje odkupione w spółkach akcyjnych: są to akcje, których kapitał został spłacony, ale które są zatrzymane przez posiadaczy pozostających wspólnymi właścicielami, uprawnionymi do udziału w zyskach pozostałych po wypłacie dywidend od pozostałego zarejestrowanego kapitału oraz do udziału w każdej nadwyżce, która może pozostać z likwidacji, tzn. aktywach netto pomniejszonych o pozostały zarejestrowany kapitał; c) akcje dywidendowe emitowane przez spółki akcyjne: są to papiery wartościowe: 1. które, w zależności od kraju i okoliczności, w jakich są tworzone, posiadają wiele nazw, takich jak: akcje założycielskie, akcje z prawem udziału w zyskach, akcje dywidendowe itp. oraz które nie są częścią zarejestrowanego kapitału; 2. które nie dają posiadaczom statusu wspólnych właścicieli w pełnym rozumieniu (prawa do udziału w spłacie zarejestrowanego kapitału, prawa do dochodu od tego kapitału, prawa do głosowania na walnych zgromadzeniach akcjonariuszy itp.); 3. które uprawniają posiadaczy do proporcjonalnych udziałów we wszelkich zyskach pozostających po rozdzieleniu dywidend od zarejestrowanego kapitału oraz do części każdej nadwyżki pozostającej po likwidacji; d) udziału lub akcje uprzywilejowane (preferencyjne), które zabezpieczają udział w podziale wartości pozostałej po rozwiązaniu przedsiębiorstwa czy spółki finansowej. Mogą one być notowane na uznanej giełdzie lub nie notowane. 5.92. Pozycje AF.511 i AF.512 nie obejmują: a) akcji oferowanych do sprzedaży, ale nie przejętych w okresie emisji. Nie są one rejestrowane w systemie; b) skryptów dłużnych i akcji pożyczkowych zamienialnych na akcje. Występują one w rachunkach w podkategorii AF.33, do czasu aż zostaną zamienione (patrz ust. 5.62.l); c) udziałów wspólników z nieograniczoną odpowiedzialnością (komplementariuszy) w spółkach akcyjno — komandytowych. Są one zaliczane do pozycji AF.513; d) rządowych inwestycji kapitałowych w organizacjach międzynarodowych utworzonych prawnie w formie spółek z kapitałem akcyjnym. Są one zaliczane do podpozycji AF.513 (patrz ust. 5.95c)). 5.93. Podpozycje F.511 i F.512 nie obejmują wydania akcji bezpłatnych, to jest przekazania akcjonariuszom nowych akcji w proporcji do posiadanych przez nich udziałów. Taka emisja nie zmienia pasywów przedsiębiorstwa czy spółki finansowej wobec jego akcjonariuszy ani proporcji aktywów posiadanych przez każdego z nich w przedsiębiorstwie czy spółce finansowej i nie jest rejestrowana w systemie (patrz ust. 6.56). Ta sama zasada odnosi się do podziału akcji. Pozostałe udziały kapitałowe (F.513) Definicja: | Podpozycja pozostałe udziały kapitałowe (F.513) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na pozostałych udziałach kapitałowych (AF.513), to jest wszystkich formach udziałów kapitałowych innych niż zaliczone do podpozycji AF.511 i AF.512 oraz do podkategorii AF.52. | 5.94. 5.95. Podpozycja AF.513 obejmuje: a) wszystkie formy udziałów kapitałowych w przedsiębiorstwach i spółkach finansowych, które nie są akcjami: 1. udziały kapitałowe w spółkach akcyjno-komandytowych w posiadaniu komplementariuszy; 2. udziały kapitałowe w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, których właściciele są partnerami a nie udziałowcami; 3. kapitały zainwestowane w spółki jawne lub komandytowe uznane za podmioty prawne; 4. kapitały zainwestowane w spółdzielnie uznane za podmioty prawne; b) inwestycje instytucji rządowych i samorządowych w majątek przedsiębiorstw czy instytucji finansowych publicznych, których kapitał nie jest podzielony na akcje i które na mocy specjalnych aktów prawnych są uznane za podmioty prawne (patrz ust. 2.16c)); c) inwestycje rządu w majątek organizacji międzynarodowych i ponadnarodowych z jednym wyjątkiem dotyczącym MFW, nawet jeśli są one utworzone prawnie w formie spółek z kapitałem akcyjnym (np. Europejski Bank Inwestycyjny); d) przychody finansowe EIW uzyskiwane z innych źródeł niż wkłady krajowych banków centralnych [14] Artykuł 16.2 Protokołu w sprawie Europejskiego Instytutu Walutowego dołączonego Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.; e) kapitał zainwestowany w finansowe i niefinansowe spółki ułomne (patrz ust. 2.13f)). Wielkość takich inwestycji odpowiada nowym inwestycjom (pieniężnym lub w naturze) pomniejszonym o dokonane wypłaty kapitałowe (patrz ust. 4.61); f) aktywa finansowe posiadane przez nierezydentów w stosunku do umownych jednostek krajowych (patrz ust. 2.15) i na odwrót. Udziały w funduszach wspólnego inwestowania (F.52) Definicja: | Podkategoria udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.52) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach w funduszach wspólnego inwestowania (AF.52), to jest udziałach emitowanych przez szczególny rodzaj spółki finansowej, której wyłącznym celem jest inwestowanie funduszy zebranych na rynku pieniężnym, rynku kapitałowym lub rynku nieruchomości. | 5.96. 5.97. Podkategoria AF.52 obejmuje udziały emitowane przez spółki finansowe nazywane, w zależności od kraju, funduszami wspólnego inwestowania, funduszami powierniczymi, funduszami inwestycyjnymi lub innymi programami wspólnego inwestowania, np. przedsięwzięcia wspólnego inwestowania w papiery wartościowe na żądanie (UCITS), bez względu na to czy są one otwarte, mieszane czy zamknięte. Udziały te mogą być notowane lub nienotowane. Gdy są one nienotowane, wtedy zwykle podlegają spłacie na żądanie, według wartości odpowiadającej ich udziałowi w funduszach własnych spółki finansowej. Wartość tych funduszy jest regularnie aktualizowana na podstawie cen rynkowych ich poszczególnych składników. REZERWY TECHNICZNO-UBEZPIECZENIOWE (F.6) [15] Patrz załącznik III dotyczący ubezpieczeń dla opisu sposobu ujęcia w systemie ubezpieczeń społecznych i innych ubezpieczeń. Definicja: | Kategoria rezerw techniczno-ubezpieczeniowych (F.6) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na rezerwach techniczno-ubezpieczeniowych (AF.6), to jest technicznych zabezpieczeniach instytucji ubezpieczeniowych oraz funduszy emerytalnych (autonomicznych i nieautonomicznych) wobec posiadaczy polis lub beneficjentów, jak zostało ustanowione w dyrektywie Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń. | Definicja: | Podkategoria udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (F.61) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.61), to jest rezerwach techniczno ubezpieczeniowych tworzonych w danym przedsiębiorstwie, spółce finansowej czy spółce ułomnej na cele zaspokojenia, gdy ustanowione warunki są spełnione, przewidywanych roszczeń i świadczeń. | 5.105. Podkategoria F.61 podzielona jest na dwie pozycje transakcji finansowych: a) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.61); b) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (F.612). Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.611) Definicja: | Podpozycja udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.611) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (AF.611), to jest techniczno — ubezpieczeniowych na niepokryte ryzyka i techniczno — ubezpieczeniowych w odniesieniu do ubezpieczeń przynoszących zysk dodawany do zasobów po upływie terminu płatności określonego w ubezpieczeniu na dożycie lub w podobnych polisach. | 5.106. 5.107. Podpozycja AF.611 obejmuje rezerwy związane z ubezpieczeniem na życie, rezerwy na premie i rabaty oraz techniczne rezerwy na polisy ubezpieczeń na życie, gdy ryzyko inwestycyjne ponoszone jest przez posiadacza polisy, jak zostały zdefiniowane w art. 27, 29 i 31 dyrektywy Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń. 5.108. Transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie obejmują zwiększenia pomniejszone o zmniejszenia, które powinny być oddzielone od nominalnych zysków lub strat z tytułu posiadania funduszy zainwestowanych przez instytucje ubezpieczeniowe (patrz ust. 6.57). Zwiększenia obejmują: a) faktyczne składki ubezpieczeniowe uzyskane w bieżącym okresie sprawozdawczym; b) plus uzupełnienia do składek ubezpieczeniowych odpowiadające dochodowi uzyskanemu z inwestowania rezerw, który jest przypisany gospodarstwom domowym posiadającym polisy; c) minus opłaty z tytułu prowadzenia ubezpieczeń na życie. Zmniejszenia obejmują: a) kwoty należne posiadaczom ubezpieczeń na dożycie i podobnych polis ubezpieczeniowych w terminie zapadalności oraz kwoty należne beneficjentom z tytułu śmierci osób ubezpieczonych; b) plus płatności należne w odniesieniu do polis wycofanych przed upływem terminu zapadalności. 5.109. Rezerwy ubezpieczeń na życie stanowią aktywa finansowe gospodarstw domowych rezydentów lub nierezydentów oraz pasywa instytucji ubezpieczeniowych będących rezydentami lub nierezydentami. W przypadku ubezpieczeń grupowych zawieranych, na przykład przez przedsiębiorstwo czy spółkę finansową na rzecz pracowników, pracownicy a nie pracodawca są uznawani za wierzycieli, ponieważ są oni uważani za rzeczywistych posiadaczy polis. Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (F.612) Definicja: | Podpozycja udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (F.612) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.612), to jest technicznych rezerwach utrzymywanych przez autonomiczne i nieautonomiczne fundusze emerytalne, utworzone przez pracodawców lub pracowników lub grupy osób pracujących na własny rachunek na cele zaopatrzenia emerytalnego pracowników lub osób pracujących na własny rachunek. | 5.110. 5.111. Transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych obejmują zwiększenia pomniejszone o zmniejszenia, które powinny być oddzielone od nominalnych zysków lub strat z tytułu posiadania funduszy zainwestowanych przez fundusze emerytalne (patrz ust. 6.57). Zwiększenia obejmują: a) faktyczne składki ubezpieczeniowe wpłacone do funduszy emerytalnych przez pracowników, pracodawców, osoby pracujące na własny rachunek lub inne jednostki instytucjonalne na rzecz osób indywidualnych lub gospodarstw domowych posiadających roszczenia wobec funduszy, uzyskane w bieżącym okresie sprawozdawczym; b) plus uzupełnienia do składek ubezpieczeniowych odpowiadające dochodowi uzyskanemu z inwestowania rezerw funduszy emerytalnych, który jest przypisany do uczestniczących w tych funduszach gospodarstw domowych; c) minus opłaty za usługi zapłacone zarządzającym funduszami w danym okresie sprawozdawczym. Zmniejszenia obejmują: a) świadczenia społeczne równe kwotom wypłaconym emerytom lub osobom będącym na ich utrzymaniu, w formie regularnych wypłat lub innych świadczeń; b) plus świadczenia społeczne składające się z wszelkich ryczałtowych sum płatnych osobom przechodzącym na emeryturę. 5.112. Transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych nie obejmują funduszy przekazywanych z funduszy emerytalnych nieautonomicznych do funduszy emerytalnych autonomicznych, zaliczonych do podsektora instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych (S.125), w wyniku przekształcenia jednego funduszu w drugi. Ten przypadek powinien być rejestrowany w kategorii zmiany w klasyfikacji i strukturze (K.12.1) na rachunku innych zmian wolumenu aktywów (patrz ust. 6.30). 5.113. Rezerwy funduszy emerytalnych stanowią aktywa finansowe gospodarstw domowych rezydentów i nierezydentów, a nie jednostek instytucjonalnych, które nimi zarządzają. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia (F.62) Definicja: | Podkategoria przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerw niewypłacone odszkodowania i świadczenia (F.62) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na przedpłatach składek i rezerwach nie wypłacone odszkodowania i świadczenia (AF.62), to jest technicznych rezerwach utworzonych przez instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalne (autonomiczne i nieautonomiczne) w odniesieniu do: a)kwot reprezentujących tę część przypisanych składek brutto, która powinna być przypisana do następnego okresu sprawozdawczego (przedpłaty składek ubezpieczeniowych);b)oszacowanego łącznego ostatecznego kosztu uregulowania wszystkich roszczeń powstających w wyniku zdarzeń, które zajdą do końca okresu sprawozdawczego, zgłoszonych czy nie, pomniejszonego o kwoty już zapłacone w odniesieniu do takich roszczeń (rezerwy na nie wypłacone odszkodowania i świadczenia). | 5.115. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych wynikają z faktu, że są one na ogół należne do zapłaty na początku okresu objętego ubezpieczeniem, a okres ten z reguły nie pokrywa się z okresem sprawozdawczym. Tak więc na koniec okresu sprawozdawczego, w momencie zestawiania bilansu, część składek ubezpieczeniowych płatnych w ciągu tego okresu dotyczy pokrycia ryzyka w okresie następnym. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych są określane na podstawie stopnia udziału ryzyka w odniesieniu do czasu pozostającego do momentu wygaśnięcia umowy. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych rejestrowane na rachunku finansowym między posiadaczami polis a instytucjami ubezpieczeniowymi obejmują te części składek ubezpieczeniowych, które są płatne w bieżącym okresie sprawozdawczym i które dotyczą pokrycia ryzyka w okresie następnym. 5.116. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych stanowią aktywa finansowe posiadaczy polis. Gdy przedpłaty te odnoszą się do ubezpieczeń na życie, posiadaczami polis są gospodarstwa domowe rezydentów i nierezydentów. Gdy odnoszą się one do ubezpieczeń innych niż na życie posiadacze polis mogą należeć do dowolnego sektora gospodarki lub do zagranicy. Składki ubezpieczeniowe lub składki na zabezpieczenia społeczne wpłacone przez posiadaczy polis mogą być przyjęte za kryterium rozdzielania przedpłat składek ubezpieczeniowych pomiędzy sektory gospodarki i zagranicę. 5.117. Rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia są utrzymywane przez instytucje ubezpieczeniowe na pokrycie kwot, które spodziewają się wypłacić w odniesieniu do roszczeń, które nie zostały jeszcze zaspokojone, gdyż na przykład, są sporne. Uzasadnione roszczenia uznawane przez instytucje ubezpieczeniowe uważane są za należne do zapłaty wtedy, gdy zaistnieje zdarzenie dające prawo do zgłoszenia roszczenia, bez względu na to jak długo trwa rozstrzygnięcie spornych roszczeń. 5.118. Rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia stanowią aktywa finansowe beneficjentów, którzy mogą należeć do dowolnego sektora gospodarki lub do zagranicy. 5.119. Podkategoria AF.62 obejmuje rezerwy w odniesieniu do nie ściągniętych składek, pozostałe rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe, rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia i rezerwy wyrównawcze, jak zostały zdefiniowane w art. 25, 26, 28 i 30 dyrektywy Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r., w sprawie rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń. POZOSTAŁE NALEŻNOŚCI/ZOBOWIĄZANIA (F.7) Definicja: | Kategoria pozostałych należności/zobowiązań (F.7) obejmuje wszystkie transakcje dotyczące pozostałych należności/zobowiązań (AF.7), to jest należnościach finansowych tworzonych jako odpowiedniki transakcji finansowej lub niefinansowej w przypadkach, w których występuje różnica w czasie pomiędzy tą transakcją a odpowiadającą jej płatnością. | 5.120. 5.121. Kategoria F.7 obejmuje transakcje dokonywane na należnościach finansowych wynikłych z wcześniejszej lub opóźnionej płatności za transakcje dotyczące towarów i usług, transakcje podziału lub wtórnego obrotu aktywami finansowymi. Stanowią one transakcje-odpowiedniki, w przypadkach gdy płatność jest należna, ale jeszcze niezapłacona. Do tej kategorii są także klasyfikowane długi narosłe w międzyczasie od dochodu oraz zaległości. 5.122. Kategoria F.7 nie obejmuje: a) rozbieżności statystycznych innych niż różnice w czasie pomiędzy transakcjami dotyczącymi towarów i usług, transakcjami podziału lub transakcjami finansowymi a odpowiadającymi im płatnościami; b) pozycji, co do których brak jest dostatecznych informacji dla ich zaklasyfikowania. Klasyfikacja powinna być dokonywana na podstawie jakiejkolwiek dostępnej informacji; c) pozycji, o których naturze nic nie wiadomo; d) różnych pozycji bilansu płatniczego określonych jako błędy i pominięcia netto; e) wcześniejszych lub późniejszych płatności (włączając zaległości) w przypadku tworzenia aktywów finansowych lub spłaty zobowiązań innych niż zaliczone do kategorii F.7. Pozostają one w kategorii, do której były zaklasyfikowane. 5.123. Kategoria F.7 podzielona jest na dwie podkategorie transakcji finansowych: a) kredyty kupieckie i zaliczki (F.71); b) pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (F.79). Kredyty kupieckie i zaliczki (F.71) Definicja: | Podkategoria kredytów kupieckich i zaliczek (F.71) obejmuje wszystkie transakcje dotyczące kredytów kupieckich i zaliczek (AF.71), to jest należnościach powstających z bezpośredniego udzielenia kredytu przez dostawców i kupujących na transakcje dotyczące towarów i usług oraz płatności zaliczkowych za pracę będącą w toku lub zamierzoną do podjęcia i związanych z takimi transakcjami. | 5.124. 5.125. Podkategoria AF.71 obejmuje: a) należności finansowe odnoszące się do dostaw towarów i usług, za które nie zostały dokonane płatności; b) kredyty kupieckie uznane przez przedsiębiorstwa handlujące długami (factoringowe), z wyjątkiem uznanych za pożyczki; c) narosłe w czasie czynsze za budynki; d) zaległości dotyczące spłaty towarów i usług, gdy nie są zapisane jako pożyczka. 5.126. Podkategoria AF.71 nie obejmuje pożyczek na sfinansowanie kredytów kupieckich. Są one klasyfikowane do kategorii AF.4 (patrz ust. 5.81h)). 5.127. Kredyty kupieckie i zaliczki mogą stanowić aktywa lub pasywa finansowe wszystkich sektorów i zagranicy. Pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (F.79) Definicja: | Podkategoria pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (F.79) obejmuje wszystkie transakcje dotyczące pozostałych należności/zobowiązań, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (AF.79), to jest należnościach finansowych powstających z różnic w czasie pomiędzy transakcjami podziału lub transakcjami finansowymi dokonywanymi na rynku wtórnym a odpowiadającymi im płatnościami. Zawiera ona także roszczenia finansowe z tytułu narosłego w czasie dochodu. | 5.128. 5.129. Podkategoria AF.79 obejmuje należności finansowe powstałe w wyniku różnic w czasie pomiędzy dokonywanymi transakcjami a płatnościami w odniesieniu do, na przykład: a) podatków; b) składek na zabezpieczenia społeczne; c) wynagrodzeń; d) rent gruntowych i z tytułu eksploatacji złóż zasobów naturalnych; e) dywidend; f) odsetek; g) transakcji dokonywanych na aktywach finansowych na rynku wtórnym. 5.130. Najbardziej odpowiednim sposobem rejestracji transakcji finansowej będącej odpowiednikiem odsetek narosłych od aktywów finansowych (patrz ust. 5.17) powinna być jej rejestracja jako reinwestycji w te aktywa finansowe. Sposób rejestracji odsetek będzie jednak musiał wynikać z praktyk krajowych. Jeśli odsetki narosłe nie są rejestrowane jako reinwestowane w aktywa finansowe, powinny być zaliczone do podkategorii F.79. 5.131. W dniu, w którym odsetki stają się należne do zapłaty, rejestrowane są dwie transakcje finansowe (patrz ust. 5.17): po pierwsze w przypadku wypłaty transakcja dokonywana na aktywach finansowych wykorzystywanych do wypłaty lub w przypadku nie dokonywania wypłaty zwiększenie zaległości odsetkowych, do zarejestrowania w podkategorii F.79; po drugie transakcja finansowa będąca odpowiednikiem, zmniejszająca roszczenia finansowe netto wierzyciela wobec dłużnika. POZYCJA MEMORIAŁOWA: INWESTYCJE ZAGRANICZNE BEZPOŚREDNIE (F.m) Definicja: | Inwestycje zagraniczne bezpośrednie (F.m) obejmują wszystkie transakcje dotyczące inwestycji zagranicznych bezpośrednich (AF.m), tzn. inwestowania wywołującego długoterminowe współzależności odzwierciedlające trwałe zaangażowanie jednostki instytucjonalnej będącej rezydentem jednej gospodarki ("inwestor bezpośredni") w jednostce instytucjonalnej będącej rezydentem gospodarki innej niż gospodarka inwestora ("przedsiębiorstwo inwestycji bezpośredniej"). Celem inwestora bezpośredniego jest wywarcie znaczącego wpływu na zarządzanie przedsiębiorstwem rezydującym w innej gospodarce. Inwestycja bezpośrednia pociąga za sobą zarówno początkową transakcję pomiędzy inwestorem bezpośrednim a przedsiębiorstwem inwestycji bezpośredniej jak i wszystkie późniejsze transakcje kapitałowe pomiędzy nimi i wśród stowarzyszonych przedsiębiorstw posiadających jak i nieposiadających osobowości prawnej. | Aktywa finansowe sektorów posiadających pieniądz | | Pasywa sektorów tworzących pieniądz | Ogółem | Podział według sektorów | Podział według sektorów | Ogółem | | | AF.1 | | | | | AF.2 | | | | | z tego: | MX2 | | | | MX−2 | | | | AF.3 | | | | | AF.33 | | | | | z tego: | MX33 | | | | MX−33 | | | | AF.34 | | | | | z tego: | MX34 | | | | MX−34 | | | | AF.4 | | | | | AF.41 | | | | | z tego: | MX41 | | | | MX−41 | | | | AF.42 | | | | | z tego: | MX42 | | | | MX−42 | | | | AF.5 | | | | | AF.51 | | | | | z tego: | MX51 | | | | MX−51 | | | | AF.52 | | | | | z tego: | MX52 | | | | MX−52 | | | | AF.6 | | | | | AF.7 | | | | | AF.71 | | | | | z tego: | MX71 | | | | MX−71 | | | | AF.79 | | | | | Aktywa i pasywa finansowe ogółem, w tym: MX | | ROZDZIAŁ 6 INNE PRZEPŁYWY 6.01. Inne przepływy obejmują amortyzację środków trwałych (K.l), nabycie pomniejszone o sprzedaż niefinansowych aktywów niewytworzonych (K.2) oraz inne zmiany aktywów(K.3 -K.12). Inne zmiany aktywów składają się z różnych rodzajów zmian aktywów, pasywów i wartości netto, które nie następują w formie transakcji rejestrowanych na rachunkach kapitałowym i finansowym. Obejmują one inne zmiany wolumenu (K.3 — K.10 i K.12) oraz zyski i straty z tytułu posiadania aktywów (K.11). ZUŻYCIE ŚRODKÓW TRWAŁYCH (K.l) Definicja: | Zużycie środków trwałych (K.l) odpowiada ilości aktywów trwałych zużytych w badanym okresie, w rezultacie zwykłego zużycia i przewidywanego całkowitego zużycia moralnego, łącznie ze stratami w wyniku przypadkowych szkód, od których można się ubezpieczyć. | 6.02. 6.03. Zużycie środków trwałych powinna być obliczana dla wszystkich aktywów trwałych (z wyjątkiem zwierząt), włączając zarówno rzeczowe aktywa trwałe, jak i wartości niematerialne i prawne, takie jak koszty poszukiwań złóż naturalnych, oprogramowanie komputerowe, modernizacje aktywów niewytworzonych oraz koszty związane z przeniesieniem praw własności do aktywów niewytworzonych. 6.04. Zużycie środków trwałych (którą należy wyraźnie odróżnić od zużycia środków trwałych używanego do celów podatkowych lub zużycia wykazywanego w księgowości) powinna być szacowana w oparciu o zasoby aktywów trwałych i prawdopodobny przeciętny okres eksploatacji różnych kategorii środków trwałych. System zaleca, aby, w przypadku braku informacji bezpośrednich, szacować zasób aktywów trwałych metodą ciągłej inwentaryzacji (PIM). Zasób aktywów trwałych powinien być wyceniony w cenach nabycia z bieżącego okresu. Straty aktywów trwałych, będące rezultatem przypadkowych szkód, przed którymi można się ubezpieczyć, brane są pod uwagę w obliczeniach przeciętnego okresu wykorzystania towarów. Można oczekiwać, że dla gospodarki ogółem, rzeczywiste normalne przypadkowe zniszczenia, zaistniałe w czasie okresu księgowego, będą równe lub zbliżone do średniej. Jednakże, w przypadku poszczególnych jednostek lub grup jednostek, rzeczywiste szkody przypadkowe będą odbiegać od średniej. W tym przypadku, dla sektorów, wszelkie różnice są rejestrowane jako inne zmiany wolumenu aktywów trwałych. Zużycie środków trwałych jest obliczana według metody "liniowej", w której odpisy od wartości aktywów trwałych dokonywane są według stałej stawki, w czasie całej długości zużycia środka. Niemniej jednak, zależnie od charakteru spadku wydajności aktywów trwałych, do obliczenia jego zużycia należało by wykorzystać metodę zużycia geometrycznego. 6.05. W systemie rachunków zużycie środków trwałych jest rejestrowana pod każdą pozycją bilansującą, wykazywaną według zapisu "brutto" i "netto". Zapis "brutto" oznacza rejestrowanie przed odjęciem zużycia środków trwałych, zapis "netto" oznacza rejestrowanie pozycji bilansującej po odjęciu zużycia środków trwałych. NABYCIE POMNIEJSZONE O SPRZEDAŻ NIEFINANSOWYCH AKTYWÓW NIEWYTWORZONYCH (K.2) Definicja: | Niefinansowe aktywa niewytworzoneobejmują grunty i inne rzeczowe aktywa niewytworzone, które mogą być wykorzystane do produkcji towarów i usług oraz wartości niematerialne i prawne. | Definicja: | Inne zmiany aktywów są przepływami, które nie są rezultatem transakcji rejestrowanymi na rachunkach kapitałowym i finansowym. Rozróżnia się dwa rodzaje pozostałych zmian aktywów. Pierwszy rodzaj dotyczy zmian wolumenu aktywów. Drugi rodzaj obejmuje zmiany wartości aktywów, pasywów i wartości netto, wynikające ze zmian poziomu i struktury cen prowadzących do powstania zysków lub strat z tytułu posiadania aktywów. | POZOSTAŁE ZMIANY WOLUMENU (K.3 — K.10 i K.12) 6.15. Pozostałe zmiany wolumenu są przepływami wypełniającymi różne funkcje. Jedną z ważnych funkcji jest umożliwienie pewnym aktywom na wejście i opuszczenie systemu w normalnym przebiegu zdarzeń — np. wejścia i wyjścia naturalnie występujących aktywów. Ma to znaczenie w przypadku rejestracji odkryć, wyczerpania i degradacji aktywów naturalnych. Druga funkcja dotyczy rejestracji rezultatów wyjątkowych, nieprzewidzianych zdarzeń, które wpływają na korzyści gospodarcze uzyskiwane z aktywów. 6.16. Pozostałe zmiany wolumenu obejmują dziewięć kategorii: a) gospodarcze pojawienie się aktywów niewytworzonych (K.3); b) gospodarcze pojawienie się aktywów wytworzonych (K.4); c) naturalny wzrost niekultywowanych zasobów biologicznych (K.5); d) gospodarcze zanikanie aktywów niewytworzonych (K.6); e) straty z tytułu klęsk żywiołowych (K.7); f) wywłaszczenie bez wynagrodzenia (K.8); h) pozostałe zmiany wolumenu aktywów niefinansowych, gdzie indziej niesklasyfikowane (K.9); i) pozostałe zmiany wolumenu aktywów i pasywów finansowych, gdzie indziej niesklasyfikowane (K.10); j) zmiany w klasyfikacji i strukturze (K.12). GOSPODARCZE POJAWIENIE SIĘ AKTYWÓW NIEWYTWORZONYCH (K.3) 6.17. Gospodarcze pojawienie się niefinansowych aktywów niewytworzonych (K.3) przedstawia wzrost wolumenu tych aktywów, który nie powstaje w wyniku procesu produkcji. Do kategorii tej należy: a) zwiększenia brutto wielkości zasobów złóż naturalnych możliwych do eksploatacji: odkryte złoża węgla, ropy gazu ziemnego, rud metali i pozostałych surowców mineralnych, których eksploatacja jest opłacalna ekonomicznie. Pozycja ta obejmuje również zwiększenie wielkości zasobów złóż, których eksploatacja staje się opłacalna ekonomicznie w wyniku postępu technologicznego czy zmian relatywnych cen; b) wprowadzenie pozostałych aktywów naturalnych do działalności gospodarczej: zmiana statusu naturalnie występujących obiektów, kwalifikująca je jako aktywa gospodarcze, aktywa gospodarcze będące obiektami, w stosunku do których nadano prawa własności jednostkom instytucjonalnym i z których ustanowieni właściciele mogą czerpać korzyści gospodarcze (np. eksploatacja dziewiczych lasów, przekształcenie ugorów lub gruntów zdewastowanych, które mogą być gospodarczo użyteczne, rekultywacja ziemi); c) zmiany jakości aktywów niewytworzonych spowodowane zmianami ich gospodarczego przeznaczenia. Zmiany jakości są traktowane jak zmiany wolumenu. Zmiany jakości, rejestrowane w tej pozycji, pojawiają się jako przeciwwaga tych zmian w gospodarczym wykorzystaniu, które są wykazywane jako zmiany w klasyfikacji (patrz ust. 6.32) — np. z gruntów uprawnych na grunty pod budowę; d) pojawienie się niewytworzonych wartości niematerialnych i prawnych. Niefinansowe niewytworzone wartości niematerialne i prawne pojawiają się w momencie przyznania patentów lub sporządzenie innych zbywalnych praw. Również wtedy, gdy przedsiębiorstwa są sprzedawane po cenach przewyższających ich fundusze własne (patrz ust. 7.05), nadwyżka ceny nabycia ponad fundusze własne jest aktywem określonym jako "wartość firmy". Wartość firmy niewykazana w transakcji sprzedaży/kupna nie jest aktywem gospodarczym. GOSPODARCZE POJAWIENIE SIĘ AKTYWÓW WYTWORZONYCH (K.4) 6.18. Gospodarcze pojawienie się aktywów wytworzonych (K.4) występuje w przypadku towarów, które nie są wykazywane w bilansach. Za pojawienie się aktywu wytworzonego, które powinno być zarejestrowane w pozycji "Pozostałe zmiany wolumenu", uważa się uznanie jego istotnej lub szczególnej wartości. Gospodarcze pojawienie się aktywów wytworzonych obejmuje: a) aktywa o wyjątkowej wartości, takie jak: kamienie szlachetne, dzieła sztuki, gdy wysoka wartość lub znaczenie artystyczne, wcześniej nierejestrowane w bilansach, są po raz pierwszy uznane; b) obiekty zabytkowe, gdy wyjątkowa archeologiczna, historyczna czy kulturalna wartość budynku lub miejsca, wcześniej nierejestrowana w bilansach, jest po raz pierwszy uznana. NATURALNY WZROST NIEKULTYWOWANYCH ZASOBÓW BIOLOGICZNYCH (K.5) 6.19. Naturalny wzrost niekultywowanych zasobów biologicznych (K.5) nie jest objęty bezpośrednią kontrolą, odpowiedzialnością i zarządzaniem przez jednostki instytucjonalne i dlatego nie jest efektem działalności produkcyjnej. Przyrost gospodarczych aktywów, takich jak przyrost naturalny lasów przeznaczonych do eksploatacji, czy ryb w rzekach, musi więc być uznany jako ich gospodarcze pojawienie się. 6.20. Naturalny wzrost powinien być rejestrowany jako powiększenie (K.5); wyczerpanie tych zasobów powinno być rejestrowane jako gospodarcze zaniknięcie (K.61). Jednak, w praktyce, naturalny wzrost może być rejestrowany jedynie w ujęciu netto, ponieważ fizyczne pomiary, które prawdopodobnie są jedyną dostępną podstawą rejestracji, są faktycznie pomiarami netto. GOSPODARCZE ZANIKANIE AKTYWÓW NIEWYTWORZONYCH (K.6) 6.21. Gospodarcze zanikanie niefinansowych aktywów niewytworzonych (K.6) obejmuje: a) wyczerpanie aktywów naturalnych (K.61), takich jak zmniejszenie zasobów złóż naturalnych i wyczerpanie niekultywowanych zasobów biologicznych, klasyfikowanych jako aktywa (patrz ust. 6.19); b) pozostałe rodzaje gospodarczego zanikania aktywów niewytworzonych (K.62): 1. pozostałe zmniejszenia możliwych do eksploatacji złóż naturalnych (ponowne oszacowanie złóż możliwych do eksploatacji wynikających ze zmian technologicznych lub zmian relatywnych cen); 2. jakościowe zmiany aktywów niewytworzonych z tytułu zmian w gospodarczym wykorzystaniu; 3. degradacja aktywów niewytworzonych spowodowana działalnością gospodarczą, obejmująca degradację gruntu, zasobów wodnych i innych aktywów naturalnych; 4. odpisanie wartości firmy, anulowanie innych zbywalnych praw i wygaśnięcie ochrony patentowej. STRATY Z TYTUŁU KLĘSK ŻYWIOŁOWYCH (K.7) 6.22. Straty z tytułu klęsk żywiołowych (K.7) rejestrowane jako pozostałe zmiany wolumenu aktywów, są wynikiem pojedynczych, wyróżniających się i rozpoznawalnych zdarzeń na ogromną skalę, które mogą zniszczyć dowolne pozycje aktywów gospodarczych (niefinansowych czy finansowych). 6.23. Zdarzenia te obejmują: większe trzęsienia ziemi, erupcje wulkaniczne, przypływy i odpływy, szczególnie silne huragany, susze i pozostałe klęski żywiołowe, wojny, powstania i pozostałe zdarzenia polityczne oraz katastrofy technologiczne, takie jak wycieki substancji toksycznych czy emisja substancji radioaktywnych do środowiska. Pozycja ta obejmuje w szczególności: a) pogorszenie jakości gruntu spowodowane nietypowymi powodziami lub szkody spowodowane silnym wiatrem; b) zniszczenie aktywów kultywowanych na skutek suszy czy epidemii chorób; c) zniszczenia budynków, urządzeń czy aktywów o wyjątkowej wartości, spowodowane pożarami lasów lub trzęsieniami ziemi; d) przypadkowe zniszczenia pieniądza gotówkowego lub papierów wartościowych na okaziciela spowodowane katastrofami naturalnymi lub wydarzeniami politycznymi. WYWŁASZCZENIE BEZ WYNAGRODZENIA (K.8) 6.24. Wywłaszczenie bez wynagrodzenia (K.8) pojawia się wówczas, gdy instytucje rządowe i samorządowe lub pozostałe jednostki instytucjonalne przejmują aktywa innych jednostek, w tym także nierezydentów, bez pełnej rekompensaty, z innych powodów niż płatność podatków, ściąganie kar lub innych podobnych opłat. Niezrekompensowana część takiej jednostronnej konfiskaty nie jest transferem kapitałowym, w związku z tym nie jest rejestrowana na bilansie płatności kapitałowych. POZOSTAŁE ZMIANY WOLUMENU AKTYWÓW NIEFINANSOWYCH, GDZIE INDZIEJ NIESKLASYFIKOWANE (K.9) 6.25. W pozycji pozostałych zmian wolumenu aktywów niefinansowych (K.9) są rejestrowane efekty nieoczekiwanych zdarzeń wpływających na korzyści gospodarcze osiągane z aktywów. Obejmują one: a) nieprzewidziane zużycie moralne. Zużycie środków trwałych nie obejmuje nieprzewidzianego moralnego zużycia środków trwałych, a kwota zaliczona na poczet ich zwykłego, oczekiwanego całkowitego zużycia moralnego, może być za mała w stosunku do faktycznego moralnego zużycia środków trwałych. Dlatego należy wprowadzić zapisy umożliwiające zmniejszenie wartości środka trwałego, wynikające z wprowadzenia usprawnionej technologii; b) różnice pomiędzy kwotami uwzględnionymi na cele normalnych zniszczeń w zużyciu środków trwałych a stratami rzeczywistymi. Zużycie środków trwałych nie obejmuje nieprzewidzianych zniszczeń, a włączone kwoty, odnoszące się do normalnie przewidywanych zniszczeń, mogą nie rekompensować w pełni (albo mogą przekraczać) skalę faktycznych zniszczeń. Dlatego konieczne jest przeprowadzenie odpowiednich korekt z tytułu nieprzewidzianego spadku (lub wzrostu) wartości środków trwałych z powodu tych zdarzeń; c) degradacja środków trwałych nie stanowiąca zużycia środków trwałych: zmniejszenie wartości środków trwałych wynikające z nieprzewidzianych skutków, np. oddziaływania kwaśnych deszczów lub zanieczyszczeń powietrza na powierzchnie budowli lub pojazdów; d) opuszczenie urządzeń produkcyjnych przed ich ukończeniem lub przed oddaniem do użytku; e) straty nadzwyczajne w rzeczowych środkach obrotowych (np. wynikłe wskutek pożaru, kradzieży czy spowodowane przez szkodniki w przypadku zapasów zbóż); f) rozbieżności statystyczne dotyczące aktywów niefinansowych między zamknięciem bilansu i odpowiadającym otwarciem bilansu. POZOSTAŁE ZMIANY WOLUMENU AKTYWÓW I PASYWÓW FINANSOWYCH, GDZIE INDZIEJ NIESKLASYFIKOWANE (K.10) 6.26. W tej kategorii powinny być zarejestrowane wszelkie zmiany aktywów i pasywów finansowych, które nie odnoszą się do transakcji finansowych, rejestrowanych na rachunku finansowym, które nie są zyskami / stratami z tytułu posiadania, rejestrowanymi na rachunku przeszacowań, i które nie są zmianami w klasyfikacji i strukturze oraz, które nie są spowodowane klęskami żywiołowymi i nierekompensowanymi konfiskatami. 6.27. Kategoria K. 10 obejmuje: a) Przydział i umarzanie SDR-ów (AF.12) (patrz ust. 5.33-5.35); SDR-y są szczególnym aktywem, dla którego nie jest tworzone żadne, nawet umowne, zobowiązanie. Dlatego mechanizm kreowania SDR-ów (nazywany dalej przydziałem SDR-ów) oraz ich umarzania nie jest traktowany jako tworzący transakcje lecz zapisy na rachunku pozostałych zmian wolumenu aktywów. Przydziały SDR-ów powiększają aktywa finansowe władz monetarnych, natomiast umorzenie SDR-ów pomniejsza ich aktywa finansowe; b) pozostałe zmiany wolumenu odnoszące się do świadczeń z funduszy emerytalnych. Systemy emerytalne ze zdefiniowanym świadczeniem ubezpieczeniowym są to takie systemy, w których gwarantowany jest poziom świadczeń emerytalnych przyrzeczonych uczestniczącym w nich pracownikom. Świadczenia są odnoszone według określonej formuły, do stażu pracy i wysokości wynagrodzenia i nie są całkowicie zależne od aktywów zgromadzonych w funduszu. W funduszach emerytalnych ze zdefiniowanym świadczeniem ubezpieczeniowym, zapis na rachunku pozostałych zmian wolumenu aktywów pokrywa zmiany należności z tytułu ubezpieczenia, będące rezultatem zmian struktury świadczeń, które należy odróżnić od zmian związanych z wiekiem i strukturą usług świadczonych z funduszu beneficjenta. Przykładami zmian w strukturze świadczeń są między innymi: zmiany formuły, obniżenie wieku emerytalnego lub tworzenie funduszu na coroczny przyrost (zwykle definiowany jako stały x procent roczny) przyszłych emerytur lub wszystkich wypłacanych emerytur. c) Straty wyjątkowe pieniądza gotówkowego lub papierów wartościowych na okaziciela, spowodowane np. zniszczeniem w pożarze lub kradzieżą. d) Odpisanie lub częściowe odpisanie nieściągalnych długów przez kredytodawców. Powinno tu być rejestrowane jednostronne uznanie przez kredytodawcę, iż należność finansowa przestaje być ściągalna z powodu bankructwa lub pozostałych przyczyn i w konsekwencji, usunięcie tej należności przez kredytodawcę z jego bilansu wraz ze skreśleniem odpowiadającego zobowiązania z pasywów dłużnika. W sytuacji, gdy jednostka instytucjonalna będąca dłużnikiem, jest kontrolowana przez kredytodawcę, odpisanie lub częściowe odpisanie nieściągalnych długów (nie z powodu bankructwa) przez kredytodawców jest rejestrowane na rachunkach akumulacji. e) Rozbieżności statystyczne odnoszące się do aktywów i pasywów finansowych pomiędzy bilansem zamknięcia i korespondującym bilansem otwarcia. 6.28. Kategoria K.10 nie obejmuje: a) umorzenia długów na podstawie dwustronnego porozumienia dłużnika z kredytodawcą (umorzenie lub darowanie długu): sytuacja ta jest traktowana jako transakcja pomiędzy kredytodawcą a dłużnikiem (patrz ust. 4.165f) i ust. 5.16), a nie jako pozostałe zmiany wolumenu; b) odmowa zapłaty długu: system nie sankcjonuje sytuacji jednostronnego umorzenia zobowiązania przez dłużnika. ZMIANY W KLASYFIKACJI I STRUKTURZE (K.12) 6.29. Zmiany w klasyfikacji i strukturze (K.12) obejmują zmiany w klasyfikacji sektora i w strukturze jednostek instytucjonalnych (K. 12.1) oraz zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów (K. 12.2). ZMIANY W KLASYFIKACJI I STRUKTURZE SEKTORA (K.12.1) 6.30. Przeklasyfikowanie jednostki instytucjonalnej z jednego sektora do innego zmienia cały bilans tej jednostki, np. jednostka instytucjonalna zaliczona pierwotnie do sektora gospodarstw domowych staje się spółką ułomną i zostaje przeklasyfikowana do sektora przedsiębiorstw. Zmiany w strukturze jednostek instytucjonalnych obejmują pojawienie się i zanikanie niektórych aktywów i pasywów finansowych z powodu restrukturyzacji przedsiębiorstw. W przypadku, gdy przedsiębiorstwo czy instytucja finansowa przestaje istnieć jako osoba prawna, z powodu wchłonięcia przez jedno lub więcej przedsiębiorstw lub instytucji finansowych, to wszystkie należności/zobowiązania, łącznie z aktywami i innymi udziałami kapitałowymi, które istniały pomiędzy tym przedsiębiorstwem a tymi, które go przejęły, znikają z systemu. Jednakże zakupy akcji i pozostałych udziałów kapitałowych przedsiębiorstwa lub spółki finansowej jako część łączenia się, są rejestrowane jako transakcja finansowa pomiędzy kupującym a dawnym właścicielem. Zastąpienie istniejących akcji akcjami z tytułu przejęcia przedsiębiorstwa lub spółki finansowej albo akcjami nowego przedsiębiorstwa lub spółki finansowej jest rejestrowane jako wykup akcji powiązany z emisją nowych akcji. Należności/zobowiązania finansowe, które istniały pomiędzy przejętym przedsiębiorstwem lub instytucją finansową a stronami trzecimi pozostają niezmienione i przechodzą na przejmujące przedsiębiorstwo lub spółkę finansową. Analogicznie, jeżeli przedsiębiorstwo jest prawnie dzielone na dwie lub więcej jednostki instytucjonalne, nowe należności i zobowiązania finansowe (pojawienie się aktywów finansowych) są rejestrowane w kategorii (K.12.1). ZMIANY W KLASYFIKACJI AKTYWÓW I PASYWÓW (K.12.2) 6.31. Kategoria (K.12.2) obejmuje monetyzację/demonetyzację złota (K.12.21) oraz zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów innych niż monetyzacja/demonetyzacja złota (K.12.22). 6.32. Monetyzacja/demonetyzacja złota (K.12.21) jest rejestrowana na rachunku pozostałych zmian wolumenu aktywów władz monetarnych, tzn. w podsektorze banku centralnego (S.121) lub w podsektorze instytucji rządowych na poziomie centralnym (S.1311). Monetyzacja złota ma miejsce wówczas, gdy władze monetarne zmieniają zaklasyfikowanie złota z zasobów aktywów o wyjątkowej wartości na aktywa rezerwowe utrzymywane przez władze monetarne. Rachunek pozostałych zmian wolumenu aktywów rejestruje zatem zmniejszenie stanu posiadania aktywów o wyjątkowej wartości i wzrost stanu posiadania złota monetarnego. Zakupy złota monetarnego bezpośrednio od pozostałych władz monetarnych są klasyfikowane jako transakcje złotem monetarnym (F.11). Wszystkie pozostałe zakupy, łącznie z zakupami od pośredników finansowych lub poprzez zorganizowany rynek złota, muszą być rejestrowane jako zakupy aktywów o wyjątkowej wartości, pociągające za sobą zmiany w klasyfikacji. Demonetyzacja złota ma miejsce wówczas, gdy władze monetarne transferują złoto z aktywów rezerwowych do aktywów o wyjątkowej wartości. Stan posiadania złota monetarnego władz monetarnych zmniejsza się zaś aktywa o wyjątkowej wartości rosną. Sprzedaż złota monetarnego bezpośrednio do pozostałych władz monetarnych jest klasyfikowana jako transakcje złotem monetarnym (F. 11). Wszelka pozostała sprzedaż, łącznie ze sprzedażą pośrednikom finansowym lub na zorganizowanym rynku złota, musi być rejestrowana jako sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości poprzedzona zmianami w klasyfikacji. 6.33. Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów Inne niż monetyzacja / demonetyzacja złota (K.12.22): są to zmiany w sposobie użytkowania gruntu czy zamiana pomieszczeń mieszkalnych na wykorzystywane do celów handlowych i odwrotnie. W przypadku gruntów, oba zapisy (zapis ze znakiem ujemnym dla starej kategorii, zapis ze znakiem dodatnim dla nowej kategorii) powinny być dokonywane w tej samej kwocie, dotyczącej kategorii K.12.22. Zmiany wartości gruntu, wynikające ze zmiany sposobu użytkowania, są rejestrowane w pozycji gospodarcze pojawienie się (patrz ust. 6.17.c) lub zaniknięcie aktywów niewytworzonych (patrz ust. 6.21.c), uważane za zmiany wolumenu. Kategoria (K.12.22) nie obejmuje wymiany obligacji na akcje. Wymiana ta jest rejestrowana jako dwie transakcje finansowe (patrz ust. 5.62.1). 6.34. Zapisy dla pozostałych zmian wolumenu (K.3 — K.10 i K.12) są rejestrowane na rachunku pozostałych zmian wolumenu aktywów dla sektorów, gospodarki ogółem i zagranicy. NOMINALNE ZYSKI/STRATY Z TYTUŁU POSIADANIA AKTYWÓW (K.11) 6.35. Nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów [2] Określenie "nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów" odnosi się zarówno do zysków jak i strat z tytułu posiadania aktywów, ponieważ zyski mogą być zarówno dodatnie jak i ujemne. Podobnie, określenie "aktywa" odnosi się zarówno do aktywów jak i pasywów. stanowią kategorię pozostałych zmian wolumenu aktywów, pasywów, a zatem, i wartości netto, która wyraża zmiany w poziomie i strukturze ich cen. Nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów dzielą się na neutralne i realne. Definicja: | Nominalne zyski z tytułu posiadania danych aktywów określonej ilości są definiowane jako zmiany wartości przypisane ich właścicielowi w wyniku zmiany ceny tych aktywów. Nominalne zyski z tytułu posiadania zobowiązań są definiowane jako zmiana wartości tych zobowiązań w wyniku zmian cen, ale z odwrotnym znakiem. | 6.36. 6.37. Dodatni zysk z tytułu posiadania aktywów jest spowodowany wzrostem wartości danych aktywów lub spadkiem wartości danego zobowiązania. Ujemne zyski z tytułu posiadania aktywów, tzn. straty z tytułu posiadania są spowodowane spadkiem wartości danych aktywów lub wzrostem wartości danego zobowiązania. 6.38. Nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów rejestrowane na rachunku przeszacowań są zmianami związanymi z aktywami i zobowiązaniami bez względu na to, czy zostały zrealizowane czy też nie. Zyski z tytułu posiadania aktywów zostają zrealizowane wówczas, kiedy określone aktywa są sprzedane, wykupione lub w inny sposób rozdysponowane, albo zobowiązanie zostało spłacone. Niezrealizowany zysk jest zyskiem należnym od danych aktywów przynależnych wciąż właścicielowi lub wciąż nieuregulowanych zobowiązań na koniec okresu sprawozdawczego. Zrealizowane zyski są zwykle rozumiane jako zyski realizowane przez cały okres, przez który aktywa są własnością lub zobowiązanie pozostaje nieuregulowane, niezależnie od tego, czy okres ten zbiega się z okresem sprawozdawczym czy też nie. Ponieważ zyski z tytułu posiadania aktywów są rejestrowane w systemie na bazie memoriałowej, rozróżnienie pomiędzy zrealizowanymi i niezrealizowanymi zyskami, jakkolwiek użyteczne do pewnych celów, nie pojawia się w klasyfikacjach i na rachunkach. 6.39. Zyski z tytułu posiadania aktywów obejmują zyski od różnego rodzaju aktywów niefinansowych aktywów wytworzonych i niewytworzonych, oraz aktywów finansowych. W ten sposób są również ujęte tutaj zyski z tytułu posiadania przez przedsiębiorców zapasów różnego rodzaju towarów, łącznie z produkcją niezakończoną. 6.40. Nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów mogą przypadać na aktywa w posiadaniu przez dowolny odcinek czasu w okresie sprawozdawczym, a nie tylko na aktywa pojawiające się w bilansie otwarcia lub w bilansie zamknięcia. Nominalny zysk z tytułu posiadania aktywów należny właścicielowi określonych aktywów lub określonej ilości aktywów, pomiędzy dwoma momentami czasu, są definiowane jako: bieżąca wartość tych aktywów w późniejszym momencie czasu, minus bieżąca wartość aktywów we wcześniejszym momencie czasu, przy założeniu, że same aktywa nie zmieniają się pod względem jakości i ilości w badanym okresie. Nominalny zysk z tytułu posiadania aktywów (G) przyrastający od danej ilości aktywów q pomiędzy dwoma punktami w czasie o i t, może być wyrażony w następujący sposób: G = q gdzie po i pt są cenami danych aktywów odpowiednio w momencie czasu o i w momencie czasu t. Dla aktywów i pasywów finansowych o stałych wartościach w cenach bieżących, dla których obie ceny po i pt są jedynkami, nominalne zyski z tytułu posiadania są zawsze równe zeru. 6.41. W celu oszacowania nominalnych zysków z tytułu posiadania aktywów, nabycie i sprzedaż aktywów powinno być wycenione w taki sam sposób jak na rachunkach kapitałowym i finansowym, natomiast zasoby aktywów powinny być wyceniane w taki sam sposób jak w bilansach. W przypadku środków trwałych, wartość nabycia jest kwotą zapłaconą przez kupującego producentowi lub sprzedawcy, powiększoną o koszty przeniesienia praw własności poniesione przez zakupującego. Wartość sprzedaży używanych środków trwałych jest kwotą otrzymaną przez sprzedającego od kupującego, pomniejszoną o koszty przeniesienia praw własności poniesione przez sprzedawcę. Można wyróżnić cztery różne sytuacje, w których powstają nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów: 1. dla aktywów w posiadaniu przez cały okres sprawozdawczy: nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów, należne w okresie sprawozdawczym, są równe różnicy pomiędzy wartością zarejestrowaną w bilansie zamknięcia minus wartość zarejestrowana w bilansie otwarcia. Wartości te są oszacowanymi wartościami aktywów, jeżeli byłyby one nabyte w czasie sporządzania bilansu. Nominalny zysk jest zyskiem niezrealizowanym; 2. dla aktywów w posiadaniu na początku okresu, które są sprzedane w czasie badanego okresu: należne nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów są równe różnicy pomiędzy faktyczną lub oszacowaną wartością sprzedaży aktywów a wartością w bilansie otwarcia. Nominalny zysk jest zyskiem zrealizowanym; 3. dla aktywów nabytych w czasie badanego okresu i utrzymanych do końca okresu należne zyski z tytułu posiadania aktywów równe są różnicy pomiędzy wartością w bilansie zamknięcia a faktyczną lub oszacowaną wartością nabycia aktywów. Nominalny zysk z tytułu posiadania jest zyskiem niezrealizowanym; 4. aktywa nabyte i sprzedane w okresu sprawozdawczym: pojawiające się nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów są równe różnicy pomiędzy faktyczną lub oszacowaną wartością sprzedanych aktywów a faktyczną lub oszacowaną wartością nabycia aktywów. Nominalny zysk z tytułu posiadania aktywów jest zyskiem zrealizowanym. 6.42. Nominalne zyski z tytułu posiadania aktywów zawarte w systemie są to zyski należne od aktywów i zobowiązań bez względu na to, czy zostały zrealizowane czy też nie. Są one rejestrowane na rachunku przeszacowań dla sektorów, gospodarki ogółem oraz zagranicy. NEUTRALNE ZYSKI/STRATY Z TYTUŁU POSIADANIA AKTYWÓW (K.11.1) Definicja: | Neutralne zyski z tytułu posiadania aktywów (K.11.1) są definiowane jako wartość zysków z tytułu posiadania aktywów, które byłyby należne, gdyby cena aktywów zmieniała się w czasie w tej samej proporcji co ogólny poziom cen. | 6.43. Neutralne zyski z tytułu posiadania aktywów identyfikuje się w celu ułatwienia obliczenia realnych zysków z tytułu posiadania aktywów, które rozdzielają realną siłę nabywczą pomiędzy sektory. 6.44. Neutralne zyski z tytułu posiadania aktywów (NG), należne od danych aktywów w ilości q pomiędzy okresem o i t, oblicza się w następujący sposób: NG = p q gdzie r oznacza ogólny wskaźnik cen, "po × q" odpowiada bieżącej wartości aktywów w czasie "o" i "rt/ ro" odpowiada stopie zmian ogólnego indeksu cen pomiędzy okresem o i t. Tę samą stopę "rt/ ro" stosuje się do wszystkich rodzajów aktywów i zobowiązań. 6.45. Nie istnieje idealny ogólny wskaźnik cen, właściwy do wyliczenia neutralnych zysków z tytułu posiadania aktywów. Umownie, do tych celów przyjmuje się wskaźnik cen wykorzystania krajowego z wyłączeniem zmian zapasów. 6.46. Neutralne zyski z tytułu posiadania aktywów są rejestrowane na rachunku neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów, który jest rachunkiem utworzonym w ramach rachunku przeszacowań dla sektorów, gospodarki ogółem oraz zagranicy. REALNE ZYSKI/STRATY Z TYTUŁU POSIADANIA AKTYWÓW (K.11.2) Definicja: | Realny zysk z tytułu posiadania aktywów (K.11.2) jest definiowany jako różnica pomiędzy nominalnym a neutralnym zyskiem z tytułu posiadania aktywów. | 6.47. Realny zysk z tytułu posiadania aktywów (RG), w określonej ilości q pomiędzy okresem o i t, jest wyrażony następującymi formułami: RG = G − NG lub RG = p q Wartości realnych zysków z tytułu posiadania aktywów, zależą od zmian cen jego składników w badanym okresie, względem przeciętnych zmian pozostałych cen, mierzonych ogólnym wskaźnikiem cen. 6.48. Realny zysk z tytułu posiadania aktywów jest rejestrowany na rachunku realnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów, który jest rachunkiem wchodzącym w skład rachunku przeszacowań dla sektorów, gospodarki ogółem oraz zagranicy. ZYSKI Z TYTUŁU POSIADANIA AKTYWÓW WEDŁUG TYPÓW AKTYWÓW FINANSOWYCH Gotówka i depozyty (AF.2) 6.49. Bieżąca wartość gotówki i depozytów, wyrażona w walucie narodowej, pozostaje stała w czasie. "cena" takich aktywów jest zawsze jednością podczas, gdy ich ilość jest określona poprzez liczbę jednostek waluty, w której są wyrażone. Nominalne zyski z tytułu posiadania takich aktywów są zawsze równe zero. Z tego powodu, różnica pomiędzy wartością, wykazaną w bilansach otwarcia i zamknięcia, z wyjątkiem pozostałych zmian wolumenu aktywów, wynika wyłącznie z wartości transakcji tych aktywów. Jest to jedyny przypadek, gdy jest możliwe ustalenie wartości transakcji na podstawie danych z bilansów. 6.50. W celu obliczenia neutralnych i realnych zysków z tytułu posiadania aktywów o stałej wartości nominalnej, obok danych wykazywanych w bilansach otwarcia i zamknięcia, konieczne są również informacje dotyczące wartości transakcji oraz czasu, w którym zostały dokonane. Przypuśćmy, że udzielenie i spłata pożyczki nastąpiły w ciągu tego samego okresu sprawozdawczego, gdy ogólny poziom cen w tym samym czasie wzrósł. Z punktu widzenia kredytodawcy, neutralny zysk z pożyczki był dodatni a realny zysk ujemny i ich wysokość zależała od czasu, w jakim pożyczka pozostawała niespłacona oraz od stopy inflacji. Rejestracja tych realnych strat nie jest możliwa bez informacji o wartościach pożyczek udzielonych i spłaconych w czasie tego samego okresu sprawozdawczego i o okresach, w których były one udzielane i spłacane. W zasadzie, można przypuszczać, że gdy ogólna absolutna wartość transakcji ze znakiem dodatnim i znakiem ujemnym jest duża w relacji do poziomów bilansów otwarcia i zamknięcia, to przybliżone szacunki neutralnych i realnych zysków z tytułu posiadania aktywów i zobowiązań finansowych o stałej wartości nominalnej, uzyskiwane z danych bilansowych, mogą nie być satysfakcjonujące. Nawet rejestrowanie wartości transakcji finansowych w ujęciu brutto, tzn. rejestrowanie osobno pożyczek udzielonych oraz spłat, w odróżnieniu od ogólnej wartości pożyczek pomniejszonej o spłaty, może być niewystarczające bez informacji o rozkładzie pożyczki w czasie. Pożyczki (AF.4) i pozostałe należności/zobowiązania (AF.7) 6.51. Te same zasady, przyjęte dla gotówki i depozytów, mają zastosowanie do pożyczek i pozostałych należności/zobowiązań. Jednak, w przypadku sprzedaży istniejącej pożyczki lub kredytu handlowego Pozostałej jednostce instytucjonalnej, wartość różnicy pomiędzy ceną wykupu a ceną transakcyjną, powinna być rejestrowana na rachunku przeszacowań sprzedającego i zakupującego w momencie dokonania transakcji. Papiery wartościowe inne niż akcje (AF.3) 6.52. Jeżeli obligacje są emitowane z premią lub dyskontem, łącznie z obligacjami z dużym dyskontem i zerokuponowymi, to różnica pomiędzy ich ceną emisyjną a wartością nominalną lub wartością w dniu wykupu, odzwierciedla oprocentowanie, jakie emitent jest zobowiązany wypłacić w okresie ważności obligacji. Takie oprocentowanie jest rejestrowane jako dochód z tytułu własności płacony przez emitenta obligacji na rzecz jej posiadacza, w uzupełnieniu do odsetek kuponowych faktycznie zapłaconych przez emitenta w określonych terminach w okresie ważności obligacji. Odsetki narastające są rejestrowane na rachunku finansowym jako jednocześnie reinwestowane w obligacje przez posiadaczy obligacji (patrz ust. 5.17). Są one rejestrowane na rachunku finansowym jako nabycie aktywów, które powiększają istniejące aktywa [3] System rekomenduje taki sposób podejścia, jednak dopuszcza również rejestrowanie tych odsetek w pozycji pozostałe należności/zobowiązania (AF.7), gdzie wymagane jest dostosowanie się do praktyk narodowych (patrz ust. 5.130).. W ten sposób stopniowy wzrost wartości rynkowej obligacji, wynikający z kumulowania narosłych reinwestowanych odsetek odzwierciedla wzrost wartości niespłaconego kapitału — tzn. zwiększenie rozmiarów aktywów. Jest to więc wzrost ilościowy lub jakościowy obligacji, i nie wynika ze wzrostu ceny obligacji. Nie przynosi zatem dla posiadacza obligacji żadnych zysków z tytułu ich posiadania ani strat z tytułu posiadania dla emitenta obligacji. Taka sytuacja odnosi się również do pewnych towarów, jak np. wino, które dojrzewa w trakcie leżakowania. Wzrost ceny wina, który wynika z poprawy jego jakości, wyraża wzrost ilości a nie ceny. Obligacje zmieniają się jakościowo w czasie, aż do daty wykupu, i ważne jest uznanie, iż wzrost wartości obligacji odnosi się do gromadzenia narosłych odsetek a nie zmiany ceny, a zatem nie przynosi zysków z tytułu posiadania tych aktywów. 6.53. Ceny obligacji o stałej stopie procentowej również zmieniają się zależnie od zmiany rynkowych stóp procentowych, przy czym zmiana ta ma kierunek przeciwny do zmian poziomu stóp procentowych. Wpływ określonej zmiany stóp procentowych na cenę danej obligacji jest tym mniejszy im bliższy jest termin jej wykupu. Zmiany wartości obligacji, które są spowodowane zmianami w poziomie stóp procentowych na rynku, stanowią zmiany ich cen a nie ilości. Zatem, przynoszą one nominalne zyski lub straty z tytułu posiadania, zarówno dla emitentów, jak i posiadaczy. Wzrost stóp procentowych przynosi nominalny zysk z tytułu posiadania dla emitenta obligacji i równą mu nominalną stratę z tytułu posiadania dla posiadacza obligacji, i odwrotnie, w przypadku spadku stóp procentowych. Nominalne zyski lub straty z tytułu posiadania mogą być związane z bonami, w ten sam sposób jak z obligacjami. Ponieważ jednak bony są krótkoterminowymi papierami wartościowymi, z dużo krótszym okresem wykupu, to zyski z tytułu posiadania, przynoszone przez zmiany poziomu stóp procentowych, są na ogół dużo mniejsze niż w przypadku obligacji o takiej samej wartości nominalnej 6.54. Konwersja obligacji na akcje jest wykazywana jako dwie transakcje finansowe (patrz ust. 5.62.l). Zwykle jest ona dokonywana po cenie niższej od ceny rynkowej akcji, a powstałe zyski z tytułu posiadania powinny być rejestrowane na rachunku przeszacowań jako zmiana ceny. 6.55. Wartość instrumentów pochodnych (AF.34) może zmieniać się w wyniku zmian wartości instrumentów podstawowych, czy zmian w zmienności cen instrumentów podstawowych, albo zbliżającej się daty realizacji lub wykupu instrumentu. Wszystkie te zmiany wartości powinny być uznawane jako zmiany cen i rejestrowane w pozycji K.11. Akcje i pozostałe instrumenty kapitałowe (AF.5) 6.56. Akcje gratisowe (patrz ust. 5.93) powiększają liczbę akcji i wartość nominalną emitowanych akcji, ale, teoretycznie, nie zmieniają wartości rynkowej ogółu akcji. Z założenia, nie są one rejestrowane na rachunkach. Niemniej jednak ich emisje mają na celu poprawę płynności akcji na rynku, wskutek czego całkowita wartość rynkowa wyemitowanych akcji może wzrosnąć; każda taka zmiana powinna być rejestrowana jako wynik przeszacowań. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (AF.6) 6.57. Zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.61), które występują między początkiem i końcem okresu sprawozdawczego, a zatem, wynikają z nominalnych zysków lub strat z tytułu posiadania rezerw inwestowanych przez instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalne i są rejestrowane na rachunku przeszacowań. To samo odnosi się do zmian w przedpłatach składek ubezpieczeniowych i rezerw na niezaspokojone roszczenia (AF.62), wynikających z zysków lub strat z tytułu posiadania. AKTYWA FINANSOWE W WALUCIE OBCEJ 6.58. Wartość aktywów finansowych w walucie obcej jest mierzona według ich bieżącej wartości rynkowej w walucie obcej przeliczonej na walutę narodową po obowiązującym kursie wymiany. Zatem, nominalne zyski z tytułu posiadania tych aktywów mogą pojawiać się nie tylko z powodu zmiany ich ceny krajowej lecz również z powodu zmian kursów walutowych. Całkowita wartość nominalnych zysków z tytułu posiadania tych aktywów, narastających w okresie sprawozdawczym, może być obliczona przez odjęcie wartości transakcji od różnicy pomiędzy wartościami wykazanymi w bilansach otwarcia i zamknięcia. W tym celu, transakcje dotyczące aktywów finansowych wyrażone w walutach obcych, muszą być przeliczone na walutę krajową, z wykorzystaniem kursów walutowych obowiązujących w momencie pojawienia się transakcji, podczas gdy wartości wykazane w bilansach otwarcia i zamknięcia muszą być przeliczone według kursów walutowych dominujących w dniach, na które bilanse są sporządzane. To oznacza, że całkowita wartość transakcji — nabycie pomniejszone o sprzedaż — wyrażona w walucie obcej, jest w efekcie przeliczona według ważonego, średniego kursu walutowego, gdzie wagami są określone wartości transakcji, dokonane w różnych momentach czasu. ROZDZIAŁ 7 BILANSE Definicja: | Bilans jest zestawieniem, sporządzonym w określonym momencie, wartości posiadanych aktywów oraz zaciągniętych zobowiązań. Pozycja bilansująca nazywana jest wartością netto (B.90). Zasoby aktywów i pasywów zarejestrowane w bilansie wyceniane są w cenach rynkowych dominujących w momencie, do którego odnosi się bilans. | 7.01. 7.02. Bilans sporządzany jest dla sektorów, dla gospodarki ogółem oraz dla zagranicy. Dla sektora bilans pokazuje wartość wszystkich aktywów — wytworzonych, niewytworzonych i finansowych — oraz wszystkich pasywów i wartości netto sektora. Dla gospodarki ogółem bilans dostarcza, w postaci pozycji bilansującej, często określanej jako bogactwo narodowe — sumę aktywów niefinansowych oraz aktywów finansowych netto w odniesieniu do zagranicy. Bilans dla zagranicy, nazywany rachunkiem zewnętrznym aktywów i pasywów, składa się w całości z aktywów i pasywów finansowych. 7.03. Spółki niefinansowe i spółki finansowe posiadają, poza wyemitowanymi akcjami i innymi udziałami kapitałowymi, także wartość netto. W przypadku spółek ułomnych, wartość netto jest równa zero, ponieważ przyjmuje się założenie, że wartość udziałów kapitałowych właścicieli jest równa ich aktywom pomniejszonym o pasywa. Stąd wartość netto przedsiębiorstw inwestycji bezpośrednich będących rezydentami, które stanowią oddziały przedsiębiorstw zagranicznych i z tego powodu są traktowane jako spółki ułomne, jest równa zero. 7.04. Różnica pomiędzy aktywami finansowymi ogółem a pasywami finansowymi ogółem nazywana jest aktywami finansowymi netto (patrz ust. 7.67). 7.05. Wyliczenie funduszy własnych dla sektorów przedsiębiorstw i instytucji finansowych stanowi użyteczny wskaźnik do analiz. Fundusze własne stanowią sumę wartości netto (B.90) oraz wyemitowanych akcji i innych udziałów kapitałowych (AF.5). 7.06. Bilans kończy kolejność rachunków, pokazując ostateczny rezultat wynikający z zapisów dokonanych na rachunkach produkcji, podziału i wykorzystania dochodów oraz akumulacji (patrz rozdział 8: Kolejność rachunków oraz pozycje bilansujące). 7.07. Bilans odnosi się do wartości aktywów i pasywów w określonym momencie czasu. Bilanse powinny być zestawiane na początek okresu sprawozdawczego (identycznym z końcem poprzedniego okresu) oraz na jego koniec. 7.08. Bilans otwarcia łączy z bilansem zamknięcia podstawowa tożsamość rachunkowa: wartość zasobów poszczególnych rodzajów aktywów w bilansie otwarcia; | plus | transakcje: łączna wartość aktywów nabytych pomniejszona o łączną wartość aktywów sprzedanych, w ramach transakcji mających miejsce w ciągu okresu sprawozdawczego: transakcje dotyczące aktywów niefinansowych są rejestrowane na bilansie płatności kapitałowych, a transakcje dotyczące aktywów finansowych — na rachunku finansowym; | minus | zużycie środków trwałych; | plus | pozostałe zmiany wolumenu: wartość innych zmian (dodatnich lub ujemnych) wolumenu posiadanych aktywów (na przykład jako rezultat odkrycia złóż zasobów naturalnych lub zniszczenia aktywów w wyniku wojny lub klęski żywiołowej): zmiany te są rejestrowane na rachunku pozostałych zmian wolumenu aktywów; | plus | przeszacowania: wartość dodatnich lub ujemnych nominalnych zysków z tytułu posiadania aktywów narosłych w ciągu okresu, wynikających ze zmian cen aktywów: zmiany te są rejestrowane na rachunku przeszacowań; | jest identyczna z wartością zasobów aktywów w bilansie zamknięcia. | Powiązania rachunkowe między bilansami otwarcia i zamknięcia poprzez transakcje oraz pozostałe zmiany aktywów (inne zmiany wolumenu i zyski z tytułu posiadania aktywów) zaprezentowane są schematycznie w załączniku 7.2. RODZAJE AKTYWÓW 7.09. Aktywa rejestrowane w bilansach są aktywami ekonomicznymi. Definicja: | Aktywa gospodarcze są jednostkami przechowującymi wartość, wobec których są ustanowione prawa własności jednostek instytucjonalnych (indywidualnie lub zbiorowo) i, z których ich właściciele mogą czerpać korzyści ekonomiczne poprzez ich posiadanie lub użycie w określonym czasie. | 7.10. 7.11. Korzyści gospodarcze obejmują dochody pierwotne (nadwyżkę operacyjną — przy używaniu aktywów, dochód z własności — przy udostępnieniu ich do wykorzystania przez innych) osiągnięte w wyniku użycia aktywów oraz z wartości, z uwzględnieniem możliwych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów, które mogą być zrealizowane w wyniku sprzedaży aktywów lub ich ograniczenia. 7.12. Przegląd klasyfikacji i zakresu aktywów ekonomicznych prezentowany jest w tabeli 7.1. Szczegółowe definicje poszczególnych kategorii aktywów przedstawione są w załączniku 7.1 do niniejszego rozdziału. Z zakresu aktywów są wyłączone: a) kapitał ludzki; b) aktywa naturalne nie będące aktywami ekonomicznymi (np. powietrze, woda w rzece); c) aktywa warunkowe, które nie są aktywami finansowymi (patrz ust. 7.22). 7.13. Wyróżnione zostały trzy rodzaje aktywów: a) niefinansowe aktywa wytworzone; b) niefinansowe aktywa niewytworzone; c) aktywa finansowe. NIEFINANSOWE AKTYWA WYTWORZONE (AN.1) Definicja: | Aktywa wytworzone (AN.l) są aktywami niefinansowymi, które powstały jako rezultat procesów produkcji. | 7.14. 7.15. Klasyfikacja aktywów wytworzonych umożliwia rozróżnienie tych aktywów na podstawie ich roli w produkcji. Obejmuje ona: środki trwałe [2] Dwa rodzaje wyrobów trwałego użytku wykorzystywane przez producentów są wyłączone z nakładów brutto na środki trwałe: drobne narzędzia i określone rodzaje wyposażenia wojskowego. Stąd, nie występują odpowiednie aktywa. Ponadto, środki transportu oraz inne maszyny i urządzenia nabyte przez gospodarstwa domowe na cele spożycia nie są uważane za środki trwałe. Są one ujęte w pozycji memoriałowej "wyroby konsumpcyjne trwałego użytku" — w bilansie (patrz ust. 7.63)., które są używane w produkcji, w sposób powtarzalny lub ciągły, przez okres dłuższy niż jeden rok; rzeczowe środki obrotowe, które są wykorzystywane w produkcji jako zużycie pośrednie, sprzedawane lub w inny sposób rozdysponowywane; oraz aktywa o wyjątkowej wartości. Te ostatnie nie są wykorzystywane pierwotnie do produkcji lub na spożycie, jednak są pierwotnie nabywane i posiadane jako lokata wartości. NIEFINANSOWE AKTYWA NIEWYTWORZONE (AN.2) Definicja: | Aktywa niewytworzone (AN.2) są aktywami ekonomicznymi, które powstały w inny sposób niż poprzez procesy produkcji. Obejmują one aktywa rzeczowe oraz wartości niematerialne i prawne, jak zdefiniowane niżej. | 7.16. 7.17. Klasyfikacja umożliwia rozróżnienie tych aktywów na podstawie sposobu, w jaki powstały. Niektóre z nich pojawiają się w naturze, inne, które mogą być odniesione do konstrukcji wymyślonych przez społeczeństwo, pojawiają się w wyniku aktu prawnego lub zapisów księgowych. 7.18. Wszystkie rzeczowe aktywa niewytworzone są aktywami naturalnymi. O tym, które aktywa naturalne są uwzględnione w omawianej kategorii, decyduje, w zgodności z ogólną definicją aktywów ekonomicznych, to czy aktywa te mogą podlegać prawu własności i czy mogą przynosić korzyści ekonomiczne ich właścicielom przy uwzględnieniu istniejącej technologii, wiedzy, możliwości ekonomicznych, dostępnych środków oraz relatywnych cen. Ponadto, aktywa naturalne, co do których nie istnieją bądź nie mogą być ustanowione prawa własności, takie jak otwarte morze czy powietrze, są wyłączone. 7.19. Wartości niematerialne i prawne niewytworzone obejmują patenty, umowy przeniesienia praw, wartość firmy itp. Jednostki nieudokumentowane aktem prawnym czy zapisem księgowym — to jest takimi działaniami jak przekazanie patentu lub przeniesienie pewnych korzyści ekonomicznych na stronę trzecią — są wyłączone. AKTYWA I PASYWA FINANSOWE (AF.) Definicja: | Aktywa finansowe (AF.) są aktywami ekonomicznymi obejmującymi środki płatnicze, należności finansowe oraz aktywa ekonomiczne bliskie w swej naturze należnościom finansowym. | 7.20. 7.21. Środki płatnicze obejmują złoto monetarne, specjalne prawa ciągnienia, gotówkę oraz depozyty zbywalne. Należności finansowe uprawniają ich właścicieli (wierzycieli) do otrzymywania płatności lub serii płatności, bez wykonania żadnych dodatkowych działań, od innych jednostek instytucjonalnych (dłużników), które zaciągnęły odpowiadające tym należnościom zobowiązania. Przykłady aktywów ekonomicznych, które są bliskie w swej istocie należnościom finansowym, stanowią akcje i inne udziały kapitałowe oraz aktywa częściowo warunkowe. Jednostka instytucjonalna emitująca takie aktywa finansowe jest uważana za zaciągającą tym samym zobowiązania jako ich odpowiedniki. 7.22. Aktywa warunkowe są uzgodnieniami kontraktowymi zawieranymi pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi, oraz między nimi a zagranicą, określającymi jeden bądź więcej warunków, które muszą być spełnione zanim dojdzie do transakcji. Przykładami takich umów są gwarancje dokonania płatności przez strony trzecie, akredytywy, linie kredytowe, instrumenty gwarancji emisji (NIF) oraz wiele instrumentów pochodnych. Aktywa warunkowe są aktywami finansowymi w systemie wtedy, gdy umowa prawna, sama w sobie, posiada wartość rynkową, ponieważ może być przedmiotem obrotu handlowego lub istnieje dla niej inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. W przeciwnych przypadkach, aktywa warunkowe nie są w systemie rejestrowane [2] Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (AF.6) stanowią bezwarunkowe zobowiązania instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych. Jednak ich odpowiedniki — aktywa finansowe posiadaczy indywidualnych polis ubezpieczeniowych oraz ich beneficjentów — w wielu przypadkach są aktywami warunkowymi.. 7.23. Wszystkie aktywa finansowe w systemie posiadają swoje odpowiedniki w postaci pasywów, z wyjątkiem aktywów finansowych zaklasyfikowanych do kategorii złota monetarnego i Specjalnych Praw Ciągnienia (AF.l). 7.24. Klasyfikacja aktywów i pasywów finansowych odpowiada klasyfikacji transakcji finansowych. Stąd, definicje kategorii, podkategorii i podpozycji aktywów i pasywów finansowych oraz dodatkowe wyjaśnienia, są przedstawione w ESA tylko raz — w rozdziale dotyczącym transakcji finansowych. Rozdział niniejszy nie powtarza definicji i objaśnień do nich w głównej części tekstu, ale w swoim załączniku l przedstawia podsumowanie wszystkich aktywów i pasywów zdefiniowanych w systemie. Tabela 7.1 — Klasyfikacja aktywów AN. | AKTYWA NIEFINANSOWE (AN.l + AN.2) | AN.1 | Aktywa wytworzone | AN.11 | Aktywa trwałe | AN.111 | Rzeczowe aktywa trwałe | AN.1111 | Budynki mieszkalne | AN.1112 | Inne budynki i budowle | AN.11121 | Budynki niemieszkalne | AN.11122 | Inne budowle | AN.1113 | Maszyny i urządzenia | AN.11131 | Środki transportu | AN.11132 | Pozostałe maszyny i urządzenia | AN.1114 | Aktywa kultywowane | AN.11141 | Inwentarz żywy hodowlany, mleczny, pociągowy itd. | AN.11142 | Winnice, sady i inne plantacje drzew wydających powtarzalne produkty | AN.112 | Wartości niematerialne i prawne | AN.1121 | Nakłady na poszukiwanie złóż | AN.1122 | Oprogramowanie komputerowe | AN.1123 | Oryginały przedsięwzięć kulturalnych, dzieł literackich lub artystycznych | AN.1129 | Pozostałe wartości niematerialne i prawne | AN.12 | Rzeczowe środki obrotowe | AN.121 | Materiały i dostawy | AN.122 | Produkcja niezakończona | AN.1221 | Produkcja niezakończona w odniesieniu do aktywów kultywowanych | AN.1222 | Pozostała produkcja niezakończona | AN.123 | Towary gotowe | AN.124 | Towary do odsprzedaży | AN.13 | Aktywa o wyjątkowej wartości | AN.131 | Metale i kamienie szlachetne | AN.132 | Antyki i inne obiekty artystyczne | AN.139 | Pozostałe aktywa o wyjątkowej wartości | AN.2 | Aktywa niewytworzone | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | AN.211 | Grunty | AN.2111 | Grunty pod budynkami i budowlami | AN.2112 | Grunty pod uprawami | AN.2113 | Grunty rekreacyjne i towarzyszące im wody powierzchniowe | AN.2119 | Pozostałe grunty i towarzyszące im wody powierzchniowe | AN.212 | Zasoby złóż naturalnych | AN.2121 | Zasoby węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego | AN.2122 | Zasoby minerałów metalicznych | AN.2123 | Zasoby minerałów niemetalicznych | AN.213 | Niekultywowane zasoby biologiczne | AN.214 | Zasoby wodne | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne niewytworzone | AN.221 | Patenty | AN.222 | Umowy najmu i pozostałe umowy związane z przeniesieniem praw | AN.223 | Wartość firmy | AN.229 | Pozostałe wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | AF. | AKTYWA FINANSOWE(AF.l + AF.2 + AF.3 +AF.4 +AF.5 + AF.6 + AF.7) | AF.1 | Złoto monetarne i Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR) | AF.11 | Złoto monetarne | AF.12 | Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR) | AF.2 | Gotówka i depozyty | AF.21 | Gotówka | AF.22 | Depozyty zbywalne | AF.29 | Pozostałe depozyty | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | AF.33 | Papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych | AF.331 | Krótkoterminowe | AF.332 | Długoterminowe | AF.34 | Instrumenty pochodne | AF.4 | Pożyczki | AF.41 | Krótkoterminowe | AF.42 | Długoterminowe | AF.5 | Akcje i pozostałe udziały kapitałowe | AF.51 | Akcje i pozostałe udziały kapitałowe, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania | AF.511 | Akcje notowane | AF.512 | Akcje nienotowane | AF.513 | Pozostałe udziały kapitałowe | AF.52 | Udziały w funduszach wspólnego inwestowania | AF.6 | Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe | AF.61 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie w rezerwach funduszy emerytalnych | AF.611 | Udziały gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie | AF.612 | Udziały gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | AF.62 | Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia | AF.7 | Pozostałe należności/zobowiązania | AF.71 | Kredyty kupieckie i zaliczki | AF.79 | Pozostałe | WYCENA POZYCJI W BILANSACH OGÓLNE ZASADY WYCENY 7.25. Poszczególne pozycje w bilansie powinny być wyceniane jakby były nabyte w dniu, do którego odnosi się bilans, włącznie z kosztami związanymi z przeniesieniem praw własności aktywów niefinansowych. Stąd wynika, że aktywa i pasywa powinny być wyceniane przy użyciu bieżących cen rynkowych, aktualnych na dzień zestawienia bilansu. Oznacza to, że aktywa powinny być wyceniane na podstawie: a) cen nabycia, jeśli zostały zakupione; b) cen bazowych, jeżeli zostały wytworzone na własny rachunek oraz na podstawie cen bazowych podobnych towarów lub sumy kosztów ich produkcji, gdy ceny bazowe nie są dostępne. 7.26. Idealnie jest, gdy ceny te są cenami obserwowalnymi na rynku. Jeśli nie istnieją ceny obserwowalne na rynku — co może się zdarzyć, gdy dana pozycja nie była ostatnio przedmiotem kupna / sprzedaży — należy podjąć próbę oszacowania, jakie byłyby ceny, gdyby dane aktywa były nabyte na rynku w dniu, do którego odnosi się bilans. 7.27. Ceny bieżące dla wyceny pozycji w bilansie mogą być oszacowane (poza wykorzystaniem cen obserwowanych na rynku lub oszacowanych na podstawie cen obserwowanych czy poniesionych kosztów) także poprzez: a) przeszacowanie i akumulowanie nabycia pomniejszonego o sprzedaż; lub b) obecną lub zdyskontowaną wartość przyszłych dochodów. 7.28. Ceny rynkowe są zwykle dostępne dla wielu aktywów finansowych, istniejących nieruchomości (budynków i innych budowli, łącznie z gruntem, na którym są wzniesione), istniejących środków transportu, upraw roślinnych oraz inwentarza żywego, a również dla nowowyprodukowanych aktywów trwałych i rzeczowych środków obrotowych. 7.29. Dla niektórych aktywów przeszacowane początkowe ceny ich nabycia podlegają odpisowi amortyzacyjnemu w ciągu oczekiwanego okresu ich użytkowania. Wartość takich aktywów w danym momencie ich używania jest otrzymana poprzez pomniejszenie ich bieżącej ceny nabycia o zakumulowaną wartość odpisów. Większość aktywów trwałych może być rejestrowana w bilansach według bieżących cen nabycia pomniejszonych o ich zużycie (odpisane koszty odtworzenia) [3] Suma wartości wszystkich środków trwałych będących w użyciu pomniejszonych o ich zużycie jest opisywana jako wartość zasobów majątku netto. Wartość zasobów majątku brutto obejmuje wartość zużycia środków trwałych.. 7.30. W przypadku aktywów, w odniesieniu do których dochody są albo opóźnione (jak z drzew przeznaczonych na budulec) albo rozłożone w długim okresie (jak ze złóż naturalnych), musi być zastosowana stopa dyskontowa dla obliczenia obecnej wartości oczekiwanych przyszłych dochodów. Stopa dyskontowa powinna być raczej uzyskiwana z informacji bazującej na transakcjach dotyczących poszczególnych rodzajów rozważanych aktywów — lasów, kopalin, kamienia kopalnego — niż poprzez wykorzystanie ogólnej stopy procentowej. 7.31. Wartość aktywów i pasywów denominowanych w walutach obcych powinna być przeliczona na walutę krajową według rynkowego kursu wymiany obowiązującego w dniu zestawienia bilansu. Kurs ten powinien być kursem średnim dla transakcji kupna/sprzedaży w transakcjach walutowych. 7.32. Wartości alternatywne do bieżących wartości rynkowych mogą być użyteczne do pewnych celów analitycznych i mogą być pokazane w zestawieniach bilansowych jako pozycje memoriałowe. Przykłady alternatywnej wyceny obejmują m.in. wartość nominalną dla obligacji długoterminowych oraz przeszacowane wpłaty i wartości równoważne dla udziałów kapitałowych w przedsiębiorstwach i spółkach finansowych. AKTYWA NIEFINANSOWE (AN.) AKTYWA WYTWORZONE (AN.1) Aktywa trwałe (AN.11) Rzeczowe aktywa trwałe (AN.111) 7.33. Rzeczowe aktywa trwałe muszą być rejestrowane — jeśli jest to możliwe — według cen rynkowych (lub cen bazowych w przypadku produkcji na własny rachunek nowych środków trwałych) lub — jeśli nie jest to możliwe — według bieżących cen nabycia pomniejszonych o wartość ich zużycia. Poniesione koszty przeniesienia praw własności w związku z nabyciem tych aktywów, odpowiednio umorzone, są włączone do wartości tych aktywów w bilansie. Wartości niematerialne i prawne (AN.112) 7.34. Nakłady na poszukiwanie złóż powinny być wycenione albo na podstawie zakumulowanych kwot zapłaconych innej jednostce instytucjonalnej w ramach przyznanego na ten cel kontraktu albo na podstawie kosztów powstałych w wyniku poszukiwań podjętych na własny rachunek. Ta część nakładów na poszukiwania, podjęte w przeszłości, która nie została jeszcze w pełni umorzona, powinna być przeszacowana według cen i kosztów bieżącego okresu. 7.35. Oprogramowanie komputerowe powinno być wyceniane na podstawie ceny nabycia zapłaconej na rynku, na podstawie oszacowanych cen bazowych, gdy jest wytworzone we własnym zakresie lub na podstawie kosztów produkcji, gdy ceny takie nie są dostępne. Oprogramowanie nabyte w latach poprzednich i jeszcze nie w pełni umorzone, powinno być przeszacowane według bieżących cen lub kosztów (które mogą być niższe niż początkowa cena lub koszt). 7.36. Oryginały przedsięwzięć kulturalnych, dzieł literackich lub artystycznych oraz pozostałe wartości niematerialne i prawne powinny być wycenianie według ceny nabycia, jeśli aktywa te są faktycznie przedmiotem obrotu na rynkach. W przypadku wytworzenia tych aktywów na własny rachunek, może być konieczna ich wycena na podstawie kosztu ich wytworzenia, odpowiednio przeszacowanych według cen bieżącego okresu oraz umorzonych. W innych przypadkach może być niezbędne wykorzystanie szacunków obecnej wartości oczekiwanych przyszłych dochodów właściciela takich aktywów. Rzeczowe środki obrotowe (AN.12) 7.37. Rzeczowe środki obrotowe powinny być wyceniane według cen dominujących w okresie, do którego odnosi się bilans a nie według cen, według których zostały wycenione w momencie pojawienia się jako rzeczowe środki obrotowe. 7.38. Zapasy materiałów wyceniane są według cen nabycia, a zapasy wyrobów gotowych i produkcji niezakończonej, w cenach bazowych. Zapasy wyrobów przeznaczonych do odsprzedaży bez żadnego dalszego ich przetworzenia przez pośredników handlu hurtowego i detalicznego są wycenianie według cen dominujących w momencie, do którego odnosi się bilans, z wyłączeniem wszelkich kosztów transportu poniesionych przez pośredników handlu hurtowego czy detalicznego. Dla zapasów produkcji niezakończonej, wartość do bilansu zamknięcia może być obliczona poprzez zastosowanie udziału kosztu w łącznym koszcie produkcji poniesionego na koniec okresu do ceny bazowej podobnego produktu gotowego z momentu, do którego odnosi się bilans. Jeśli cena bazowa gotowego wyrobu nie jest dostępna, cena ta może być oszacowana według wartości kosztu produkcji z uwzględnieniem narzutu na oczekiwaną nadwyżkę operacyjną netto lub (oszacowany netto) dochód mieszany. Uprawy roślinne (na jednorazowy zbiór) w okresie wzrostu (z wyjątkiem drzew przeznaczonych na budulec) oraz inwentarz żywy przeznaczony na ubój mogą być wyceniane poprzez odniesienie do cen takich produktów będących w obrocie na rynku. Rosnący drzewostan jest wyceniany według bieżących cen zdyskontowanych przyszłych przychodów ze sprzedaży drewna, po odjęciu wydatków przewidywanych na doprowadzenie drzewostanu do dojrzałości, jego wycinki itp. Aktywa o wyjątkowej wartości (AN.13) 7.39. Aktywa o wyjątkowej wartości (wyroby artystyczne, antyki, wyroby jubilerskie, kamienie szlachetne, złoto niemonetarne (patrz ust. 5.30) i inne metale szlachetne) powinny być wyceniane w cenach bieżących. W zakresie, w jakim istnieją zorganizowane rynki dla tych aktywów, powinny być one wyceniane według faktycznych lub oszacowanych cen, które mogłyby być zapłacone przy ich sprzedaży na rynku, z uwzględnieniem wszelkich opłat i prowizji pośredników, na dzień, do którego odnosi się bilans. W przeciwnym razie, powinny być wycenione według cen ich nabycia, przeszacowanych do poziomu cen bieżących. AKTYWA NIEWYTWORZONE (AN.2) Rzeczowe aktywa niewytworzone (AN.21) Grunty (AN.211) 7.40. Wydatki poniesione na podniesienie walorów gruntu oraz koszty związane z przeniesieniem prawa własności gruntu są rejestrowane jako środki trwałe brutto, oddzielnie od samego gruntu. Jeżeli wartość gruntu nie może być oddzielona od wartości budynków czy innych budowli na nim wzniesionych, aktywa te muszą być zaklasyfikowane łącznie do tej kategorii aktywów, których wartość jest prawdopodobnie większa. Grunty są wyceniane w bilansie według ich bieżącej ceny rynkowej. Cena ta niekoniecznie jest równa sumie wszystkich składników tworzących koszty nabycia gruntu w momencie jego pozyskania. W szczególności, bieżąca cena rynkowa może nie pokrywać kosztów przekazania prawa własności lub wydatków na udoskonalenia gruntu niecałkiem jeszcze umorzonych do zera. Tak więc może być konieczne wprowadzenie tych kwot (w całości lub w części) jako strat z tytułu posiadania aktywów na rachunek przeszacowań. Zasoby złóż naturalnych (AN.212) 7.41. Udokumentowane zasoby złóż naturalnych umiejscowione na lub pod powierzchnią ziemi, nadające się do gospodarczej eksploatacji biorąc pod uwagę istniejącą technologię i relatywne ceny, są wyceniane według obecnej wartości oczekiwanych dochodów netto wynikających z komercyjnej eksploatacji tych aktywów. Pozostałe aktywa naturalne (AN.213 i AN.214) 7.42. Ponieważ raczej nie są dostępne ceny dla tych aktywów, muszą być one wyceniane według obecnej wartości oczekiwanych z nich przyszłych dochodów. Wartości niematerialne i prawne niewytworzone (AN.22) 7.43. Wartości niematerialne i prawne niewytworzone (patenty, umowy najmu lub inne umowy przeniesienia praw i wartość firmy) powinny być wyceniane w cenach bieżących, jeśli są faktycznie przedmiotem obrotu na rynkach. W przeciwnym razie będą musiały być oszacowane obecne wartości przyszłych dochodów oczekiwanych przez właścicieli takich aktywów. AKTYWA I PASYWA FINANSOWE (AF.) 7.44. Aktywa i pasywa finansowe powinny być z zasady wyceniane w cenach bieżących. Powinny mieć one wyznaczoną tę samą wartość, bez względu na to czy pojawiają się jako aktywa czy pasywa finansowe. Z cen powinny być wyłączone obciążenia za usługi, opłaty, prowizje i podobne płatności, które są rejestrowane jako usługi dostarczone w trakcie przeprowadzania transakcji. Złoto monetarne i SDR-y (AF.l) 7.45. Złoto monetarne (AF.11) powinno być wyceniane według cen ustalonych na zorganizowanych rynkach złota. Wartość SDR — ów (AF.l2) jest wyznaczana codziennie przez MFW, a kursy walut krajowych są otrzymywane z rynków walutowych. Gotówka i depozyty (AF.2) 7.46. Dla gotówki (AF.21), wyceną jest wartość nominalna pieniądza. Dla depozytów (AF.22 i AF.29), wartości, które powinny być zapisane w bilansach, są kwotami kapitału, które dłużnicy są na mocy zawartej umowy zobowiązani spłacić wierzycielom w warunkach takich jak w umowie, w przypadku gdyby depozyty te były likwidowane na dzień sporządzenia bilansu. Wartości te mogą zawierać narosłe odsetki (patrz ust. 5.130). Papiery wartościowe inne niż akcje (AF.3) 7.47. Wycena tych papierów musi być spójna ze sposobem ujęcia narosłych odsetek oraz ich zaklasyfikowaniem do poszczególnych pozycji (patrz ust. 5.128, 5.130, 5.138). Jeśli narosłe odsetki zostały ujęte na rachunku finansowym jako reinwestowane w odpowiadające im papiery, wtedy papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.33), powinny być w bilansie wyceniane według bieżących cen rynkowych, w taki sposób aby obejmowały wartość narosłych odsetek. Bieżąca wartość rynkowa tych papierów wartościowych ogółem posiada dwa różne składniki wolumenu, jeden reprezentujący kapitał i drugi — narosłe odsetki. Stąd, do łącznego wolumenu włączone są narosłe odsetki (tzn. liczba jednostek papierów wartościowych w emisji plus dodatkowy wolumen wynikający z narosłych odsetek, patrz ust. 6.52); a z ceny, która powinna być zastosowana do każdej z tych jednostek wolumenu, są wyłączone narosłe odsetki. Jeśli wartość narosłych odsetek była włączona na rachunku finansowym do F.79 "Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia" a nie do F.33 "Papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych", to wartość narosłych odsetek powinna być także włączona do AF.79 w bilansie. 7.48. Krótkookresowe papiery wartościowe inne niż akcje, poza instrumentami pochodnymi (AF.331) powinny być wyceniane według ich bieżących wartości rynkowych. Jeśli bieżące wartości rynkowe nie są dostępne: a) krótkookresowe papiery wartościowe indeksowane powinny być wycenione według wartości nominału plus odsetki narosłe niezapadłe lub niezapłacone; b) papiery wartościowe z dyskontem powinny być wyceniane według ceny emisyjnej plus narosłe odsetki. Te przybliżone szacunki powinny być ograniczone do papierów, których początkowy termin zapadalności nie przekracza trzech miesięcy. 7.49. Długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.332) powinny być zawsze wyceniane według ich bieżących cen rynkowych, bez względu na to czy są to obligacje, od których odsetki są płacone regularnie, czy z dużym dyskontem, czy zerokuponowe, od których są płacone niewielkie odsetki lub w ogóle nie są one płacone. 7.50. Instrumenty pochodne (AF.34) powinny być włączone do bilansu według ich bieżących cen rynkowych. W przypadku gdy nie istnieje notowana cena rynkowa (np. opcji OTC), instrument pochodny powinien być wyceniany albo według kwoty wymaganej do jego odkupienia, albo do zrównoważenia umowy, albo kwoty zapłaconych premii. Zgodnie z przyjętą konwencją, emitent finansowego instrumentu pochodnego uważany jest za zaciągającego zobowiązanie. Pożyczki (AF.4) 7.51. Wartości, jakie powinny być zarejestrowane w bilansach, zarówno wierzycieli jak i dłużników, są to kwoty kapitału, które dłużnicy są zobowiązani, na mocy umowy, zwrócić wierzycielom, nawet w przypadkach gdy pożyczka była przedmiotem obrotu z dyskontem lub premią. Akcje i inne udziały kapitałowe (AF.5) 7.52. Akcje i inne udziały kapitałowe powinny być wyceniane według ich bieżących cen. Ta sama cena bieżąca powinna być przyjęta zarówno dla strony aktywów jak i dla strony pasywów, chociaż akcje i inne udziały kapitałowe nie są, od strony prawnej, zobowiązaniami emitenta, ale prawem własności do wartości likwidacyjnej przedsiębiorstwa czy spółki finansowej, której wielkość nie jest znana z góry. 7.53. Akcje notowane (AF.511) powinny być wycenione według reprezentatywnej średniej ceny rynkowej obserwowanej na giełdzie lub innych zorganizowanych rynkach finansowych. 7.54. Wartość akcji nienotowanych (AF.512), które nie są przedmiotem regularnego obrotu handlowego na zorganizowanych rynkach, powinna być oszacowana w odniesieniu do wartości akcji notowanych. Jednak szacunki te powinny uwzględniać różnice między tymi dworna rodzajami akcji, zwłaszcza ich płynność, a także powinny brać pod uwagę rezerwy zakumulowane w czasie istnienia spółki niefinansowej czy spółki finansowej oraz branżę prowadzonej działalności gospodarczej. 7.55. Zastosowana metoda szacunku zależy w bardzo dużym stopniu od dostępnych statystyk bazowych. Może ona brać, na przykład, pod uwagę dane o łączeniu się firm emitujących akcje nie notowane. Co więcej, w przypadkach gdy rezerwy przedsiębiorstw czy instytucji finansowych emitujących akcje nie notowane, różnią się co do przeciętnego poziomu i w stosunku do ich kapitału nominalnego, od rezerw przedsiębiorstw czy instytucji finansowych emitujących akcje notowane, stosowne będzie uwzględnienie w obliczeniach bieżącej ceny akcji nie notowanych informacji dotyczącej rezerw, jak np. wartość netto podana w bilansie przedsiębiorstwa czy spółki finansowej albo jako fundusze własne obliczone zgodnie z zasadami ESA: cena bieżąca akcji nie notowanych = cena bieżąca akcji notowanych × Stosunek udziału ceny bieżącej do funduszy własnych może zmieniać się w zależności od branży działalności gospodarczej. Stąd preferowane jest obliczanie ceny bieżącej akcji nie notowanych do poszczególnych branż. Mogą być też inne różnice między przedsiębiorstwami czy spółkami finansowymi notowanymi i nienotowanymi, które mogą wpływać na metodę szacunku. 7.56. Pozostałe udziały kapitałowe (AF.513) stanowią bardzo często zobowiązania szczególnych jednostek instytucjonalnych (spółek ułomnych, przedsiębiorstw czy instytucji finansowych będących własnością państwa, organizacji międzynarodowych, jednostek umownych itp.). Muszą być one na ogół wyceniane według szczególnych metod, takich jak fundusze własne czy wartość nominalna. Metoda funduszy własnych jest godna uwagi dla systematycznego wykorzystywania jej dla spółek ułomnych, gdyż ich wartość netto jest, zgodnie z przyjętą konwencją, równa zero. 7.57. Udziały w funduszach wspólnego inwestowania (AF.52) powinny być wyceniane według ich bieżącej ceny giełdowej, jeśli są notowane, lub według ich bieżącej wartości wykupu, jeśli są odkupywane przez sam fundusz. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (AF.6) 7.58. W przypadku udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (AF.611), obecna wartość roszczeń indywidualnych osób (określonych na podstawie kalkulacji zgodnej z kryteriami ryzyka ubezpieczeniowego) do płatności kapitału lub dochodu, może być ustalona. Wartość ta obejmuje zobowiązania instytucji ubezpieczeń na życie w odniesieniu do rezerw w zakresie zabezpieczenia przed różnymi rodzajami ryzyka oraz rezerw w zakresie ubezpieczeń przynoszących zysk dodawany do zasobów po upływie terminu płatności określonego w ubezpieczeniu na dożycie lub w podobnych polisach. W przypadku ubezpieczeń przynoszących zysk po upływie określonego w umowie terminu, rezerwy obejmują zyski z tytułu posiadania tych polis. 7.59. W przypadku udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.612), rodzaj zobowiązań funduszy — i aktywów finansowych gospodarstw domowych — zależy od rodzaju systemu emerytalnego. Systemy emerytalne ze zdefiniowanym świadczeniem są to takie systemy, w których poziom świadczeń emerytalnych przyrzeczonych uczestniczącym w nich pracownikom jest gwarantowany. Zobowiązania funduszy w odniesieniu do systemów emerytalnych ze zdefiniowanym świadczeniem są równe obecnej wartości przyrzeczonych świadczeń. Ponieważ system taki może czasowo posiadać nadmiar lub niedobór funduszy, system emerytalny ze zdefiniowanym świadczeniem może posiadać dodatnią lub ujemną wartość netto. Systemy emerytalne "zakupu za pieniądze" są to takie systemy, w których świadczenia są bezpośrednio zależne od aktywów funduszu. Zobowiązania systemu emerytalnego "zakupu za pieniądze" stanowi bieżąca wartość rynkowa aktywów funduszu. Wartość netto funduszu jest zawsze równa zero. 7.60. Wartość przedpłat składek ubezpieczeniowych, która stanowi część AF.62, jest określana na podstawie stopnia udziału ryzyka w odniesieniu do czasu pozostającego do momentu zakończenia umowy. Wartość rezerw na niewypłacone odszkodowania i świadczenia, które są także częścią AF.62, stanowi obecną wartość kwot, które oczekiwane są do wypłacenia w ramach zaspokojenia roszczeń, łącznie z roszczeniami spornymi. Pozostałe należności/zobowiązania (AF.7) 7.61. Kredyty kupieckie i zaliczki (AF.71) lub pozostałe pozycje należności/zobowiązań (AF.79) powinny być wyceniane, zarówno dla wierzycieli jak i dla dłużników, według kwoty, którą dłużnicy są zobowiązani, na mocy umowy, zapłacić wierzycielom, kiedy ich zobowiązanie wygasa. POZYCJE MEMORIAŁOWE 7.62. W celu pokazania pozycji o bardziej specjalistycznym znaczeniu analitycznym dla określonych sektorów, w bilansach powinny być ujęte dwie pozycje memoriałowe: a) dobra konsumpcyjne trwałego użytku (AN.m); b) inwestycje zagraniczne bezpośrednie (AF.m). Dobra konsumpcyjne trwałego użytku (AN.m) 7.63. Trwałymi dobrami konsumpcyjnymi są dobra trwałe wykorzystywane na cele spożycia przez gospodarstwa domowe w sposób powtarzalny w okresach dłuższych niż jeden rok. Są one włączone do bilansów jedynie jako pozycje memoriałowe. Ich włączenie do bilansu jako jego składnika, byłoby odpowiednie, gdyby system zalecał, aby towary trwałego użytku były stopniowo wykorzystywane w procesach produkcyjnych, których rezultaty obejmują usługi. Jednak towary konsumpcyjne trwałego użytku nie są w ten sposób traktowane. 7.64. Zasoby trwałych dóbr konsumpcyjnych posiadane przez gospodarstwa domowe — środki transportu oraz inne maszyny i urządzenia — powinny być wyceniane w cenach bieżących, zarówno brutto jak i netto, tzn. przed i po potrąceniu zakumulowanej wartości obciążeń, równoważnej zużyciu środków trwałych. Wielkości pokazane jako pozycje memoriałowe w bilansie powinny być netto, tzn. po odjęciu tych zakumulowanych obciążeń. 7.65. Dobra konsumpcyjne trwałego użytku posiadane przez wyłącznych właścicieli oraz spółki nie posiadające osobowości prawnej będące własnością gospodarstw domowych mogą być wykorzystywane częściowo przez jednostkę produkcyjną na cele produkcji i częściowo przez członków gospodarstwa domowego na cele spożycia. Wartości wykazane w bilansie jednostki produkcyjnej powinny odzwierciedlać odpowiednią część wykorzystania, która jest przypisywana tej jednostce. Inwestycje zagraniczne bezpośrednie (AF.m) 7.66. Inwestycje bezpośrednie obejmują aktywa finansowe a nie kapitał rzeczowy, ponieważ przedsiębiorstwo inwestycji bezpośredniej jest przedsiębiorstwem, instytucją finansową lub spółką ułomną będącymi rezydentami innego kraju. Aktywa i pasywa finansowe składające się na inwestycję bezpośrednią, powinny być rejestrowane zgodnie z charakterem aktywów finansowych — do kategorii: akcje i inne udziały kapitałowe, pożyczki oraz pozostałe należności/zobowiązania. Wielkości inwestycji bezpośrednich włączone do każdej z tych kategorii, powinny być rejestrowane oddzielnie jako pozycja memoriałowa. BILANSE FINANSOWE 7.67. Bilans finansowy (sektora lub zagranicy) pokazuje po lewej stronie aktywa finansowe, a po prawej — pasywa. Pozycją bilansującą bilansu finansowego są aktywa finansowe netto (BF.90). 7.68. Bilans finansowy sektora może być skonsolidowany lub nieskonsolidowany. Nieskonsolidowany bilans finansowy pokazuje aktywa i pasywa finansowe jednostek instytucjonalnych zaklasyfikowanych do sektora. Z bilansu skonsolidowanego, w porównaniu z bilansem finansowym nieskonsolidowanym są eliminowane te aktywa i pasywa finansowe, których odpowiednikami są odpowiednio — pasywa lub aktywa finansowe jednostek instytucjonalnych zaliczonych do tego samego sektora. Rachunek zewnętrzny aktywów i pasywów, to jest bilans finansowy zagranicy (patrz ust. 8.77), jest skonsolidowany z definicji. 7.69. Bilans finansowy według wierzycieli/dłużników (sektora lub zagranicy) stanowi rozwinięcie bilansu finansowego, pokazując dodatkowo podział aktywów finansowych według sektorów dłużników oraz podział pasywów według sektorów wierzycieli. Stąd dostarcza on informacje o relacjach dłużnik/wierzyciel oraz jest spójny z rachunkiem finansowym według dłużników/wierzycieli (patrz ust. 5.13). Załącznik 7.1 Definicje poszczególnych kategorii aktywów Klasyfikacja aktywów | Definicje | AKTYWA NIEFINANSOWE (AN.) | Jednostki, wobec których są ustanowione prawa własności jednostek instytucjonalnych (indywidualnie lub zbiorowo) i z których ich właściciele mogą czerpać korzyści gospodarcze poprzez ich posiadanie lub użycie w określonym czasie, które obejmują aktywa rzeczowe (wytworzone i niewytworzone) oraz większość wartości niematerialnych i prawnych, dla których nie są rejestrowane odpowiadające im pasywa. | Aktywa wytworzone (AN.l) | Aktywa niefinansowe, które powstały jako rezultat procesów produkcji. Aktywa wytworzone obejmują aktywa trwałe, rzeczowe środki obrotowe oraz aktywa o wyjątkowej wartości, jak zdefiniowane niżej. | Aktywa trwałe (AN. 11) | Aktywa wytworzone, które są używane w procesach produkcji, w sposób powtarzalny lub ciągły, dłużej niż przez jeden rok. Środki trwałe obejmują rzeczowe aktywa trwałe oraz wartości niematerialne i prawne wytworzone, jak zdefiniowane niżej. | Rzeczowe aktywa trwałe (AN.111) | Środki trwałe, które obejmują budynki mieszkalne, inne budynki i budowle, maszyny i urządzenia oraz aktywa kultywowane, jak zdefiniowane poniżej. | Budynki mieszkalne (AN.1111) | Budynki, które są użytkowane w całości lub głównie na cele mieszkalne, łącznie z wszelkimi związanymi z nimi obiektami, takimi jak garaże i wszystkie trwałe zabudowy zwyczajowo urządzane w miejscach zamieszkania. Włączone są także łodzie mieszkalne, barki, wozy mieszkalne i przyczepy kempingowe używane jako główne miejsca zamieszkania gospodarstw domowych, a także obiekty zabytkowe identyfikowane głównie jako budynki mieszkalne. Włączone są także koszty oczyszczania i przygotowania terenu pod zabudowę. Przykłady obejmują budynki mieszkalne, takie jak jedno i dwumieszkaniowe budynki oraz inne budynki mieszkalne przeznaczone do stałego zamieszkania. Budynki mieszkalne w trakcie budowy są włączone w zakresie, w jakim uważa się, że ostateczny użytkownik przejął prawo własności, ponieważ budynek jest budowany na własny użytek, lub jest to udokumentowane istnieniem umowy kupna/sprzedaży. Uwzględnione są mieszkania nabyte dla personelu wojskowego, ponieważ są one używane tak jak mieszkania nabyte przez jednostki cywilne na cele produkcji usług mieszkaniowych. | Inne budynki i budowle (AN..1112) | Budynki niemieszkalne oraz inne budowle, zdefiniowane jak niżej. Budynki i budowle w trakcie budowy są włączone w zakresie, w jakim uważa się, że ostateczny użytkownik przejął prawo własności, ponieważ budowane są na własny użytek, lub jest to udokumentowane istnieniem umowy kupna / sprzedaży. Budynki i budowle nabyte na cele wojskowe są włączone w zakresie, w jakim są podobne do budynków cywilnych, nabytych na cele produkcji i są używane w ten sam sposób. | Budynki niemieszkalne (AN.11121) | Budynki inne niż mieszkalne, łącznie ze stałymi zabudowaniami, środki i urządzenia stanowiące integralną część obiektów oraz koszty oczyszczania i przygotowania terenu. Włączone są także obiekty zabytkowe identyfikowane głównie jako budynki niemieszkalne. Przykłady obejmują domy towarowe oraz budynki przemysłowe, budynki komercyjne, budynki przeznaczone na publiczne przedstawienia, hotele, restauracje, budynki edukacyjne, budynki służby zdrowia itp. | Inne budowle (AN. 11122) | Obiekty inne niż budynki, łącznie z kosztem oczyszczenia i przygotowania ulic, kanalizacji i terenu innych niż dla budynków mieszkalnych czy niemieszkal nych. Włączone są także obiekty zabytkowe, dla których nie jest możliwe dokonanie ich rozpoznania jako budynków mieszkalnych czy niemieszkalnych oraz szyby, tunele i inne obiekty związane z wydobyciem złóż naturalnych. (Podstawowe ulepszenia gruntów, takie jak zapory i wały przeciwpowodziowe, są włączone do wartości gruntu). Przykłady obejmują drogi szybkiego ruchu, ulice, drogi, pomosty kolejowe i lotniskowe, wiadukty, tunele i tunele podwodne, przystanie, zapory i inne prace inżynierii wodnej, rurociągi dalekiego zasięgu, linie telekomunikacyjne i energetyczne, rurociągi lokalne i linie kablowe, pomocnicze urządzenia budowlane w kopalnictwie i przetwórstwie oraz obiekty sportowe i rekreacyjne. | Maszyny i urządzenia (AN.1113) | Środki transportu oraz pozostałe maszyny i urządzenia, zdefiniowane jak niżej, inne niż nabyte przez gospodarstwa domowe na cele spożycia. Mogą być wyłączone narzędzia — stosunkowo niedrogie i zakupione w niewielkich ilościach, takie jak narzędzia ręczne. Wyłączone są także maszyny i urządzenia integralnie związane z budynkami, które są ujęte w budynkach mieszkalnych i niemieszkalnych. Nieukończone maszyny i urządzenia nie są objęte, jeśli nie są produkowane na własne cele, ponieważ ostateczny użytkownik jest uważany za przejmującego prawo własności dopiero w momencie dostawy aktywów. Maszyny i urządzenia nabyte na cele wojskowe są objęte w zakresie, w jakim są podobne do towarów nabytych przez jednostki cywilne na cele produkcji i używane przez wojsko w ten sam sposób. Maszyny i urządzenia nabyte przez gospodarstwa domowe na cele spożycia nie są traktowane jako aktywa. W zamian — są włączone do bilansu gospodarstw domowych w pozycji uzupełniającej "towary konsumpcyjne trwałego użytku". Łodzie mieszkalne, barki, wozy mieszkalne i przyczepy kempingowe używane przez gospodarstwa domowe jako główne miejsca zamieszkania są włączone do budynków mieszkalnych. | Środki transportu (AN.11131) | Urządzenia do przemieszczania ludzi i obiektów. Przykłady obejmują produkty (poza częściami zamiennymi) włączone w CPAdo podsekcji DM, sprzęt transportowy, taki jak pojazdy mechaniczne, przyczepy i naczepy, statki, lokomotywy kolejowe i tramwajowe, statki powietrzne i kosmiczne, motocykle, rowery itp. | Pozostałe maszyny i urządzenia (AN.11132) | Maszyny i urządzenia, gdzie indziej niesklasyfikowane. Przykłady obejmują produkty (poza częściami zamiennymi, usługami montażu, naprawami i konserwacjami) włączone w CPA do grup: 29.1, maszyny do produkcji i wykorzystania energii mechanicznej, z wyjątkiem silników lotniczych, samochodowych i motocyklowych, 29.2, maszyny ogólnego przeznaczenia pozostałe, 29.3, maszyny dla rolnictwa i leśnictwa, 29.4, obrabiarki, 29.5, maszyny i urządzenia specjalnego przeznaczenia pozostałe, do działów CPA: 30, maszyny biurowe i komputery, 31, maszyny i aparatura elektryczna, gdzie indziej niesklasyfikowane, 32, sprzęt i wyposażenie radiowe, telewizyjne i telekomunikacyjne oraz 33, urządzenia oraz instrumenty medyczne, precyzyjne i optyczne, zegary i zegarki ręczne. Pozostałe przykłady stanowią produkty (poza częściami zamiennymi, usługami montażu, naprawami i konserwacjami) włączone w CPA do podklasy 23.30.2, zbiorniki na paliwo, nieradioaktywne dla reaktorów nuklearnych, do grup CPA: 36.1, meble, 36.3, instrumenty muzyczne 36.4, sprzęt sportowy oraz 28.3, wytwornice pary, z wyjątkiem kotłów centralnego ogrzewania. | Aktywa kultywowane (AN. 1114) | Inwentarz żywy hodowlany, mleczny, pociągowy itd. oraz winnice, sady i inne plantacje drzew wydających powtarzalne produkty, będące pod bezpośrednią kontrolą, odpowiedzialnością i zarządzaniem jednostek instytucjonalnych, jak zdefiniowane niżej. Aktywa kultywowane, które nie osiągnęły dojrzałości, są wyłączone jeśli nie są wytwarzane na własne cele. | Inwentarz żywy hodowlany, mleczny, pociągowy itd. (stado podstawowe) (AN.11141) | Inwentarz żywy utrzymywany dla otrzymywania produktów przez wiele lat. Obejmuje zasoby hodowlane (łącznie z rybami i drobiem), bydło mleczne, zwierzęta pociągowe, owce lub inne zwierzęta hodowane dla wytwarzania wełny i zwierzęta używane do transportu, wyścigów lub do celów rozrywkowych. | Winnice, sady i inne plantacje drzew wydających powtarzalne produkty (AN.11142) | Drzewa (łącznie z winoroślami i krzewami) kultywowane dla produktów wydawanych przez wiele lat, łącznie z kultywowanymi dla owoców, orzechów, na soki i żywicę oraz na korę i liście. | Wartości niematerialne i prawne (AN.112) | Aktywa trwałe obejmujące nakłady na poszukiwanie złóż, oprogramowanie komputerowe, oryginały przedsięwzięć kulturalnych, dzieł literackich lub artystycznych oraz pozostałe wartości niematerialne i prawne, jak zdefiniowane niżej, przeznaczone do użytkowania dłużej niż przez jeden rok. | Nakłady na poszukiwanie złóż (AN.1121) | Wartość wydatków poniesionych na poszukiwanie ropy naftowej i gazu ziemnego oraz innych złóż. Wydatki te obejmują koszty przedlicencyjne, koszty licencji i nabycia, koszty wyceny oraz koszty przeprowadzonych wierceń i odwiertów, jak również koszty badań podłoża i innych, koszty transportu itp., poniesione dla umożliwienia przeprowadzenia prób. | Oprogramowanie komputerowe (AN.1122) | Programy komputerowe, opisy programów i materiały pomocnicze dla systemów jak i programów użytkowych. Włączone jest oprogramowanie zakupione i opracowane na własny rachunek, jeśli wydatek jest wysoki. Włączone są także duże wydatki na zakup, opracowanie lub rozwinięcie komputerowych baz danych o oczekiwanym okresie ich użytkowania dłuższym niż jeden rok, bez względu na to czy podlegają sprzedaży, czy nie. | Oryginały przedsięwzięć kulturalnych, dzieł literackich lub artystycznych (AN.1123) | Oryginały filmów, nagrań dźwiękowych, rękopisów, taśm, modeli itp., na których są rejestrowane lub ucieleśniane przedstawienia teatralne, programy radiowe i telewizyjne, przedstawienia muzyczne, wydarzenia sportowe, produkcja literacka i artystyczna itp. Włączone są prace wykonane na własny rachunek. W niektórych przypadkach, takich jak filmy, może występować wiele oryginałów. | Pozostałe wartości niematerialne i prawne (AN.1129) | Nowe informacje, wiedza specjalistyczna itp., gdzie indziej niesklasyfikowane, których wykorzystanie w produkcji jest ograniczone do jednostek posiadających do nich prawa własności oraz do innych jednostek, które uzyskały licencje od tych poprzednich. | Rzeczowe środki obrotowe (AN.12) | Aktywa wytworzone obejmujące towary i usługi, które zostały wytworzone w okresie bieżącym lub w okresie wcześniejszym, przechowywane na sprzedaż, zużycie w produkcji lub inne wykorzystanie w okresie późniejszym. Obejmują one materiały, produkcję niezakończoną, towary gotowe oraz towary do odsprzedaży, jak zdefiniowane niżej. Włączone są wszystkie rzeczowe środki obrotowe posiadane przez rząd, w tym, ale nie wyłącznie zapasy materiałów strategicznych, zbóż i innych towarów specjalnego znaczenia dla narodu. | Materiały (AN.121) | Towary, które ich właściciele zamierzają wykorzystać jako nakłady pośrednie w ich własnych procesach produkcji, nie do odsprzedaży. | Produkcja niezakończona (AN.122) | Towary i usługi, które są częściowo ukończone, ale które nie są zwykle przekazywane do innych jednostek bez dalszego przetworzenia lub które nie osiągnęły dojrzałości i których proces produkcji będzie kontynuowany w następnym okresie przez tego samego producenta. Wyłączone są częściowo ukończone obiekty, co do których uważa się, że ich ostateczny właściciel przejął prawo własności, albo ponieważ produkcja jest na własny użytek albo ponieważ jest to udokumentowane istnieniem umowy kupna/sprzedaży. Produkcja niezakończona obejmuje produkcję niezakończoną w odniesieniu do aktywów kultywowanych oraz pozostałą produkcję niezakończona, jak zdefiniowane niżej. | Produkcja niezakończona w odniesieniu do aktywów kultywowanych (AN.1221) | Inwentarz żywy hodowany tylko na ubój, taki jak ptactwo domowe i ryby hodowane na cele handlowe, drzewa i inne rośliny wydające jednorazowe produkty (i następnie niszczone) oraz aktywa kultywowane wydające powtarzalne produkty, które nie osiągnęły dojrzałości. | Pozostała produkcja niezakończona (AN.1222) | Towary inne niż aktywa kultywowane oraz usługi, które zostały częściowo przetworzone, obrobione, złożone przez producenta, ale zwykle nie są sprzedawane, wysyłane lub przekazywane do innych bez dalszego przetworzenia. | Towary gotowe (AN.123) | Towary, które są gotowe do sprzedaży lub wysyłki przez producenta. | Towary do odsprzedaży (AN.124) | Towary nabyte przez spółki niefinansowe, takie jak przedsiębiorstwa handlu hurtowego i detalicznego, na cele ich odsprzedaży bez dalszego przetworzenia (to jest nieprzekształcane inaczej niż poprzez prezentowanie ich w sposób, w jaki stają się atrakcyjne dla klienta). | Aktywa o wyjątkowej wartości (AN. 13) | Aktywa wytwarzane, które nie są wykorzystywane pierwotnie do produkcji lub na spożycie, co do których oczekuje się, że zyskają lub co najmniej nie stracą realnej wartości, w normalnych warunkach nie podlegają procesowi całkowitego zużycia moralnego z upływem czasu oraz które są pierwotnie nabywane i przechowywane jako lokata wartości. Aktywa o wyjątkowej wartości obejmują metale i kamienie szlachetne, antyki i inne obiekty artystyczne oraz pozostałe aktywa o wyjątkowej wartości, jak zdefiniowane niżej. | Metale i kamienie szlachetne (AN. 131) | Metale i kamienie szlachetne, które nie są przechowywane przez spółki niefinansowe na cele wykorzystania ich jako nakłady do procesów produkcji. | Antyki i inne obiekty artystyczne (AN. 132) | Obrazy, rzeźby itp., uznane jako prace artystyczne i antyki. | Pozostałe aktywa o wyjątkowej wartości (AN. 139) | Aktywa o wyjątkowej wartości, gdzie indziej niesklasyfikowane, takie jak kolekcje i towary jubilerskie o znaczącej wartości, wykonane z kamieni i metali szlachetnych. | Aktywa niewytworzone (AN.2) | Aktywa niefinansowe, które powstały w inny sposób niż poprzez procesy produkcji. Aktywa niewytworzone obejmują aktywa rzeczowe oraz wartości niematerialne i prawne, jak zdefiniowane niżej. Włączone są także koszty przekazania praw własności do nich i znaczące ulepszenia tych aktywów. | Rzeczowe aktywa niewytworzone (AN.21) | Aktywa niewytworzone, które pojawiają się w naturze i wobec których może być ustanowione i przekazywane prawo własności. Wyłączone są aktywa istniejące w środowisku naturalnym, co do których nie istnieją prawa własności lub nie mogą być ustanowione, takie jak otwarte morze czy powietrze. Rzeczowe aktywa niewytworzone obejmują grunty, zasoby złóż naturalnych, niekultywowane zasoby biologiczne oraz zasoby wodne, jak zdefiniowane poniżej. | Grunty (AN.211) | Ziemia, łącznie z wierzchnią warstwą oraz towarzyszącymi jej wodami powierzchniowymi, wobec których może być ustanowione prawo własności. Włączone są także podstawowe ulepszenia, których nie można fizycznie oddzielić od samego gruntu. Wyłączone są wszelkie budynki i inne budowle usytuowane na tym gruncie lub przechodzące przez nie, uprawy roślin, drzew, inwentarz żywy, zasoby złóż naturalnych, niekultywowane zasoby biologiczne oraz podziemne zasoby wodne. W pozycji tej ujęte są grunty leżące pod budynkami i budowlami, grunty pod uprawami, grunty rekreacyjne i towarzyszące im wody powierzchniowe oraz pozostałe grunty i towarzyszące im wody powierzchniowe, jak zdefiniowane niżej. | Grunty pod budynkami i budowlami (AN.2111) | Grunty, na których zbudowane są budynki mieszkalne i niemieszkalne oraz inne budowle lub w głębi których wykopano ich fundamenty, łącznie z terenami i ogródkami przydomowymi, uważanymi za integralną część budynków mieszkalnych w gospodarstwach rolnych i nierolnych oraz drogi dojazdowe do gospodarstw rolnych. | Grunty pod uprawami (AN.2112) | Grunty, na których prowadzona jest produkcja rolna i ogrodnicza na cele handlowe lub na własne spożycie, włączając, z zasady, grunty pod plantacjami, sadami i winnicami. | Grunty rekreacyjne i towarzyszące im wody powierzchniowe (AN.2113) | Grunty, które są wykorzystywane jako będące własnością prywatną tereny wypoczynkowe, zespoły parkowe i tereny rozrywki oraz będące własnością publiczną parki i tereny rekreacyjne, razem z towarzyszącymi im wodami powierzchniowymi. | Pozostałe grunty i towarzyszące im wody powierzchniowe (AN.2119) | Grunty, gdzie indziej nie sklasyflkowane, włączając prywatne ogródki i działki nieuprawiane na cele własnego spożycia lub handlowe, pastwiska będące własnością wspólną, grunty otaczające budynki przekraczające te tereny i ogródki przydomowe, które są uważane za integralną część budynków mieszkalnych w gospodarstwach rolnych i nierolnych oraz towarzyszące im wody powierzchniowe. | Zasoby złóż naturalnych (AN.212) | Udokumentowane zasoby złóż naturalnych umiejscowionych na lub pod powierzchnią ziemi, nadające się do gospodarczej eksploatacji biorąc pod uwagę istniejącą technologię i relatywne ceny. Prawa własności do zasobów złóż naturalnych są zwykle możliwe do oddzielenia od tych do samego gruntu. Zasoby złóż naturalnych obejmują węgiel, zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego, zasoby minerałów metalicznych i minerałów niemetalicznych, jak zdefiniowane niżej. | Zasoby węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego (AN.2121) | Pokłady węgla kamiennego antracytowego, bitumicznego i węgla brunatnego, zasoby i złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. | Zasoby minerałów metalicznych (AN.2122) | Pokłady rudy żelaza, metali nieżelaznych i szlachetnych. | Zasoby minerałów niemetalicznych (AN.2123) | Kamień naturalny, glina, piasek, minerały chemiczne i minerały do produkcji nawozów, sól, kwarc, gips, kamienie szlachetne, asfalt i bitumen, torf i pozostałe minerały niemetaliczne inne niż węgiel i ropa naftowa. | Niekultywowane zasoby biologiczne (AN.213) | Zwierzęta i rośliny na jednorazowy zbiór lub wydające powtarzalne produkty, do których posiadane są prawa własności, ale których wzrost nie podlega bezpośredniej kontroli, odpowiedzialności i zarządzaniu jednostek instytucjonalnych. Przykłady stanowią puszcze i ryby na terytorium kraju. Powinny być włączone tylko te zasoby, które nadają się (lub mogą się wkrótce nadawać) do ekonomicznej eksploatacji. | Zasoby wodne (AN.214) | Wody głębinowe i inne wody podziemne do takiego stopnia, w jakim ich niedobór prowadzi do ustanowienia praw własności do ich wykorzystania, wyceny rynkowej i w pewnej mierze ich kontroli gospodarczej. | Wartości niematerialne i prawne niewytworzone (AN.22) | Aktywa nie wytworzone, które są konstrukcjami mi przez społeczeństwo. Są one udokumentowane aktami prawnymi lub zapisami księgowymi, takimi jak przyznanie patentu lub przekazanie pewnych gospodarczych korzyści stronie trzeciej. Niektóre upoważniają ich właścicieli do prowadzenia wybranych szczególnych działalności i do wyłączenia innych jednostek instytucjonalnych z tych działań, z wyjątkiem udzielenia zgody przez właściciela. Wartości niematerialne i prawne niewytworzone obejmują patenty, umowy najmu i inne umowy przeniesienia praw, wartość firmy (aktywa idealne) i pozostałe wartości niematerialne i prawne niewytworzone. | Patenty (AN.221) | Wynalazki w kategoriach technicznych nowości, które, na mocy aktu prawnego lub decyzji sądu, mogą uzyskać ochronę patentową. Przykłady obejmują ustanowienie rzeczy, procesów, mechanizmów, obwodów i urządzeń elektrycznych i elektronicznych, przepisów farmaceutycznych i nowych odmian tworzonych dzięki wynalazczości. | Umowy najmu i inne umowy związane z przeniesieniem praw (AN.222) | Umowy najmu lub umowy prawne, w których wynajmujący posiada prawo przekazania najmu trzeciej stronie, niezależnie od najemcy. Przykłady obejmują dzierżawy gruntów, budynków i innych obiektów, koncesje lub prawa na wyłączność eksploatacji kopalin mineralnych czy zasobów połowowych, umowy prawne ze sportowcami i autorami oraz opcje na zakup aktywów rzeczowych jeszcze niewytworzonych. Umowy dotyczące dzierżawy maszyn są wyłączone z niefinansowych wartości niematerialnych i prawnych. | Wartość firmy (AN.223) | Różnica pomiędzy wartością zapłaconą za działające przedsiębiorstwo a sumą jego aktywów pomniejszoną o sumę jego pasywów, z których każda pozycja była oddzielnie zidentyfikowana i wyceniona. Stąd wartość firmy obejmuje wszelkie długoterminowe korzyści dla działalności gospodarczej, które nie były oddzielnie zidentyfikowane jako aktywa, a także korzyści z faktu, że grupa aktywów jest wykorzystywana łącznie, a nie po prostu jako zbiór oddzielnych aktywów. | Pozostałe wartości niematerialne i prawne niewytworzone (AN.229) | Wartości niematerialne i prawne niewytworzone, gdzie indziej niesklasyfikowane. | AKTYWA I PASYWA FINANSOWE (AF.) | Aktywa finansowe stanowią aktywa gospodarcze obejmujące środki płatnicze, należności finansowe oraz aktywa ekonomiczne bliskie w swej naturze należnościom finansowym. Środki płatnicze obejmują złoto monetarne, Specjalne Prawa Ciągnienia, gotówkę oraz depozyty zbywalne. Należności finansowe uprawniają ich właścicieli (wierzycieli) do otrzymania płatności (lub serii płatności), bez wykonania żadnych dodatkowych działań, od innych jednostek instytucjonalnych (dłużników), które zaciągnęły odpowiadające tym należnościom zobowiązania. Przykłady aktywów gospodarczych, które są bliskie w swej naturze należnościom finansowym, stanowią instrumenty pochodne oraz akcje i inne udziały kapitałowe. | Złoto monetarne i SDR-y (AF.l) | Aktywa finansowe zaklasyfikowane do tej kategorii są jedynymi aktywami finansowym, dla których nie występują w systemie odpowiadające im pasywa. | Złoto monetarne (AF.11) | Złoto utrzymywane jako składnik rezerw zagranicznych przez władze monetarne lub przez inne jednostki, podlegające efektywnej kontroli tych władz. | Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR-y) (AF.l2) | Międzynarodowe aktywa rezerwowe tworzone przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) i przydzielane jego członkom dla uzupełnienia posiadanych przez nich aktywów rezerwowych. | Gotówka i depozyty (AF.2) | Pieniądz w obiegu i wszystkie rodzaje depozytów w walucie krajowej i w walucie obcej. | Gotówka (AF.21) | Banknoty i monety w obiegu wykorzystywane powszechnie do dokonywania płatności. | Depozyty zbywalne (AF.22) | Depozyty (w walucie krajowej lub w walucie obcej), które mogą być w każdej chwili zamienione na gotówkę lub które mogą być przekazane w formie czeku, poprzez polecenie przelewu, zapis debetowy czy temu podobne, bez żadnych istotnych ograniczeń czy kar. | Pozostałe depozyty (AF.29) | Depozyty (w walucie krajowej lub w walucie obcej) inne niż depozyty zbywalne. Pozostałe depozyty nie mogą być w dowolnym momencie wykorzystywane do dokonywania płatności i nie są, bez żadnych istotnych ograniczeń czy opłat, zamienialne na gotówkę lub depozyty zbywalne. | Papiery wartościowe inne niż akcje (AF.3) | Aktywa finansowe, które są instrumentami zbywalnymi i wystawianymi na okaziciela, zwykle podlegającymi obrotowi na rynkach wtórnych oraz które nie przyznają ich posiadaczowi żadnych praw własności do emitującej je jednostki instytucjonalnej. | Papiery wartościowe inne niż akcje, poza instrumentami pochodnymi (AF.33) | Papiery wartościowe inne niż akcje, które dają ich posiadaczowi bezwarunkowe prawo do otrzymania stałego lub określonego w umowie, zmiennego dochodu pieniężnego w formie kuponów odsetkowych (odsetek) i/lub ustanowionej stałej kwoty w określonym terminie lub terminach w przyszłości lub poczynając od daty ustalonej w momencie emisji. | Krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, poza instrumentami pochodnymi (AF.331) | Papiery wartościowe inne niż akcje, których pierwotny termin płatności obejmuje zwykle okres do jednego roku włącznie, a w wyjątkowych przypadkach — maksymalnie do dwóch lat, poza instrumentami pochodnymi. | Długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, poza instrumentami pochodnymi (AF.332) | Papiery wartościowe inne niż akcje, których pierwotny termin płatności jest zwykle dłuższy niż rok, a wyjątkowych przypadkach — dłuższy niż dwa lata, z wyjątkiem instrumentów pochodnych. | Instrumenty pochodne (AF.34) | Aktywa finansowe oparte lub pochodzące od różnych instrumentów bazowych. Instrumenty bazowe są zwykle innymi aktywami finansowymi, ale mogą też być towarami lub indeksami. | Pożyczki (AF.4) | Aktywa finansowe tworzone w momencie, gdy wierzyciel pożycza fundusze dłużnikowi bezpośrednio lub poprzez brokerów, udokumentowane jako niezbywalne dokumenty albo w ogóle nieewidencjowane w dokumentach. | Pożyczki krótkoterminowe (AF.41) | Pożyczki, których pierwotny termin spłaty obejmuje zwykle okres do jednego roku włącznie, a w wyjątkowych przypadkach — maksymalnie do dwóch lat oraz pożyczki podlegające spłacie na żądanie. | Pożyczki długoterminowe (AF.42) | Pożyczki, których pierwotny termin spłaty obejmuje zwykle okres dłuższy niż jeden rok, a w wyjątkowych przypadkach — dłuższy niż dwa lata. | Akcje i inne udziały kapitałowe (AF.5) | Aktywa finansowe, które reprezentują prawa własności do przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych. Aktywa te na ogół uprawniają posiadaczy do udziału w zyskach przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych oraz do udziałów w ich aktywach netto w przypadku likwidacji. | Akcje i inne udziały kapitałowe, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.51) | Aktywa finansowe, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania, które reprezentują prawa własności do przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych. Aktywa te na ogół upoważniają posiadaczy do udziału w zyskach przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych oraz do udziału w ich aktywach netto w przypadku likwidacji. | Akcje notowane, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.511) | Akcje obejmujące korzyści z udziału w majątku przedsiębiorstw i instytucji finansowych w formie papierów wartościowych, które z zasady są zbywalne. Akcje notowane obejmują akcje z cenami notowanymi na uznanej giełdzie lub innej formie rynku wtórnego. | Akcje nienotowane, z wyjątkiem udziałami w funduszach wspólnego inwestowania (AF.512) | Akcje nienotowane obejmują akcje, które nie są notowane. | Pozostałe udziały kapitałowe (AF.513) | Wszystkie formy udziałów kapitałowych, inne niż zaliczone do podpozycji AF.511 i AF.512 oraz do podkategorii AF.52. | Udziały w funduszach wspólnego inwestowania (AF.52) | Udziały emitowane przez szczególny rodzaj instytucji finansowych, których wyłącznym celem jest inwestowanie funduszy zgromadzonych na rynku pieniężnym, rynku kapitałowym lub rynku nieruchomości. | Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (AF.6) | Techniczne rezerwy instytucji ubezpieczeniowych oraz funduszy emerytalnych (autonomicznych i nieautonomicznych) wobec posiadaczy polis lub beneficjentów, jak zostało ustanowione w dyrektywie Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r., w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń. | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.61) | Rezerwy tworzone w danych przedsiębiorstwach i spółkach finansowych na cele zaspokojenia, gdy ustanowione warunki są spełnione, przewidywanych roszczeń i świadczeń. | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (AF.611) | Rezerwy na różnego rodzaju ryzyka i rezerwy w odniesieniu do ubezpieczeń przynoszących zysk dodawany do zasobów po upływie terminu płatności określonego w ubezpieczeniach na życie lub w podobnych polisach. | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.612) | Rezerwy posiadane przez autonomiczne i nieautonomiczne fundusze emerytalne, tworzone przez pracodawców i/lub pracowników lub grupy osób pracujących na własny rachunek na cele zaopatrzenia emerytalnego pracowników lub osób pracujących na własny rachunek. | Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia (AF.62) | Rezerwy utworzone przez instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalne (autonomiczne i nieautonomiczne) w odniesieniu do: kwot reprezentujących tę część składek przypisanych brutto, która powinna być odniesiona do następnego okresu sprawozdawczego (przedpłaty składek ubezpieczeniowych);oszacowanego łącznego ostatecznego kosztu uregulowania wszystkich roszczeń powstających w wyniku zdarzeń, które zajdą do końca okresu sprawozdawczego, zgłoszonych czy nie, pomniejszonego o kwoty już zapłacone w odniesieniu do takich roszczeń (rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia). | Pozostałe należności/zobowiązania (AF.7) | Aktywa finansowe, które są tworzone jako odpowiedniki transakcji finansowej lub niefinansowej w przypadkach, w których występuje różnica w czasie pomiędzy tą transakcją a odpowiadającą jej płatnością. | Kredyty kupieckie i zaliczki (AF.71) | Aktywa finansowe powstające z bezpośredniego udzielenia kredytu (przez dostawców i kupujących) na transakcje dotyczące towarów i usług oraz płatności zaliczkowe za pracę będącą w toku lub zamierzoną do podjęcia i związane z takimi transakcjami. | Pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (AF.79) | Aktywa finansowe, które powstają z różnic w czasie pomiędzy transakcjami podziału lub transakcjami finansowymi dokonywanymi na rynku wtórnym a odpowiadającymi im płatnościami. Ujęte są także roszczenia finansowe z tytułu narosłego w czasie dochodu. | Pozycje memoriałowe | System wymaga wprowadzenia kilku pozycji memoriałowych dla pokazania aktywów, nie identyfikowanych oddzielnie w podstawowym schemacie rachunków, a które mają znaczenie dla bardziej specjalistycznych analiz. | Dobra konsumpcyjne trwałego użytku (AN.m) | Dobra konsumpcyjne trwałego użytku nabyte przez gospodarstwa domowe na cele spożycia ostatecznego (tzn. takie, które nie są wykorzystywane przez gospodarstwa domowe jako lokata wartości lub na cele produkcji realizowanej przez jednostki produkcyjne będące własnością gospodarstw domowych). | Inwestycje zagraniczne bezpośrednie (AF.m) | Inwestycja zagraniczna bezpośrednia wywołuje długoterminowe współzależności odzwierciedlające trwałe zaangażowanie jednostki instytucjonalnej będącej rezydentem jednej gospodarki ("inwestor bezpośredni") w jednostce instytucjonalnej będącej rezydentem gospodarki innej niż gospodarka inwestora ("przedsiębiorstwo inwestycji bezpośredniej"). Celem inwestora bezpośredniego jest wywarcie znaczącego wpływu na zarządzanie przedsiębiorstwem rezydującym w innej gospodarce. | AN. …, AF. … są z klasyfikacji aktywów. Klasyfikacja aktywów, pasywów i wartości netto | IV.1 Bilans otwarcia | III.1 i III.2 Transakcje | III.3.1 Pozostałe zmiany wolumenu | III.3.2 Zyski z tytułu posiadania aktywów | IV.3 Bilans zamknięcia | III.3.2.1 neutralne | III.3.2.2 realne | Aktywa niefinansowe | AN. | P.5, K.1, K.2 | K.3, K.4, K.5, K.6, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN. | Aktywa wytworzone | AN.1 | P.5, K.1 | K.4, K.7, K.8, K.9, K. 12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.1 | Aktywa trwałe | AN.11 | P.51, K.1 | K.4, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.11 | Rzeczowe aktywa trwałe | AN.111 | P.511, K.1 | K.4, K.7, K.8, K.9, K. 12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.111 | Budynki mieszkalne | AN.1111 | P.511, K.1 | K.4, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.1111 | Inne budynki i budowle | AN.1112 | P.511, K.1 | K.4, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.1112 | Maszyny i urządzenia | AN.1113 | P.511, K.1 | K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.1113 | Aktywa kultywowane | AN.1114 | P.511, K.1 | K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.1114 | Wartości niematerialne i prawne | AN.112 | P.512, K.1 | K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.112 | Rzeczowe środki obrotowe | AN.12 | P.52 | K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.12 | Aktywa o wyjątkowej wartości | AN.13 | P.53 | K.4, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.13 | Aktywa niewytworzone | AN.2 | K.2, P.51, K.1 | K.3, K.5, K.61, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.2 | K.11.1 | K.11.2 | AN.2 | Rzeczowe aktywa niewytworzone | AN.21 | K.21, P.513, K.1 | K.3, K.5, K.61, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.2 | K.11.1 | K.11.2 | AN.21 | Grunty | AN.211 | K.21, P.513, K.1 | K.3, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.211 | Zasoby złóż naturalnych | AN.212 | K.21, P.513, | K.3, K.61, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.212 | Niekultywowane zasoby biologiczne | AN.213 | K.21, P.513, | K.3, K.5, K.61, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.213 | Zasoby wodne | AN.214 | K.21, P.513, | K.3, K.61, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.214 | Wartości niematerialne i prawne niewytworzone | AN.22 | K.22, P.513, | K.3, K.62, K.7, K.8, K.9, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AN.22 | Aktywa/pasywa finansowe | AF. | F. | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.21, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF. | Złoto monetarne i SDR-y (jedynie aktywa) | AF.1 | F.1 | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.21, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.1 | Gotówka i depozyty | AF.2 | F.2 | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.2 | Papiery wartościowe inne niż akcje | AF.3 | F.3 | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.3 | Pożyczki | AF.4 | F.4 | K.7, K.8, K.10, K.12.1.K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.4 | Akcje i inne udziały kapitałowe | AF.5 | F.5 | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.5 | Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe | AF.6 | F.6 | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.6 | Pozostałe należności/zobowiązania | AF.7 | F.7 | K.7, K.8, K.10, K.12.1, K.12.22 | K.11.1 | K.11.2 | AF.7 | Wartość netto | B.90 | B.10.1 | B.10.2 | B.10.31 | B.10.32 | B.90 | Pozycje bilansujące. B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | B.10.2 | Zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów | B.10.31 | Zmiany wartości neto wynikające z neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów | B.10.32 | Zmiany wartości netto wynikające z realnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów | B.90 | Wartość netto | Transakcje dokonywane na aktywach i pasywach finansowych F. | Transakcje dokonywane na aktywach i pasywach finansowych | F.1 | Złoto monetarne i SDR-y | F.2 | Gotówka i depozyty | F.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | F.4 | Pożyczki | F.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | F.6 | Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe | F.7 | Pozostałe należności/zobowiązania | Transakcje dotyczące towarów i usług P.5 | Inwestycje brutto | P.51 | Środki trwałe brutto | P.511 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż rzeczowych aktywów trwałych | P.512 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż wartości niematerialnych i prawnych | P.513 | Zwiększanie wartości niefinansowych aktywów niewytworzonych | P.52 | Przyrost zapasów | P.53 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pozostałe transakcje i przepływy K.1 | Zużycie środków trwałych | K.2 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż niefinansowych aktywów niewytworzonych | K.21 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż gruntów i innych rzeczowych aktywów niewytworzonych | K.22 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż wartości niematerialnych i prawnych niewytworzonych | K.3 | Gospodarcze pojawienie się aktywów niewytworzonych | K.4 | Gospodarcze pojawienie się aktywów wytworzonych | K.5 | Naturalny wzrost niekultywowanych zasobów biologicznych | K.61 | Wyczerpanie aktywów naturalnych | K.62 | Inne rodzaje gospodarczego zanikania aktywów niewytworzonych | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | K.9 | Pozostałe zmiany wolumenu aktywów niefinansowych, gdzie indziej niesklasyfikowane | K.10 | Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i pasywów finansowych, gdzie indziej niesklasyfikowane | K.11 | Nominalne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów | K.11.1 | Neutralne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów | K.11.2 | Realne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | K.12.1 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze sektora | K.12.21 | Monetyzacja/demonetyzacja złota | K.12.22 | Pozostałe zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja/demonetyzacja złota | ROZDZIAŁ 8 KOLEJNOŚĆ RACHUNKÓW ORAZ POZYCJE BILANSUJĄCE 8.01. ESA rejestruje przepływy i zasoby w uporządkowanym zestawie rachunków opisujących cykl ekonomiczny od tworzenia dochodu, poprzez jego podział pierwotny i wtórny, aż do jego końcowej akumulacji w postaci aktywów. 8.02. Każdy z rachunków obrazuje transakcje, które zostały zbilansowane, albo z tytułu zastosowanych definicji albo z tytułu znaczącego salda przenoszonego na następny rachunek. 8.03. Rejestrowanie transakcji w układzie wynikającym z logicznej analizy życia ekonomicznego dostarcza agregaty niezbędne dla badania sytuacji gałęzi, sektora instytucjonalnego czy podsektora lub gospodarki ogółem. Podział rachunków został zaprojektowany tak, aby ukazać najbardziej znaczące informacje ekonomiczne. 8.04. Rachunki są grupowane w trzech kategoriach: a) rachunki bieżące; b) rachunki akumulacji; c) bilanse. Rachunki bieżące dotyczą produkcji, tworzenia i podziału dochodów oraz ich wykorzystania w formie spożycia ostatecznego. Pozwalają one ostatecznie oszacować oszczędności stanowiące podstawowy czynnik finansowania akumulacji. Rachunki akumulacji analizują rozmaite składniki zmian aktywów i pasywów różnych jednostek oraz umożliwiają zarejestrowanie zmian wartości netto (różnica między aktywami a pasywami). Bilanse pokazują aktywa i pasywa ogółem różnych jednostek na początek i koniec okresu sprawozdawczego, łącznie z ich wartością netto. Przepływy zarejestrowane na rachunkach akumulacji dla poszczególnych pozycji aktywów i pasywów są widoczne ponownie na rachunku zmian w bilansie. 8.05. Kolejność rachunków ma zastosowanie w całości lub w części do jednostek instytucjonalnych, sektorów i podsektorów instytucjonalnych, gałęzi i gospodarki ogółem. 8.06. Pozycje bilansujące są określone zarówno w ujęciu brutto jak i netto. Ujecie brutto oznacza, że zostały one obliczone przed odjęciem zużycia środków trwałych, a netto — po jej odjęciu. Bardziej istotne jest jednak wyrażenie dochodowych pozycji bilansujących w ujęciu netto. 8.07. Rachunki są prezentowane w różnej postaci: a) w formie zintegrowanych rachunków ekonomicznych — pokazując rachunki dla wszystkich sektorów instytucjonalnych, gospodarki ogółem oraz dla zagranicy ujęte w jednej tabeli; b) w formie kolejności rachunków — dając bardziej szczegółowe informacje. Tabele przedstawiające poszczególne rachunki zamieszczone są w sekcji "Kolejność rachunków" w niniejszym rozdziale; c) w formie macierzy, w której każdy rachunek reprezentowany jest poprzez parę wiersz/kolumna. 8.08. Zbiorcza prezentacja rachunków, pozycji bilansujących oraz głównych agregatów: Tabela 8.1 — Zbiorcza prezentacja rachunków, pozycji bilansujących oraz głównych agregatów Rachunki | Pozycje bilansujące | Główne agregaty | Pełna kolejność rachunków dla sektorów instytucjonalnych | | | | | | Pozycje bilansujące | I.Rachunek produkcji | I.Rachunek produkcji | | | B.1.Wartość dodana | Produkt krajowy (PKB/PKN) | II.Rachunki podziału i wykorzystania dochodów | II.1.Rachunki podziału pierwotnego dochodów | II.1.1.Rachunek tworzenia dochodów | | B.2.Nadwyżka operacyjna | | B.3.Dochód mieszany | II.1.2.Pierwotny podział na koncie dochodów | II.1.2.1.Rachunek dochodu przedsiębiorcy | B.4.Dochód przedsiębiorcy | II.1.2.2.Rachunek podziału pozostałych dochodów pierwotnych | B.5.Saldo dochodów pierwotnych | Dochód narodowy (DNB, DNN) | II.2.Rachunek wtórnego podziału dochodu | B.6.Dochód do dyspozycji | Dochód narodowy do dyspozycji | II.3.Rachunek redystrybucji dochodów w naturze | B.7.Skorygowany dochód do dyspozycji | II.4.Rachunek wykorzystania dochodów | B.8.Oszczędności | Oszczędności narodowe | II.4.1.Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji | II.4.2.Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji | Rachunki akumulacji | III.Rachunki akumulacji | III.1.Bilans płatności kapitałowych | III.1.1.Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych | | B.10.1.Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | | III.1.2.Rachunek nabycia aktywów niefinansowych | | B.9.Wierzytelności netto/zadłużenie netto | | | B.9.Wierzytelności netto/zadłużenie netto | | III.2.Rachunek finansowy | III.3.1.Rachunek innych zmian wolumenu aktywów | | B.10.2.Zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów | | III.3.Rachunek innych zmian aktywów | | | III.3.2.Rachunki przeszacowań | III.3.2.1.Neutralne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów | B.10.3.Zmiany wartości netto wynikające z nominalnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów | | III.3.2.2.Neutralne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów | | B.10.31.Zmiany wartości netto wynikające z neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów | | B.10.32.Zmiany wartości netto wynikające z realnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów | | Bilanse | IV.Bilanse | IV.1.Bilans otwarcia | | | B.90.Wartość netto | Majątek narodowy | IV.2.Zmiany w bilansie | | | B.10.Zmiany wartości netto ogółem | Zmiany majątku narodowego | IV.3.Bilans zamknięcia | | | B.90.Wartość netto | Wartość narodowa | 0.Bilans płatności bieżących według towarów i usług | Rachunki transakcji | | | 0.Bilans płatności bieżących według towarów i usług | | | | Rachunek rozliczeń z zagranicą (rachunek transakcji zewnętrznych) | Rachunki bieżące | V.Rachunek rozliczeń z zagranicą | V.I.Rachunek zewnętrzny towarów i usług | | | B.11.Saldo zewnętrzne towarów i usług | Saldo zewnętrzne towarów i usług | | | Saldo zewnętrzne towarów i usług | V.II.Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących | | | B.12.Zewnętrzne saldo bieżące | Rachunki akumulacji | V.III.Rachunki zewnętrzne akumulacji | V.III.1Bilans płatności kapitałowych | V.III.1.1.Rachunek zmian wartości netto wynikających z oszczędności i transferów kapitałowych | B.10.1.Zmiany wartości netto wynikające z zewnętrznego salda bieżącego i transferów kapitałowych | V.III.1.2.Rachunek nabycia aktywów nie finansowych | B.9.Wierzytelności netto/zadłużenie netto | Wierzytelności netto/zadłużenie netto | B.9.Wierzytelności netto/zadłużenie netto | V.III.2Rachunek finansowy | V.III.3Rachunek innych zmian aktywów | V.III.3.1.Rachunek innych zmian wolumenu aktywów | B.10.2.Zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów | V.III.3.2.Rachunki przeszacowań | Bilanse | V.IV.Rachunek zewnętrzny aktywów i pasywów | V.IV.1Bilans otwarcia | B.10.3.Zmiany wartości netto wynikające z nominalnych zysków/strat z tytułu posiadania aktywów | V.IV.2Zmiany w bilansie | | | V.IV.3Bilans zamknięcia | | | B.90.Wartość netto | | | B.10.Zmiany wartości netto | Zewnętrzna pozycja finansowa netto | | | B.90.Wartość netto | Zewnętrzna pozycja finansowa netto | KOLEJNOŚĆ RACHUNKÓW 8.09. Kolejność rachunków złożona jest z trzech głównych kategorii rachunków: a) rachunków bieżących: 1. rachunku produkcji (I); 2. rachunków podziału i wykorzystania dochodów (II); b) rachunków akumulacji (III); c) bilansów (IV). RACHUNKI BIEŻĄCE Rachunek produkcji (I) [1] Patrz rozdział 3, "Transakcje dotyczące produktów". 8.10. Rachunek produkcji (I) pokazuje transakcje odnoszące się ściśle do procesów produkcji. Zestawiany jest dla sektorów instytucjonalnych i dla gałęzi. Przychody tego rachunku obejmują produkcję globalną, a rozchody — zużycie pośrednie. 8.11. Rachunek produkcji może być wykorzystywany do uzyskania jednej z najważniejszych pozycji bilansujących w systemie — wartości dodanej, czyli wartości tworzonej przez dowolną jednostkę zaangażowaną w działalność produkcyjną — oraz istotnego agregatu: produktu krajowego brutto. Wartość dodana posiada istotne znaczenie gospodarcze zarówno dla sektorów instytucjonalnych jak i gałęzi. 8.12. Podobnie jak pozycje bilansujące następnych rachunków, wartość dodana (pozycja bilansująca rachunku) może być obliczana przed lub po odjęciu zużycia środków trwałych, tzn. brutto lub netto. Ponieważ produkcja globalna jest wyceniona w cenach bazowych, a zużycie pośrednie — w cenach nabycia, to wartość dodana nie zawiera podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów. 8.13. Rachunek produkcji na poziomie gospodarki ogółem obejmuje w przychodach — poza produkcją globalną towarów i usług — podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów. Dzięki temu, produkt krajowy brutto (w cenach rynkowych) może być uzyskany jako pozycja bilansująca. 8.14. Ponieważ usługi pośrednictwa finansowego mierzone pośrednio (FISIM) nie są zaliczone do sektorów użytkowników, cała wartość produkcji globalnej FISIM-u jest traktowana jako zużycie pośrednie w umownym sektorze, z produkcją globalną równą zero i ujemną wartością dodaną, równą co do wartości, ale z przeciwnym znakiem, spożyciu pośredniemu. W ten sposób, łączna wartość dodana wszystkich sektorów i gałęzi jest zmniejszana ogółem o tę kwotę. Dla jasności prezentacji rachunków możliwe jest nie wstawianie dodatkowej kolumny dla tego umownego sektora, a w zamian — uwzględnienie odpowiedniej liczby w kolumnie gospodarki ogółem. Rachunki podziału i wykorzystania dochodów (II) 8.15. Podział i wykorzystanie dochodów są analizowane w czterech etapach: podziału pierwotnego, podziału wtórnego, podziału dochodów w naturze oraz wykorzystania dochodów. Pierwszy etap dotyczy tworzenia dochodów wynikających bezpośrednio z procesów produkcji oraz ich podziału między czynnikami produkcji ("praca", "kapitał") oraz instytucjami rządowymi i samorządowymi (poprzez podatki związane z produkcją i przywozem oraz subsydia). Umożliwia to określenie nadwyżki operacyjnej (lub dochodu mieszanego w przypadku gospodarstw domowych) oraz dochodów pierwotnych. Drugi etap przedstawia podział dochodów dokonywany poprzez transfery inne niż transfery socjalne w naturze. Prowadzi to do uzyskania dochodów do dyspozycji. Trzeci etap opisuje podział dochodów dokonywany poprzez transfery socjalne w naturze, co w efekcie prowadzi do uzyskania skorygowanych dochodów do dyspozycji. Czwarty etap opisuje, w jaki sposób dochody są konsumowane i oszczędzane, dając w efekcie oszczędności. Tabela 8.2 — Rachunek I: Rachunek produkcji P.11 Spółki finansowe: 102, łącznie z 48 — FISIM-u (P.119) P 2 Gospodarka ogółem: 1904 odpowiada sumie sektorów instytucjonalnych (1856) oraz FISIM-u (48) B.1g Gospodarka ogółem: 1824 odpowiada sumie sektorów instytucjonalnych (1739) plus podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów (133) minus FISIM (48) Rozchody | Transakcje i pozycje bilansujące | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | | | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | Ogółem | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | 3595 | 3595 | | P.1 | Produkcja globalna | 1753 | 102 | 434 | 1269 | 37 | 3595 | | | 3595 | 3048 | 3048 | | | | | | | | P.11 | Produkcja globalna rynkowa/FISIM | 1722 | 102 | 74 | 1129 | 21 | 3048 | | | 3048 | 171 | 171 | | | | | | | | P.12 | Produkcja globalna na ostateczne wykorzystanie na własne cele | 31 | 0 | 0 | 140 | 0 | 171 | | | 171 | 376 | 376 | | | | | | | | P.13 | Pozostała produkcja globalna nierynkowa | | | 360 | | 16 | 376 | | | 376 | 1904 | | | 1904 | 6 | 694 | 246 | 29 | 881 | P.2 | Zużycie pośrednie/FISIM | | | | | | | | 1904 | 1904 | 133 | 133 | | | | | | | | D.21-D.31 | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów | | | | | | 133 | | | 133 | 1824 | | | 1824 | 31 | 575 | 188 | 73 | 872 | B.1b/B.1 * b | Wartość dodana brutto/produkt krajowy brutto | | | | | | | | | | 222 | | | 222 | 3 | 42 | 30 | 10 | 137 | K.1 | Zużycie środków trwałych | | | | | | | | | | 1602 | | | 1602 | 28 | 533 | 158 | 63 | 735 | B.1n/B.1 * n | Wartość dodana netto/produkt krajowy netto | | | | | | | | | | Rachunki podziału pierwotnego dochodów (II.1) Rachunek tworzenia dochodów (II.1.1) Układ rachunku tworzenia dochodów według sektorów instytucjonalnych przedstawiony jest w tabeli 8.3: 8.16. Rachunek tworzenia dochodów prezentowany jest także według gałęzi, w kolumnach tabeli podaży i wykorzystania. 8.17. Rachunek tworzenia dochodów przedstawia sektory, podsektory i gałęzie stanowiące źródło a nie przeznaczenie dochodów pierwotnych. 8.18. Rachunek bada zakres, w jakim wartość dodana może pokryć wynagrodzenie pracownicze oraz pozostałe podatki od produkcji pomniejszone o subsydia produkcyjne. Mierzy on nadwyżkę operacyjną, to jest nadwyżkę (deficyt) uzyskaną z działalności produkcyjnej przed uwzględnieniem odsetek, rent gruntowych i czynszów lub opłat, które jednostka produkcyjna: a) musi zapłacić od aktywów finansowych czy od rzeczowych aktywów niewytworzonych, które pożyczyła lub dzierżawi; b) musi otrzymać od aktywów finansowych lub od rzeczowych aktywów niewytworzonych, których jest właścicielem. Nadwyżka operacyjna odpowiada dochodowi, który jednostka uzyskuje z własnego wykorzystania swoich środków produkcji. Jest to ostatnia pozycja bilansująca, która może być obliczana zarówno dla gałęzi jak i dla sektorów instytucjonalnych czy podsektorów. 8.19. Pozycja bilansująca rachunku tworzenia dochodów w przypadku wyłącznych właścicieli oraz spółek nie posiadających osobowości prawnej w sektorze gospodarstw domowych, zawiera ukryty element odpowiadający wynagrodzeniu za pracę wykonywaną przez właściciela lub członka jego rodziny, który nie może być oddzielony od jego dochodów jako przedsiębiorcy. Pozycja ta określana jest jako "dochód mieszany". 8.20. Pozycja bilansująca rachunku tworzenia dochodów w przypadku produkcji na własny rachunek usług mieszkaniowych przez gospodarstwa domowe właścicieli mieszkań, stanowi nadwyżkę operacyjną. Pierwotny podział na koncie dochodów (II.1.2) 8.21. Pierwotny podział na koncie dochodów, w przeciwieństwie do rachunku tworzenia dochodów, dotyczy jednostek będących rezydentami oraz sektorów instytucjonalnych jako odbiorców a nie producentów dochodów pierwotnych. 8.22. "Dochód pierwotny" jest dochodem, który jednostka będąca rezydentem otrzymuje z racji swojego bezpośredniego uczestnictwa w procesach produkcji oraz dochodem otrzymywanym przez właściciela aktywów finansowych lub rzeczowych aktywów niewytworzonych w zamian za dostarczenie funduszy, albo oddanie rzeczowych aktywów niewytworzonych do dyspozycji innej jednostce instytucjonalnej. 8.23. Pierwotny podział na koncie dochodów (II. 1.2) może być zestawiany tylko dla sektorów instytucjonalnych lub podsektorów, gdyż w przypadku gałęzi — nie jest możliwy podział określonych przepływów związanych z finansowaniem (pożyczek kapitałowych i zadłużenia) oraz aktywami. 8.24. Z uwagi na nie rozdzielenie usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM-u) między sektory użytkowników, zapisy pokazujące odsetki dotyczą odsetek faktycznie zapłaconych i otrzymanych. Korekta dokonywana jest w przychodach w kolumnie instytucji finansowych (z ujemnym znakiem) oraz w kolumnie sektora umownego (ze znakiem dodatnim). Dla jasności prezentacji rachunków — możliwe jest nie wstawianie dodatkowej kolumny dla sektora umownego, a w zamian przedstawienie odpowiedniej liczby w kolumnie gospodarki ogółem. 8.25. Pierwotny podział na koncie dochodów dzielony jest na rachunek dochodu przedsiębiorcy (II. 1.2.1) oraz rachunek podziału pozostałych dochodów pierwotnych (II. 1.2.2). Rachunek dochodu przedsiębiorcy (II. 1.2.1) 8.26. Celem rachunku dochodu przedsiębiorcy jest określenie pozycji bilansującej odpowiadającej koncepcji bieżących zysków przed podziałem i opłatą podatków od dochodów, z reguły wykorzystywanej w księgowości przedsiębiorstw. Tabela 8.3 — Rachunek II.1.1: Rachunek tworzenia dochodów Rozchody | Transakcje i pozycje bilansujące | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | | | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | Ogółem | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | | | B.1b/B.1*b | Wartość dodana brutto/produkt krajowy brutto | 872 | 73 | 188 | 575 | 31 | 1824 | | | 1824 | | | | | | | | | | B.1n/B.1 * n | Wartość dodana netto/produkt krajowy netto | 735 | 63 | 158 | 533 | 28 | 1602 | | | 1602 | 762 | | | 762 | 23 | 39 | 140 | 15 | 545 | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze | | | | | | | | | | 569 | | | 569 | 12 | 39 | 87 | 10 | 421 | D.11 | Wynagrodzenia | | | | | | | | | | 193 | | | 193 | 11 | 0 | 53 | 5 | 124 | D.12 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | | | | | | | 174 | | | 174 | 10 | 0 | 48 | 4 | 112 | D.121 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | | | | | | | 19 | | | 19 | 1 | 0 | 5 | 1 | 12 | D.122 | Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | | | | | | | 235 | | 0 | 235 | 0 | 3 | 2 | 3 | 86 | D.2 | Podatki związane z produkcją i przywozem | | | | | | | | 0 | | 141 | | 0 | 141 | | | | | | D.21 | Podatki od produktów | | | | | | | | 0 | | 121 | | 0 | 121 | | | | | | D.211 | Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) | | | | | | | | 0 | | 17 | | 0 | 17 | | | | | | D.212 | Podatki i cła przywozowe (poza VAT) | | | | | | | | 0 | | 17 | | 0 | 17 | | | | | | D.2121 | Należności przywozowe | | | | | | | | 0 | | 0 | | 0 | 0 | | | | | | D.2122 | Podatki związane z przywozem (poza VAT i cłem) | | | | | | | | 0 | | 3 | | 0 | 3 | | | | | | D.214 | Inne podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związany-mi z przywozem) | | | | | | | | 0 | | 94 | | 0 | 94 | 0 | 3 | 2 | 3 | 86 | D.29 | Podatki od produkcji | | | | | | | | 0 | | − 44 | | 0 | − 44 | 0 | − 1 | 0 | 0 | − 35 | D.3 | Subsydia | | | | | | | | 0 | | − 8 | | 0 | − 8 | | | | | | D.31 | Subsydia do produktów | | | | | | | | 0 | | 0 | | 0 | 0 | | | | | | D.311 | Subsydia związane z przywozem | | | | | | | | 0 | | − 8 | | 0 | − 8 | | | | | | D.319 | Inne subsydia do produktów | | | | | | | | 0 | | − 36 | | 0 | − 36 | 0 | − 1 | 0 | 0 | − 35 | D.39 | Subsydia produkcyjne | | | | | | | | 0 | | 429 | | | 429 | 8 | 92 | 46 | 55 | 276 | B.2g | Nadwyżka operacyjna brutto | | | | | | | | | | 442 | | | 442 | | 442 | | | | B.3g | Dochód mieszany brutto | | | | | | | | | | 217 | | | 217 | 5 | 60 | 16 | 45 | 139 | B.2n | Nadwyżka operacyjna netto | | | | | | | | | | 432 | | | 432 | | 432 | | | | B.3n | Dochód mieszany netto | | | | | | | | | | Tabela 8.4 — Rachunek II.1.2: Pierwotny podział na koncie dochodów Korekta z tytułu LISIM-u dla gospodarki ogółem (0) jest sumą korekty FISIM-u w sektorze instytucji finansowych (+48) oraz w sektorze umownym (+48). Rozchody | Transakcje i pozycje bilansujące | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | | | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | Ogółem | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | | | B.2g | Nadwyżka operacyjna brutto | 276 | 55 | 46 | 92 | 8 | 429 | | | 429 | | | | | | | | | | B.3g | Dochód mieszany brutto | | | | 442 | | 442 | | | 442 | | | | | | | | | | B.2n | Nadwyżka operacyjna netto | 139 | 45 | 16 | 60 | 5 | 217 | | | 217 | | | | | | | | | | B.3n | Dochód mieszany netto | | | | 432 | | 432 | | | 432 | 6 | | 6 | | | | | | | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze | | | | 766 | | 766 | 2 | | 768 | 6 | | 6 | | | | | | | D.11 | Wynagrodzenia | | | | 573 | | 573 | 2 | | 575 | | | | | | | | | | D.12 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | 193 | | 193 | 0 | | 193 | | | | | | | | | | D.121 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | 174 | | 174 | 0 | | 174 | | | | | | | | | | D.122 | Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | 19 | | 19 | 0 | | 19 | | | 0 | | | | | | | D.2 | Podatki związane z produkcją i przywozem | | | 235 | | | 235 | 0 | | 235 | | | 0 | | | | | | | D.21 | Podatki od produktów | | | 141 | | | 141 | 0 | | 141 | | | 0 | | | | | | | D.211 | Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) | | | 121 | | | 121 | 0 | | 121 | | | 0 | | | | | | | D.212 | Podatki i cła przywozowe (poza VAT) | | | 17 | | | 17 | 0 | | 17 | | | 0 | | | | | | | D.2121 | Należności przywozowe | | | 17 | | | 17 | 0 | | 17 | | | 0 | | | | | | | D.2122 | Podatki związane z przywozem (poza VAT i cłem) | | | 0 | | | 0 | 0 | | 0 | | | | | | | | | | D.214 | Inne podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związanymi z przywozem) | | | 3 | | | 3 | 0 | | 3 | | | 0 | | | | | | | D.29 | Podatki od produkcji | | | 94 | | | 94 | 0 | | 94 | | | 0 | | | | | | | D.3 | Subsydia | | | − 44 | | | − 44 | 0 | | − 44 | | | 0 | | | | | | | D.31 | Subsydia do produktów | | | − 8 | | | − 8 | 0 | | − 8 | | | 0 | | | | | | | D.311 | Subsydia związane z przywozem | | | 0 | | | 0 | 0 | | 0 | | | 0 | | | | | | | D.319 | Inne subsydia do produktów | | | − 8 | | | − 8 | 0 | | − 8 | | | 0 | | | | | | | D.39 | Subsydia produkcyjne | | | − 36 | | | − 36 | 0 | | − 36 | 446 | | 66 | 380 | 7 | 44 | 46 | 138 | 145 | D.4 | Subsydia z tytułu własności | 78 | 160 | 30 | 134 | 5 | 407 | 39 | | 446 | 222 | | 16 | 206 | 7 | 17 | 39 | 77 | 66 | D.41 | Odsetki | 25 | 125 | 12 | 33 | 5 | 200 | 22 | | 222 | 0 | | | 0 | | | | | | P.119 | Korekta z tytułu FISIM-u | | − 48 | | | | 0 | | | 0 | 120 | | 36 | 84 | 0 | | 0 | 36 | 48 | D.42 | Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych | 3 | 25 | 18 | 57 | 0 | 103 | 17 | | 120 | 60 | | 0 | 60 | | | | 36 | 24 | D.421 | Dywidendy | 3 | 25 | 5 | 13 | 0 | 46 | 14 | | 60 | 60 | | 36 | 24 | | | | 0 | 24 | D.422 | Wypłaty z dochodu spółek ułomnych | | | 13 | 44 | 0 | 57 | 3 | | 60 | 14 | | 14 | 0 | 0 | | 0 | 0 | 0 | D.43 | Reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich | 4 | 7 | 0 | 3 | 0 | 14 | 0 | | 14 | 25 | | | 25 | | | | 25 | | D.44 | Dochody z tytułu własności przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych | 5 | 0 | 0 | 20 | 0 | 25 | 0 | | 25 | 65 | | | 65 | 0 | 27 | 7 | 0 | 31 | D.45 | Renty gruntowe/czynsze | 41 | 3 | 0 | 21 | 0 | 65 | | | 65 | 1855 | | | 1855 | 6 | 1390 | 221 | 29 | 209 | B.5g/B.5 * g | Saldo dochodów pierwotnych brutto/ Dochód narodowy brutto | | | | | | | | | | 1633 | | | 1633 | 3 | 1348 | 191 | 19 | 72 | B.5n/B.5 * n | Saldo dochodów pierwotnych netto/Dochód narodowy netto | | | | | | | | | | 8.27. Rachunek ten, w odniesieniu do instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucji nie nastawionych na przynoszenie dochodu obsługujących gospodarstwa domowe, dotyczy tylko ich działalności rynkowej. 8.28. Dochód przedsiębiorcy odpowiada nadwyżce operacyjnej lub dochodowi mieszanemu (na stronie przychodów): plus | dochód z tytułu własności otrzymywany w związku z finansowymi i innymi aktywami należącymi do przedsiębiorstwa (na stronie przychodów); | minus | odsetki od długów płacone przez przedsiębiorstwo oraz renty gruntowe i czynsze płacone za dzierżawione grunty i inne rzeczowe aktywa niewytworzone (na stronie rozchodów). | Dochody z tytułu własności wypłacane w postaci dywidend lub reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich nie są odejmowane od dochodu przedsiębiorcy. Rachunek podziału pozostałych dochodów pierwotnych (II. 1.2.2) 8.29. Celem rachunku podziału pozostałych dochodów pierwotnych jest powrót od koncepcji dochodu przedsiębiorcy do koncepcji dochodów pierwotnych. Stąd zawiera on elementy nie włączone do rachunku dochodu przedsiębiorcy: a) w przypadku przedsiębiorstw i instytucji finansowych — rozdzielone dywidendy oraz reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich (na stronie rozchodów); b) w przypadku gospodarstw domowych: 1. wypłaty z dochodów z tytułu własności, z wyłączeniem rent gruntowych i czynszów oraz odsetek płaconych w związku z działalnością przedsiębiorcy (na stronie rozchodów); 2. wynagrodzenie pracownicze (na stronie przychodów); 3. otrzymywane dochody z tytułu własności, z wyłączeniem otrzymywanych w związku z działalnością przedsiębiorstwa (na stronie przychodów); c) w przypadku instytucji rządowych i samorządowych: 1. wypłaty z dochodów z tytułu własności, z wyłączeniem płaconych w związku z działalnością rynkową (na stronie rozchodów); 2. podatki związane z produkcją i przywozem pomniejszone o subsydia (na stronie przychodów); 3. otrzymywane dochody z tytułu własności, z wyłączeniem otrzymywanych w związku z działalnością rynkową (na stronie przychodów). Rachunek wtórnego podziału dochodu (II.2) 8.30. Rachunek wtórnego podziału dochodu pokazuje, w jaki sposób saldo dochodów pierwotnych sektora instytucjonalnego jest rozdzielane w drodze redystrybucji: podatków od dochodów, majątku itp., składek na zabezpieczenia społeczne i świadczeń społecznych (z wyłączeniem transferów socjalnych w naturze) oraz pozostałych transferów bieżących. 8.31. Pozycję bilansującą rachunku stanowi dochód do dyspozycji, który odzwierciedla transakcje bieżące, ale wyraźnie wyłącza z tego rachunku transfery kapitałowe, realne zyski i straty z tytułu posiadania aktywów oraz konsekwencje takich zdarzeń jak klęski żywiołowe. 8.32. Składki na zabezpieczenia społeczne są rejestrowane [2] Składki na zabezpieczenia społeczne pokazane po stronie rozchodów na rachunku podziału wtórnego dochodów gospodarstw domowych nie uwzględniają opłat za usługi funduszy emerytalnych i innych instytucji ubezpieczeniowych, w których wszystkie bądź część przychodów tworzone jest z faktycznych składek na zabezpieczenia społeczne. po stronie rozchodów na rachunku podziału wtórnego dochodów gospodarstw domowych oraz po stronie przychodów na rachunku podziału wtórnego dochodów sektorów instytucjonalnych odpowiadających za zarządzanie ubezpieczeniami społecznymi. Kiedy płacone są przez pracodawców na rzecz ich pracowników, są najpierw włączone do kosztów związanych z zatrudnieniem — po stronie rozchodów na rachunku tworzenia dochodów pracodawców, gdzie stanowią część kosztów wynagrodzeń; są one także rejestrowane (jako wynagrodzenie pracownicze) po stronie przychodów na koncie pierwotnego podziału dochodów gospodarstw domowych, gdzie odpowiadają przychodom gospodarstw domowych. Tabela 8.5 — Rachunek II.1.2.1: Dochód przedsiębiorcy oraz II.1.2.2: Podział pozostałych dochodów pierwotnych Rozchody | Przychody | Rachunki | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | Ogółem | Rachunki | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | II.1.2.1.Dochód przedsiębiorcy | | | B.2g | Nadwyżka operacyjna brutto | 276 | 55 | 46 | 92 | 8 | 429 | 429 | II.1.2.1.Dochód przedsiębiorcy | | | | | | | | | | B.3g | Dochód mieszany brutto | | | | 442 | | 442 | | | 442 | | | | | | | | | | | | B.2n | Nadwyżka operacyjna netto | 139 | 45 | 16 | 60 | 5 | 217 | | | 217 | | | | | | | | | | | | B.3n | Dochód mieszany netto | | | | 432 | | 432 | | | 432 | | | 244 | | 27 | 217 | 2 | 7 | 9 | 102 | 97 | D.4 | Dochody z tytułu własności | 78 | 160 | 4 | 5 | 0 | 247 | 21 | | 268 | | | 160 | | 13 | 147 | 2 | 0 | 2 | 77 | 66 | D.41 | Odsetki | 25 | 125 | 0 | 0 | 0 | 150 | 16 | | 166 | | | 0 | | | 0 | | | | | | D.119 | Korekta z tytułu FISIM-u | | − 48 | | | | 0 | | | 0 | | | | | | | | | | | | D.42 | Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych | 3 | 25 | 4 | 5 | 0 | 37 | 5 | | 42 | | | | | | | | | | | | D.421 | Dywidendy | 3 | 25 | 4 | 5 | 0 | 37 | 5 | | 42 | | | | | | | | | | | | D.422 | Wypłaty z dochodu spółek ułomnych | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 0 | | | 14 | | 14 | | | | | | | D.43 | Reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznychbezpośrednich | 4 | 7 | 0 | | | 11 | | | 11 | | | 25 | | | 25 | | | | 25 | | D.44 | Dochody z tytułu własności przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych | 5 | 0 | 0 | 0 | | 5 | | | 5 | | | 45 | | | 45 | 0 | 7 | 7 | 0 | 31 | D.45 | Renty gruntowe/czynsze | 41 | 3 | 0 | | | 44 | | | 44 | | | 901 | | | 901 | 6 | 532 | 41 | 65 | 257 | B.4b | Dochód przedsiębiorcy brutto | | | | | | | | | | | | 679 | | | 679 | 3 | 490 | 11 | 55 | 120 | B.4n | Dochód przedsiębiorcy netto | | | | | | | | | | | | II.1.2.2.Podział pozostałych dochodów pierwotnych | | | | | | | | | | B.4g | Dochód przedsiębiorcy brutto | 257 | 65 | 41 | 532 | 6 | 901 | | | 901 | II.1.2.2.Podział pozostałych dochodów pierwotnych | | | | | | | | | | | | | B.4n | Dochód przedsiębiorcy netto | 120 | 55 | 11 | 490 | 3 | 679 | | | 679 | | | | | 6 | | 6 | | | | | | | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze | | | | 766 | | 766 | 2 | | 768 | | | | | 6 | | 6 | | | | | | | D.11 | Wynagrodzenia | | | | 573 | | 573 | 2 | | 575 | | | | | | | | | | | | | | D.12 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | 193 | | 193 | 0 | | 193 | | | | | | | | | | | | | | D.121 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | 174 | | 174 | 0 | | 174 | | | | | | | | | | | | | | D.122 | Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | 19 | | 19 | 0 | | 19 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.2 | Podatki związane z produkcją i przywozem | | | 235 | | | 235 | 0 | | 235 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.21 | Podatki od produktów | | | 141 | | | 141 | 0 | | 141 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.211 | Podatki od towarów i usług (VAT) | | | 121 | | | 121 | 0 | | 121 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.212 | Podatki i cła przywozowe (poza VAT) | | | 17 | | | 17 | 0 | | 17 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.2121 | Należności przywozowe | | | 17 | | | 17 | 0 | | 17 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.2122 | Podatki związane z przywozem (poza VAT i cłem) | | | 0 | | | 0 | 0 | | 0 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.214 | Inne podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związanymi z przywozem) | | | 3 | | | 3 | 0 | | 3 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.29 | Podatki od produkcji | | | 94 | | | 94 | 0 | | 94 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.3 | Subsydia | | | − 44 | | | − 44 | 0 | | − 44 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.31 | Subsydia do produktów | | | − 8 | | | − 8 | 0 | | − 8 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.311 | Subsydia związane z przywozem | | | 0 | | | 0 | 0 | | 0 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.319 | Inne subsydia do produktów | | | − 8 | | | − 8 | 0 | | − 8 | | | | | 0 | | 0 | | | | | | | D.39 | Subsydia produkcyjne | | | − 36 | | | − 36 | 0 | | − 36 | | | | | 202 | | 39 | 163 | 5 | 37 | 37 | 36 | 48 | D.4 | Dochody z tytuły własności | | | 26 | 129 | 5 | 160 | 18 | | 178 | | | | | 62 | | 3 | 59 | 5 | 17 | 37 | | | D.41 | Odsetki | | | 12 | 33 | 5 | 50 | 6 | | 56 | | | | | 120 | | 36 | 84 | | | | 36 | 48 | D.42 | Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych | | | 14 | 52 | 0 | 66 | 12 | | 78 | | | | | 60 | | 0 | 60 | | | | 36 | 24 | D.421 | Dywidendy | | | 1 | 8 | 0 | 9 | 9 | | 18 | | | | | 60 | | 36 | 24 | | | | 0 | 24 | D.422 | Wypłaty z dochodu spółek ułomnych | | | 13 | 44 | 0 | 57 | 3 | | 60 | | | | | 0 | | | 0 | | | | 0 | 0 | D.43 | Reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich | | | | 3 | 0 | 3 | | | 3 | | | | | | | | | | | | | | D.44 | Dochody z tytułu własności przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych | | | | 20 | 0 | 20 | | | 20 | | | | | 20 | | | 20 | 0 | 20 | | | | D.45 | Renty gruntowe/czynsze | | | | 21 | 0 | 21 | | | 21 | | | | | 1855 | | | 1855 | 6 | 1390 | 221 | 29 | 209 | B.5g/B.5 * g | Saldo dochodów pierwotnych brutto/ Dochód narodowy brutto | | | | | | | | | | | | | | 1633 | | | 1633 | 3 | 1348 | 191 | 19 | 72 | B.5n/B.5 * n | Saldo dochodów pierwotnych netto/Dochód narodowy netto | | | | | | | | | | | | | Tabela 8.6 — Rachunek II.2: Rachunek wtórnego podziału dochodu Rozchody | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | Ogółem | | | B.5g/B.5 * g | Saldo dochodów pierwotnych brutto/Dochód narodowy brutto | 209 | 29 | 221 | 1390 | 6 | 1855 | 1855 | | | | | | | | | | | | B.5n/B.5 * n | Saldo dochodów pierwotnych netto/ Dochódnarodowy netto | 72 | 19 | 191 | 1348 | 3 | 1633 | | | 1633 | | | 213 | | 1 | 212 | | 178 | | 10 | 24 | D.5 | Podatki od dochodów, majątku itp. | | | 213 | | | 213 | | | 213 | | | 204 | | 1 | 203 | | 176 | | 7 | 20 | D.51 | Podatek dochodowy | | | 204 | | | 204 | | | 204 | | | 9 | | | 9 | | 2 | | 3 | 4 | D.59 | Pozostałe podatki | | | 9 | | | 9 | | | 9 | | | 322 | | | 322 | | 322 | | | | D.61 | Składki na zabezpieczenia społeczne | 14 | 39 | 268 | | 1 | 322 | | | 322 | | | 303 | | | 303 | | 303 | | | | D.611 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne | 2 | 38 | 263 | | | 303 | | | 303 | | | 174 | | | 174 | | 174 | | | | D.6111 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 1 | 18 | 155 | | | 174 | | | 174 | | | 160 | | | 160 | | 160 | | | | D.61111 | Obowiązkowe składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 1 | 15 | 144 | | | 160 | | | 160 | | | 14 | | | 14 | | 14 | | | | D.61112 | Dobrowolne składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | 3 | 11 | | | 14 | | | 14 | | | 97 | | | 97 | | 97 | | | | D.6112 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 1 | 20 | 76 | | | 97 | | | 97 | | | 85 | | | 85 | | 85 | | | | D.61121 | Obowiązkowe składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 1 | 15 | 69 | | | 85 | | | 85 | | | 12 | | | 12 | | 12 | | | | D.61122 | Dobrowolne składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | | 5 | 7 | | | 12 | | | 12 | | | 32 | | | 32 | | 32 | | | | D.6113 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez osoby pracujące na własny rachunek i osoby niepracujące | | | 32 | | | 32 | | | 32 | | | 22 | | | 22 | | 22 | | | | D.61131 | Obowiązkowe składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez osoby pracujące na własny rachunek i osoby niepracujące | | | 22 | | | 22 | | | 22 | | | 10 | | | 10 | | 10 | | | | D.61132 | Dobrowolne składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez osoby pracujące na własny rachunek i osoby niepracujące | | | 10 | | | 10 | | | 10 | | | 19 | | | 19 | | 19 | | | | D.612 | Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne | 12 | 1 | 5 | | 1 | 19 | | | 19 | | | 332 | | | 332 | 1 | | 289 | 29 | 13 | D.62 | Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze | | | | 332 | | 332 | | | 332 | | | 232 | | | 232 | | | 232 | | | D.621 | Świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego pieniężne | | | | 232 | | 232 | | | 232 | | | 29 | | | 29 | | | | 28 | 1 | D.622 | Świadczenia z prywatnych kapitałowych systemów zabezpieczenia społecznego | | | | 29 | | 29 | | | 29 | | | 19 | | | 19 | 1 | | 5 | 1 | 12 | D.623 | Świadczenia z niekapitałowych systemów zabezpieczenia społecznego | | | | 19 | | 19 | | | 19 | | | 52 | | | 52 | | | 52 | | | D.624 | Świadczenia z pomocy społecznej pieniężne | | | | 52 | | 52 | | | 52 | | | 278 | | 9 | 269 | 2 | 71 | 139 | 46 | 11 | D.7 | Inne transfery bieżące | 10 | 49 | 108 | 36 | 36 | 239 | 39 | | 278 | | | 45 | | 2 | 43 | | 31 | 4 | | 8 | D.71 | Składki ubezpieczeniowe netto na ubezpieczenia inne niż na życie Osobowych i majątkowych | | 45 | | | | 45 | | | 45 | | | 45 | | | 45 | | | | 45 | | D.72 | Odszkodowania ubezpieczeniowe z tytułu ubezpieczeń innych niż na życie Osobowych i majątkowych | 6 | | 1 | 35 | | 42 | 3 | | 45 | | | 96 | | | 96 | | | 96 | | | D.73 | Bieżące transfery wewnętrzne instytucji rządowych i samorządowych | | | 96 | | | 96 | | | 96 | | | 32 | | 1 | 31 | | | 31 | | | D.74 | Bieżąca współpraca międzynarodowa | | | 1 | | | 1 | 31 | | 32 | | | 56 | | 2 | 54 | 2 | 40 | 8 | 1 | 3 | D.75 | Różne transfery bieżące | 4 | 4 | 10 | 1 | 36 | 55 | 1 | | 56 | | | 1826 | | | 1826 | 40 | 1187 | 382 | 32 | 185 | B.6g | Dochód do dyspozycji brutto | | | | | | | | | | | | 1604 | | | 1604 | 37 | 1145 | 352 | 22 | 48 | B.6n | Dochód do dyspozycji netto | | | | | | | | | | | | Tabela 8.7 — Rachunek II.3: Rachunek redystrybucji dochodów w naturze Rozchody | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | Ogółem | | | B.6g | Dochód do dyspozycji brutto | 185 | 32 | 382 | 1187 | 40 | 1826 | 1826 | | | | | | | | | | | | B.6n | Dochód do dyspozycji netto | 48 | 22 | 352 | 1145 | 37 | 1604 | | | 1604 | | | 219 | | | 219 | 13 | | 206 | | | D.63 | Transfery socjalne w naturze | | | | 219 | | 219 | | | 219 | | | 162 | | | 162 | 0 | | 162 | | | D.631 | Świadczenia społeczne w naturze | | | | 162 | | 162 | | | 162 | | | 78 | | | 78 | | | 78 | | | D.6311 | Świadczenia z zabezpieczenia społecznego, refundowane | | | | 78 | | 78 | | | 78 | | | 65 | | | 65 | | | 65 | | | D.6312 | Pozostałe świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego w naturze | | | | 65 | | 65 | | | 65 | | | 19 | | | 19 | 0 | | 19 | | | D.6313 | Świadczenia z pomocy społecznej w naturze | | | | 19 | | 19 | | | 19 | | | 57 | | | 57 | 13 | | 44 | | | D.632 | Transfery indywidualnych nierynkowych towarów i usług | | | | 57 | | 57 | | | 57 | | | 1826 | | | 1826 | 27 | 1406 | 176 | 32 | 185 | B.7b | Skorygowany dochód do dyspozycji brutto | | | | | | | | | | | | 1604 | | | 1604 | 24 | 1364 | 146 | 22 | 48 | B.7n | Skorygowany dochód do dyspozycji netto | | | | | | | | | | | | Rachunek redystrybucji dochodów w naturze (II.3) 8.33. Rachunek redystrybucji dochodów w naturze ukazuje szerszy obraz dochodów gospodarstw domowych poprzez włączenie przepływów odpowiadających wykorzystaniu towarów i usług indywidualnych, które gospodarstwa otrzymują nieodpłatnie, tzn. świadczeń społecznych w naturze oraz transferów towarów i usług nierynkowych; obie te kategorie przepływów zostały połączone w ramach koncepcji transferów socjalnych w naturze. Ułatwia to porównania w czasie, gdy występują różnice lub zmiany warunków gospodarczych i społecznych oraz uzupełnia analizę roli instytucji rządowych i samorządowych w redystrybucji dochodów. 8.34. Transfery socjalne w naturze są rejestrowane po stronie przychodów na rachunku redystrybucji dochodów w naturze w odniesieniu do gospodarstw domowych, a po stronie rozchodów — w odniesieniu do instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucji non profit obsługujących gospodarstwa domowe. 8.35. Pozycją bilansującą rachunku redystrybucji dochodów w naturze jest skorygowany dochód do dyspozycji. Rachunek wykorzystania dochodów (II.4) 8.36. Rachunek wykorzystania dochodów dla sektorów instytucjonalnych, w których występuje spożycie ostateczne, pokazuje podział dochodu do dyspozycji (lub skorygowane dochody do dyspozycji) na wydatki na spożycie ostateczne (lub spożycie ostateczne skorygowane) oraz oszczędności. 8.37. Spożycie jest rejestrowane w systemie tylko dla instytucji rządowych i samorządowych, INKgd oraz gospodarstw domowych. Ponadto, rachunek wykorzystania dochodów obejmuje — dla gospodarstw domowych i dla funduszy emerytalnych — pozycję korygującą (D.8 Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych), która odnosi się do sposobu, w jaki są rejestrowane transakcje między gospodarstwami domowymi a funduszami emerytalnymi [3] Patrz rozdział 4, "Transakcje podziału".. Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji (II.4.1) 8.38. Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji uwzględnia koncepcję wydatków na spożycie ostateczne finansowanych przez różne sektory: gospodarstw domowych, instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucji non profit obsługujących gospodarstwa domowe. 8.39. Pozycję bilansującą rachunku wykorzystania dochodów do dyspozycji stanowią oszczędności. Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji (II.4.2) 8.40. Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji uwzględnia koncepcję spożycia ostatecznego skorygowanego, które odpowiada wartości towarów i usług będących faktycznie do dyspozycji gospodarstw domowych na cele spożycia ostatecznego, nawet jeśli ich nabycie jest finansowane przez instytucje rządowe i samorządowe lub instytucje nie nastawione na przynoszenie dochodu obsługujące gospodarstwa domowe. W rezultacie, faktyczne spożycie ostateczne instytucji rządowych i samorządowych odpowiada jedynie spożyciu ogólnospołecznemu. Ponieważ spożycie instytucji non profit obsługujących gospodarstwa domowe jest w całości uznawane za indywidualne, ich faktyczne spożycie jest równe zero. 8.41. Wydatki na spożycie i spożycie skorygowane są — na poziomie gospodarki ogółem — równe; różny jest jedynie podział między sektorami instytucjonalnymi. Ta sama zależność jest prawdziwa dla dochodów do dyspozycji i skorygowanych dochodów do dyspozycji. 8.42. Oszczędności stanowią pozycje bilansujące w obu wersjach rachunku wykorzystania dochodów. Ich wartość jest identyczna dla wszystkich sektorów, bez względu na to czy jest uzyskiwana poprzez odjęcie wydatków na spożycia od dochodów do dyspozycji, czy poprzez odjęcie spożycia skorygowanego od skorygowanych dochodów do dyspozycji. Tabela 8.8 — Rachunek II.4.1: Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji Rozchody | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | Ogółem | | | B.6g | Dochód do dyspozycji brutto | 185 | 32 | 382 | 1187 | 40 | 1826 | 1826 | | | | | | | | | | | | B.6n | Dochód do dyspozycji netto | 48 | 22 | 352 | 1145 | 37 | 1604 | | | 1604 | | | 1371 | | | 1371 | 13 | 996 | 362 | | | P.3 | Wydatki na spożycie | | | | | | | | 1371 | 1371 | | | 1215 | | | 1215 | 13 | 996 | 206 | | | P.31 | Spożycie indywidualne | | | | | | | | 1215 | 1215 | | | 156 | | | 156 | | | 156 | | | P.32 | Spożycie ogólnospołeczne | | | | | | | | 156 | 156 | | | 11 | | 0 | 11 | 0 | | 0 | 11 | 0 | D.8 | Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | | | | 11 | | 11 | 0 | | 11 | | | 455 | | | 455 | 27 | 202 | 20 | 21 | 185 | B.8g | Oszczędności brutto | | | | | | | | | | | | 233 | | | 233 | 24 | 160 | − 10 | 11 | 48 | B.8n | Oszczędności netto | | | | | | | | | | | | − 41 | | − 41 | | | | | | | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące | | | | | | | | | | | | 8.43. Kwota oszczędności (dodatnich lub ujemnych) wynikająca z transakcji bieżących, stanowi o związku z akumulacją. Jeśli oszczędności są dodatnie — niewydatkowany dochód wykorzystywany jest na nabycie aktywów lub na spłatę zobowiązań. Jeśli oszczędności są ujemne — pewne aktywa są likwidowane lub pewne zobowiązania narastają. RACHUNKI AKUMULACJI (III) [4] Patrz rozdział 5: "Transakcje finansowe" oraz rozdział 6: "Inne przepływy". 8.44. Rachunki akumulacji są rachunkami dotyczącymi przepływów. Rejestrują one różne przyczyny zmian aktywów i pasywów posiadanych przez jednostki oraz zmianę ich wartości netto. 8.45. Zmiany aktywów rejestrowane są na lewej stronie rachunków (ze znakiem plus lub minus), zmiany pasywów i wartości netto — na prawej stronie (ze znakiem plus lub minus). Rachunek kapitałowy (III.1) 8.46. Rachunek kapitałowy rejestruje nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów niefinansowych dokonywane przez jednostki będące rezydentami oraz mierzy zmianę wartości netto wynikającą z oszczędności (ostatnia pozycja bilansująca na rachunkach bieżących) oraz transferów kapitałowych. 8.47. Rachunek kapitałowy umożliwia określenie zakresu, w jakim nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów niefinansowych było finansowane z oszczędności oraz z transferów kapitałowych. Pokazuje on wierzytelności netto odpowiadające kwocie dostępnej jednostce czy sektorowi na cele finansowania (bezpośrednio lub pośrednio) innych jednostek czy sektorów, albo zadłużenie netto odpowiadające kwocie, którą jednostka lub sektor zmuszone są pożyczyć od innych jednostek lub sektorów. Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych (III.1.1) 8.48. Rachunek ten umożliwia określenie zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych, która odpowiada oszczędnościom netto plus transfery kapitałowe otrzymane, minus wymagalne przelewy kapitałowe. Rachunek nabycia aktywów niefinansowych (III.1.2) 8.49. Rachunek ten rejestruje nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów niefinansowych w celu powrotu od koncepcji zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych do wierzytelności czy zadłużenia netto. Rachunek finansowy (III.2) 8.50. Rachunek finansowy rejestruje (według rodzajów instrumentów finansowych) zmiany aktywów i pasywów finansowych tworzące wierzytelności czy zadłużenie netto. 8.51. Klasyfikacja aktywów i pasywów wykorzystana na rachunku finansowym jest identyczna z klasyfikacją stosowaną w bilansach. Rachunek innych zmian aktywów (III.3) 8.52. Rachunek innych zmian aktywów rejestruje zmiany aktywów i pasywów posiadanych przez jednostki, inne niż w związku z oszczędnościami i dobrowolnymi transferami majątku (te były rejestrowane na rachunkach: kapitałowym i finansowym). Jest on podzielony na dwa rachunki: rachunek innych zmian wolumenu aktywów (III.3.1) oraz rachunek przeszacowań (III.3.2). Tabela 8.9 — Rachunek II.4.2: Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji Rozchody | Przychody | Ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Spółki finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na rachunku | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | Ogółem | | | B.7g | Skorygowany dochód do dyspozycji brutto | 185 | 32 | 176 | 1406 | 27 | 1826 | 1826 | | | | | | | | | | | | B.7n | Skorygowany dochód do dyspozycji netto | 48 | 22 | 146 | 1364 | 24 | 1604 | | | 1604 | | | 1371 | | | 1371 | | 1215 | 156 | | | P.4 | Spożycie ostateczne skorygowane | | | | | | | | 1371 | 1371 | | | 1215 | | | 1215 | | 1215 | | | | P.41 | Spożycie indywidualne skorygowane | | | | | | | | 1215 | 1215 | | | 156 | | | 156 | | | 156 | | | P.42 | Spożycie ogólnospołeczne skorygowane | | | | | | | | 156 | 156 | | | 11 | | 0 | 11 | 0 | | 0 | 11 | 0 | D.8 | Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | | | | 11 | | 11 | 0 | | 11 | | | 455 | | | 455 | 27 | 202 | 20 | 21 | 185 | B.8g | Oszczędności brutto | | | | | | | | | | | | 233 | | | 233 | 24 | 160 | − 10 | 11 | 48 | B.8n | Oszczędności netto | | | | | | | | | | | | − 41 | | − 41 | | | | | | | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące | | | | | | | | | | | | Tabela 8.10 — Rachunek III.1.1: Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | rachunku wyrobów i usługusług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku wyrobów i usług | Ogółem | | | B.8n | Oszczędności netto | 48 | 11 | − 10 | 160 | 24 | 233 | 233 | | | | | | | | | | | | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące (Saldo obrotów bieżących z zagranicą) | | | | | | | − 41 | | − 41 | | | | | | | | | | | | D.9 | Transfery kapitałowe, otrzymane | 33 | | 6 | 23 | | 62 | 4 | | 66 | | | | | | | | | | | | D.91 | Podatki od kapitału, otrzymane | | | 2 | | | 2 | | | 2 | | | | | | | | | | | | D.92 | Dotacje do inwestycji, otrzymane | 23 | | | | | 23 | 4 | | 27 | | | | | | | | | | | | D.99 | Inne transfery kapitałowe, otrzymane | 10 | | 4 | 23 | | 37 | | | 37 | | | | | | | | | | | | D.9 | Transfery kapitałowe, płacone | − 16 | − 7 | − 34 | − 5 | − 3 | − 65 | − 1 | | − 66 | | | | | | | | | | | | D.91 | Podatki od kapitału, płacone | | | | − 2 | | − 2 | | | − 2 | | | | | | | | | | | | D.92 | Dotacje do inwestycji, płacone | | | − 27 | | | − 27 | | | − 27 | | | | | | | | | | | | D.99 | Inne transfery kapitałowe, płacone | − 16 | − 7 | − 7 | − 3 | − 3 | − 36 | − 1 | | − 37 | | | 192 | | − 38 | 230 | 21 | 178 | − 38 | 4 | 65 | B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | | | | | | | | | | | | Tabela 8.11 — Rachunek III.1.2: Rachunek nabycia aktywów niefinansowych Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | rachunku wyrobów i usługusług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku wyrobów i usług | Ogółem | | | B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | 65 | 4 | − 38 | 178 | 21 | 230 | − 38 | 192 | | | 376 | | | 376 | 19 | 61 | 37 | 9 | 250 | P.51 | Środki trwałe brutto | | | | | | | | 376 | 376 | | | 303 | | | 303 | 14 | 49 | 23 | 8 | 209 | P.511 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie rzeczowych aktywów trwałych | | | | | | | | 303 | 303 | | | 305 | | | 305 | 13 | 50 | 24 | 7 | 211 | P.5111 | Nabycie nowych rzeczowych aktywów trwałych | | | | | | | | 305 | 305 | | | 11 | | | 11 | 1 | 4 | 1 | 1 | 4 | P.5112 | Nabycie używanych rzeczowych aktywów trwałych | | | | | | | | 11 | 11 | | | − 13 | | | − 13 | | − 5 | − 2 | | − 6 | P.5113 | Rozdysponowanie używanych rzeczowych aktywów trwałych | | | | | | | | − 13 | − 13 | | | 51 | | | 51 | 5 | 12 | 12 | 1 | 21 | P.512 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | | | | | | | | 51 | 51 | | | 53 | | | 53 | 10 | 9 | 12 | 1 | 21 | P.5121 | Nabycie nowych wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | | | | | | | | 53 | 53 | | | 6 | | | 6 | | 3 | 2 | | 1 | P.5122 | Nabycie używanych wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | | | | | | | | 6 | 6 | | | − 8 | | | − 8 | − 5 | | − 2 | | − 1 | P.5123 | Rozdysponowanie używanych wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | | | | | | | | − 8 | − 8 | | | 22 | | | 22 | | | 2 | | 20 | P.513 | Zwiększania wartości niefinansowych aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | 22 | 22 | | | 5 | | | 5 | | | 2 | | 3 | P.5131 | Znaczące ulepszenia niefinansowych aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | 5 | 5 | | | 17 | | | 17 | | | | | 17 | P.5132 | Koszty związane z przeniesieniem praw własności niefinansowych aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | 17 | 17 | | | − 222 | | | − 222 | − 3 | − 42 | − 30 | − 10 | − 137 | K.1 | Zużycie środków trwałych | | | | | | | | | | | | 28 | | | 28 | | 2 | | | 26 | P.52 | Przyrost zapasów | | | | | | | | 28 | 28 | | | 10 | | | 10 | | 5 | 3 | | 2 | P.53 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości | | | | | | | | 10 | 10 | | | | | | | 1 | 4 | 2 | | − 7 | K.2 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie niefinansowych aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | | | | | | | | | 1 | 3 | 2 | | − 6 | K.21 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie gruntów i innych rzeczowych aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | | | | | | | | | | 1 | | | − 1 | K.22 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie wartości niematerialnych i prawnych nieprodukowanych | | | | | | | | | | | | | | − 38 | 38 | 4 | 148 | − 50 | 5 | − 69 | B.9 | Wierzytelności netto (+)/zadłużenie netto (−) | | | | | | | | | | | | Tabela 8.12 — Rachunek III.2: Rachunek finansowy Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | rachunku wyrobów i usługusług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku wyrobów i usług | Ogółem | | | B.9 | Wierzytelności netto (+) / zadłużenie netto (−) | − 69 | 5 | − 50 | 148 | 4 | 38 | − 38 | 0 | | | 691 | | 50 | 641 | 32 | 181 | 120 | 237 | 71 | F | Nabycie netto aktywów finansowych | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | F | Zaciągnięcie netto zobowiązań | 140 | 232 | 170 | 33 | 28 | 603 | 88 | | 691 | | | | | 1 | − 1 | | | | − 1 | | F.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | 130 | | 11 | 119 | 12 | 68 | 7 | 15 | 17 | F.2 | Gotówka i depozyty | | 130 | 2 | | | 132 | − 2 | | 130 | | | 37 | | 3 | 34 | 2 | 10 | 2 | 15 | 5 | F.21 | Gotówka | | 35 | | | | 35 | 2 | | 37 | | | 64 | | 2 | 62 | 7 | 41 | 4 | | 10 | F.22 | Depozyty na żądanie | | 63 | 2 | | | 65 | − 1 | | 64 | | | 29 | | 6 | 23 | 3 | 17 | 1 | | 2 | F.29 | Pozostałe depozyty | | 32 | | | | 32 | − 3 | | 29 | | | 143 | | 5 | 138 | 12 | 29 | 26 | 53 | 18 | F.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 6 | 53 | 64 | | | 123 | 20 | | 143 | | | 254 | | 10 | 244 | | 5 | 45 | 167 | 27 | F.4 | Pożyczki | 71 | | 94 | 28 | 24 | 217 | 37 | | 254 | | | 86 | | 3 | 83 | | 3 | 1 | 63 | 16 | F.41 | Krótkoterminowe | 16 | | 32 | 11 | 17 | 76 | 10 | | 86 | | | 168 | | 7 | 161 | | 2 | 44 | 104 | 11 | F.42 | Długoterminowe | 55 | | 62 | 17 | 7 | 141 | 27 | | 168 | | | 46 | | 2 | 44 | | 3 | 36 | 3 | 2 | F.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 26 | 13 | | | 4 | 43 | 3 | | 46 | | | 36 | | | 36 | | 36 | | | | F.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | | 36 | | | | 36 | | | 36 | | | 33 | | | 33 | | 33 | | | | F.61 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych | | 33 | | | | 33 | | | 33 | | | 22 | | | 22 | | 22 | | | | F.611 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie | | 22 | | | | 22 | | | 22 | | | 11 | | | 11 | | 11 | | | | F.612 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | | 11 | | | | 11 | | | 11 | | | 3 | | | 3 | | 3 | | | | F.62 | Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na nieuregulowane roszczenia | | 3 | | | | 3 | | | 3 | | | 82 | | 21 | 61 | 8 | 40 | 6 | | 7 | F.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/ zapłacenia | 37 | | 10 | 5 | | 52 | 30 | | 82 | | | 36 | | 18 | 18 | | 11 | 1 | | 6 | F.71 | Kredyty handlowe i zaliczki | 8 | | 6 | 4 | | 18 | 18 | | 36 | | | 46 | | 3 | 43 | 8 | 29 | 5 | | 1 | F.79 | Pozostałe kwoty do otrzymania/ zapłacenia, poza kredytami handlowymi i zaliczkami | 29 | | 4 | 1 | | 34 | 12 | | 46 | | | Rachunek innych zmian wolumenu aktywów (III.3.1) 8.53. Przemieszczenia rejestrowane na rachunku innych zmian wolumenu aktywów powodują zmianę wartości netto w bilansach odnośnych jednostek, sektorów czy podsektorów. Zmiana ta, nazywana zmianą wartości netto wynikającą z innych zmian wolumenu aktywów, jest pozycją bilansującą tego rachunku. Rachunek przeszacowań (III.3.2) 8.54. Rachunek przeszacowań rejestruje zmiany wartości aktywów i pasywów wynikające ze zmian ich cen. Dla danych aktywów czy pasywów, zmiana ta mierzona jest jako: a) albo różnica między jej wartością na koniec okresu sprawozdawczego a jej wartością na początek okresu sprawozdawczego lub na dzień wprowadzenia jej do bilansu po raz pierwszy; b) albo różnica między jej wartością na dzień, w którym została wypisana z bilansu a jej wartością na początek okresu sprawozdawczego lub na dzień wprowadzenia jej do bilansu po raz pierwszy. Różnica ta nazywana jest "nominalnymi zyskami (lub stratami) z tytułu posiadania majątku". Nominalne zyski z tytułu posiadania majątku odpowiadają dodatnim przeszacowaniom aktywów lub ujemnym przeszacowaniom pasywów (finansowych). Nominalne straty z tytułu posiadania majątku odpowiadają ujemnym przeszacowaniom aktywów lub dodatnim przeszacowaniu pasywów (finansowych). 8.55. Przepływy rejestrowane na rachunku przeszacowań zmieniają wartość netto bilansów odnośnych jednostek. Zmiana ta, nazywana "zmianą wartości netto wynikającą z nominalnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku", jest pozycją bilansującą tego rachunku. Jest ona rejestrowana na stronie zmian pasywów i wartości netto. 8.56. Rachunek przeszacowań rozdzielony jest na dwa sub-rachunki: rachunek neutralnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.1) oraz rachunek realnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.2). Rachunek neutralnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.1) 8.57. Rachunek neutralnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku rejestruje zmiany wartości aktywów i pasywów w stosunku do zmian ogólnego poziomu cen. Zmiany takie odpowiadają przeszacowaniu niezbędnemu dla zachowania ogólnej siły nabywczej aktywów i pasywów. Ogólny wskaźnik cen, jaki powinien być zastosowany dla tego przeszacowania, jest wskaźnikiem cen ostatecznego krajowego wykorzystania, z wyłączeniem przyrostu zapasów. Rachunek realnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.2) 8.58. Realne zyski i straty z tytułu posiadania majątku mierzą różnicę między nominalnymi zyskami i stratami z tytułu posiadania majątku a neutralnymi zyskami i stratami z tytułu posiadania majątku. 8.59. Jeśli nominalne zyski z tytułu posiadania majątku, po odliczeniu nominalnych strat z tego tytułu w odniesieniu do danych aktywów, przewyższają neutralne zyski po odliczeniu strat z tytułu posiadania majątku — jednostka posiadająca dane aktywa uzyskuje realny zysk z tytułu ich posiadania. Zysk ten odzwierciedla fakt, że faktyczna cena aktywów wzrosła (średnio) szybciej niż ogólny poziom cen. Odwrotnie, spadek ceny aktywów w stosunku do ogólnego poziomu cen — wytwarza realną stratę dla posiadającej te aktywa jednostki. Natomiast w odniesieniu do pasywów — wzrost relatywnej ceny pasywów wytwarza realną stratę z tytułu posiadania pasywów, podczas gdy spadek relatywnej ceny pasywów tworzy realny zysk z tytułu posiadania pasywów. Tabela 8.13 — Rachunek III.3.1: Rachunek innych zmian wolumenu aktywów Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samorządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | rachunku wyrobów i usługusług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | rachunku wyrobów i usług | Ogółem | 10 | 10 | | − 2 | 12 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | − 7 | | | − 7 | | | − 3 | − 2 | − 2 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 3 | | | 3 | | | 3 | | | K.4 | Gospodarcze pojawienie się aktywów produkowanych | | | | | | | | | | | | − 9 | | | − 9 | | | − 4 | | − 5 | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | | | | | | | | | | | | | | | | | | 1 | | − 1 | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | | | | | | | | | | | | 1 | | | 1 | | | | | 1 | K.9 | Inne zmiany wolumenu aktywów niefinansowych, gdzie indziej nie sklasyfikowane | | | | | | | | | | | | − 2 | | | − 2 | | | − 3 | − 2 | 3 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | | | | | | | | | | | | | | | | | | − 3 | | 3 | K.12.1 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze sektora | | | | | | | | | | | | − 2 | | | − 2 | | | | − 2 | | K.12.2 | Zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów | | | | | | | | | | | | − 2 | | | − 2 | | | | − 2 | | K.12.21 | Monetyzacja i demonetyzacja złota | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | K.12.22 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja / demonetyzacja złota | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | z tego: | | | | | | | | | | | | − 4 | | | − 4 | | | − 3 | | − 1 | AN.11 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | − 1 | | | − 1 | | | | | − 1 | AN.12 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | − 2 | | | − 2 | | | | − 2 | | AN.13 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | 17 | | | 17 | | | 3 | | 14 | AN.2 | Aktywa nie produkowane | | | | | | | | | | | | 24 | | | 24 | | | | | 24 | K.3 | Gospodarcze pojawienie się aktywów nie produkowanych | | | | | | | | | | | | 4 | | | 4 | | | 4 | | | K.5 | Naturalny wzrost nie kultywowanych zasobów biologicznych | | | | | | | | | | | | − 9 | | | − 9 | | | − 2 | | − 7 | K.6 | Gospodarcze zanikanie aktywów nie produkowanych | | | | | | | | | | | | − 8 | | | − 8 | | | − 2 | | − 6 | K.61 | Wyczerpanie zasobów naturalnych | | | | | | | | | | | | − 1 | | | − 1 | | | | | − 1 | K.62 | Inne rodzaje gospodarczego zanikania aktywów nie produkowanych | | | | | | | | | | | | − 2 | | | − 2 | | | − 2 | | | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | | | | | | | | | | | | | | | | | | 4 | | − 4 | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | K.9 | Inne zmiany wolumenu aktywów niefinansowych, gdzie indziej nie sklasyfikowane | | | | | | | | | | | | | | | | | | − 1 | | 1 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | | | | | | | | | | | | | | | | | | − 1 | | 1 | K.12.1 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze sektora | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | K.12.2 | Zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | K.12.22 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja/demonetyzacja złota | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | z tego: | | | | | | | | | | | | 17 | | | 17 | | | 3 | | 14 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nie produkowane | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nie produkowane | | | | | | | | | | | | 5 | | | 5 | | 2 | 1 | | 2 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | − 3 | 2 | − 1 | | | − 2 | | | | | | | | | | | | | | | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | | | | | | | | | | | | | | | | | | 3 | − 3 | | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | | | | | | | | | | | | 3 | | | 3 | | 2 | | 1 | | K.10 | Inne zmiany wolumenu aktywów / pasywów finansowych, gdzie indziej nie sklasyfikowane | − 4 | 2 | | | | − 2 | | | | | | 2 | | | 2 | | | − 2 | 2 | 2 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | 1 | | − 1 | | | | | | | | | | | | | | | − 2 | | 2 | K.12.1 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze sektora | 1 | | − 1 | | | | | | | | | 2 | | | 2 | | | | 2 | | K.12.2 | Zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów | | | | | | | | | | | | 2 | | | 2 | | | | 2 | | K.12.21 | Monetyzacja i demonetyzacja złota | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | K.12.22 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja / demonetyzacja złota | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | z tego: | | | | | | | | | | | | 7 | | | 7 | | | | 7 | | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | AF.2 | Gotówka i depozyty | | | | | | | | | | | | | | | | | | 3 | − 3 | | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | | | | | | | | | | | | − 4 | | | − 4 | | | | − 4 | | AF.4 | Pożyczki | − 3 | | − 1 | | | − 4 | | | | | | | | | | | | − 2 | | 2 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | | | | | | | | | | | | 2 | | | 2 | | 2 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | | 2 | | | | 2 | | | | | | | | | | | | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | B.10.2 | Zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów | 17 | − 4 | 2 | 2 | | 17 | | | | | | Tabela 8.14 — Rachunek III.3.2: Rachunek przeszacowań Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | Rachunki | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | Ogółem | Rachunki | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | III.3.2Rachunek przeszacowań | | | K.11 | Nominalne zyski/straty z tytułu posiadania majątku | | | | III.3.2.Rachunek przeszacowań | 280 | | | 280 | 8 | 80 | 44 | 4 | 144 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | 126 | | | 126 | 5 | 35 | 20 | 2 | 63 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 111 | | | 111 | 5 | 28 | 18 | 2 | 58 | AN.11 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | 7 | | | 7 | | 2 | 1 | | 4 | AN.12 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | 8 | | | 8 | | 5 | 1 | | 1 | AN.13 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | 154 | | | 154 | 3 | 45 | 23 | 2 | 81 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 152 | | | 152 | 3 | 45 | 23 | 1 | 80 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 2 | | | 2 | | | | | 1 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 91 | | 7 | 84 | 1 | 16 | 2 | 57 | 8 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 18 | 51 | 7 | | | 76 | 3 | | 78 | | | 12 | | | 12 | | | 1 | 11 | | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | AF.2 | Gotówka i depozyty | | | | | | | | | | | | 44 | | 4 | 40 | 1 | 6 | | 30 | 3 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 1 | 34 | 7 | | | 42 | 2 | | 44 | | | | | | | | | | | | AF.4 | Pożyczki | | | | | | | | | | | | 34 | | 3 | 31 | 1 | 10 | | 16 | 5 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 16 | 17 | | | | 34 | | | 34 | | | | | | | | | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | B.10.3 | Zmiany wartości netto wynikające z neutralnych zysków/strat z tytutu posiadania majątku | 134 | 10 | 38 | 96 | 10 | 288 | 4 | | 292 | | | III.3.2.1.Rachunek neutralnych zysków z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | K.11.1 | Realne zyski/ straty z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | III.3.2.1.Rachunek neutralnych zysków z tytułu posiadania majątku | | | 198 | | | 198 | 6 | 56 | 32 | 3 | 101 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | 121 | | | 121 | 5 | 34 | 20 | 2 | 60 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 111 | | | 111 | 5 | 28 | 18 | 2 | 58 | AN.11 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | 5 | | | 5 | | 2 | 1 | | 2 | AN.12 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | 5 | | | 5 | | 4 | 1 | | 1 | AN.13 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | 78 | | | 78 | 2 | 22 | 12 | 1 | 41 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 76 | | | 76 | 2 | 22 | 12 | 1 | 40 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 1 | | | 1 | | | | | 1 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 147 | | 11 | 136 | 3 | 36 | 8 | 70 | 18 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 36 | 68 | 14 | 6 | 2 | 126 | 6 | | 132 | | | 15 | | | 15 | | | 2 | 14 | | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | 32 | | 2 | 30 | 2 | 17 | 3 | | 8 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 1 | 26 | 2 | | 1 | 29 | 2 | | 32 | | | 28 | | 3 | 25 | 1 | 4 | | 19 | 2 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 1 | 21 | 4 | | | 26 | 2 | | 28 | | | 29 | | 1 | 28 | | | 2 | 24 | 1 | AF.4 | Pożyczki | 18 | | 7 | 3 | 1 | 29 | | | 29 | | | 28 | | 2 | 26 | | 8 | | 13 | 4 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 14 | 14 | | | | 28 | | | 28 | | | 8 | | 1 | 7 | | 6 | | 1 | 1 | AF.6 | Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe | | 7 | | | | 7 | 1 | | 8 | | | 7 | | 3 | 5 | | 1 | | | 3 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 3 | | | 2 | 1 | 6 | 1 | | 7 | | | | | | | | | | | | B.10.31 | Zmiany wartości netto wynikające z realnych zysków/ strat z tytułu posiadania majątku | 82 | 5 | 26 | 87 | 8 | 208 | 6 | | 214 | | | III.3.2.2.Rachunek realnych zysków z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | K.11.2 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | | | | | | | | | | III.3.2.2.Rachunek realnych zysków z tytułu posiadania majątku | | | 81 | | | 81 | 2 | 24 | 12 | 1 | 43 | AN | Zmiany wartości netto wynikające z neutralnych zysków/ strat z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | | | 5 | | | 5 | | 1 | | | 3 | AN.1 | Realne zyski/ straty z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | AN.11 | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | 3 | | | 3 | | | | | 3 | AN.12 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 2 | | | 2 | | 1 | | | | AN.13 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | 77 | | | 77 | 2 | 22 | 12 | 1 | 40 | AN.2 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | 76 | | | 76 | 2 | 22 | 12 | 1 | 40 | AN.21 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | 1 | | | 1 | | | | | | AN.22 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | − 57 | | − 5 | − 52 | − 2 | − 20 | − 6 | − 13 | − 10 | AF | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | − 18 | − 17 | − 7 | − 6 | − 2 | − 50 | − 3 | | − 54 | | | − 3 | | | − 3 | | | | − 3 | | AF.1 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | | | | | | | | | | | | − 32 | | − 2 | − 30 | − 2 | − 17 | − 3 | | − 8 | AF.2 | Aktywa/pasywa finansowe | − 1 | − 26 | − 2 | | − 1 | − 29 | − 2 | | − 32 | | | 17 | | 1 | 15 | | 2 | | 11 | 1 | AF.3 | Złoto monetarne i SDR-y | 1 | 13 | 3 | | | 16 | 1 | | 17 | | | − 29 | | − 1 | − 28 | | | − 2 | − 24 | − 1 | AF.4 | Gotówka i depozyty | − 18 | | − 7 | − 3 | − 1 | − 29 | | | − 29 | | | 6 | | | 5 | | 2 | | 3 | 1 | AF.5 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 3 | 3 | | | | 6 | | | 6 | | | − 8 | | − 1 | − 7 | | − 6 | | − 1 | − 1 | AF.6 | Pożyczki | | − 7 | | | | − 7 | − 1 | | − 8 | | | − 7 | | − 3 | − 5 | | − 1 | | | − 3 | AF.7 | Akcje i inne udziały kapitałowe | − 3 | | | − 2 | − 1 | − 6 | − 1 | | − 7 | | | | | | | | | | | | B.10.32 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 51 | 5 | 12 | 9 | 2 | 80 | − 1 | | 78 | | | BILANSE (IV) [5] Patrz rozdz. 7: "Bilanse". 8.60. Celem bilansu jest przekazanie obrazu aktywów, pasywów i wartości netto posiadanych przez jednostkę na początek i koniec okresu sprawozdawczego oraz zmian między bilansami. Kolejność jest następująca: a) bilans otwarcia (IV. l); b) zmiany w bilansie (IV.2); c) bilans zamknięcia (IV.3). Bilans otwarcia (IV.1) 8.61. Bilans otwarcia rejestruje wartość aktywów i pasywów posiadanych przez jednostki na początek okresu sprawozdawczego. Pozycje te są zaliczane do odpowiednich kategorii na podstawie klasyfikacji aktywów i pasywów. Są one wyceniane w cenach bieżących na początek okresu księgowego. Różnica między aktywami a pasywami — pozycja bilansująca rachunku — jest wartością netto na początek okresu sprawozdawczego. Zmiany w bilansie (IV.2) 8.62. Rachunek zmian w bilansie rejestruje zmiany wartości aktywów i pasywów, jakie zaszły w ciągu okresu sprawozdawczego oraz agreguje kwoty zarejestrowane na różnych rachunkach akumulacji, tj. zmianę wartości netto wynikającą z oszczędności i transferów kapitałowych, zmianę wartości netto wynikającą z innych zmian wolumenu aktywów oraz zmianę wartości netto wynikającą z nominalnych zysków z tytułu posiadania majątku. Bilans zamknięcia (IV.3) 8.63. Bilans zamknięcia rejestruje wartość aktywów i pasywów posiadanych przez jednostki na koniec okresu sprawozdawczego. Pozycje te są zaliczane do odpowiednich kategorii na podstawie tej samej klasyfikacji, jaka była zastosowana do bilansu otwarcia i są wyceniane w cenach bieżących na koniec okresu sprawozdawczego. Różnica między aktywami a pasywami jest wartością netto na koniec okresu sprawozdawczego. 8.64. Wartość aktywów lub pasywów w bilansie zamknięcia jest równa sumie ich wartości w bilansie otwarcia oraz kwocie zarejestrowanej dla omawianych pozycji na rachunku zmian w bilansie. RACHUNKI ROZLICZEŃ Z ZAGRANICĄ (V) 8.65. Rachunki rozliczeń z zagranicą rejestrują transakcje dokonywane między jednostkami będącymi rezydentami i nierezydentami. Zagranica nie tworzy sektora instytucjonalnego jako takiego, ale w strukturze systemu pełni podobną rolę. 8.66. Kolejność rachunków rozliczeń z zagranicą jest analogiczna jak dla rachunków sektorów instytucjonalnych, tj.: a) rachunki bieżące; b) rachunki akumulacji; c) bilanse. 8.67. Rachunki te zestawiane są z punktu widzenia zagranicy. Stąd, to co jest przychodem dla zagranicy, jest rozchodem dla gospodarki ogółem i odwrotnie. Innymi słowy, aktywa finansowe posiadane przez zagranicę stanowią pasywa gospodarki ogółem i odwrotnie (z wyjątkiem złota monetarnego i Specjalnych Praw Ciągnienia). Tabela 8.15 — Rachunek IV: Bilanse Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | Rachunki | Ogółem | Odpowiednie zapisy na | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Spółki niefinansowe | Transakcje i pozycje bilansujące | S.11 Spółki niefinansowe | S.12 Spółki finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Odpowiednie zapisy na | Ogółem | Rachunki | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | rachunku rozliczeń z zagranicą | | | rachunku rozliczeń z zagranicą | bilansie płatności bieżących według towarów i usług | IV.1.Bilans otwarcia | 9922 | 9922 | 324 | 2822 | 1591 | 144 | 5041 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | 6047 | | | 6047 | 243 | 1698 | 1001 | 104 | 3001 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | | | 5544 | | | 5544 | 231 | 1423 | 913 | 99 | 2878 | AN.11 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | | | 231 | | | 231 | 2 | 97 | 47 | | 85 | AN.12 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | | | 272 | | | 272 | 10 | 178 | 41 | 5 | 38 | AN.13 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | | | 3875 | | | 375 | 81 | 1124 | 590 | 40 | 2040 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 3809 | | | 3809 | 81 | 1124 | 578 | 37 | 1989 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 66 | | | 66 | | | 12 | 3 | 51 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 7365 | | 573 | 6792 | 172 | 1819 | 396 | 3508 | 897 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 1817 | 3384 | 687 | 289 | 121 | 6298 | 297 | | 6595 | IV.1.Bilans otwarcia | | | | 770 | | | 770 | | | 80 | 690 | | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | | | 1587 | | 105 | 1482 | 110 | 840 | 150 | | 382 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 40 | 1281 | 102 | 10 | 38 | 1471 | 116 | | 1587 | | | | | 1388 | | 125 | 1263 | 25 | 198 | | 950 | 90 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 44 | 1053 | 212 | 2 | | 1311 | 77 | | 1388 | | | | | 1454 | | 70 | 1384 | 8 | 24 | 115 | 1187 | 50 | AF.4 | Pożyczki | 897 | | 328 | 169 | 43 | 1437 | 17 | | 1454 | | | | | 1409 | | 113 | 1296 | 22 | 411 | 12 | 651 | 200 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 687 | 715 | 4 | | | 1406 | 3 | | 1409 | | | | | 396 | | 26 | 370 | 4 | 291 | 20 | 30 | 25 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 12 | 335 | 19 | | 5 | 371 | 25 | | 396 | | | | | 361 | | 134 | 227 | 3 | 55 | 19 | | 150 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 137 | | 22 | 108 | 35 | 302 | 59 | | 361 | | | | | | | | | | | | | | B.90 | Wartość netto | 4121 | 268 | 1300 | 4352 | 375 | 10416 | 276 | | 10692 | | | | IV.2.Zmiany w bilansie | | | | | | | | | | | Ogółem zmiany aktywów/pasywów: | | | | | | | | | | | | | | 482 | | | 482 | 25 | 110 | 56 | 1 | 290 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | | | 289 | | | 289 | 21 | 61 | 25 | − 1 | 182 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | | | 239 | | | 239 | 21 | 47 | 20 | 1 | 150 | AN.11 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | | | 34 | | | 34 | | 4 | 1 | | 29 | AN.12 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | | | 16 | | | 16 | | 10 | 4 | − 2 | 3 | AN.13 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | | | 193 | | | 193 | 4 | 49 | 30 | 2 | 108 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 191 | | | 191 | 4 | 48 | 30 | 1 | 108 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 2 | | | 2 | | 1 | | | | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 787 | | 57 | 730 | 33 | 199 | 123 | 294 | 81 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 155 | 285 | 176 | 33 | 28 | 677 | 91 | | 767 | IV.2.Zmiany w bilansie | | | | 19 | | 1 | 18 | | | 1 | 17 | | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | | | 130 | | 11 | 119 | 12 | 68 | 7 | 15 | 17 | AF.2 | Gotówka i depozyty | | 130 | 2 | | | 132 | − 2 | | 130 | | | | | 187 | | 9 | 178 | 13 | 35 | 29 | 80 | 21 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 7 | 87 | 71 | | | 165 | 22 | | 187 | | | | | 250 | | 10 | 240 | | 5 | 45 | 163 | 27 | AF.4 | Pożyczki | 68 | | 93 | 28 | 24 | 213 | 37 | | 250 | | | | | 80 | | 5 | 75 | 1 | 13 | 34 | 19 | 9 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 42 | 30 | | | 4 | 77 | 3 | | 80 | | | | | 38 | | | 38 | | 38 | | | | AF.6 | Rezerwy techniczno -ubezpieczeniowe | | 38 | | | | 38 | | | 38 | | | | | 82 | | 21 | 61 | 8 | 40 | 6 | | 7 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 37 | | 10 | 5 | | 52 | 30 | | 82 | | | | | | | | | | | | | | B.10 | Zmiany wartości netto ogółem | 216 | 10 | 2 | 276 | 31 | 535 | − 34 | | 501 | | | | | | | | | | | | | | B.10.1 | wynikające z: | 65 | 4 | − 38 | 178 | 21 | 230 | − 38 | | 192 | | | | | | | | | | | | | | B.10.2 | Oszczędności i transferów kapitałowych | 17 | − 4 | 2 | 2 | | 17 | | | 17 | | | | | | | | | | | | | | B.10.3 | Innych zmian wolumenu aktywów | 134 | 10 | 38 | 96 | 10 | 288 | 4 | | 292 | | | | | | | | | | | | | | B.10.31 | Nominalnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 82 | 5 | 26 | 87 | 8 | 208 | 6 | | 214 | | | | | | | | | | | | | | B.10.32 | Neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 51 | 5 | 12 | 9 | 2 | 80 | − 1 | | 78 | | | | IV.3.Bilans zamknięcia | 10404 | | | 10404 | 349 | 2932 | 1647 | 145 | 5331 | AN | Realnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | | | | | 6336 | | | 6336 | 264 | 1759 | 1026 | 103 | 3183 | AN.1 | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | | | 5783 | | | 5783 | 252 | 1470 | 933 | 100 | 3028 | AN.11 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | | | 265 | | | 265 | 2 | 101 | 48 | | 114 | AN.12 | Aktywa trwałe | | | | | | | | | | | | | | 288 | | | 288 | 10 | 188 | 45 | 3 | 41 | AN.13 | Rzeczowe środki obrotowe | | | | | | | | | | | | | | 4068 | | | 4068 | 85 | 1173 | 620 | 42 | 2148 | AN.2 | Aktywa o wyjątkowej wartości | | | | | | | | | | | | | | 4000 | | | 4000 | 85 | 1172 | 608 | 38 | 2097 | AN.21 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 68 | | | 68 | | 1 | 12 | 3 | 51 | AN.22 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | | | 8152 | | 630 | 7522 | 205 | 2018 | 519 | 3802 | 978 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 1972 | 3669 | 863 | 322 | 149 | 6975 | 388 | | 7362 | IV.3.Bilans zamknięcia | | | | 788 | | | 788 | | | 81 | 707 | | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | | | 1717 | | 116 | 1601 | 122 | 908 | 157 | 15 | 399 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 40 | 1411 | 104 | 10 | 38 | 1603 | 114 | | 1717 | | | | | 1575 | | 134 | 1441 | 38 | 233 | 29 | 1030 | 111 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 51 | 1140 | 283 | 2 | | 1476 | 99 | | 1575 | | | | | 1704 | | 80 | 1624 | 8 | 29 | 160 | 1350 | 77 | AF.4 | Pożyczki | 965 | | 421 | 197 | 67 | 1650 | 54 | | 1704 | | | | | 1489 | | 118 | 171 | 23 | 424 | 46 | 670 | 209 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 729 | 745 | 4 | | 4 | 1483 | 6 | | 1489 | | | | | 434 | | 26 | 408 | 4 | 329 | 20 | 30 | 25 | AF.6 | Rezerwy techniczno -ubezpieczeniowe | 12 | 373 | 19 | | 5 | 409 | 25 | | 434 | | | | | 443 | | 155 | 288 | 11 | 95 | 25 | | 157 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 174 | | 32 | 113 | 35 | 354 | 89 | | 443 | | | | | | | | | | | | | | B.90 | Zmiany wartości netto ogółem | 4337 | 278 | 1302 | 4628 | 406 | 10951 | 242 | | 11193 | | | | RACHUNKI BIEŻĄCE Rachunek zewnętrzny wyrobów i usług (V.I) 8.68. Przywóz wyrobów i usług jest rejestrowany na stronie przychodów na rachunku, a wywóz wyrobów i usług — na stronie rozchodów. Różnica między przychodami a rozchodami stanowi pozycję bilansującą rachunku, nazywaną "saldem zewnętrznym wyrobów i usług". Jeśli saldo jest dodatnie, występuje nadwyżka dla zagranicy i deficyt dla gospodarki ogółem oraz odwrotnie, jeśli jest ujemne. 8.69. Dla zachowania zgodności z pomiarem produkcji globalnej jednostek krajowych, przywóz jest wyceniany według równoważnika ceny bazowej, tj. po odjęciu podatków związanych z przywozem, ale łącznie z subwencjami. Przywóz wyrobów rejestrowany na rachunku zewnętrznym wyrobów i usług jest wyceniany f.o.b., tj. na granicy kraju eksportera. Wywóz wyrobów także jest wyceniany f.o.b. Jeśli usługi transportu i ubezpieczeniowe włączone w wartość f.o.b. przywożonych wyrobów (tj. między fabryką a granicą kraju eksportera) są dostarczane przez jednostkę krajową — muszą być włączone w wartość wywozu usług w gospodarce dokonującej przywozu tych wyrobów. Odwrotnie, jeśli usługi transportu i ubezpieczeniowe włączone w wartość f.o.b. wywożonych wyrobów są dostarczane przez jednostki zagraniczne -muszą być włączone w wartość przywozu usług gospodarki dokonującej wywozu tych wyrobów. Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących (V.II) 8.70. Celem rachunku zewnętrznego dochodów pierwotnych i transferów bieżących jest określenie zewnętrznego salda bieżącego, które w strukturze systemu odpowiada oszczędnościom sektorów instytucjonalnych. Rachunek ten stanowi skondensowaną wersję kolejności — dla sektora instytucjonalnego — rozciągającej się od rachunku podziału pierwotnego dochodów do rachunku wykorzystania dochodów. 8.71. Na prawej stronie rachunku zewnętrznego dochodów pierwotnych i transferów bieżących pokazane jest saldo zewnętrzne wyrobów i usług (saldo wymiany wyrobów i usług z zagranicą). Rachunek ten rejestruje także (na stronie przychodów lub rozchodów) wszystkie transakcje podziału, które mogą angażować zagranicę, pomijając transfery kapitałowe. RACHUNKI ZEWNĘTRZNE AKUMULACJI (V.III) Rachunek kapitałowy (V.III.l) 8.72. Rachunek kapitałowy zagranicy rejestruje nabycie pomniejszone o rozdysponowanie niefinansowych aktywów nieprodukowanych przez jednostki będące nierezydentami oraz dokonuje pomiaru zmian wartości netto wynikających z oszczędności i transferów kapitałowych. 8.73. Pozycję bilansującą rachunku kapitałowego stanowią wierzytelności lub zadłużenie netto zagranicy. Pozycja ta jest równa, ale z przeciwnym znakiem, sumie wierzytelności lub zadłużenia netto krajowych sektorów instytucjonalnych. Rachunek finansowy (V.III.2) 8.74. Struktura rachunku finansowego zagranicy jest identyczna jak rachunku finansowego sektora instytucjonalnego. Rachunek innych zmian aktywów (V.III.3) 8.75. Podobnie jak dla sektorów instytucjonalnych, zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów oraz wynikające z nominalnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku są kolejno określane, a zyski i straty z tytułu posiadania majątku — rozdzielane na neutralne i realne. 8.76. Na rachunkach akumulacji i w bilansach zagranicy nie występują aktywa produkowane, co wynika z przyjętej konwencji dotyczącej tworzenia umownej jednostki — wtedy uznaje się, że zagranica nabywa aktywa finansowe, i odwrotnie — dla aktywów posiadanych w innych gospodarkach przez jednostki krajowe. BILANSE (V.IV) 8.77. Bilanse zagranicy zawierają aktywa i pasywa finansowe. Na stronie aktywów rejestrowane jest nabycie pomniejszone o rozdysponowanie (ogółem) złota monetarnego i SDR-ów między jednostkami krajowymi a zagranicznymi. Tabela 8.16 — Pełna kolejność rachunków dla zagranicy (rachunek transakcji zewnętrznych) V.I: Zewnętrzny rachunek wyrobów i usług (rachunek wymiany wyrobów i usług z zagranicą) Rozchody | Przychody | P.6 | Wywóz wyrobów i usług | 536 | P.7 | Przywóz wyrobów i usług | 497 | P.61 | Wywóz wyrobów | 462 | P.71 | Przywóz wyrobów | 392 | P.62 | Wywóz usług | 74 | P.72 | Przywóz usług | 105 | B.11 | Saldo zewnętrzne wyrobów i usług (Saldo wymiany wyrobów i usług z zagranica) | − 39 | | | | V.II: Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących Rozchody | Przychody | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze | 6 | B.11 | Saldo zewnętrzne wyrobów i usług (Saldo wymiany wyrobów i usług z zagranicą) | − 39 | D.11 | Wynagrodzenia i inne koszty związane z zatrudnieniem | 6 | | | | | | | D.1 | Koszty związane z zatrudnieniem | 2 | D.2 | Podatki związane z produkcją i przywozem | 0 | D.11 | Wynagrodzenia i inne koszty związane z zatrudnieniem | 2 | D.21 | Podatki od produktów | 0 | D.12 | Składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.211 | Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) | 0 | D.121 | Składki faktyczne na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.212 | Podatki i cła związane z przywozem (poza VAT) | 0 | D.122 | Składki przypisane umownie na zabezpiecznie społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.2121 | Cła | 0 | | | | D.2122 | Podatki związane z przywozem (poza VAT i cłem) | 0 | D.2 | Podatki związane z produkcją i przywozem | 0 | | | | D.21 | Podatki od produktów | 0 | D.214 | Inne podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związanymi z przywozem) | | D.211 | Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) | 0 | D.29 | Podatki od produkcji | 0 | D.212 | Podatki i cła przywozowe(poza VAT) | 0 | | | | D.2121 | Cła | 0 | D.3 | Subwencje / Subsydia | 0 | D.2122 | Podatki związane z przywozem (poza VAT i cłem) | 0 | D.31 | Subsydia do produktów | 0 | | | | D.311 | Subwencje przywozowe | 0 | D.214 | Inne podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związanymi z przywozem) | 0 | | | | D.29 | Podatki od produkcji | 0 | D.319 | Inne subsydia do produktów | 0 | | | | D.39 | Subsydia produkcyjne | 0 | D.3 | Subwencje/Subsydia | 0 | | | | D.31 | Subsydia do produktów | 0 | D.4 | Dochody z tytułu własności | 66 | D.311 | Subwencje przywozowe | 0 | D.41 | Odsetki | 16 | | | | D.42 | Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych | 36 | D.319 | Inne subsydia do produktów | 0 | D.421 | Dywidendy | 0 | D.39 | Subsydia produkcyjne | 0 | D.422 | Dochód podzielony jednostek typu przedsiębiorstwo | 36 | | | | D.43 | Reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich | 14 | D.4 | Dochody z tytułu własności | 39 | | | | D.41 | Odsetki | 22 | D.5 | Podatki od dochodów, majątku itp. | 1 | D.42 | Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych | 17 | D.51 | Podatek dochodowy | 1 | D.421 | Dywidendy | 14 | D.59 | Pozostałe podatki | 0 | D.422 | Dochód podzielony jednostek typu przedsiębiorstwo | 3 | | | | D.43 | Reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich | 0 | D.61 | Składki na zabezpieczenia społeczne | 0 | D.44 | Dochody z tytułu własności przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych | 0 | D.611 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne | 0 | | | | D.6111 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.5 | Podatki od dochodów, majątku itp. | 0 | D.61111 | Obowiązkowe składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne | 0 | D.51 | Podatek dochodowy płacone przez pracodawców | 0 | D.61112 | Dobrowolne składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.59 | Pozostałe podatki | 0 | D.6112 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 0 | | | | D.61121 | Obowiązkowe składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 0 | D.61 | Składki na zabezpieczenia społeczne | 0 | D.61122 | Dobrowolne składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 0 | D.611 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne | 0 | D.612 | Składki przypisane umownie na zabezpieczenia społeczne | 0 | D.6111 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | | | | D.61111 | Obowiązkowe składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.62 | Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze | 0 | D.61112 | Dobrowolne składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | 0 | D.622 | Świadczenia z prywatnych kapitałowych systemów zabezpieczenia społecznego | 0 | D.6112 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 0 | D.623 | Świadczenia z niekapitałowych systemów zabezpieczenia społecznego | 0 | D.61121 | Obowiązkowe składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | 0 | D.7 | Inne transfery bieżące | 9 | D.61122 | Dobrowolne składki na ubezpieczania społeczne płacone przez pracowników | 0 | D.71 | Składki ubezpieczeniowe netto w zakresie pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych | 2 | D.612 | Składki przypisane umownie na zabezpieczenia społeczne | 0 | D.74 | Bieżąca współpraca międzynarodowa | 1 | D.62 | Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze | 0 | D.75 | Różne transfery bieżące | 2 | D.621 | Świadczenia z zabezpieczenia społecznego pieniężne | 0 | | | | D.622 | Świadczenia z prywatnych kapitałowych systemów ubezpieczeń społecznych | 0 | D.8 | Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | 0 | D.624 | Świadczenia z pomocy społecznej pieniężne | 0 | | | | D.7 | Inne transfery bieżące | 39 | | | | D.72 | Odszkodowania ubezpieczeniowe w zakresie pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych | 3 | | | | D.74 | Bieżąca współpraca międzynarodowa | 31 | | | | D.75 | Różne transfery bieżące | 1 | | | | D.8 | Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | 0 | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące (saldo obrotów bieżących z zagranica) | − 41 | | | | V.III: Rachunki akumulacji V.III.1: Rachunki kapitałowe V.III.1.1: Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych Rozchody | Przychody | B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | − 38 | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące (Saldo obrotów bieżących z zagranicą) | − 41 | | | | D.9 | Transfery kapitałowe, otrzymane | 4 | | | | D.91 | Podatki od kapitału, otrzymane | 0 | | | | D.92 | Dotacje do inwestycji, otrzymane | 4 | | | | D.99 | Inne transfery kapitałowe, otrzymane | 0 | | | | D.9 | Transfery kapitałowe, płacone | − 1 | | | | D.91 | Podatki od kapitału, płacone | 0 | | | | D.92 | Dotacje do inwestycji, płacone | 0 | | | | D.99 | Inne transfery kapitałowe płacone | − 1 | V.III.1.2: Rachunek nabycia aktywów niefinansowych Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | K.2 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie niefinansowych aktywów nieprodukowanych | 0 | B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | − 38 | K.21 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie gruntów i innych rzeczowych | 0 | | | | K.22 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie wartości niematerialnych | 0 | | | | B.9 | Wierzytelności netto (+)/zadłużenie netto (−) | − 38 | | | | V.III.2: Rachunek finansowy Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | F | Nabycie netto aktywów finansowych | 50 | F | Zaciągniecie netto zobowiązań | 88 | F.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 1 | | | | F.2 | Gotówka i depozyty | 11 | F.2 | Gotówka i depozyty | − 2 | F.21 | Gotówka | 3 | F.21 | Gotówka | 2 | F.22 | Depozyty na żądanie | 2 | F.22 | Depozyty na żądanie | − 1 | F.29 | Pozostałe depozyty | 6 | F.29 | Pozostałe depozyty | − 3 | F.3 | Papiery wartościowe inne niż akcie | 5 | F.3 | Papiery wartościowe inne niż akcie | 20 | F.4 | Pożyczki | 10 | F.4 | Pożyczki | 37 | F.41 | Krótkoterminowe | 3 | F.41 | Krótkoterminowe | 10 | F.42 | Długoterminowe | 7 | F.42 | Długoterminowe | 27 | F.5 | Akcie i inne udziały kapitałowe | 2 | F.5 | Akcie i inne udziały kapitałowe | 3 | F.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | F.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | F.61 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych | 0 | F.61 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych | 0 | F.611 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie | 0 | F.612 | Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | 0 | F.62 | Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na niezaspokojone roszczenia | 0 | | | | | | | F.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 30 | F.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 21 | F.71 | Kredyty handlowe i zaliczki | 18 | F.71 | Kredyty handlowe i zaliczki | 18 | F.79 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia, poza kredytami handlowymi i zaliczkami | 12 | F.79 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia, poza kredytami handlowymi i zaliczkami | 3 | | | | | | | B.9 | Wierzytelności netto (+)/ zadłużenie netto (−) | − 38 | V.III.3: Rachunek innych zmian aktywów V.III.3.1: Rachunek innych zmian wolumenu aktywów Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | AN | Aktywa niefinansowe | 0 | AF | Pasywa | 0 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | 0 | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | 0 | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | 0 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i struktura | 0 | K.10 | Inne zmiany wolumenu aktywów i pasywów finansowych, gdzie indziej niesklasyfikowane | 0 | K.12.2 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów | 0 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | 0 | K.12.22 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja/demonetyzacja złota | 0 | K.12.1 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze sektora | 0 | Z tego: AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | K.12.2 | Zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów | 0 | K.12.22 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja/demonetyzacja złota | 0 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | 0 | z tego: AF.2 | Gotówka i depozyty | 0 | AF | Aktywa finansowe | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 0 | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | 0 | AF.4 | Pożyczki | 0 | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | 0 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 0 | K.10 | Inne zmiany wolumenu aktywów i pasywów finansowych, odzie indziej niesklasyfikowane | 0 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | 0 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 0 | K.12.2 | Zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów | 0 | | | | K.12.22 | Zmiany w klasyfikacji aktywów lub pasywów inne niż monetyzacja/demonetyzacja złota | 0 | | | | z tego: AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 0 | | | | AF.2 | Gotówka i depozyty | 0 | | | | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 0 | | | | AF.4 | Pożyczki | 0 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 0 | | | | AF.6 | Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe | 0 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 0 | | | | | | | B.10.2 | Zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów | 0 | V.III.3.2: Rachunek przeszacowań Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | K.11 | Nominalne zyski (+)/straty (−) z tytułu posiadania majątku: | | K.11 | Nominalne zyski (+)/straty (−) z tytułu posiadania majątku: | | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | AF | Pasywa | 3 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 0 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 2 | | | | AF.4 | Pożyczki | 0 | AF | Aktywa finansowe | 7 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 0 | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 0 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 0 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 4 | | | | AF.4 | Pożyczki | 0 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 3 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | | | | | | | | B.10.3. | Zmiany wartości netto wynikające z nominalnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 4 | V.III.3.2.1: Rachunek neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | K.11.1 | Neutralne zyski (+)/straty (−) z tytułu posiadania majątku: | | K.11.1 | Neutralne zyski (+)/straty (−) z tytułu posiadania majątku: | | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | AF | Pasywa | 6 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 2 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 2 | | | | AF.4 | Pożyczki | 0 | AF | Aktywa finansowe | 11 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 0 | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 0 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 1 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 2 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 1 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 3 | | | | AF.4 | Pożyczki | 1 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 2 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 1 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 3 | | | | | | | B.10.31 | Zmiany wartości netto wynikające z neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 6 | V.III.3.2.2: Rachunek realnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku Zmiany aktywów | Zmiany pasywów i wartości netto | K.11.2 | Realne zyski (+)/straty (−) z tytułu posiadania majątku: | | K.11.2 | Realne zyski (+)/straty (−) z tytułu posiadania majątku: | | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | AF | Pasywa | − 3 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | − 2 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 1 | | | | AF.4 | Pożyczki | 0 | AF | Aktywa finansowe | − 5 | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 0 | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 0 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | − 1 | AF.2 | Gotówka i depozyty | − 2 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania / zapłacenia | − 1 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 1 | | | | AF.4 | Pożyczki | − 1 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 0 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | − 1 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | − 3 | | | | | | | B.10.32 | Zmiany wartości netto wynikające z realnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 4 | V.IV: Rachunek zewnętrzny aktywów i pasywów V.IV.1: Bilans otwarcia Aktywa | Pasywa i wartość netto | AN | Aktywa niefinansowe | 0 | AF | Pasywa | 297 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 116 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 77 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | 0 | AF.4 | Pożyczki | 17 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 3 | AF | Aktywa finansowe | 573 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 25 | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 0 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 59 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 105 | | | | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcie | 125 | | | | AF.4 | Pożyczki | 70 | | | | AF.5 | Akcie i inne udziały kapitałowe | 113 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 26 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania z zapłacenia | 134 | | | | | | | B.90 | Wartość netto | 276 | V.IV.2: Zmiany w bilansie Aktywa | Pasywa i wartość netto | | Ogółem zmiany aktywów | | | Ogółem zmiany pasywów | | AN | Aktywa niefinansowe | 0 | AF | Pasywa | 91 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | − 2 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 22 | AN.22 | Wartości niematerialne i prawne nieprodukowane | 0 | AF.4 | Pożyczki | 37 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 3 | AF | Aktywa finansowe | 57 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 1 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 30 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 11 | | | | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 9 | | | | AF.4 | Pożyczki | 10 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 5 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 21 | | | | | | | B.10 | Zmiany wartości netto ogółem wynikające z: | − 34 | | | | B.10.1 | Oszczędności i transferów kapitałowych | − 38 | | | | B.10.2 | Innych zmian wolumenu aktywów | 0 | | | | B.10.3 | Nominalnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 4 | | | | B.10.31 | Neutralnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | 6 | | | | B.10.32 | Realnych zysków/strat z tytułu posiadania majątku | − 1 | V.IV.3: Bilans zamknięcia Aktywa | Pasywa i wartość netto | AN | Aktywa niefinansowe | 0 | AF | Pasywa | 388 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | 0 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 114 | AN.21 | Rzeczowe aktywa nieprodukowane | 0 | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 99 | AN.22 | Wartości niemalerialne i prawne nieprodukowane | 0 | AF.4 | Pożyczki | 54 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 6 | AF | Aktywa finansowe | 630 | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 25 | AF.1 | Złoto monetarne i SDR-y | 0 | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 89 | AF.2 | Gotówka i depozyty | 116 | | | | AF.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 134 | | | | AF.4 | Pożyczki | 80 | | | | AF.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 118 | | | | AF.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 26 | | | | AF.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia | 155 | | | | | | | B.90 | Wartość netto | 242 | Bilans płatności bieżących według towarów i usług (0) 8.78. Celem bilansu płatności bieżących według towarów i usług jest pokazanie — według grup produktów i dla gospodarki ogółem — jak wykorzystywane są dostępne produkty. 8.79. Pokazuje on — według grup produktów i dla gospodarki ogółem — podaż (produkcję globalną i przywóz) oraz wykorzystanie wyrobów i usług (zużycie pośrednie, spożycie ostateczne, środki trwałe brutto, przyrost rzeczowych środków obrotowych, nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości, wywóz). 8.80. Z uwagi na sposób wyceny produkcji globalnej według cen bazowych oraz wykorzystania — według cen nabycia — w części dotyczącej przychodów muszą być uwzględnione podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów. 8.81. Rozchody są rejestrowane na prawej stronie rachunku wyrobów i usług, a przychody — na lewej, tj. na przeciwnych stronach niż te, które są wykorzystywane na rachunkach bieżących sektorów instytucjonalnych, gdyż przepływy produktów stanowią odpowiedniki strumieni pieniężnych. 8.82. Rachunek wyrobów i usług jest zbilansowany z definicji, stąd nie posiada pozycji bilansującej. Tabela 8.17 — Rachunek 0: Rachunek wyrobów i usług Przychody | Rozchody | P.1 | Produkcja globalna | 3595 | P.2 | Zużycie pośrednie | 1904 | P.11 | Produkcja globalna rynkowa | 3048 | | | | P.12 | Produkcja globalna na własne wykorzystanie | 171 | P.3/P.4 | Spożycie ostateczne/Spożycie skorygowane | 1371 | P.13 | Pozostała produkcja nierynkowa | 376 | P.31/P.41 | Spożycie indywidualne/Spożycie indywidualne skorygowane | 1215 | D.21 | Podatki od produktów | 141 | P.32/P.42 | Spożycie ogólnospołeczne / Spożycie ogólnospołeczne skorygowane | 156 | D.31 | Subsydia do produktów | − 8 | | | | | | | P.51 | Środki trwałe brutto | 376 | P.7 | Przywóz wyrobów i usług | 497 | P.511 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie rzeczowych aktywów trwałych | 303 | P.71 | Przywóz wyrobów | 392 | P.5111 | Nabycie nowych rzeczowych aktywów trwałych | 305 | P.72 | Przywóz usług | 105 | P.5112 | Nabycie używanych rzeczowych aktywów trwałych | 11 | | | | P.5113 | Rozdysponowanie używanych wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | − 13 | | | | P.512 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | 51 | | | | P.5121 | Nabycie nowych wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | 53 | | | | P.5122 | Nabycie istniejących wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | 6 | | | | P.5123 | Rozdysponowanie istniejących wartości niematerialnych i prawnych produkowanych | − 8 | | | | P.513 | Zwiększanie wartości niefinansowych aktywów nieprodukowanych | 22 | | | | P.5131 | Znaczące ulepszenia niefinansowych aktywów nieprodukowanych | 5 | | | | P.5132 | Koszty związane z przeniesieniem praw własności niefinansowych aktywów nieprodukowanych | 17 | | | | P.52 | Przyrost zapasów | 28 | | | | P.53 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości | 10 | | | | P.6 | Wywóz wyrobów i usług | 536 | | | | P.61 | Wywóz wyrobów | 462 | | | | P.62 | Wywóz usług | 74 | ZINTEGROWANE RACHUNKI EKONOMICZNE 8.83. Zintegrowane rachunki ekonomiczne podają zwięzły przegląd rachunków gospodarki: rachunków bieżących, rachunków akumulacji oraz bilansów. Przedstawiają one razem, w tej samej tabeli, rachunki wszystkich sektorów instytucjonalnych i zagranicy, bilansują wszystkie przepływy oraz wszystkie aktywa i pasywa. Umożliwiają też bezpośrednie odczytanie agregatów. 8.84. Na lewej stronie zintegrowanych rachunków ekonomicznych rejestrowane są rozchody, aktywa i zmiany aktywów, natomiast przychody, pasywa oraz zmiany pasywów i wartości netto — rejestrowane są na prawej stronie. 8.85. Aby tabela ta — dająca obraz całości procesów gospodarczych — była czytelna, przyjęty w niej poziom agregacji jest najwyższym poziomem, na jakim możliwe jest zrozumienie struktury systemu. 8.86. Kolumny tabeli reprezentują sektory instytucjonalne, tj. sektory: spółek niefinansowych, spółek finansowych, instytucji rządowych i samorządowych, instytucji nie nastawionych na przynoszenie dochodu obsługujących gospodarstwa domowe oraz gospodarstw domowych. Są także kolumny dla: gospodarki ogółem i zagranicy oraz kolumna bilansująca rozchody i przychody wyrobów i usług. 8.87. Wiersze tabeli reprezentują różne kategorie transakcji, aktywów i pasywów, pozycje bilansujące oraz określone agregaty. Tabela 8.18 — Zintegrowane rachunki ekonomiczne RACHUNKI BIEŻĄCE Rozchody | Przychody | Rachunki | Ogółem | Wyroby i usługi (rozchody) | Zagranica | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Instytucje niefinansowe | Kod | Transakcje i inne przepływy, zasoby i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje finansowe | S.12 Instytucje finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Zagranica | Wyroby i uslugi (rozchody) | Ogółem | Rachunki | I.Produkcja/rachunek zewnętrzny wyrobów i usług (rachunek wymiany wyrobowi usług z zagranicą) | 497 | 497 | | | | | | | | P.7 | Przywóz wyrobów i usług | | | | | | | 497 | | 497 | I.Produkcja/rachunek zewnętrzny wyrobów i usług (rachunek wymiany wyrobów i usług z zagranicą) | | | 536 | | 536 | | | | | | | P.6 | Wywóz wyrobów i usług | | | | | | | | 536 | 536 | | | 3595 | 3595 | | | | | | | | P.1 | Produkcja globalna | 1753 | 102 | 434 | 1269 | 37 | 3595 | | | 3595 | | | 1904 | | | 1904 | 6 | 694 | 246 | 29 | 881 | P.2 | Zużycie pośrednie | | | | | | | | 1904 | 1904 | | | 133 | 133 | | | | | | | | D.21-D.31 | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów | | | | | | 133 | | | 133 | | | 1824 | | | 1824 | 31 | 575 | 188 | 73 | 872 | B.1g/B.1*g | Wartość dodana brutto/Produkt krajowy brutto | 872 | 73 | 188 | 575 | 31 | 1824 | | | 1824 | II.1.1.Rachunek tworzenia dochodów | | | 222 | | | 222 | 3 | 42 | 30 | 10 | 137 | K.1 | Zużycie środków trwałych | | | | | | | | | | | | 1602 | | | 1602 | 28 | 533 | 158 | 63 | 735 | B.1n/B.1*n | Wartość dodana netto/ Produkt krajowy netto | 735 | 63 | 158 | 533 | 28 | 1602 | | | 1602 | | | − 39 | | − 39 | | | | | | | B.11 | Saldo zewnętrzne wyrobów i usług (Saldo wymiany wyrobów i usług z zagranicą) | | | | | | | − 39 | | − 39 | | | II.1.1.Rachunek tworzenia dochodów | 768 | | 6 | 762 | 23 | 39 | 140 | 15 | 545 | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze | | | | 766 | | 766 | 2 | | 768 | II.1.2.Rachunek podziału pierwotnego dochodów | | | 191 | | 0 | 191 | 0 | 2 | 2 | 3 | 51 | D.2-D.3 | Podatki związane z produkcją i przywozem pomniejszone o subwencje | | | 191 | | | 191 | 0 | | 191 | | | 133 | | 0 | 133 | | | | | | D.21-D.31 | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów | | | 133 | | | 133 | 0 | | 133 | | | 58 | | 0 | 58 | 0 | 2 | 2 | 3 | 51 | D.29-D.39 | Podatki od produkcji pomniejszone o subsydia produkcyjne | | | 58 | | | 58 | 0 | | 58 | | | 429 | | | 429 | 8 | 92 | 46 | 55 | 279 | B.2g | Nadwyżka operacyjna brutto | 276 | 55 | 46 | 92 | 8 | 429 | | | 429 | | | | 442 | | | 442 | | 442 | | | | B.3g | Dochód mieszany brutto | | | | 442 | | 442 | | | 442 | | | | | 217 | | | 217 | 5 | 60 | 16 | 45 | 139 | B.2n | Nadwyżka operacyjna netto | 139 | 45 | 16 | 60 | 5 | 217 | | | 217 | | | | | 432 | | | 432 | | 432 | | | | B.3n | Dochód mieszany netto | | | | 432 | | 432 | | | 432 | | | | II.1.2.Rachunek podziału pierwotnego dochodów | 446 | | 66 | 380 | 7 | 44 | 46 | 138 | 145 | D.4 | Dochody z tytułu własności | 78 | 160 | 30 | 134 | 5 | 407 | 39 | | 446 | | | | 1855 | | | 1855 | 6 | 1390 | 221 | 29 | 209 | B.5g | Saldo dochodów pierwotnych brutto/Dochód narodowy brutto | 209 | 29 | 221 | 1390 | 6 | 1855 | | | 1855 | II.2.Rachunek wtórnego podziału dochodu | | | 1633 | | | 1633 | 3 | 1348 | 191 | 19 | 72 | B.5n/B.5*n | Saldo dochodów pierwotnych netto/Dochód narodowy netto | 72 | 19 | 191 | 1348 | 3 | 1633 | | | 1633 | | | II.2.Rachunek wtórnego podziału dochodu | 213 | | 1 | 212 | 0 | 178 | 0 | 10 | 24 | D.5 | Podatki od dochodów. majątku itp. | | | 213 | | | 213 | 0 | | 213 | | | 322 | | 0 | 322 | | 322 | | | | D.61 | Składki na zabezpieczenia społeczne | 14 | 39 | 268 | 0 | 1 | 322 | 0 | | 322 | | | 332 | | 0 | 332 | 1 | 0 | 289 | 29 | 13 | D.62 | Świadczenia społecze inne niż transfery socjalne w naturze | | | | 332 | | 332 | 0 | | 332 | | | 278 | | 9 | 269 | 2 | 71 | 139 | 46 | 11 | D.7 | Inne transfery bieżące | 10 | 49 | 108 | 36 | 36 | 239 | 39 | | 278 | | | 1826 | | | 1826 | 40 | 1187 | 382 | 32 | 185 | B.6g | Dochód do dyspozycji brutto | 185 | 32 | 382 | 1187 | 40 | 1826 | | | 1826 | II.3.Rachunek redystrybucji dochodów w naturze | | | 1604 | | | 1604 | 37 | 1145 | 352 | 22 | 48 | B.6n | Dochód do dyspozycji netto | 48 | 22 | 352 | 1145 | 37 | 1604 | | | 1604 | | | II.3.Rachunek redystrybucji dochodów w naturze | 219 | | | 219 | 13 | | 206 | | | D.63 | Transfery socjalne w naturze | | | | 219 | | 219 | | | 219 | | | 1826 | | | 1826 | 27 | 1406 | 176 | 32 | 185 | B.7g | Skorygowany dochód do dyspozycji brutto | 185 | 32 | 176 | 1406 | 27 | 1826 | | | 1826 | II.4.Rachunek wykorzystania dochodów | | | 1604 | | | 1604 | 24 | 1364 | 146 | 22 | 48 | B.7n | Skorygowany dochód do dyspozycji netto | 48 | 22 | 146 | 1364 | 24 | 1604 | | | 1604 | | | II.4.Rachunek wykorzystania dochodów | | | | | | | | | | B.6g | Dochód do dyspozycji brutto | 185 | 32 | 382 | 1187 | 40 | 1826 | | | 1826 | | | | | | | | | | | | B.6n | Dochód do dyspozycji netto | 48 | 22 | 352 | 1145 | 37 | 1604 | | | 1604 | | | 1371 | | | 1371 | | 1215 | 156 | | | P.4 | Spożycie skorygowane | | | | | | | | 1371 | 1371 | | | 1371 | | | 1371 | 13 | 996 | 362 | | | P.3 | Spożycie ostateczne | | | | | | | | 1371 | 1371 | | | 11 | | 0 | 11 | 0 | | 0 | 11 | 0 | D.8 | Korekta z tytułu zmiany udziałów gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | | | | 11 | | 11 | 0 | | 11 | | | 455 | | | 455 | 27 | 202 | 20 | 21 | 185 | B.8g | Oszczędności brutto | | | | | | | | | | | | 233 | | | 233 | 24 | 160 | − 10 | 11 | 48 | B.8n | Oszczędności netto | | | | | | | | | | | | − 41 | | − 41 | | | | | | | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące (Saldo obrotów bież. z zagranicą) | | | | | | | | | | | | RACHUNKI AKUMULACJI Zmiany w aktywach | Zmiany pasywów i wartości netto | Rachunki | Ogółem | Wyroby i usługi (rozchody) | Zagranica | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Instytucje niefinansowe | Kod | Transakcje i inne przepływy, zasoby i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje finansowe | S.12 Instytucje finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Zagranica | Wyroby i uslugi (rozchody) | Ogółem | Rachunki | III.1.1.Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych | | | | | | | | | | B.8n | Oszczędności netto | 48 | 11 | − 10 | 160 | 24 | 233 | | | 233 | III.1.1.Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych | | | | | | | | | | | | B.12 | Zewnętrzne saldo bieżące (Saldo obrotów bieżących z zagranicą) | | | | | | | − 41 | | − 41 | | | | | | | | | | | | D.9 | Transfery kapitałowe otrzymane | 33 | 0 | 6 | 23 | 0 | 62 | 4 | | 66 | | | | | | | | | | | | D.9 | Wymagalne przelewy kapitałowe (−) | − 16 | − 7 | − 34 | − 5 | − 3 | − 65 | − 1 | | − 66 | | | 192 | | − 38 | 230 | 21 | 178 | − 38 | 4 | 65 | B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | 65 | 4 | − 38 | 178 | 21 | 230 | − 38 | | 192 | III.1.2.Rachunek nabycia aktywów niefinansowych | | | III.1.2.Rachunek nabycia aktywów niefinansowych | 376 | | | 376 | 19 | 61 | 37 | 9 | 250 | P.51 | Środki trwałe brutto | | | | | | | | 376 | 376 | | | − 222 | | | − 222 | − 3 | − 42 | − 30 | − 10 | − 137 | K.1 | Zużycie środków trwałych (−) | | | | | | | | | | | | 28 | | | 28 | 0 | 2 | 0 | 0 | 26 | P.52 | Przyrost zapasów | | | | | | | | 28 | 28 | | | 10 | | | 10 | 0 | 5 | 3 | 0 | 2 | P.53 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości | | | | | | | | 10 | 10 | | | 0 | | 0 | 0 | 1 | 4 | 2 | 0 | − 7 | K.2 | Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie niefinansowych aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | | | | | 0 | | − 38 | 38 | 4 | 148 | − 50 | 5 | − 69 | B.9 | Wierzytelności netto (+)/zadłużenie netto (−) | − 69 | 5 | − 50 | 148 | 4 | 38 | − 38 | | | III.2.Rachunek finansowy | | | III.2.Rachunek finansowy | 691 | | 50 | 641 | 32 | 181 | 120 | 237 | 71 | F | Nabycie netto aktywów finansowych | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | F | Zaciągnięcie netto zobowiązań | 140 | 232 | 170 | 33 | 28 | 603 | 88 | | 691 | | | 0 | | 1 | − 1 | | | 0 | − 1 | | F.1 | Złoto monetarne i SDR-y | | | | | | | | | | | | 130 | | 11 | 119 | 12 | 68 | 7 | 15 | 17 | F.2 | Gotówka i depozyty | 0 | 130 | 2 | 0 | 0 | 132 | − 2 | | 130 | | | 143 | | 5 | 138 | 12 | 29 | 26 | 53 | 18 | F.3 | Papiery wartościowe inne niż akcje | 6 | 53 | 64 | 0 | 0 | 123 | 20 | | 143 | | | 254 | | 10 | 244 | 0 | 5 | 45 | 167 | 27 | F.4 | Pożyczki | 71 | 0 | 94 | 28 | 24 | 217 | 37 | | 254 | | | 46 | | 2 | 44 | 0 | 3 | 36 | 3 | 2 | F.5 | Akcje i inne udziały kapitałowe | 26 | 13 | 0 | | 4 | 43 | 3 | | 46 | | | 36 | | 0 | 36 | 0 | 36 | 0 | 0 | 0 | F.6 | Rezerwy technicznoubezpieczeniowe | 0 | 36 | 0 | | 0 | 36 | 0 | | 36 | | | 82 | | 21 | 61 | 8 | 40 | 6 | 0 | 7 | F.7 | Pozostałe kwoty do otrzymania /zapłacenia | 37 | 0 | 10 | 5 | 0 | 52 | 30 | | 82 | | | III.3.1.Rachunek innych zmian wolumenu aktywów | 15 | | | 15 | 0 | 2 | 1 | − 2 | 14 | K.3-10 i K.12 | Inne zmiany wolumenu, ogółem | − 3 | 2 | − 1 | 0 | 0 | − 2 | 0 | | − 2 | III.3.1.Rachunek innych zmian wolumenu aktywów | | | 24 | | | 24 | 0 | 0 | 0 | 0 | 24 | K.3 | Gospodarcze pojawienie się aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | | | | | 3 | | | 3 | 0 | 0 | 3 | 0 | 0 | K.4 | Gospodarcze pojawienie się aktywów produkowanych | | | | | | | | | | | | 4 | | | 4 | 0 | 0 | 4 | 0 | 0 | K.5 | Naturalny wzrost niekultywowanych zasobów biologicznych | | | | | | | | | | | | − 9 | | | − 9 | 0 | 0 | − 2 | 0 | − 7 | K.6 | Gospodarcze zanikanie aktywów nieprodukowanych | | | | | | | | | | | | − 11 | | 0 | − 11 | 0 | 0 | − 6 | 0 | − 5 | K.7 | Straty z tytułu klęsk żywiołowych | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 0 | | | 0 | | 0 | 0 | 0 | 0 | 8 | − 3 | − 5 | K.8 | Wywłaszczenie bez wynagrodzenia | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 0 | | | 1 | | | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | K.9 | Inne zmiany wolumenu aktywów niefinansowych gdzie indziej niesklasyfikowane | | | | | | | | | | | | 3 | | 0 | 3 | 0 | 2 | 0 | 1 | 0 | K.10 | Inne zmiany wolumenu aktywów i pasywów finansowych, gdzie indziej niesklasyfikowane | − 4 | 2 | 0 | 0 | 0 | − 2 | 0 | | − 2 | | | 0 | | 0 | 0 | 0 | 0 | − 6 | 0 | 6 | K.12 | Zmiany w klasyfikacji i strukturze | 1 | 0 | − 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | | 0 | | | | | | | | | | | | z tego: | | | | | | | | | | | | | 10 | | 0 | 10 | 0 | 0 | 0 | − 2 | 12 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | − 7 | | | − 7 | 0 | 0 | − 3 | − 2 | − 2 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 17 | | 0 | 17 | 0 | 0 | 3 | 0 | 14 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 5 | | 0 | 5 | 0 | 2 | 1 | 0 | 2 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | − 3 | 2 | − 1 | 0 | 0 | − 2 | 0 | | − 2 | | | | | | | | | | | | B.10.2 | Zmiany wartości netto wynikające z innych zmian wolumenu aktywów | 17 | − 4 | 2 | 2 | 0 | 17 | 0 | | 17 | | | III.3.2.Rachunek przeszacowań | | | | | | | | | | K.11 | Nominalne zyski/straty z tytułu posiadania majątku | | | | | | | | | | III.3.2.Rachunek przeszacowań | | | 280 | | 0 | 280 | 8 | 80 | 44 | 4 | 144 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | 126 | | | 126 | 5 | 35 | 20 | 2 | 63 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 154 | | 0 | 154 | 3 | 45 | 23 | 2 | 81 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 91 | | 7 | 84 | 1 | 16 | 2 | 57 | 8 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 18 | 51 | 7 | 0 | 0 | 76 | 3 | | 78 | | | | | | | | | | | | B.10.3 | Zmiany wartości netto wynikające z nominalnych zysków (+)/strat (−) z tytułu posiadania majątku | 134 | 10 | 38 | 96 | 10 | 288 | 4 | | 292 | | | BILANSE Aktywa | Pasywa | Rachunki | Ogółem | Wyroby i usługi (rozchody) | Zagranica | S.1 Gospodarka ogółem | S.15 INKgd | S.14 Gospodarstwa domowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.12 Instytucje finansowe | S.11 Instytucje niefinansowe | Kod | Transakcje i inne przepływy, zasoby i pozycje bilansujące | S.11 Instytucje finansowe | S.12 Instytucje finansowe | S.13 Instytucje rządowe i samoządowe | S.14 Gospodarstwa domowe | S.15 INKgd | S.1 Gospodarka ogółem | Zagranica | Wyroby i uslugi (rozchody) | Ogółem | Rachunki | IV.1.Bilans otwarcia | 9922 | | 0 | 9922 | 324 | 2822 | 1591 | 144 | 5041 | AN. | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | IV.1.Bilans otwarcia | | | 6047 | | | 6047 | 243 | 1698 | 1001 | 104 | 3001 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 3875 | | 0 | 3875 | 81 | 1124 | 590 | 40 | 2040 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 7365 | | 573 | 6792 | 172 | 1819 | 396 | 3508 | 897 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 1817 | 3384 | 687 | 289 | 121 | 6298 | 297 | | 6595 | | | | | | | | | | | | B.90 | Wartość netto | 4121 | 268 | 1300 | 4352 | 375 | 10416 | 276 | | 10692 | | | IV.2.Zmiany w bilansie | | | | | | | | | | | Ogółem changes in assets | | | | | | | | | | IV.2.Zmiany w bilansie | | | 482 | | 0 | 482 | 25 | 110 | 56 | 1 | 290 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | | | 289 | | | 289 | 21 | 61 | 25 | − 1 | 182 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 193 | | 0 | 193 | 4 | 49 | 30 | 2 | 108 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 787 | | 57 | 730 | 33 | 199 | 123 | 294 | 81 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 155 | 285 | 176 | 33 | 28 | 677 | 91 | | 767 | | | | | | | | | | | | B.10 | Changes in Wartość netto, Ogółem | 216 | 10 | 2 | 276 | 31 | 535 | − 34 | | 501 | | | | | | | | | | | | B.10.1 | wynikające z: | 65 | 4 | − 38 | 178 | 21 | 230 | − 38 | | 192 | | | | | | | | | | | | B.10.2 | Oszczędności i transferów kapitałowych | 17 | − 4 | 2 | 2 | 0 | 17 | 0 | | 17 | | | | | | | | | | | | B.10.3 | Nominalne zyski /straty z tytułu posiadania majątku | 134 | 10 | 38 | 96 | 10 | 288 | 4 | | 292 | | | IV.3.Bilans zamknięcia | | | 0 | 10404 | 349 | 2932 | 1647 | 145 | 5331 | AN | Aktywa niefinansowe | | | | | | | | | | IV.3.Bilans zamknięcia | | | 6336 | | | 6336 | 264 | 1759 | 1026 | 103 | 3183 | AN.1 | Aktywa produkowane | | | | | | | | | | | | 4068 | | 0 | 4068 | 85 | 1173 | 620 | 42 | 2148 | AN.2 | Aktywa nieprodukowane | | | | | | | | | | | | 8152 | | 630 | 7522 | 205 | 2018 | 519 | 3802 | 978 | AF | Aktywa/pasywa finansowe | 1972 | 3669 | 863 | 322 | 149 | 6975 | 388 | | 7362 | | | | | | | | | | | | B.90 | Wartość netto | 4337 | 278 | 1302 | 4628 | 406 | 10951 | 242 | | 11193 | | | AGREGATY 8.88. Agregaty stanowią łączne wskaźniki wyników działalności gospodarki ogółem i kluczowe wielkości do celów analiz makroekonomicznych oraz porównań w czasie i przestrzeni. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W CENACH RYNKOWYCH (PKB) 8.89. Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych stanowi końcowy rezultat działalności produkcyjnej krajowych jednostek produkcyjnych. Może on być zdefiniowany trzema sposobami: a) PKB stanowi sumę wartości dodanych poszczególnych sektorów instytucjonalnych lub poszczególnych gałęzi plus podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów (które nie są przydzielone do sektorów czy gałęzi). Jest on też pozycją bilansującą rachunku produkcji gospodarki ogółem. b) PKB stanowi sumę końcowego popytu krajowego (ostatecznego wykorzystania wyrobów i usług przez krajowe jednostki instytucjonalne, tj. spożycia ostatecznego i akumulacji brutto) plus wywóz i minus przywóz wyrobów i usług. c) PKB stanowi sumę rozchodów na rachunku tworzenia dochodów gospodarki ogółem (koszty związane z zatrudnieniem, podatki związane z produkcją i przywozem pomniejszone o subsydia, nadwyżka operacyjna brutto oraz dochód mieszany gospodarki ogółem). 8.90. Poprzez odjęcie zużycia środków trwałych od PKB otrzymujemy produkt krajowy netto w cenach rynkowych (PKN). NADWYŻKA OPERACYJNA GOSPODARKI OGÓŁEM 8.91. Nadwyżka operacyjna brutto (lub netto) gospodarki ogółem stanowi sumę nadwyżek operacyjnych brutto (lub netto) poszczególnych gałęzi lub poszczególnych sektorów instytucjonalnych. DOCHÓD MIESZANY GOSPODARKI OGÓŁEM 8.92. Dochód mieszany brutto (lub netto) gospodarki ogółem jest identyczny jak dochód mieszany brutto (lub netto) sektora gospodarstw domowych. DOCHÓD PRZEDSIĘBIORCY GOSPODARKI OGÓŁEM 8.93. Dochód przedsiębiorcy brutto (lub netto) gospodarki ogółem stanowi sumę dochodów przedsiębiorcy brutto (lub netto) poszczególnych sektorów. DOCHÓD NARODOWY (W CENACH RYNKOWYCH) 8.94. Dochód narodowy brutto (lub netto) (w cenach rynkowych) reprezentuje dochody pierwotne otrzymywane przez krajowe jednostki instytucjonalne: koszty związane z zatrudnieniem, podatki związane z produkcją i przywozem pomniejszone o subsydia, dochody z tytułu własności (otrzymywane pomniejszone o płacone), nadwyżkę operacyjną (brutto lub netto) oraz dochód mieszany (brutto lub netto). Dochód narodowy brutto (w cenach rynkowych) jest równy PKB minus dochody pierwotne płacone przez jednostki krajowe jednostkom zagranicznym plus dochody pierwotne otrzymywane przez jednostki krajowe z zagranicy. Dochód narodowy brutto (w cenach rynkowych) jest co do koncepcji identyczny z produktem narodowym brutto (PNB) (w cenach rynkowych), tak jak był dotychczas rozumiany zgodnie z zasadami rachunków narodowych. Jednakże PNB był w ESA 79 obliczany odmiennie [6] 99 PNB (w cenach rynkowych) był obliczany w ESA 79 poprzez dodanie do produktu krajowego brutto (w cenach rynkowych) wynagrodzenia pracowniczego i dochodów z tytułu własności otrzymanych z zagranicy oraz odjęcie odpowiednich przepływów wypłaconych zagranicy. 99. Dochód narodowy nie jest koncepcją produkcyjną ale dochodową, co jest bardziej istotne w ujęciu netto, tj. po odjęciu zużycia środków trwałych. DOCHÓD NARODOWY DO DYSPOZYCJI 8.95. Dochód narodowy do dyspozycji brutto (lub netto) stanowi sumę dochodów do dyspozycji brutto (lub netto) sektorów instytucjonalnych. Dochód narodowy do dyspozycji brutto (lub netto) jest równy dochodowi narodowemu brutto (lub netto) (w cenach rynkowych) minus transfery bieżące (podatki od dochodów, majątku itp., składki na ubezpieczenia społeczne, świadczenia społeczne i inne transfery bieżące) płacone jednostkom zagranicznym plus transfery bieżące otrzymywane przez jednostki krajowe z zagranicy. OSZCZĘDNOŚCI 8.96. Ten agregat mierzy tę część dochodu narodowego do dyspozycji, która nie jest wykorzystywana na spożycie ostateczne. Oszczędności brutto (lub netto) stanowią sumę oszczędności brutto (lub netto) poszczególnych sektorów instytucjonalnych. ZEWNĘTRZNE SALDO BIEŻĄCE 8.97 Pozycja bilansująca rachunku zewnętrznego dochodów pierwotnych i transferów bieżących reprezentuje nadwyżkę (jeśli jest ujemna) lub deficyt (jeśli jest dodatnia) gospodarki ogółem w jej bieżących transakcjach (handel wyrobami i usługami, dochody pierwotne, transfery bieżące) z zagranicą. WIERZYTELNOŚCI (+) LUB ZADŁUŻENIE (−) NETTO GOSPODARKI OGÓŁEM 8.98. Wierzytelności (+) lub zadłużenie (−) netto gospodarki ogółem stanowią sumę wierzytelności lub zadłużenia netto sektorów instytucjonalnych. Reprezentują one przychody netto, które gospodarka ogółem udostępnia zagranicy (jeśli są dodatnie) lub otrzymuje z zagranicy (jeśli są ujemne). Wierzytelności (+) lub zadłużenie (−) netto gospodarki ogółem są równe, ale z przeciwnym znakiem, zadłużeniu (−) lub wierzytelnościom (+) netto zagranicy. WARTOŚĆ NETTO GOSPODARKI OGÓŁEM 8.99. Wartość netto gospodarki ogółem stanowi sumę wartości netto sektorów instytucjonalnych. Reprezentuje ona wartość aktywów niefinansowych gospodarki ogółem minus saldo aktywów i pasywów finansowych zagranicy. PREZENTACJA MACIERZOWA 8.100. Poprzednie części niniejszego rozdziału prezentowały kolejność kont podstawowych. Przyjęte w systemie koncepcje i definicje pozwalają jednocześnie na inne metody prezentacji. Służy to uzyskaniu dodatkowych informacji o zagadnieniu i umożliwia odmiennego rodzaju analizy. 8.101. Tabela przepływów międzygałęziowych jest szeroko wykorzystywanym macierzowym schematem dla dostarczania szczegółowych i zgodnie uporządkowanych informacji o przepływach wyrobów i usług oraz o strukturze kosztów produkcji. Macierz ta zawiera więcej informacji niż konta podstawowe dla wyrobów i usług, produkcji oraz tworzenia dochodów; na przykład spożycie ostateczne jest pokazane według grup produktów czy gałęzi pochodzenia, a zużycie pośrednie jest pokazane zarówno według grup produktów czy gałęzi pochodzenia jak i według grup produktów czy gałęzi przeznaczenia. Rozbite powiązania między tymi rachunkami są w ESA dalej rozwinięte w tabelach podaży i wykorzystania poprzez wyszczególnienie produkcji globalnej grup produktów według gałęzi. 8.102. Pozostała część niniejszej sekcji wykaże, po pierwsze — że pełna kolejność rachunków i pozycji bilansujących może też być zaprezentowana w postaci macierzy. W macierzy tej prezentowane są wszystkie transakcje — odpowiednio — dla gospodarki ogółem i zagranicy. Dodatkowo włączony jest też zagregowany rachunek wyrobów i usług. 8.103. Następnie — omówione będą ogólne cele, którym może służyć macierz rachunkowa. Zasadniczą cechą takiej macierzy jest szeroki zakres możliwości jej rozszerzania lub kondensowania w zależności od specyficznych okoliczności i potrzeb. Na koniec — zostanie zilustrowane — jak macierz ta jest wykorzystywana w praktyce. W szczególności, zostaną zaprezentowane związki między tabelami podaży i wykorzystania a rachunkami sektorowymi poprzez dodanie rachunków pracy i ukazanie ich w schemacie Macierzy Przepływów Społecznych (SAM). SAM służy, m.in. umożliwieniu bardziej zintegrowanych analiz zagadnień polityki gospodarczej i społecznej, włączając bezrobocie. PREZENTACJA MACIERZOWA RACHUNKÓW ESA 8.104. Tabela 8.19 odzwierciedla pełną sekwencję rachunków i pozycji bilansujących w postaci macierzy. Uwzględnione w niej rachunki podziału pierwotnego dochodów, wykorzystania dochodów oraz innych zmian aktywów nie zostały wewnętrznie podzielone. Poza tym, pozostawione jest do wyboru, łączenie bądź nie, w jeden rachunek, redystrybucji dochodów w naturze z wtórnym podziałem dochodów. I na koniec — włączony został rachunek rejestrujący wartość netto. 8.105. Dane liczbowe prezentowane w tabelach niniejszej sekcji odpowiadają dokładnie przykładowi numerycznemu opracowanemu w poprzedniej części niniejszego rozdziału. Zapisy dotyczące pozycji bilansujących zostały obwiedzione wyraźnymi liniami. 8.106. Zapis macierzowy pozwala, aby każda transakcja była reprezentowana przez pojedynczy zapis, a o charakterze transakcji można wnioskować na podstawie jej pozycji. Każdy rachunek jest reprezentowany przez parę wiersza i kolumny oraz — zgodnie z przyjętą konwencją — przychody pokazane są w wierszach, a rozchody — w kolumnach. Dla przykładu, produkt krajowy netto (1602) jest opłacany przez producentów gospodarki i otrzymywany na rachunku podziału pierwotnego dochodów. Tabela 8.19 pokazuje to w komórce (3,2), to jest na przecięciu wiersza 3 i kolumny 2. Ponieważ transakcje dokonywane z zagranicą są w tabeli tej wydzielone na odrębnym rachunku, stąd jej pozycje na przekątnej, to jest komórki (3,3), (4,4), (5,5), (6,6), (7,7) i (8,8), zawierają jedynie transakcje dokonywane wśród jednostek krajowych. 8.107. Wiersz i kolumna "ogółem" nie zostały nazwane. Ich główną funkcją w macierzy rachunkowej jest zapewnienie, że wszystkie rachunki są faktycznie całkowicie bilansowane, w sensie równości dochodów ogółem (suma wierszy) z wydatkami ogółem (suma kolumn). Z kolei, znaczące pozycje bilansujące, które łączą kolejne rachunki, mogą być wyprowadzone tylko wtedy, gdy powyższy warunek jest spełniony. 8.108. Wiersz l pokazuje wykorzystanie wyrobów i usług w cenach nabycia: spożycie pośrednie (1904) — na przecięciu z kolumną 2, spożycie ostateczne (1371) — na przecięciu z kolumną 5, akumulację kapitału brutto (414) — na przecięciu z kolumną 7 oraz wywóz (536) — na przecięciu z kolumną 14. 8.109. Elementy w wierszu l sumują się na wykorzystanie wyrobów i usług ogółem w cenach nabycia (4225). Kolumna l prezentuje podaż wyrobów i usług (także, oczywiście, ogółem równą 4225). Produkcja globalna (w cenach bazowych) plus podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów (3728) jest pokazana na przecięciu z wierszem 2. Przywóz (497) pochodzi z rachunku zewnętrznego wyrobów i usług (wiersz 14). 8.110. Wiersz 2 pokazuje produkcję globalną (w cenach bazowych) plus podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów. Z uwagi na tę wycenę, suma wiersza 2 (3728) oraz odpowiadająca jej suma kolumny 2, zawierają w sobie podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów. Gwarantuje to włączenie tych podatków w pozycję bilansującą kolumny 2 — produkt krajowy netto (PKN) — patrz komórka (3,2). Większość pozycji bilansujących może być obliczana w ujęciu brutto lub netto. W macierzy tej wszystkie pozycje bilansujące są pokazane w ujęciu netto. Zużycie środków trwałych (222) umieszczona jest bezpośrednio na sub-rachunku kapitałowym rejestrującym nabycie aktywów niefinansowych (wiersz 7 na przecięciu z kolumną 2). 8.111. Wiersz 3 pokazuje uzyskane przez gospodarkę ogółem dochody pierwotne: produkt krajowy netto — w komórce (3,2), dochody z tytułu własności od pozostałych sektorów krajowych (341) — na przekątnej oraz przepływy dochodów pierwotnych z zagranicy (72) — w komórce (3,15). W macierzy tej nie jest rozdzielony rachunek podziału pierwotnego dochodów — wartość dodana opłacana przez producentów nie jest rozdzielona na poszczególne kategorie, tak jak jest to rejestrowane na rachunku tworzenia dochodów. 8.112. Pomijając pozycję na przekątnej, kolumna 3 zawiera dochody pierwotne płacone zagranicy (41) — w komórce (15,3) oraz pozycję bilansującą — dochód narodowy netto (1633), który łączy ten rachunek z rachunkiem następnym. 8.113. W macierzy tej pozostawiono do wyboru, łączenie bądź nie, w jeden rachunek, redystrybucji dochodów w naturze z wtórnym podziałem dochodów. Jeśli redystrybucja dochodów w naturze nie jest pokazana, wtedy pozycja na przekątnej zawiera transfery bieżące, z wyłączeniem transferów socjalnych w naturze dokonywanych między sektorami będącymi rezydentami (1096). Transfery te obejmują podatki od dochodów, majątku itp., składki na zabezpieczenia społeczne i świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze oraz pozostałe transfery bieżące. Jeśli redystrybucja dochodów w naturze jest włączona, wtedy pozycja na przekątnej rachunku 4 rejestruje także transfery socjalne w naturze: zagregowane z przepływami pozostałych transferów bieżących i jest równa 1315. W obu przypadkach wiersz 4 otwiera się dochodem narodowym netto, podczas gdy transfery bieżące z zagranicy (10) rejestrowane są w komórce (4,15). W dodatku do pozycji na przekątnej, kolumna 4 pokazuje bieżące transfery przekazywane zagranicy (39) — w komórce (15,4), podczas gdy pozycja bilansująca — (skorygowany) dochód narodowy do dyspozycji (1604) — jest umieszczony na rachunku wykorzystania (skorygowanego) dochodu do dyspozycji. 8.114. Jeśli redystrybucja dochodów w naturze jest włączona, wtedy rachunek 5 jest rachunkiem skorygowanego dochodu do dyspozycji. W przeciwnym przypadku — rachunek ten jest rachunkiem dochodu do dyspozycji. Na poziomie zagregowanym jest to tylko kwestia terminologii, gdyż dochód do dyspozycji ogółem jest równy skorygowanemu dochodowi do dyspozycji ogółem, a spożycie ostateczne ogółem jest równe spożyciu skorygowanemu ogółem. Pomijając dochód do dyspozycji, wiersz tego rachunku rejestruje korektę z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach krajowych funduszy emerytalnych (l1) — na przekątnej oraz korektę z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach zagranicznych funduszy emerytalnych (0) — w kolumnie 15. Kolumna tego rachunku zawiera, w dodatku do spożycia (1371) i pozycji na przekątnej — korektę z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach zagranicznych funduszy emerytalnych (0) — patrz komórka (15,5) oraz pozycję bilansującą- oszczędności netto — które są umieszczone na pierwszym sub-rachunku kapitałowym (rachunek 6). 8.115. Dla rachunku kapitałowego zostały wydzielone dwa sub-rachunki. Pierwszy — w wierszu rachunku zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych — oszczędności netto, jest powiększony o transfery kapitałowe otrzymywane od sektorów krajowych (61) — patrz komórka (6,6) oraz — z zagranicy (1) -patrz komórka (6,16). W kolumnie tego rachunku są pokazane wymagalne przelewy kapitałowe sektorom krajowym i zagranicy (4) — patrz komórka (16,6). Prowadzi to do uzyskania pozycji bilansującej — zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych (230), która jest przenoszona na rachunek zmian w bilansie (rachunek 11). 8.116. Drugi — w wierszu rachunku nabycia aktywów niefinansowych — prezentuje amortyzację środków trwałych (komórka 7,2), nabycie pomniejszone o rozdysponowanie niefinansowych aktywów nieprodukowanych przez jednostki będące rezydentami (0) — patrz komórka (7,7) i przez jednostki niebędące rezydentami (0) — patrz komórka (7,17) oraz zmiany aktywów wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych (833) — patrz komórka (7,12). Prowadzi to do uzyskania łącznej sumy, która jest dostępna dla rezydentów na nabycie aktywów. Nabycie to jest pokazane w dwóch etapach: najpierw — nabycie aktywów niefinansowych — w kolumnie tego rachunku, a następnie — nabycie aktywów finansowych (łącznie z aktywami zewnętrznymi) — w kolumnie następnego rachunku. Stąd, kolumna tego rachunku (rachunku 7) zawiera inwestycje brutto (komórka 1,7), pozycję na przekątnej (7,7) — omówioną wyżej, zmiany pasywów wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych (603) — patrz komórka (12,7) oraz pozycję bilansującą- wierzytelności netto gospodarki narodowej (38), która jest umieszczona na następnym rachunku (transakcji finansowych). 8.117. Rachunek 8 — rachunek finansowy — otwiera się wierzytelnościami netto gospodarki ogółem (komórka 8,7) i dodaje transakcje finansowe dokonywane między sektorami krajowymi (553) — na przekątnej oraz także zaciągnięcie netto zobowiązań zewnętrznych (50) — patrz komórka (8,18). Kolumna zawiera pozycję na przekątnej oraz nabycie netto aktywów finansowych zewnętrznych (88) — w komórce (18,8). Oczywiście zaciągnięcie netto zobowiązań zewnętrznych plus wierzytelności netto gospodarki ogółem jest równe nabyciu netto aktywów finansowych zewnętrznych — tak więc także i na tym rachunku jest osiągnięte zbilansowanie wiersza z kolumną. 8.118. Rachunek innych zmian aktywów (rachunek 9) rejestruje w wierszu — zmiany aktywów wynikające z innych zmian (379) — patrz komórka (9,12), a w kolumnie — zmiany pasywów wynikające z innych zmian (74) — patrz komórka (12,9) oraz pozycję bilansującą — zmiany wartości netto wynikające z innych zmian (305) — patrz komórka (11,9). 8.119. Ostatnie cztery rachunki gospodarki ogółem odnoszą się do bilansów i zmian w nich. Pierwszy — bilans otwarcia — podaje w wierszu zasoby aktywów na otwarcie (16714) — patrz komórka (10,12), a w kolumnie — zasoby pasywów na otwarcie (6298) — patrz komórka (12,10) oraz wartość netto na otwarcie (10416) — patrz komórka (13,10). Następny — rachunek zmian w bilansie — rejestruje w wierszu oba składniki tych zmian — patrz komórki (l 1,6) i (l 1,9) oraz w kolumnie — zmiany wartości netto ogółem (535) — patrz komórka (13,11). Kolejny — bilans zamknięcia — prezentuje w wierszu: zasoby pasywów na otwarcie (komórka 12,10), oba składniki zmian pasywów (komórki 12,7 i 12,9) oraz wartość netto na zamknięcie (10951) — patrz komórka (12,13). Oczywiście suma tych elementów równa się zasobom aktywów w dniu zamknięcia, które są również obliczane w kolumnie tego rachunku: zasoby aktywów na otwarcie (komórka 10,12) plus oba składniki zmian aktywów — patrz komórki (7,12) i (9,12). Ostatni — specjalny rachunek wartości netto — podaje w wierszu wartość netto na otwarcie (komórka 13,10) i zmiany wartości netto ogółem (komórka 13,11) oraz — w kolumnie — wartość netto na zaniknięcie (komórka 12,13). 8.120. Te same rachunki, chociaż w nieco większej agregacji, jakie były uwzględnione dla gospodarki ogółem, są wykazane dla zagranicy. Pierwszy — rachunek zewnętrzny wyrobów i usług (wymiany wyrobów i usług z zagranicą) — prezentuje w wierszu — przywóz dokonywany przez gospodarkę ogółem (komórka 14,1) oraz w kolumnie — wywóz (komórka 1,14) i pozycję bilansującą (komórka 15,14) — saldo zewnętrzne wyrobów i usług (saldo wymiany wyrobów i usług z zagranicą) (− 39). Należy zwrócić uwagę, że wszystkie pozycje bilansujące rachunków zagranicy są widziane z perspektywy zagranicy. Dlatego, dla uzyskania odpowiednich agregatów dla gospodarki ogółem — należy odwrócić znak. 8.121. Drugi — rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących — rejestruje pozycję bilansującą poprzedniego rachunku, a także dochody pierwotne, transfery bieżące i korektę z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych odpowiednio — dla i z zagranicy. Pozycje te zostały już omówione powyżej. Prowadzą one do uzyskania zewnętrznego salda bieżącego (salda obrotów bieżących z zagranicą) (− 41) — pokazanego w komórce (16,15). 8.122. Trzeci — rachunek kapitałowy zagranicy — także został podzielony na dwa sub-rachunki: jeden — dla zewnętrznego salda bieżącego (salda obrotów bieżących z zagranicą), transferów kapitałowych dla i z zagranicy oraz pozycji bilansującej — zmian zewnętrznej pozycji finansowej netto wynikających z zewnętrznego salda bieżącego (salda obrotów bieżących z zagranicą) i transferów kapitałowych (− 38) — patrz komórka (21,16); drugi — dla zmian aktywów wynikających z zewnętrznego salda bieżącego (salda obrotów bieżących z zagranicą) i transferów kapitałowych (50) — patrz komórka (17,22), nabycia pomniejszonego o rozdysponowanie niefinansowych aktywów nieprodukowanych dokonywanego przez jednostki nie będące rezydentami — patrz komórka (7,17), zmian pasywów wynikających z zewnętrznego salda bieżącego (salda obrotów bieżących z zagranicą) i transferów kapitałowych (88) — patrz komórka (22,17) oraz pozycji bilansującej — wierzytelności netto zagranicy (− 38) — przenoszonej na następny rachunek. 8.123. Czwarty — rachunek finansowy — podaje w wierszu: nabycie netto aktywów finansowych zewnętrznych (komórka 18,8) oraz wierzytelności netto zagranicy (komórka 18,17), a w kolumnie — zaciągnięcie netto zobowiązań zewnętrznych (komórka 8,18). Piąty — rachunek innych zmian aktywów — prezentuje takie zmiany aktywów w wierszu (7) — patrz komórka (19,22) oraz — w kolumnie — takie zmiany pasywów (3) — patrz komórka (22,19), a także pozycję bilansującą — zmiany zewnętrznej pozycji finansowej netto wynikające z innych zmian (4) — patrz komórka (21,19). 8.124. Ostatnie — bilanse zagranicy — są analogiczne jak bilanse gospodarki ogółem. Elementy nie wspomniane jeszcze powyżej to: zasoby aktywów zewnętrznych na otwarcie (573) — patrz komórka (20,22), zasoby pasywów zewnętrznych na otwarcie (297) — patrz komórka (22,20), zewnętrzna pozycja finansowa netto zagranicy wobec gospodarki ogółem na otwarcie (276) — patrz komórka (23,20), zmiany ogółem zewnętrznej pozycji finansowej netto zagranicy (− 34) — patrz komórka (23,21) oraz pozycja finansowa zagranicy wobec gospodarki ogółem na zamknięcie (242) — patrz komórka (22,23). 8.125. Ten zredukowany format macierzy może być, następnie, zdezagregowany dla pokazania pełnej kolejności rachunków, łącznie ze szczegółami dla podmiotów realizujących transakcje oraz dla kategorii transakcji. Należy jednak zwrócić uwagę, że pełne potencjalne możliwości takiej macierzy rachunkowej będą wykorzystane, jeśli nie wszystkie rachunki zostaną uszczegółowione w ten sam sposób, ale dla każdego z nich wybrana będzie najbardziej odpowiednia klasyfikacja. Kwestia ta omówiona jest szerzej w następnej sekcji niniejszego rozdziału. WŁASNOŚCI MACIERZY RACHUNKOWYCH 8.126. Każdy zapis w macierzy zagregowanej, takiej jak tabela 8.19, może być uważany za łączną sumę ogółem sub-macierzy, w której prezentowane są włączone w nią kategorie podmiotów realizujących transakcje albo wynik realizacji zestawu odnośnych transakcji. Bardzo użyteczna przy prezentacji rachunków w postaci macierzy jest możliwość wyboru różnych rodzajów podmiotów realizujących transakcje i ich grupowania dla poszczególnych rachunków, bez potrzeby rezygnacji ze zgodności i integracji pełnego systemu rachunkowego. Oznacza to, że można stosować "wielokrotne upodmiotowienie i usektorowienie" poprzez wybór na każdym rachunku najbardziej odpowiednich — dla zestawu rozważanych przepływów ekonomicznych — jednostek i ich klasyfikacji. 8.127. Każdy rachunek może być podzielony — z zasady — dwoma odmiennymi sposobami: poprzez rozdzielenie gospodarki ogółem na grupy jednostek lub poprzez określenie kategorii transakcji pokazywanych na rachunku dla różnych sub-rachunków. Dla przykładu, podział gospodarki ogółem na pierwszych pięciu rachunkach, może przebiegać następująco: a) wydzielenie produktów w bilansie płatności bieżących według towarów i usług oraz prezentowanie go według grup produktów; b) wydzielenie lokalnych jednostek rodzaju działalności na rachunku produkcji oraz prezentowanie go według gałęzi; c) wydzielenie jednostek instytucjonalnych na rachunkach podziału pierwotnego i wtórnego dochodów oraz wykorzystania dochodów i prezentowanie ich według sektorów (podsektorów) instytucjonalnych. 8.128. Podziały te mają dwie poważne konsekwencje. Po pierwsze — dla wszystkich kategorii transakcji wyróżnionych w pojedynczej komórce tych rachunków — staje się jasne, która grupa jednostek płacących wymieniła co, z którą grupą jednostek otrzymujących. Po drugie — wewnętrzne związki wśród różnych przepływów ekonomicznych są ukazywane poprzez szczegółową tzw. krzyżową klasyfikację. Dla przykładu, w przykładzie podanym w poprzednim punkcie — pojedynczy obieg dochodu jest prezentowany, na pośrednim poziomie, w następujących miejscach: a) submacierz (3,2) pokazuje, który podsektor instytucjonalny otrzymuje i od jakich gałęzi — wartość dodaną netto (naturalnie, na rachunkach podziału dochodów i rachunku wykorzystania dochodów mogą być zastosowane odmienne klasyfikacje i stąd te sub-macierze przestają być diagonalne); b) submacierze (4,3) i (5,4) pokazują, który podsektor instytucjonalny otrzymuje i od jakich podsektorów instytucjonalnych — dochody pierwotne i dochody do dyspozycji (naturalnie, na rachunkach podziału dochodów i rachunku wykorzystania dochodów mogą być zastosowane odmienne klasyfikacje i stąd te sub-macierze przestają być diagonalne); c) submacierz (1,5) pokazuje, która grupa produktów i przez które podsektory instytucjonalne jest konsumowana; oraz (d) submacierz (2,1) pokazuje, które gałęzie wytwarzają i jakie grupy produktów. 8.129. Wygodne jest, przy zestawianiu takiej macierzy, rozpoczęcie od zaprojektowania struktury rachunkowej, która będzie odpowiednia dla przewidywanych zastosowań. Następnie, wybierane są odpowiednie, dla poszczególnych rachunków, jednostki i klasyfikacje tych jednostek. W praktyce jednak, będzie to proces współzależny. Załóżmy na przykład, że występuje kategoria transakcji, dla której znane są tylko przychody i płatności ogółem podmiotów ją realizujących (wiersze i kolumna ogółem w sub — macierzy), a nie wiadomo kto komu płaci (wewnętrzna struktura submacierzy). Problem ten może być rozwiązany poprzez dodanie niepodzielonego, pozornego rachunku. 8.130. Można wyróżnić następujące ogólne własności prezentacji macierzowej rachunków: a) szczegółowa prezentacja macierzowa jest odpowiednia dla podejścia matematycznego wykorzystującego macierze algebraiczne; może to również być pomocne przy bilansowaniu rachunków; b) szczegółowa macierz prezentuje jednocześnie podział powiązanych transakcji według jednostek płacących i otrzymujących; w rezultacie, jest to odpowiednia forma dla ukazania (na poziomie pośrednim) wzajemnych związków między przepływami ekonomicznymi; obejmuje to te przepływy, które angażują dwa różne rodzaje jednostek (np. spożycie ostateczne różnych kategorii wyrobów i usług według podsektorów gospodarstw domowych); c) prezentacja macierzowa — dla danego zestawu rachunków podających przekrój transakcji według jednostek płacących i otrzymujących — jest bardziej zwięzła niż inne metody prezentacji; płatność dokonywana przez jedną jednostkę oraz otrzymanie przez inną jednostkę, zaangażowane w każdą transakcję — są reprezentowane przez pojedynczy zapis. 8.131. Macierz zagregowana dla gospodarki ogółem może służyć jako tabela odniesienia dla kolejnych, bardziej szczegółowych tabeli. Wkrótce po tym, jak czytelnik jest wprowadzony w szczegółową prezentację części systemu (tabele podaży i wykorzystania, rachunki sektorów itd.), relacje szczegółowych sub-macierzy do macierzy zagregowanej powinny być jasne dzięki systemowi kodów. Forma macierzy jest szczególnie korzystna jeśli nie jest możliwe, lub nie jest pożądane, pokazywanie tej samej szczegółowości na wszystkich rachunkach systemu. 8.132. Prezentacja macierzowa stanowi odpowiednie narzędzie dla wykorzystania elastyczności systemu. Na przykład, można dalej przedstawić wzajemne związki między aspektami społecznymi i ekonomicznymi systemu ukazując je w Macierzy Przepływów Społecznych (skrót ang. — SAM). Ujęcie w postaci macierzy SAM jest przedstawione i zilustrowane w następnej sekcji niniejszego rozdziału. ZASTOSOWANIE MACIERZY W ZREDUKOWANYM FORMACIE DO SPECYFICZNYCH RODZAJÓW ANALIZ 8.133. Tabele podaży i wykorzystania mogą stosować takie klasyfikacje według wierszy i kolumn, które są najbardziej odpowiednie dla opisu analizowanych procesów ekonomicznych, konkretnie procesów produkcji i wykorzystania produktów. Macierze te jednak nie włączają wzajemnych związków między wartością dodaną a końcowymi wydatkami. Rozszerzenie tabeli podaży i wykorzystania (czy tabeli przepływów międzygałęziowych) dla pokazania pełnego obiegu przepływu dochodów na poziomie pośrednim, stanowi zasadniczą cechę Macierzy Przepływów Społecznych (SAM). 8.134. SAM jest tu definiowana jako: Prezentacja rachunków ESA w postaci macierzy, która pokazuje związki między tabelą podaży i wykorzystania a rachunkami sektorów. Macierze SAM zwykle koncentrują się na roli człowieka w gospodarce, która może być odzwierciedlona m.in. poprzez wprowadzenie specjalnego przekroju sektora gospodarstw domowych oraz rozbite przedstawienie rynków pracy (tzn. wyróżnienie różnych kategorii pracujących). 8.135. Szczególną kwestią społeczną jest poziom i struktura zatrudnienia (bezrobocia). SAM dostarcza na ten temat łączną dodatkową informację — poprzez podział kosztów związanych z zatrudnieniem według rodzajów pracujących. Podział ten stosowany jest zarówno do wykorzystania pracy według gałęzi (jak jest to pokazane w tabelach podaży i wykorzystania) jak i do podaży pracy według podgrup społeczno — gospodarczych (jak jest to pokazane na rachunku podziału pierwotnego gospodarstw domowych). Wynika stąd, że macierz odzwierciedla nie tylko podaż i wykorzystanie różnych grup produktów, ale także podaż i wykorzystanie różnych kategorii usług pracy. 8.136. Klasyfikacja pracujących (łącznie z osobami pracującymi na własny rachunek) może bazować na połączeniu pochodzenia i (głównych) charakterystyk pracy, takich jak płeć, wykształcenie, wiek oraz miejsce zamieszkania — z jednej strony, a zawód, rodzaj umowy o pracę (w pełnym / niepełnym wymiarze czasu pracy, stała / tymczasowa) oraz region i podsektor pracujących — z drugiej. Przy ustalaniu takiej klasyfikacji powinno być również wzięte pod uwagę to, że zmiany zróżnicowania wewnątrzgrupowego relatywnej stawki wynagrodzenia są mniejsze niż zróżnicowania międzygrupowego. Klasyfikacja pracujących według gałęzi jest mniej istotna, gdyż jest już ona pokazana w macierzy SAM poprzez tzw. krzyżową klasyfikację wartości dodanej. 8.137. Zarówno rezydenci pracujący w przedsiębiorstwach zagranicznych jak i nierezydenci pracujący w przedsiębiorstwach krajowych oraz pracownicy tymczasowo pracujący za granicą — powinni być rozdzieleni. W ten sposób, zatrudnienie może być oszacowane poprzez obliczenie liczby (narodowych) jednostek osób zatrudnionych. Oczywiste jest, że liczba ta obejmuje pracujących na własny rachunek, dla których przypisane umownie wynagrodzenie za pracę może być, w macierzy SAM, oddzielone od reszty dochodu mieszanego netto. Tabela 8.19 — Prezentacja macierzowa pełnej kolejności rachunków i pozycji bilansujących dla gospodarki ogółem Rachunki | 0. Towarów i usług | I.-IV. GOSPODARKA OGÓŁEM | V. ZAGRANICA | Ogółem | | 1 | I. Produkcji | II.1. Podziału pierwotnego dochodów | II.2./3. Podziału wtórnego dochodów i redystrybucji dochodów w naturze | II.4. Wykorzystania (skorygowanyych) dochodów do dyspozycji | III.1.1. Oszczędności i transferów kapitałowych | III.1.2. Nabycia aktywów niefinansowych | III.2. Finansowy | III.3. Innych zmian aktywów | IV.1. Bilans otwarcia | IV.2. Zmiany w bilansie | IV.3. Bilans zamknięcia | Wartość netto | V.1. Zewnętrzny towarów i usług | V.2. Zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących | V.3.1.1. Oszczędności i transferów kapitałowych | V.3.1.2. Nabycia aktywów niefinansowych | V.3.2. Finansowy | V.3.3. Innych zmian aktywów | V.4.1. Bilans otwarcia | V.4.2. Zmiany w bilansie | V.4.3. Bilans zamknięcia | Wartość netto | | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 0. Towarów i usług | 1 | Towarów i usług (produktów) | Marże handlowe i transportowe | | | Spożycie pośrednie | | Środki trwałe brutto | | | | | | | Wywóz towarów i usług | | | | | | | | | | | 0 | 1904 | | | 1371 | | 414 | | | | | | | 536 | | | | | | | | | | 4225 | GOSPODARKA OGÓŁEM | I. Produkcji | 2 | Produkcja globalna i podatki od produktów pomniejszone o dotacje do produktów | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 3728 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 3728 | II.1. Podziału pierwotnego dochodów | 3 | | Produkt krajowy netto | Dochody z tytułu własności | | | | | | | | | | | | Dochody pierwotne z zagranicy | | | | | | | | | | | | 1602 | 341 | | | | | | | | | | | | 72 | | | | | | | | | 2015 | II.2./3. Podziału wtórnego dochodów i redystrybucji dochodów w naturze | 4 | | | Dochód narodowy netto | Transfery bieżące (1315) | | | | | | | | | | | Transfery bieżące z zagranicy | | | | | | | | | | | | | 1633 | 1096 | | | | | | | | | | | 10 | | | | | | | | | 2739 | II.4. Wykorzystania (skorygowanyych) dochodów do dyspozycji | 5 | | | | Skorygowany dochód do dyspozycji | Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych | | | | | | | | | | Korekta z tytułu zmiany udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych z zagranicy | | | | | | | | | | | | | | 1604 | 11 | | | | | | | | | | 0 | | | | | | | | | 1615 | III.1.1. Oszczędności i transferów kapitałowych | 6 | | | | | Oszczędności netto | Transfery kapitałowe | | | | | | | | | | Transfery kapitałowe z zagranicy | | | | | | | | | | | | | | 233 | 61 | | | | | | | | | | 1 | | | | | | | | 295 | III.1.2. Nabycia aktywów niefinansowych | 7 | | Zużycie środków trwałych | | | | | Nabycie pomniejszone o sprzedaż nie finansowych aktywów nie wytworzonych | | | | | Zmiany aktywów wynikające z oszczędności i transakcji kapitałowych | | | | | Nabycie pomniejszone o sprzedaż nie finansowych aktywów nie wytworzonych | | | | | | | | | | 222 | | | | | 0 | | | | | 833 | | | | | 0 | | | | | | | 1055 | III.2. Finansowy | 8 | | | | | | | Wierzytelności netto gospodarki ogółem | Nabycie netto aktywów finansowych (-zaciągniecie netto zobowiązań) | | | | | | | | | | Zaciągniecie netto zobowiązań zewnętrznych | | | | | | | | | | | | | | 38 | 553 | | | | | | | | | | 50 | | | | | | 641 | III.3. Innych zmian aktywów | 9 | | | | | | | | | | | | Zmiany aktywów wynikające z innych zmian | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 379 | | | | | | | | | | | | 379 | IV.1. Bilans otwarcia | 10 | | | | | | | | | | | | Zasoby aktywów na otwarcie | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 16714 | | | | | | | | | | | | 16714 | IV.2. Zmiany w bilansie | 11 | | | | | | Zmiana wartość netto wynikająca z oszczędności i transferów kapitałowych | | | Zmiana wartości netto wynikająca z innych zmian | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 230 | | | 305 | | | | | | | | | | | | | | | 535 | IV.3. Bilans zamknięcia | 12 | | | | | | | Zmiany pasywów wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | | Zmiany pasywów wynikające z innych zmian | Zasoby pasywów na otwarcie | | | Wartość netto na zamknięcie | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 603 | | 74 | 6298 | | | 10951 | | | | | | | | | | | 17926 | Wartość netto | 13 | | | | | | | | | | Wartość netto na otwarcie | Zmiana wartości netto. ogółem | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 10416 | 535 | | | | | | | | | | | | | 10951 | 8.138. W szczególności, porównanie: 1) dochodów z pracy wszystkich pracujących, jak jest pokazane w macierzy SAM, 2) dekompozycji tych dochodów na godziny przepracowane i średnie stawki wynagrodzeń na godzinę oraz 3) potencjalnej podaży pracy według rodzajów osób i grup gospodarstw domowych (w przeliczeniu na pełnozatrudnionych) dostarcza szczegółową informację o strukturze bezrobocia oraz zagregowany wskaźnik (wskaźnik bezrobocia w przeliczeniu na pełnozatrudnionych), który jest spójny, zarówno pod względem koncepcji jak i liczbowo, z innymi wskaźnikami makroekonomicznymi; można to także uzyskać ze schematu SAM. Ponadto, ustawienie obok siebie — w tym zbiorze danych — obliczonej liczby zatrudnionych (z wyłączeniem cudzoziemców) oraz potencjalnej siły roboczej — ukazuje bezrobocie, jak jest ono zwyczajowo definiowane. 8.139. Na tym etapie, może być użyteczne zaprezentowanie przykładu ilustrującego macierz SAM. Tabela 8.20 przedstawia, dla tego celu, przykład konstrukcji macierzy SAM, która rejestruje wszystkie wyróżnione w systemie transakcje (to jest, wszystkie przepływy, z wyłączeniem "innych zmian aktywów"). Główna nowość odnosi się do nowego znaczenia, które jest nadane rachunkowi tworzenia dochodów celem ułatwienia powiązania szczegółowych analiz rynku pracy z rachunkami narodowymi. Pokazana tu zagregowana macierz SAM rozumiana jest jako tabela zbiorcza, do której następnie można odnosić tabele bardziej szczegółowe. Możliwe rodzaje klasyfikacji, jakie mogą być zastosowane na poszczególnych rachunkach, są wskazane w nawiasach przy tytułach wierszy i kolumn. 8.140. Kolejność rachunków zamieszczona w tej macierzy jest taka sama jak w tabeli 8.19. Ze wstawienia tej tabeli w zagregowaną macierz SAM, wynika: a) usunięcie rachunku innych zmian aktywów, bilansu otwarcia, zmian w bilansie, bilansu zamknięcia i rachunku wartości netto, zarówno dla gospodarki ogółem jak i dla zagranicy, oraz usunięcie rachunku finansowego zagranicy; b) podział rachunku podziału pierwotnego dochodów i drugiego sub-rachunku kapitałowego; oraz c) połączenie obu sub-rachunków kapitałowych (z wyłączeniem środków trwałych brutto) oraz połączenie rachunku zewnętrznego wyrobów i usług z rachunkiem zewnętrznym dochodów pierwotnych i transferów bieżących. 8.141. Dwa pierwsze wiersze i kolumny tabeli 8.20 zawierają zagregowaną wersję tabeli podaży i wykorzystania, połączonej tu wyraźnie z innymi rachunkami systemu. Należy zwrócić uwagę, że wiersze i kolumny tabeli podaży (komórka 11,1) zostały transponowane. 8.142. Trzeci rachunek rejestruje tworzenie dochodów i odgrywa istotną rolę. Jest on klasyfikowany według kategorii nakładów pierwotnych: (1) wynagrodzeniem pracowniczym różnych rodzajów zatrudnionych, (2) podatków od produkcji pomniejszonych o subsydia produkcyjne, (3) nadwyżki operacyjnej netto i (4) dochodów mieszanych netto. 8.143. Rachunek ten umieszcza tu transakcje dokonywane między dwoma różnymi rodzajami jednostek. W szczególności, odnosi się to do kosztów związanych z zatrudnieniem, które są rejestrowane jako transakcja (praca w zamian za wynagrodzenie) zachodząca między jednostką instytucjonalną (pracodawcą) a osobą (pracownikiem). W tej macierzy SAM, osoby pracujące są uznawane za oddzielne jednostki, które otrzymują wynagrodzenie i dochody z tytułu innych kosztów związanych z zatrudnieniem na rachunku tworzenia dochodów i przekazują ten dochód do ich gospodarstw domowych na rachunku podziału pierwotnego dochodów. Jednostki te są następnie klasyfikowane do grup pracujących (w tym także osób pracujących na własny rachunek). Prezentacja ta służy zintegrowaniu analiz rynku pracy z rachunkami narodowymi. 8.144. Dochód mieszany (pozostały) i nadwyżka operacyjna pozostają w jednostce produkcyjnej, ale klasyfikacja jednostek produkcyjnych nie musi być taka sama jak na rachunku produkcji. W efekcie, zastosowanie pewnej klasyfikacji według podsektorów instytucjonalnych jest szczególnie stosowne dla nadwyżki operacyjnej i dochodu mieszanego. Pociąga to za sobą zastosowanie w macierzy SAM tzw. Krzyżowej klasyfikacji tych elementów wartości dodanej według gałęzi i podsektorów instytucjonalnych. 8.145. Ponieważ pozycja bilansująca w komórce (III, II) jest równa krajowej wartości dodanej ogółem, to kategorie nakładów pierwotnych obejmują wszystkich pracujących w przedsiębiorstwach krajowych. Wynagrodzenia i dochody z tytułu innych kosztów związanych z zatrudnieniem nierezydentów pracujących w przedsiębiorstwach krajowych są zatem, w kolumnie III, przekazywane zagranicy. Na rachunku III tylko wtedy uzyskiwana jest znacząca pozycja bilansująca w ujęciu narodowym, jeśli najpierw dodane są wynagrodzenia i dochody z tytułu innych kosztów związanych z zatrudnieniem rezydentów pracujących w przedsiębiorstwach zagranicznych. Jest to dokonywane w wierszu III i dla tego celu może być utworzona oddzielna kategoria — rezydentów pracujących w przedsiębiorstwach zagranicznych. Dodatkową korzyścią z włączenia tej kategorii jest ułatwienie szacunku zatrudnienia, jak jest to zwyczajowo definiowane. 8.146. W rezultacie powyższego, rachunek tworzenia dochodów jest zamknięty nową pozycją bilansującą (l473) znajdującą się między wartością dodaną netto ogółem a dochodem narodowym netto (DNN). Pozycja ta, nazwana dochodem wytworzonym netto ogółem, w cenach bazowych, podaje łączny dochód uzyskany przez jednostki instytucjonalne, będące rezydentami, w wyniku ich zaangażowania się w produkcję. 8.147. Rachunek podziału pierwotnego dochodów, w szczegółowej macierzy SAM, prezentuje dochód (dochody) z pracy gospodarstw domowych jako wkład jednego bądź kilku pracujących (w tym także pracujących na własny rachunek) członków gospodarstwa domowego. Będzie to wskazywać m.in. w jakim zakresie każda grupa gospodarstw domowych polega na zwielokrotnionych źródłach dochodów (pracy). Pomijając powyższe, kategorie transakcji na rachunkach podziału i wykorzystania dochodów są takie same jak w poprzedniej tabeli. 8.148. Przy projektowaniu macierzy SAM rachunek kapitałowy i finansowy zostały przemieszane z rachunkiem finansowym klasyfikowanym nie według sektorów instytucjonalnych, ale według rodzajów aktywów finansowych. W rezultacie, dezagregacja tej macierzy SAM może odzwierciedlać, według sektorów instytucjonalnych, zarówno nabycie pomniejszone o rozdysponowanie różnych rodzajów aktywów finansowych — patrz komórka (IX, VII) jak i zaciągnięcie pomniejszone o spłatę różnych rodzajów zobowiązań — patrz komórka (VII, IX). Obie te kategorie transakcji zostały powiązane na tyle, na ile uczestniczy w nich zagranica. Służy to włączeniu w tabelę 8.20 pozycji bilansującej — wierzytelności netto, chociaż z odwrotnym znakiem, gdy jest postrzegana z punktu widzenia gospodarki narodowej (komórka IX, XI). 8.149. Duża część łącznego wolumenu zmian wartości netto prawdopodobnie obejmuje zwiększenie aktywów trwałych. Dla szczególnie zainteresowanych dynamiką gospodarki, istotne jest pokazanie, w jakich gałęziach produkcji zostały rozszerzone zdolności wytwórcze. Jest to cel, włączonego do macierzy SAM, rachunku środków trwałych (rachunek VIII). Bardziej szczegółowa tabela będzie wtedy odzwierciedlać: a) w wierszach tego rachunku — kto i gdzie inwestuje — komórka (VIII, VII); oraz b) w kolumnach — gdzie kto inwestuje i w co — komórka (I, VIII). W tym przypadku — "kto" odnosi się do podsektora instytucjonalnego, "gdzie" — do gałęzi, a "co" — do grupy produktów. Poprzez ten rachunek środków trwałych macierz SAM pokazuje, na pośrednim poziomie, związki jakie istnieją między nakładami na środki trwałe według sektorów instytucjonalnych (jak jest to prezentowane na rachunku kapitałowym) a nakładami na środki trwałe według grup produktów (jak jest to zawarte w tabelach podaży i wykorzystania). 8.150. Tabela 8.21 służy ilustracji, jakiego rodzaju informacja może być uzyskana z bardziej szczegółowej macierzy SAM. Jej głównym celem jest pokazanie: a) obiegu przepływu dochodów, włączając podział dochodów z pracy według kilku kategorii pracujących; umożliwia to bardziej szczegółowe analizy związków między wartością dodaną gałęzi a dochodem pierwotnym podgrup gospodarstw domowych; b) współzależności między podziałem dochodu a strukturą produkcji; wynika to m.in. z różnych wzorców popytu różnych podgrup gospodarstw domowych; c) podziału oszczędności między podsektory, łącznie z podpodziałem środków trwałych według gałęzi inwestujących; umożliwia to bardziej szczegółowe analizy związków między środkami trwałymi podsektorów a środkami trwałymi według grup produktów. Liczba grup na każdym rachunku jest, do celów prezentacji, ograniczona do minimum. Oczywiście, w pełni rozwinięta macierz SAM powinna wyróżniać więcej kategorii dla poszczególnych rachunków. 8.151. Macierz SAM może służyć jako format do szacunku szerokiego zestawu rachunków, z uwagi na fakt, że integruje zarówno przepływy dochodów i wydatków jak i tabele podaży i wykorzystania na pośrednim poziomie. Stosowanie macierzy SAM jest szczególnie użyteczne, gdy zachodzi potrzeba pogodzenia szczegółowych informacji o, na przykład produkcji i handlu międzynarodowym z danymi bazowymi z, na przykład badania aktywności ekonomicznej ludności, badania budżetów gospodarstw domowych i badania inwestycji według gałęzi. Dodatkowo, wstawienie rachunków w schemat macierzy SAM oznacza, że do ich zbilansowania mogą być zastosowane macierze algebraiczne. 8.152. Zintegrowanie większej liczby danych bazowych pociąga za sobą możliwość dokonywania ocen i analiz określonych kwestii polityki w ujęciu kompleksowym. Ponadto, za pomocą macierzy SAM można powiązać kwestie pracujących i podziału dochodów ze wskaźnikami zorientowanymi bardziej makroekonomicznie; takimi jak wzrost produktu krajowego netto (PKN), równowaga bilansu płatniczego, stałe poziomy cen itp. Dodatkowo, macierz SAM dostarcza schemat oraz spójne (rok bazowy) dane dla modeli makroekonomicznych (równowagi ogólnej) ze szczegółowymi klasyfikacjami podmiotów realizujących transakcje, łącznie z gałęziami, rodzajami pracy i podgrupami gospodarstw domowych. 8.153. Tabela 8.22 pokazuje część informacji zawartych w rozwiniętej macierzy SAM. Pozwala ona na analizę łącznej wartości dodanej netto, tj. komórki (3,2) zagregowanej tabeli 8.20, za pomocą szkła powiększającego. Dla ułatwienia tzw. krzyżowego odniesienia do tabeli podaży i wykorzystania — gałęzie zaklasyfikowane są jedynie według sekcji NACE rev.l. Dochody z pracy kobiet i mężczyzn są pogrupowane według kategorii zawodów i miejsca zamieszkania pracujących. Nadwyżka operacyjna netto jest pokazana zgodnie z sektorem (podsektorem) przedsiębiorstwa, do którego należy zakład, a dochód mieszany netto — zgodnie z lokalizacją przedsiębiorstwa należącego do gospodarstwa domowego. W przykładzie tym, dochód mieszany zawiera jeszcze wynagrodzenie przypisane umownie pracującym na własny rachunek. Oczywiście, liczby w tej tabeli sumują się na odpowiadające im kwoty ogółem pokazane w tabeli 8.20 i 8.21. Na przykład, łączna wartość dodana netto pojawia się w prawym dolnym rogu. 8.154. Dodatkowe informacje jakie można uzyskać z takiej tabeli, obejmują następujące zagadnienia: a) udział dochodów z pracy kobiet według gałęzi i regionów; b) stopień koncentracji dochodów z pracy kobiet w określonych kategoriach zawodów, według gałęzi i regionów; c) struktura dochodów z pracy według zawodów w każdej gałęzi i regionie, dla obu płci; d) regionalny podział dochodów mieszanych według gałęzi; e) udział przedsiębiorstw publicznych oraz przedsiębiorstw i instytucji finansowych pod kontrolą zagraniczną w nadwyżce operacyjnej każdej gałęzi. 8.155. Szczegółowe informacje o wynagrodzeniu pracowniczym, zamieszczone w tej tabeli, pochodzą ze statystyki pracy; ich włączenie w schemat rachunków narodowych poprawi przydatność jak i wiarygodność zarówno tego źródła danych jak i rachunków narodowych. Dochody z pracy, jak przedstawiono w tej tabeli, mogą być rozdzielone na składnik wolumenu oraz cen według rodzajów pracy i gałęzi — odpowiednio: pracujących w przeliczeniu na pełnozatrudnionych oraz stawki wynagrodzeń (ważone, w przeliczeniu na pełne etaty). Poza tym, w pełni rozwinięta macierz SAM zawiera także tabelę pokazującą alokację tych dochodów z pracy i odpowiadających im pracujących, do grup gospodarstw domowych. Podobne transakcje mogą być pokazane dla dochodów z pracy przypisanych umownie osobom pracującym na własny rachunek. Zestaw danych zawierający oszacowane dochody z pracy przypisane umownie osobom pracującym na własny rachunek, jak również rozdzielenie wszystkich dochodów z pracy na składnik wolumenu oraz cen, stanowi szczegółowe dane z zakresu pracy, które są niezmiernie użyteczne dla wszelkiego rodzaju analiz oraz bezpośrednio związane ze wszystkimi istotnymi agregatami makroekonomicznymi, włączając zatrudnionych (to jest, łączną liczbę jednostek osób zatrudnionych) oraz pracujących w przeliczeniu na pełnozatrudnionych (to jest, łączny wolumen nakładów pracy). Tabela 8.20 — Przedstawienie Schematu Macierzy Rachunkowości Społecznej RACHUNEK | 0. Towarów i usług (produktów) | GOSPODARKA OGÓŁEM | ZAGRANICA | OGÓŁEM | | I = 1 | I. Produkcji (gałęzie) | II.1.1 Tworzenia dochodów (kategorie nakładów pierwotnych) | II.1 Podziału pierwotnego dochodów (sektory instytucjonalne) | II.2 Podziału wtórnego dochodów (sektory instytucjonalne) | II.4 Wykorzystania dochodów do dyspozycji (sektory instytucjonalne) | Kapitałowy (sektory instytucjonalne) | Środków trwałych brutto (gałęzie) | III.2 Finansowy (aktywa finansowe) | Bieżący | Kapitałowy | | II = 2 | III = 3a | IV = 3b | V = 4 | VI = 5 | VII = 6/7a | VIII = 7b | IX = 8 | X = 14/15 | XI = 16/17 | 0. Towarów i usług (produktów) I = 1 | I = 1 | Marże handlowe i transportowe | Spożycie pośrednie | | | | Spożycie | Przyrost zapasów | Środki trwałe brutto | | Wywóz towarów i usług | | | 0 | 1904 | | | | 1371 | 38 | 376 | | 536 | | 4225 | GOSPODARKA OGÓŁEM | I. Produkcji (gałęzie) | II = 2 | Produkcja globalna | | | | | | | | | | | | 3595 | | | | | | | | | | | 3595 | II.1.1 Tworzenia dochodów (kategorie nakładów pierwotnych) | III = 3a | | WARTOŚĆ DODANA (CENY BAZOWE) | | | | | | | | Koszty związane z zatrudnieniem — z zarganicy | | | | | 1469 | | | | | | | | 6 | | 1475 | II.1.2 Podziału pierwotnego dochodów (sektory instytucjonalne) | IV = 3b | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów | | DOCHÓD WYTWORZONY NETTO (CENY BAZOWE) | Dochody z tytułu własności | | | | | | Dochody z tytułu własności i podatki związane z produkcją pomniejszone o dotację — z zagranicy | | | | 133 | | 1473 | 341 | | | | | | 66 | | 2013 | RACHUNKI | 0. Towarów i usług (produktów) | GOSPODARKA OGÓŁEM | ZAGRANICA | OGÓŁEM | | | | | Ia | Ib | Ic | I. Produkcji (gałęzie) | II.1.1. Tworzenia dochodów (kategorie nakładów pierwotnych) | II.1. Podziału pierwotnego dochodów (sektory instytucjonalne) | II.2. Podziału wtórnego dochodów (sektory instytucjonalne) | II.4. Wykorzystania dochodów do dyspozycji (sektory instytucjonalne) | Kapitałowy (sektory instytucjonalne) | Nakladów brutto na środki trwale (gałęzie) | III.2. Finansowy (aktywa finansowe) | Bieżący | Kapitałowy | | | | | IIa | IIb | IIc | IIIa | IIIb | IIIc | IIId | IIIe | IIIf | IIIg | IVa | IVb | IVc | IVd | Va | Vb | Vc | Vd | VIa | VIb | VIc | VId | VIIa | VIIb | VIIc | VIId | VIIIa | VIIIb | VIIIc | IXa | IXb | IXc | X | XI | 0. Towarów i usług (produktów) Produkty rolne, leśnictwa, rybołówst. (0)IaRudy i minerały, energia elektryczna gaz i woda przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo (1-5)IbUsługi (6-9)Ic | Produkty rolne, leśnictwa, rybołówst. (0) | Ia | | | 3 | 71 | 14 | | | | | | | | | | | | | | | | 16 | 12 | - | 2 | - | 1 | - | - | 2 | - | - | | | | 7 | | 128 | Rudy i minerały, energia elektryczna gaz i woda przetwórstwo przemysłowe oraz budownictwo (1-5) | Ib | | | | | | 36 | 969 | 246 | | | | | | | | | | | | | | | | 339 | 269 | - | 3 | 2 | 4 | 28 | 3 | 9 | 109 | 233 | | | | 435 | | 2685 | Usługi (6-9) | Ic | | | | 2 | 76 | − 78 | 7 | 209 | 349 | | | | | | | | | | | | | | | | 208 | 152 | 13 | 357 | - | - | - | - | - | 23 | - | | | | 94 | | 1412 | GOSPODARKA OGÓŁEM | I. Produkcji (gałęzie) Rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo, rybołówstwo (A-B)IIaGórnictwo i kopalnictwo, przetwórstwo przemysłowe wytwarzanie i zaopatrzenie w en elektr, gaz i wodę oraz budownictwo (C-F)IIbUsługi (G-P)IIc | Rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo, rybołówstwo (A-B) | IIa | | | 87 | 2 | - | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 89 | Górnictwo i kopalnictwo, przetwórstwo przemysłowe wytwarzanie i zaopatrzenie w en elektr, gaz i wodę oraz budownictwo (C-F) | IIb | | | - | 2112 | 11 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 2123 | Usługi (G-P) | IIc | | | - | 39 | 1344 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 1383 | II.1.1. Tworzenia dochodów (kategorie nakładów pierwotnych) | Koszty związane z zatrudnieniem | Pracowników krajowych | Rezydentówmężczyzn | IIIa | | | | 8 | 311 | 153 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 472 | Rezydentówkobiet | IIIb | | | | 1 | 95 | 192 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 288 | Nierezydentów | IIIc | | | | - | 1 | 1 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 2 | Rezydentów pracujących za granicą | IIId | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 6 | | 6 | Podatki od produkcji pomniejszone o subsydia produkcyjne | IIIe | | | | | | − 2 | 49 | 11 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 58 | Nadwyżka operacyjna netto | IIIf | | | | | | 11 | 64 | 142 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 217 | Dochód mieszany netto | IIIg | | | | | | 14 | 262 | 156 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 432 | II.1.2. Podziału pierwotnego dochodów (sektory instytucjonalne) | Gospodarstwa domowe — pracowników | IVa | | | | | | | | | 452 | 278 | - | 6 | - | - | 16 | - | - | 15 | 11 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - | | 778 | Gospodarstwa domowe — pozostałe | IVb | | | | | | | | | 20 | 10 | - | - | - | 60 | 416 | - | - | 52 | 24 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 32 | | 614 | Spółki niefinansowe, spółki finansowe i INKgd | IVc | | | | | | | | | - | - | - | - | - | 141 | - | 3 | 28 | 174 | 11 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 27 | | 384 | Instytucje rządowe i samorządowe | IVd | | | 2 | 111 | 20 | | | | - | - | - | - | 58 | 16 | - | - | - | 23 | - | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 7 | | 237 | II.2. Podziału wtórnego dochodów (sektory instytucjonalne) Gospodarstwa domowe — pracownikówVaGospodarstwa domowe — pozostałeVbSpółki niefinansowe, instytucie finansowe i INKgdVcInstytucje rządowe i samoządoweVd | Gospodarstwa domowe — pracowników | Va | | | | | | | | | | | | | | | | 771 | | | | - | - | 56 | 197 | | | | | | | | | | | | | | | - | | 1024 | Gospodarstwa domowe — pozostałe | Vb | | | | | | | | | | | | | | | | | 577 | | | - | - | 23 | 92 | | | | | | | | | | | | | | | - | | 692 | Spółki niefinansowe, instytucie finansowe i INKgd | Vc | | | | | | | | | | | | | | | | | | 94 | | 58 | 59 | 16 | 12 | | | | | | | | | | | | | | | 4 | | 243 | Instytucje rządowe i samoządowe | Vd | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 191 | 320 | 134 | 37 | 92 | | | | | | | | | | | | | | | 6 | | 780 | II.4. Wykorzystania dochodów do dyspozycji (sektory instytucjonalne) | Gospodarstwa domowe — pracowników | VIa | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 646 | | | | - | - | 2 | - | | | | | | | | | | | - | | 648 | Gospodarstwa domowe — pozostałe | VIb | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 499 | | | - | - | 9 | - | | | | | | | | | | | - | | 508 | Spółki niefinansowe, spółki finansowe i INKgd | VIc | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 107 | | - | - | - | - | | | | | | | | | | | - | | 107 | Instytucje rządowe i samorządowe | VId | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 352 | - | - | - | - | | | | | | | | | | | - | | 352 | Kapitałowy (sektory instytucjonalne) Gospodarstwa domowe — pracownikówVIIaGospodarstwa domowe — pozostałeVIIbSpółki niefinansowe, spółki finansowe i INKgdVIIcInstytucje rządowe i samoządoweVIId | Gospodarstwa domowe — pracowników | VIIa | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 85 | | | | - | - | - | - | | | | - | - | 1 | | - | 86 | Gospodarstwa domowe — pozostałe | VIIb | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 75 | | | - | - | 16 | 7 | | | | - | 28 | 4 | | - | 130 | Spółki niefinansowe, spółki finansowe i INKgd | VIIc | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 83 | | - | 4 | 4 | 25 | | | | 130 | 95 | 175 | | - | 516 | Instytucje rządowe i samoządowe | VIId | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | − 10 | 1 | 4 | - | - | | | | 2 | 94 | 74 | | 1 | 166 | Środków trwałych brutto (gałęzie) Rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo, rybołówstwo i (A-B)VIIIaGórnictwo i kopalnictwo, przetwórstwo przem. wytwarzanie i zaopatrzenie w energię elektryczną, gaz i wodę oraz budownictwo (C-F)VIIIbUsługi (G-P)VIIIc | Rolnictwo, łowiectwo, leśnictwo, rybołówstwo i (A-B) | VIIIa | | | | | | 11 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - | - | - | - | | | | | | | | | 11 | Górnictwo i kopalnictwo, przetwórstwo przem. wytwarzanie i zaopatrzenie w energię elektryczną, gaz i wodę oraz budownictwo (C-F) | VIIIb | | | | | | | 92 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - | 4 | 36 | - | | | | | | | | | 132 | Usługi (G-P) | VIIIc | | | | | | | | 119 | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 1 | 14 | 92 | 7 | | | | | | | | | 233 | III.2. Finansowy (aktywa finansowe) Gotówka i depozytyIXaPożyczkiIXbPozostałe aktywa finansoweIXc | Gotówka i depozyty | IXa | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 56 | 12 | 44 | 7 | | | | | | | | 13 | 132 | Pożyczki | IXb | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - | 5 | 194 | 45 | | | | | | | | − 27 | 217 | Pozostałe aktywa finansowe | IXc | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | 26 | 82 | 102 | 68 | | | | | | | | − 24 | 254 | ZAGRANICA | Bieżący | X | | | | 37 | 345 | 115 | | | | | | 2 | | | | | 4 | 9 | 26 | - | - | - | 4 | 35 | - | - | - | - | | | | | | | | | | | | | 577 | Kapitałowy | XI | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - | - | - | 4 | | | | | | | − 41 | | − 37 | Ogółem | | | | | | 128 | 2685 | 1412 | 89 | 2123 | 1383 | 472 | 288 | 2 | 6 | 58 | 217 | 432 | 778 | 614 | 384 | 237 | 1024 | 692 | 243 | 780 | 648 | 508 | 107 | 352 | 86 | 130 | 516 | 166 | 11 | 132 | 233 | 132 | 217 | 254 | 577 | − 37 | | Tabela 8.22 — Przykład szczegółowej submacierzy: wartość dodana netto (ceny bazowe) (Tabela 8.20, komórka 3,2) | GAŁĘZIE PRZEMYSŁU (według sekcji NACE) | Ogółem | | | | | Rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo | Rybołówstwo i rybactwo | Górnictwo i kopalnictwo | Przetwórstwo przemysłowe | Elektryczność, gaz i zaopatrzenie w wodę | Budownictwo | Handel i naprawy | Hotele i restauracje | Transport gosp. magazynowa i łączność | Pośrednictwo finansowen | Obsługa nieruchomości i firm | Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe ubezpieczenie społeczne | Edukacja | Ochrona zdrowia i opieka społ. | Pozostała działalność usługowa komunalna, społeczna i indywidualna | Usługi pośrednictwa finansowego mierzone pośrednio | II | | | | | IIa1 | IIa2 | IIb1 | IIb2 | IIb3 | IIb4 | IIc1 | IIc2 | IIc3 | IIc4 | IIc5 | IIc6 | IIc7 | IIc8 | IIc9 | IIc10 | Koszty związa ne z zatrudnieniem | PRACOWNIK KRAJOWY. | Rezydentów mężczyzn | Rolników | Wieś | IIIa1 | 6,2 | 0,5 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | 6,8 | Miasto | IIIa2 | 0,2 | 0,2 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | 0,5 | Robotników | Wieś | IIIa3 | 0,2 | 0,0 | 3,2 | 21,1 | 0,6 | 12,4 | 1,9 | 0,1 | 2,8 | 0,6 | 0,1 | 0,2 | 0,8 | 0,2 | 1,8 | | 46,0 | Miasto | IIIa4 | 0,0 | 0,0 | 1,8 | 105,3 | 9,8 | 27,4 | 4,0 | 0,4 | 7,9 | 1,5 | 0,4 | 0,9 | 1,0 | 0,8 | 4,7 | | 165,9 | Urzędników, sprzedawców, pracowników usług osobistych | Wieś | IIIa5 | 0,2 | 0,0 | 0,5 | 5,9 | 0,0 | 0,9 | 3,0 | 0,2 | 0,5 | 3,7 | 0,6 | 1,5 | 0,6 | 0,0 | 2,4 | | 20,0 | Miasto | IIIa6 | 0,0 | 0,1 | 1,5 | 35,6 | 2,1 | 3,7 | 6,6 | 0,5 | 1,8 | 6,9 | 3,0 | 5,8 | 0,6 | 0,4 | 7,3 | | 75,9 | Specjalistów, kierownictwa itp. | Wieś | IIIa7 | 0,1 | 0,0 | 1,7 | 17,7 | 0,2 | 2,6 | 0,7 | 0,2 | 0,3 | 1,8 | 1,3 | 2,7 | 14,0 | 1,0 | 1,8 | | 46,1 | Miasto | IIIa8 | 0,0 | 0,0 | 2,5 | 47,7 | 2,7 | 4,4 | 1,3 | 0,4 | 1,0 | 5,6 | 5,9 | 10,6 | 20,1 | 4,1 | 4,7 | | 111,0 | Rezydentów kobiet | Rolników | Wieś | IIIb1 | 1,0 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | 1,1 | Miasto | IIIb2 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | 0,0 | Robotników | Wieś | IIIb3 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 5,7 | 0,0 | 0,0 | 0,1 | 0,1 | 0,0 | 0,1 | 0,0 | 0,1 | 0,4 | 0,2 | 0,8 | | 7,5 | Miasto | IIIb4 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 13,6 | 0,0 | 0,1 | 0,2 | 0,2 | 0,1 | 0,3 | 0,2 | 0,3 | 0,4 | 0,8 | 2,6 | | 18,8 | Urzędników, sprzedawców, pracowników usług osobistych | Wieś | IIIb5 | 0,0 | 0,0 | 0,4 | 5,6 | 0,1 | 1,3 | 6,2 | 0,6 | 0,4 | 1,6 | 0,8 | 1,8 | 4,3 | 0,6 | 24,2 | | 47,8 | Miasto | IIIb6 | 0,0 | 0,0 | 1,2 | 49,6 | 2,9 | 4,6 | 14,3 | 2,5 | 1,0 | 8,8 | 4,7 | 9,0 | 4,9 | 2,0 | 36,6 | | 142,1 | Specjalistów, kierownictwa itp. | Wieś | IIIb7 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 1,3 | 0,0 | 0,1 | 0,2 | 0,0 | 0,0 | 1,0 | 0,3 | 0,9 | 9,3 | 2,4 | 5,5 | | 21,0 | Miasto | IIIb8 | 0,0 | 0,0 | 0,1 | 7,3 | 0,1 | 0,3 | 0,3 | 0,1 | 0,0 | 3,6 | 1,1 | 4,8 | 10,6 | 9,8 | 11,2 | | 49,3 | Nierezydentów | IIIc | | | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,9 | 0,0 | 0,2 | 0,2 | 0,0 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,3 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | 2,0 | Rezydentów pracujących w przedsiębiorstwach zagranicznych | IIId | | | | − 2,0 | 0,0 | − 2,0 | 41,1 | 4,9 | 5,0 | 0,0 | 0,0 | − 6,0 | 8,3 | 3,7 | 1,0 | 0,0 | 0,0 | 4,0 | | 58,0 | Podatki od produkcji pomniejszone o subsydia produkcyjne | IIIe | | | | | | | | | | | | | | | 60,0 | | | | | | 60,0 | Nadwyżka operacyjna netto | Gospodarstw domowych (właścicieli mieszkań) | IIIf1 | | | | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 21,0 | | 21,0 | INKgd i zakładów instytucji rządowych i samorząd, niebędących spółkami ułomnymi | IIIf2 | | | | 0,1 | 0,0 | 2,7 | 8,0 | 9,0 | 1,1 | − 12,1 | 0,1 | 3,6 | 1,5 | 1,0 | | 0,0 | 6,2 | 10,1 | − 5,0 | 26,3 | Przedsiębiorstw i instytucji finansowych | Publicznych | IIIf3 | | | 10,7 | 0,2 | 0,4 | 13,0 | 0,1 | 21,9 | 6,0 | 2,7 | 7,1 | 14,8 | 49,0 | | 0,0 | 1,3 | 11,5 | − 35,0 | 103,7 | Prywatnych krajowych | IIIf4 | | | 0,0 | 0,0 | 1,4 | 6,0 | 0,0 | 0,4 | 0,5 | 0,3 | 1,8 | 2,2 | 1,5 | | 0,0 | 0,0 | 0,0 | − 8,0 | 6,1 | Foreign | IIIf5 | | | 12,3 | 1,4 | 0,0 | 65,4 | 0,0 | 9,4 | 10,7 | 0,5 | 0,5 | 3,0 | 32,9 | 0,0 | 0,0 | 3,4 | 2,1 | | 141,6 | Pod kontrolą zagraniczną | Wieś | IIIg1 | | | | 0,2 | 0,2 | 0,0 | 161,6 | 0,0 | 25,6 | 20,4 | 4,3 | 2,5 | 2,0 | 61,1 | 0,0 | 0,0 | 7,6 | 4,9 | | 290,4 | Miasto | IIIg2 | | | | 8,0 | 1,0 | 13,0 | 317,3 | 18,5 | 58,0 | 39,0 | 5,3 | 15,9 | 35,5 | 18,4 | 39,1 | 67,0 | 22,3 | 103,6 | | 761,8 | Sumy pośrednie: | Koszty zwiąane z zatrudnieniem (płacone przez producentów krajowych) | | | | | 6,9 | 0,8 | 11,1 | 233,3 | 15,4 | 51,4 | 17,5 | 1,8 | 14,3 | 20,1 | 11,3 | 21,9 | 37,1 | 6,5 | 22,7 | | 472,2 | —Rezydentów — mężczyznIIIa | IIIa | | | | 1,0 | 0,1 | 1,7 | 83,1 | 3,0 | 6,4 | 21,3 | 3,5 | 1,5 | 15,4 | 7,1 | 16,9 | 29,9 | 15,8 | 80,9 | | 287,6 | —Rezydentów — kobietIIIb | IIIb | | | | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,9 | 0,0 | 0,2 | 0,2 | 0,0 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,3 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | | 2,0 | —NierezydentówIIIc | IIIc | | | | 23,2 | 1,8 | 4,5 | 254,0 | 9,1 | 58,4 | 25,5 | 8,0 | 15,5 | 23,5 | 205,5 | 0,0 | 0,0 | 18,5 | 49,6 | − 48,0 | 649,1 | Dochód mieszany i nadwyżka operacyjna | | | | | 10,8 | 0,2 | 4,5 | 27,0 | 9,1 | 23,4 | − 5,6 | 3,1 | 12,5 | 18,5 | 111,5 | 0,0 | 0,0 | 7,5 | 42,6 | − 48,0 | 217,1 | —Nadwyżka operacyjna nettoIIIf | IIIf | | | | 12,4 | 1,6 | 0,0 | 227,0 | 0,0 | 35,0 | 31,1 | 4,9 | 3,0 | 5,0 | 94,0 | 0,0 | 0,0 | 11,0 | 7,0 | | 432,0 | —Dochód mieszany nettoIIIg | IIIg | | | | 29,2 | 2,8 | 15,5 | 612,4 | 32,5 | 121,4 | 64,5 | 13,3 | 25,4 | 67,3 | 227,6 | 40,1 | 67,0 | 40,8 | 157,2 | − 48,0 | 1468,9 | ROZDZIAŁ 9 UKŁAD PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH 9.01. Układ przepływów międzygałęziowych składa się z trzech rodzajów tabel: a) tabele podaży i wykorzystania; b) tabele łączące tabele podaży i wykorzystania z rachunkami sektorów; c) symetryczne tabele przepływów międzygałęziowych 9.02. Tabele podaży i wykorzystania mają postać macierzy w układzie według gałęzi i produktów, opisujących szczegółowo procesy produkcji krajowej i transakcje dotyczące produktów w gospodarce narodowej. Tabele podaży i wykorzystania pokazują: a) strukturę kosztów produkcji i dochód wytworzony w procesie produkcji; b) przepływy towarów i usług wytworzonych w ramach gospodarki narodowej; c) przepływy towarów i usług między krajem a zagranicą. 9.03. Tabela podaży pokazuje podaż towarów i usług według produktów i według rodzaju dostawcy, w podziale na produkcję globalną gałęzi krajowych i z przywozu. Uproszczony przykład tabeli podaży przedstawia tabela 9.l. Tabela 9.1 — Uproszczona tabela podaży Podaż | Gałęzie | Zagranica | Ogółem | | | (1) | (2) | (3) | Produkty | (1) | Produkcja globalna według produktów i według gałęzi | Przywóz według produktów | Podaż według produktów ogółem | Ogółem | (2) | Produkcja globalna ogółem według gałęzi | Przywóz ogółem | Podaż ogółem | 9.04. Tabela wykorzystania pokazuje wykorzystanie towarów i usług według produktów i według rodzaju wykorzystania, tzn. jako zużycie pośrednie(według gałęzi), spożycie ostateczne, akumulację brutto i wywóz. Ponadto, tabela pokazuje składniki wartości dodanej brutto, tzn. wynagrodzenie pracownicze, podatki od produkcji pomniejszone o subsydia produkcyjne, dochód mieszany netto, nadwyżkę operacyjną netto i amortyzację środków trwałych. Uproszczony przykład tabeli wykorzystania przedstawia tabela 9.2. Tabela 9.2 — Uproszczona tabela wykorzystania Wykorzystanie | Gałęzie | Zagranica | Spożycie ostateczne | Inwestycje brutto | Ogółem | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty | (1) | Zużycie pośrednie według produktów i według gałęzi | Wywóz | Spożycie | Inwestycje brutto | Wykorzystanie ogółem według produktów | Składniki wartości dodanej | (2) | Wartość dodana według składników i według gałęzi | | | | | Ogółem | (3) | Nakłady ogółem według gałęzi | | | | | 9.05. Między tabelami podaży i wykorzystania zachodzą dwa rodzaje tożsamości (pod warunkiem, że została zapewniona zgodność wyceny strony podaży i strony wykorzystania, patrz tabele 9.5 i 9.6): a) tożsamość według gałęzi: Produkcja globalna według gałęzi = Nakład według gałęzi. We wzorach uproszczonych tabel, podaży i wykorzystania, oznacza to, iż wektor wierszowy w komórce (2,1) w Tabeli 9.1 powinien być równy wektorowi wierszowemu w komórce (3,1) w Tabeli 9.2. Zatem, dla każdej gałęzi: Produkcja globalna = Zużycie pośrednie + Wartość dodana. b) Tożsamość według produktów: Podaż według produktów ogółem = Wykorzystanie według produktów ogółem. W układzie uproszczonych tabel, wektor kolumnowy w komórce (1,3) w tabeli 9.1 powinien być równy wektorowi kolumnowemu w komórce (1,5) w tabeli 9.2. Zatem, dla każdego produktu: Produkcja globalna + Przywóz = Zużycie pośrednie + Wywóz + Wydatki na spożycie + Inwestycje brutto. Tożsamości według gałęzi i produktów mogą być użyte do sprawdzenia oraz poprawy zgodności i spójności szacunków (patrz ust. 9.11). 9.06. Tabele podaży i wykorzystania są centralnym układem odniesienia dla wszystkich tabel zestawianych według gałęzi, np. dla takich jak: pracujący, środki trwałe brutto czy zasoby aktywów trwałych. 9.07. Tabele podaży i wykorzystania obejmują wszystkie przepływy na następujących rachunkach: a) bilansie płatności bieżących według towarów i usług; b) rachunku produkcji; c) rachunku tworzenia dochodów. 9.08. Tabela podaży i tabela wykorzystania mogą być również połączone i prezentowane w formie jednej tabeli. Można to uzyskać poprzez dodanie dwóch wierszy i jednej kolumny dla produkcji globalnej i przywozu do tabeli wykorzystania (patrz tabela 9.3). Należy zaznaczyć, że w tym celu wiersze i kolumny z tabeli podaży, prezentowane w pkt. 9.03, zostały przetransponowane. Tabela 9.3 — Uproszczona połączona tabela podaży i wykorzystania | | Produkty | Gałęzie | Zagranica | Spożycie ostateczne | Inwestycje brutto | Ogółem | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | (6) | Produkty | (1) | — | Zużycie pośrednie | Wywóz | Wydatki na spożycie | Inwestycje brutto | Wykorzystanie ogółem według produktów | Gałęzie | (2) | Produkcja globalna | — | — | — | — | Produkcja globalna ogółem według gałęzi | Składniki wartości dodanej | (3) | — | Wartość dodana | | | | | Zagranica | (4) | Przywóz | — | | | | | Ogółem | (5) | Podaż ogółem według produktów | Nakłady ogółem według gałęzi | | | | | 9.09. Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych jest macierzą w układzie produkt na produkt lub gałąź na gałąź, opisującą procesy produkcji krajowej i transakcje dotyczące produktów w gospodarce narodowej na najwyższym poziomie szczegółowości. Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych ujmuje zarówno podaż jak i wykorzystanie w jednej tabeli. Między symetryczną tabelą przepływów międzygałęziowych a połączoną tabelą podaży i wykorzystania zachodzi zasadnicza różnica pojęciowa: w tabeli podaży i wykorzystania statystyka łączy produkty z gałęziami, podczas gdy, w symetrycznej tabeli przepływów międzygałęziowych statystyka łączy produkty z produktami lub gałęzie z gałęziami. Zatem, w symetrycznej tabeli przepływów międzygałęziowych, zarówno w stosunku do wierszy jak i kolumn stosuje się albo klasyfikację produktową albo klasyfikację gałęziową (patrz tabela 9.4). Tabela 9.4 — Uproszczona symetryczna tabela przepływów między gałęziowych (w układzie produkt na produkt) | | Produkty | Zagranica | Wydatki na spożycie | Inwestycje brutto | Ogółem | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty | (1) | Zużycie pośrednie | Wywóz | Wydatki na spożycie | Inwestycje brutto | Wykorzystanie według produktów ogółem | Składniki wartości dodanej | (2) | Wartość dodana | — | — | — | — | Zagranica | (3) | Przywóz | — | — | — | — | Ogółem | (3) | Podaż ogółem według produktów | — | — | — | Podaż ogółem = Wykorzystanie ogółem | 9.10. Większość informacji statystycznych pozyskiwanych od jednostek producenta wykazuje, jakie rodzaje produktów zostały przez nich tworzone czy sprzedane oraz, zazwyczaj mniej szczegółowo, jakie rodzaje produktów zostały przez nich zakupione czy wykorzystane. Format tabel podaży i wykorzystania jest dostosowany do tego rodzaju informacji statystycznych (np. w układzie gałąź na produkt). I przeciwnie, informacje w układzie produkt na produkt lub gałąź na gałąź, jakich wymaga budowa symetrycznych tabel przepływów międzygałęziowych, nie zawsze są dostępne. Na przykład, badania ankietowe przedsiębiorstw według gałęzi zwykle dostarczają informacji o rodzajach zużytych produktów i produktów wywożonych. Natomiast informacje o nakładach w odniesieniu do produktów i składników wartości dodanej, przypadającej na każdy wytworzony produkt, zwykle nie są do uzyskania. Najlepiej byłoby, gdyby przedsiębiorstwo mogło wykazywać wszystkie koszty rozliczone między różne rodzaje produkcji, i jednocześnie, pokazywać składniki zużycia pośredniego według rodzajów produktów. W praktyce, informacje zorganizowane w formie tabel podaży i wykorzystania są więc praktycznie punktem wyjścia do budowania bardziej analitycznych informacji w symetrycznych tabelach międzygałęziowych. Informacje w układzie gałąź na produkt z tabel podaży i wykorzystania mogą być przekształcone na układy produkt na produkt lub gałąź na gałąź, poprzez dodanie dodatkowych informacji statystycznych o strukturze nakładów lub przyjęcie założenia o stałej strukturze nakładów, według produktów lub według gałęzi (patrz ust. 9.54-9.60). 9.11. Tabele podaży i wykorzystania służą zarówno celom statystycznym jak i analitycznym. Ważne cele statystyczne to: a) identyfikacja luk i niezgodności w źródłach danych pierwotnych; b) ważenie i obliczanie indeksów liczbowych, cen i wolumenów; c) dokonywanie szacunków metodą rezydualną (szacowanie zmiennych na podstawie oszacowań wszystkich pozostałych zmiennych w tożsamości), np. dla produkcji lub spożycia ostatecznego niektórych produktów; d) sprawdzanie i poprawianie zgodności, wiarygodności i kompletności liczb w tabelach podaży i wykorzystania oraz liczb wprowadzonych na tej podstawie (jak np. liczby na rachunku produkcji). W tym celu, proces bilansowania nie powinien ograniczać się do tabel podaży i wykorzystania w cenach bieżących: 1. poprzez zestawianie tabel podaży i wykorzystania w cenach bieżących i w cenach stałych dla dwóch lub więcej lat, umożliwia równoczesne bilansowanie szacunków zmian wolumenu, wartości i cen: w porównaniu z integrowaniem tabel podaży i wykorzystania dla jednego tylko roku, jest to zasadnicze rozszerzenie decydujące o poprawie efektywności tego schematu integrowania informacji; 2. przy pomocy tabel pokazujących powiązania z rachunkami sektorów, można dokonywać bezpośrednich porównań z informacjami uzyskiwanymi z rachunków sektorów, np. z informacjami o podziale dochodów, o oszczędnościach i o wierzytelnościach netto (otrzymywane jako wynik transakcji finansowych). To stwarza gwarancję, iż po procesie bilansowania, uzyskujemy zgodność między tabelami podaży i wykorzystania a rachunkami sektorów; 3. konstruując symetryczne tabele przepływów międzygałęziowych na podstawie tabel podaży i wykorzystania, można ujawnić niezgodności i słabości tabel podaży i wykorzystania. W ten sposób dochodzimy do sprzężenia zwrotnego: od symetrycznych tabel przepływów międzygałęziowych do tabel podaży i wykorzystania; e) szacowanie liczb dla okresów, dla których dostępne dane są mniej wiarygodne, np. szacowanie rocznych danych na bazie szczegółowych liczb z tabel podaży i wykorzystania dla roku wyjściowego lub szacowanie danych kwartalnych na bazie rocznych tabel podaży i wykorzystania. 9.12. Tabele podaży i wykorzystania oraz symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dają szczegółowy obraz wielkości i struktury podaży i wykorzystania towarów, usług, pracy oraz wytworzonych dochodów pierwotnych. Tabele te oraz otrzymywane z nich współczynniki, takie jak produktywność, są ważnym przedmiotem analiz ekonomicznych. 9.13. Tabele podaży i wykorzystania oraz symetryczna tabela przepływów między gałęziowych mogą również służyć jako narzędzia do prowadzenia analiz ekonomicznych. Oba rodzaje tabel mają różne zalety. Do obliczenia efektów bezpośrednich i pośrednich na podstawie tabel podaży i wykorzystania trzeba przyjąć pewne specyficzne założenia lub wykorzystać dodatkowe informacje statystyczne. Najmocniejsze założenia i wymagania informacyjne potrzebne są do wyliczenia efektów ciągnionych. W rzeczywistości, wymagania informacyjne niezbędne do obliczenia efektów ciągnionych na podstawie liczb z tabeli podaży i wykorzystania sprowadzają się do zbudowania symetrycznej tabeli przepływów między gałęziowych. Zatem, symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych jest lepszym narzędziem do obliczenia efektów ciągnionych niż tabele podaży i wykorzystania. Natomiast, do obliczenia bezpośrednich efektów i efektów pierwszego stopnia, w zasadzie preferowane są tabele podaży i wykorzystania skorygowane ograniczoną liczbą założeń (lub dodatkowymi informacjami statystycznymi) ponieważ: a) obliczenia w mniejszym stopniu zależą od założeń; b) tabela podaży i wykorzystania dostarcza więcej szczegółowych informacji niż symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych; c) informacje zawarte w tabeli podaży i wykorzystania mogą być lepiej powiązane z różnymi rodzajami danych statystycznych. Właściwości te są również użyteczne, gdy tabele podaży i wykorzystania są zintegrowane z modelem makroekonomicznym: wynikowy ogólny model jest bardziej zbliżony do rzeczywistości statystycznej, może pokazywać wiele szczegółów i może być względnie łatwo powiązany z obszarami, w których dostępne są różne dane statystyczne, np. w zakresie rynku pracy czy środowiska naturalnego. 9.14. Tabele podaży i wykorzystania oraz symetryczne tabele przepływów międzygałęziowych mogą służyć obliczeniom: a) wpływu zmian cen lub stawek podatkowych na wartość podaży czy wykorzystania; b) wpływu zmian wolumenów na wartość podaży czy wykorzystania; c) wpływu zmian cen podaży na ceny wykorzystania; d) wpływu zmian wolumenu wykorzystania na wolumen podaży; e) wpływu zmian wolumenu podaży na wolumen wykorzystania. Obliczenia te mogą pokazywać zarówno efekty pośrednie jak i bezpośrednie. Na przykład, istotny wzrost cen energii będzie wpływał nie tylko na te gałęzie, które zużywają energię intensywnie, ale również na te gałęzie, które używają produkcję gałęzi energochłonnych. Oszacowanie skali takich pośrednich efektów może być wydedukowane na podstawie tabel podaży i wykorzystania oraz symetrycznych tabel przepływów międzygałęziowych, przy wprowadzeniu pewnych założeń. Do takich ogólnie stosowanych założeń należą: a) stała struktura nakładów w odniesieniu do wartości; b) stała struktura wartości produkcji globalnej według gałęzi i według produktów; c) stała struktura wartości wydatków na spożycie ostateczne przez gospodarstwa domowe według produktów. Założenia te są raczej sztywne, ponieważ zakładają, że: relatywne ceny nie zmieniają się, proces produkcji pozostaje technicznie taki sam, oraz że nie ma substytucji między kategoriami spożycia przez gospodarstwa domowe. Jednakże, te założenia ogólne mogą być modyfikowane, po pierwsze, poprzez dopuszczenie do zmian relatywnych cen, jak np. w modelu cen Leontiewa. Dalsze rozszerzenie może uwzględniać ekonometryczne lub inne szacunki wpływu relatywnych cen i innych zmiennych na współczynniki techniczne lub wydatki na spożycie ostateczne przez gospodarstwa domowe. Obliczenia te muszą być ograniczane do podaży i wykorzystania towarów i usług. Mogłyby one mieć również zastosowanie do podaży i wykorzystania pracy i składników wartości dodanej. 9.15. Tabele podaży i wykorzystania oraz symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych mogą być połączone z modelami makroekonomicznymi, w celu dostarczenia tym ostatnim szczegółowych podstaw mezoekonomicznych. Do określonych rodzajów analiz prowadzonych na podstawie tabel podaży i wykorzystania oraz symetrycznej tabeli przepływów międzygałęziowych należą, na przykład: a) analizy produkcji, struktury kosztów i wydajności; b) analizy cen; c) analizy pracujących; d) analizy struktury inwestycji, spożycia ostatecznego, wywozu itp.; e) analizy zależności między produkcją krajową i środowiskiem (np. dotyczące zużycia szczególnych produktów, takich jak paliwa, papier, szkło); f) analizy potrzeb w zakresie przywozu energii; g) analizy wpływu nowych technologii; h) analizy wrażliwości na zmiany stawek podatkowych i przepisów prawnych. TABELE PODAŻY I WYKORZYSTANIA 9.16. Tabele 9.5 i 9.6 prezentują tabele podaży i wykorzystania w bardziej szczegółowym ujęciu. 9.17. Klasyfikacją stosowaną dla gałęzi jest Europejska Klasyfikacja Rodzajów Działalności Gospodarczej (NACE, rev.l), a dla produktów stosowana jest Klasyfikacja Towarów według Rodzajów Działalności (CPA); klasyfikacje te są całkowicie zgodne ze sobą: na każdym poziomie agregacji, CPA pokazuje główne produkty gałęzi zgodnych z NACE, rev. l. 9.18. W tabelach podaży i wykorzystania, klasyfikacja dla produktów jest przynajmniej tak szczegółowa jak klasyfikacja dla gałęzi, np. trzycyfrowy poziom CPA i dwucyfrowy poziom NACE, rev. l. 9.19. Rozróżnienie między produkcją globalną rynkową, produkcją globalną na ostateczne wykorzystanie na własne cele oraz pozostałą produkcją globalną nierynkową jest wymagane tylko dla całkowitej produkcji globalnej według gałęzi; rozróżnienie to nie jest wymagane dla każdej grupy produktów. 9.20. Rozróżnienie między producentami rynkowymi i producentami na ostateczne wykorzystanie na własne cele, z jednej strony, a pozostałymi producentami nierynkowymi, z drugiej strony, powinno być stosowane tylko dla gałęzi, w której występują równocześnie obie kategorie producentów. Na ogół, rozróżnienie to jest wykorzystywane tylko do podziału na podgrupy bardzo ograniczonej liczby gałęzi, np. ochrona zdrowia i edukacja (patrz ust. 3.66.). 9.21. Przywóz i wywóz powinny być podzielone na: a) dostawy wewnątrz Unii Europejskiej; b) obroty z pozostałymi państwami. Tabela 9.5 — Tabela podaży w cenach bazowych, łącznie z przejściem na ceny nabycia | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 4 … … n | ∑ (1) | Przywóz cif | Podaż w cenach bazowych ogółem | Marże: handlowa i transportowa | Podatki od produktów pomniejszone o Subsydia do produktów | Ogółem podaż w cenach nabycia | | | | | | | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | (6) | (7) | | Produkty (CPA) | | 1 | (1) | Produkcja globalna według produktów i w cenach bazowych | | | | | | | | 2 | | | | | | | | | | 3 | | | | | | | | | | 4 | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | m | | | | | | | | | (Pozycje korygujące) | | | (2) | Produkcja globalna ogółem według gałęzi | | | | 0 | | | ∑ (1) | | | (3) | | | | | | | | | | Ogółem w tym: | | | | | | 0 | | 0 | | | Produkcja globalna rynkowa | | | | | | 0 | | 0 | | | Tabela 9.6 — Tabela wykorzystania w cenach nabycia | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | | | | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | | Produkty (CPA) | | 1 | (1) | Zużycie pośrednie w cenach nabycia według produktów i gałęzi | | Ostateczne wykorzystanie w cenach nabycia fob: Spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INK gdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost zapasówf)wywóz (f.o.b.) | | | | 2 | | | | | | | | 3 | | | | | | | | 4 | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | m | | | | | | | (Pozycje korygujące) | | | (2) | Zużycie pośrednie ogółem według gałęzi | | Ostateczne wykorzystanie ogółem według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem | ∑ (1) | | | | (3) | Składniki wartości dodanej według gałęzi | | | | | | Wynagrodzenie pracownicze | | | (4) | Wartość dodana według gałęzi | | | | | Podatki od produkcji, netto | | | (5) | Produkcja globalna w cenach bazowych według gałęzi | | | | | Zużycie środków trwałych | | | (6) | | | | | | 9.22. Przepływy towarów i usług w tabeli podaży są wyceniane w cenach bazowych. Przepływy towarów i usług w tabeli wykorzystania są wyceniane w cenach nabycia. W celu uzyskania tożsamości między podażą i wykorzystaniem, tabela 9.5 pokazuje również przejście od podaży w cenach bazowych do podaży w cenach nabycia. ponieważ podaż powinna równać się wykorzystaniu, tabela pokazuje również przejście od wykorzystania w cenach nabycia do wykorzystania w cenach bazowych. W konsekwencji, z takiego przejścia, można uzyskać dwie tożsamości: a) podaż w cenach nabycia równa jest wykorzystaniu w cenach nabycia; b) podaż w cenach bazowych równa jest wykorzystaniu w cenach bazowych. 9.23. Wartość dodana jest rejestrowana w cenach bazowych. Jest ona różnicą między produkcją globalną wycenioną w cenach bazowych a spożyciem pośrednim wycenianym w cenach nabycia. 9.24. Wartość dodana wyceniana w cenach czynników produkcji nie jest koncepcją przyjętą w ESA. Niemniej jednak, tak wyceniona wartość dodana mogłaby być otrzymana poprzez odjęcie od wartości dodanej w cenach bazowych podatków od produkcji pomniejszonych o subsydia produkcyjne. 9.25. PKB jest wyceniany w cenach rynkowych. Są trzy możliwości uzyskania tego agregatu z tabel podaży i wykorzystania: a) agregat produkcji globalnej w cenach bazowych według gałęzi minus agregat zużycia pośredniego w cenach nabycia według gałęzi plus podatki od produktów netto (podejście od strony produkcji); zużycie pośrednie według gałęzi obejmuje usługi pośrednictwa finansowego mierzone pośrednio, które są rejestrowane w umownej gałęzi (patrz ust. 9.33.); b) agregaty różnych składników wartości dodanej w cenach bazowych według gałęzi minus usługi pośrednictwa finansowego mierzone pośrednio (rejestrowanych w umownej gałęzi, patrz ust. 9.33.) plus podatki od produktów netto (podejście od strony dochodów); c) suma kategorii wykorzystania ostatecznego minus przywóz: wywóz — przywóz + wydatki na spożycie ostateczne + inwestycje brutto (wszystkie w cenach nabycia) (podejście od strony wydatków). 9.26. Tabela wykorzystania 9.6 zawiera również kilka dodatkowych informacji, takich jak: środki trwałe brutto, zasoby aktywów trwałych i nakłady pracy według gałęzi. Są to kluczowe informacje wykorzystywane w analizach wydajności, jak również mogą być użyte w różnych innych analizach, np. zatrudnienia. 9.27. W ESA, zasoby aktywów trwałych są wyceniane w cenach rynkowych, obowiązujących w dniu sporządzania bilansu. W przypadku środków trwałych, zakupionych we wcześniejszych latach, oznacza to, że ich wartość jest ustalana przez odjęcie od bieżących cen rynkowych nowych środków, tego samego rodzaju i jakości, wartości zużycia środków trwałych w latach poprzednich. Taka koncepcja netto zasobów aktywów trwałych mogłaby być wykorzystana w obliczeniach kapitałochłonności. Niemniej jednak, do celów analizy produktywności, częściej wykorzystywana jest specyficzna koncepcja brutto zasobów aktywów trwałych. Zgodnie z tą koncepcją, wszystkie środki trwałe powinny być wyceniane w bieżących cenach rynkowych nowych środków trwałych, tego samego rodzaju i jakości; ich wartość nie powinna być pomniejszona o zużycie kapitału w ostatnim i wcześniejszych latach. Ta koncepcja brutto zasobów aktywów trwałych nie jest standardem przyjętym w ESA, ale może być łatwo wyliczona przy użyciu metody ciągłej inwentaryzacji (PIM). Ze względu na ogromną przydatność takich kategorii brutto, zaleca się włączenie obu koncepcji, brutto i netto, zasobów aktywów trwałych jako dodatkową informację. 9.28. Do celów analizy produktywności, najbardziej preferowaną zmienną spośród charakterystyk nakładów pracy jest liczba godzin przepracowanych. Dla wyciągnięcia wniosków o osobach zatrudnionych, również liczba miejsc pracy może być właściwa. Obie zmienne można podzielić na podgrupy, np. w podziale na zatrudnionych i osoby pracujące na własny rachunek. 9.29. Dla właściwego zestawienia i zrozumienia tabel podaży i wykorzystania, ważne jest przypomnienie kilku standardów rachunkowości zastosowanych w ESA: a) produkcja pochodząca z działalności pomocniczej nie jest rejestrowana oddzielnie; wszystkie nakłady poniesione na działalność pomocniczą są traktowane jako nakłady w działalność podstawową lub drugorzędną, którym służy działalność pomocnicza. Działalnościami pomocniczymi mogą być np.: marketing, księgowość, magazynowanie, sprzątanie (patrz ust. 3.12 i 3.13); b) towary i usługi produkowane i wykorzystywane w tym samym okresie sprawozdawczym i wewnątrz tej samej lokalnej JRD nie są oddzielnie identyfikowane. Nie są one więc rejestrowane jako część produkcji globalnej czy zużycia pośredniego tej lokalnej JRD. Może to na przykład dotyczyć: 1. nasion i sadzonek z przeznaczeniem do siewu i sadzenia roślin; 2. węgla wykorzystywanego w produkcji brykietów przez kopalnie węgla; 3. energii elektrycznej wykorzystywanej przez elektrownie; c) drobne przetwórstwo, obsługa, usługi lub naprawa na rzecz innych lokalnych JRD są rejestrowane w ujęciu netto, tzn. z wyłączeniem wartości zaangażowanych towarów. Natomiast w sytuacji, gdy towary podlegają istotnym zmianom fizycznym, transakcja powinna być rejestrowana w ujęciu brutto, tzn. jako zakup i sprzedaż zaangażowanych towarów; d) towary trwałego użytku mogą być wynajmowane lub być przedmiotem leasingu operacyjnego. W takich przypadkach, są one rejestrowane jako inwestycje w środki trwałe i zasoby aktywów trwałych w gałęzi ich właściciela; w gałęzi użytkownika wartość najmu jest rejestrowana jako jego zużycie pośrednie; e) osoby zaangażowane do pracy przez agencje sezonowego zatrudnienia są rejestrowane jako pracujące w gałęziach, do których zaliczone są te agencje, a nie w tych gałęziach, w których faktycznie pracują. W konsekwencji, dla tych ostatnich gałęzi, wypłaty dla osób w nich pracujących są rejestrowane jako zużycie pośrednie, a nie jako wynagrodzenie pracownicze. Praca na zlecenie jest traktowana podobnie; f) zatrudnieni i wynagrodzenie pracownicze są w ESA koncepcjami określonymi szeroko: 1. zatrudnionymi są również osoby pracujące z powodów czysto społecznych i odnosi się to np. do miejsc pracy dla inwalidów, programów zatrudniania osób bezrobotnych w dłuższym okresie czasu oraz programów dotyczących zatrudniania młodych osób poszukujących pracy. W konsekwencji, uwzględnione osoby są pracownikami otrzymującymi wynagrodzenia (nie transfery socjalne), mimo że ich wydajność może być (o wiele) niższa niż pozostałych pracowników; 2. kategoria zatrudnionych obejmuje również przypadki, w których od uwzględnionych osób nie oczekuje się wykonywania żadnej pracy, np. osoby zwolnione ale otrzymujące przez pewien okres wynagrodzenie od dawnego pracodawcy. Nakłady pracy w wyrażeniu godzin przepracowanych nie są jednak zniekształcone przez tę zasadę, jako że w podanym przykładzie żadna godzina nie została faktycznie przepracowana. 9.30. W celu uzgodnienia wyceny przywozu w tabelach podaży i wykorzystania i w rachunkach sektorów, do tabel podaży i wykorzystania należałoby wprowadzić dwie pozycje korygujące (patrz również tabele 9.5 i 9.6). W tabeli podaży, przywóz towarów jest wyceniany na bazie cif. W przypadku, gdy usługi transportu i usługi ubezpieczeniowe, wliczane do wartości cif, są świadczone przez rezydentów, dochodzi do zawyżenia kosztów przywozu (np. transport na własny rachunek lub transport wyspecjalizowanych przewoźników krajowych). Aby uzyskać poprawną wartość salda handlowego, należałoby o tę kwotę zawyżenia kosztów przywozu, powiększyć również wywóz usług. W rachunkach sektorów, przywóz towarów jest wyceniany na bazie fob. I w tym przypadku, podobnie jak w przypadku wyceny na bazie cif, następuje zawyżenie kosztu przywozu. Jednakże, w przypadku wyceny na bazie fob, zawyżenie to jest mniejsze, co oznacza, że umowne kompensujące zwiększenie wywozu jest również mniejsze. Efektem wprowadzenia różnych zasad wyceny jest to, że przywóz netto w obu wycenach jest taki sam, ale zarówno całkowity przywóz jak i całkowity wywóz są większe, w przypadku wyceny na bazie cif. Obie zasady wyceny mogą być uzgodnione w tabelach podaży i wykorzystania poprzez wprowadzenie pozycji korygujących zarówno dla przywozu jak i wywozu. Pozycje korygujące powinny być równe wartości usług transportowych i ubezpieczeniowych świadczonych przez rezydentów i zaliczanych do wartości na bazie cif, ale nie do wartości na bazie fob tzn. odnoszące się do transportu i ubezpieczenia od granicy kraju dokonującego wywozu do granicy kraju dokonującego przywozu. Te pozycje korygujące, po wprowadzeniu ich do tabel podaży i wykorzystania, nie wymagają specjalnego traktowania w obliczeniach nakładów i wyników. 9.31. Transfer towarów używanych jest rejestrowany w tabeli wykorzystania jako ujemny wydatek po stronie sprzedawcy oraz jako dodatni wydatek po stronie nabywcy. Dla odnośnych grup produktów, transfer towarów używanych sprowadza się do ich przeklasyfikowania między kategoriami wykorzystania. Tylko koszty transakcji nie podlegają reklasyfikacji: są one rejestrowane jako usługi handlowe lub usługi wolnych zawodów. Do celów opisu i analiz, użyteczne może być pokazanie, dla niektórych grup produktów, względnych rozmiarów transferu towarów używanych oddzielnie np. znaczenie obrotu używanymi samochodami lub papierom wtórnym. 9.32. Bezpośrednie zakupy rezydentów za granicą i zakupy nierezydentów na terytorium krajowym są zwykle szacowane jako specjalne zadanie w procesie zestawień statystycznych. Są one wprowadzone jako korekty do wyjściowych szacunków przywozu, wywozu i wydatków na spożycie ostateczne w części dotyczącej zakupów na cele konsumpcji dokonywanych za granicą. W celu uzyskania zbilansowania między podażą a wykorzystaniem według produktów, zakupy te powinny być rozdzielone między różne odnośne grupy produktów. Dla grup produktów, dla których te rodzaje zakupów są ważne, można by je wykazywać osobno jako podkategorię, np. wydatki na zakwaterowanie. 9.33. Tabele podaży i wykorzystania poszerzają klasyfikację NACE, rev.l według gałęzi, o umowną gałąź dla usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio. W tabeli podaży nie dokonuje się rejestracji transakcji dla tej gałęzi. Całość usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio jest rejestrowana w tabeli wykorzystania jako zużycie pośrednie w tej umownej gałęzi. Ponieważ ta gałąź umowna nie dokonuje żadnych innych transakcji, jej nadwyżka operacyjna jest ujemna i równa co do wartości bezwzględnej spożyciu pośredniemu; wszystkie pozostałe składniki wartości dodanej są równe zero. W efekcie, całkowita wartość dodana brutto tej umownej gałęzi jest równa jej (ujemnej) nadwyżce operacyjnej netto. 9.34. Przejście od tabel podaży i wykorzystania w cenach bazowych do tabel w cenach nabycia obejmuje: a) ponowne rozdzielenie marży handlowej; b) ponowne rozdzielenie marży transportowej; c) dodanie podatków od produktów (z wyjątkiem VAT — podlegający potrąceniu); d) odjęcie subsydiów do produktów. Oszacowanie elementów tego przejścia stanowi ważną część procesu bilansowania. Oddzielne tabele mogą pokazywać bardziej szczegółowo to przejście (patrz tabele 9.7 i 9.8). Tabele te mogą również być wykorzystane do celów analitycznych np. do analiz cen oraz analiz konsekwencji zmian stawek podatków od produktów. 9.35. Przy przygotowywaniu tabel podaży i wykorzystania i dokonywaniu właściwego bilansowania obu stron, istnieje zawsze wybór między dwoma przeciwstawnymi sposobami korygowania danych statystycznych: a) podaż każdego produktu w cenach bazowych może być korygowana w cenach nabycia, aby umożliwić zbilansowanie ze stroną wykorzystania w cenach nabycia; b) każdy element wykorzystania w cenach nabycia może być korygowany w cenach bazowych, aby umożliwić zbilansowanie ze stroną podaży w cenach bazowych. 9.36. W praktyce, obydwa typy bilansów mogą być potrzebne przy budowaniu tabeli podaży i wykorzystania. Obydwa sposoby bilansowania dotyczą lub wymagają podobnych rodzajów korekt, tzn. w zakresie podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów oraz marży: handlowej i transportowej według produktów. Właściwie, pierwszy sposób bilansowania nie może być zastosowany bez uwzględnienia tego drugiego, ponieważ w tabeli podaży zwykle nie można wyodrębnić kolumn dotyczących podatków od produktów, subsydiów do produktów oraz marży: handlowej i transportowej, rozdzielonych według produktów, jeżeli nie mamy informacji o dystrybucji indywidualnych produktów między różne kategorie wykorzystania, zawartej w tabeli wykorzystania, wycenionej w cenach nabycia (Tabela 9.6). 9.37. Następujące tabele są zatem włączone w proces bilansowania: a) tabele podaży i wykorzystania, pokazujące końcowe wyniki całego bilansowania podaży i wykorzystania według produktów wycenianych w cenach nabycia i w cenach bazowych (tabele 9.5 i 9.6); b) tabele marż: handlowej i transportowej oraz podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów (tabele 9.7 i 9.8). 9.38. Przeliczenie podaży i wykorzystania z cen bazowych na ceny nabycia (patrz ust 9.34.) sprowadza się do ponownego rozdzielenia marży handlowej: wycena w cenach bazowych oznacza, że marża handlowa jest rejestrowana jako część handlu produktami, podczas gdy wycena w cenach nabycia oznacza, że marża handlowa jest rozdzielana między te produkty, których dotyczy. Podobna sytuacja dotyczy marży transportowej. 9.39. Marża handlowa ogółem według produktów równa jest marży handlowej ogółem według gałęzi handlu plus dodatkowe marże handlowe według pozostałych gałęzi. Analogiczne równanie dotyczy marży transportowej. Tabela 9.7 — Prosta tabela marż: handlowej i transportowej | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......m | 1 | (1) | Marża: handlowa i transportowa na zużyciu pośrednim według produktów i według gałęzi | | Ostateczne wykorzystanie w cenach nabycia/fob: Wydatki na spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INKgdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost zapasówf)wywóz (f.o.b.) | | | | 2 | | Marża: handlowa i transportowa na zużyciu pośrednim według gałęzi | | Marża: handlowa i transportowa na popycie końcowym według rodzajów | | Marża handlowa i transportowa ogółem | | Tabela 9.8 — Prosta tabela podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......m | 1 | (1) | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów spożycia pośredniego według produktów i gałęzi | | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów dla ostatecznego wykorzystania: Wydatki na spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INK gdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost zapasówf)wywóz | | | | 2 | | Podatki od produktów pomniejszone o ubsydia do produktów spożycia pośredniego według gałęzi | | Podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów dla ostatecznego wykorzystania według rodzajów | | Podatki ogółem od produktów pomniejszone o subsydia do produktów | | 9.40. Marża transportowa obejmuje koszty transportu płatne oddzielnie przez kupujących i włączone do wartości wykorzystania produktów w cenach nabycia, ale nie uwzględnione w produkcji globalnej według producentów czy w marży handlowej hurtowników i detalistów. Marża transportowa obejmuje w szczególności: a) transport towarów z miejsca, gdzie są wyprodukowane do miejsca, gdzie kupujący przyjmuje dostawę tych towarów w przypadku, gdy producent płaci za transport stronie trzeciej i kwota ta jest fakturowana osobno dla kupującego; b) transport towarów zorganizowany przez producenta lub hurtownika czy detalistę w ten sposób, że kupujący musi opłacić osobno koszty transportu, nawet gdy usługa transportu jest świadczona przez tego producenta, hurtownika czy detalistę. Wszystkie pozostałe koszty transportowania towarów nie są rejestrowane jako marża transportowa, np.: a) jeżeli producent transportuje towary samodzielnie, wówczas poniesione koszty transportu będą włączone do cen bazowych produkcji globalnej tego producenta; taki transport reprezentuje produkcję pomocniczą, a indywidualne koszty przewozu nie będą identyfikowane jako koszty transportu; b) jeżeli producent organizuje transport towarów bez oddzielnej faktury na usługi transportowe, wówczas poniesione koszty transportu będą włączone do cen bazowych produkcji globalnej danego producenta; takie koszty transportu będą identyfikowane jako koszty transportu i rejestrowane jako część zużycia pośredniego producenta; c) jeżeli hurtownicy lub detaliści organizują transport towarów z miejsca, gdzie sami przyjmują dostawę, do miejsca, gdzie inny kupujący przyjmuje dostawę, koszty te będą włączone do marży handlowej, o ile nie dokonano osobnej opłaty za transport do kupującego. Podobnie, jak w przypadku producentów, koszty te mogą stanowić działalność pomocniczą hurtowników i detalistów lub zakup usług pośrednich, zatem wchodzą one do marży handlowej a nie marży transportowej; d) jeżeli gospodarstwo domowe zakupuje towary na cele spożycia ostatecznego i angażuje do przewozu tych towarów stronę trzecią, poniesione koszty transportu są rejestrowane jako wydatki konsumpcyjne na usługi transportowe, a nie jako marża handlowa lub transportowa. 9.41. Tabela 9.7 pokazuje nieco uproszczony obraz macierzy marży: handlowej i transportowej, ponieważ: a) nie ma wyraźnego rozróżnienia między marżą: handlową i transportową. Oba rodzaje marż mogłyby być wykazywane dla każdej grupy produktów. Innym rozwiązaniem jest posiadanie oddzielnych tabel: jednej dla marży handlowej i drugiej dla marży transportowej; b) dla marży handlowej powinno być dokonane rozróżnienie między handlem hurtowym i handlem detalicznym ze względu na różnice w ich cenach. Przy zestawianiu tabel należy wziąć pod uwagę to, iż hurtownicy mogą również prowadzić sprzedaż bezpośrednio dla gospodarstw domowych (np. meble), jak również detaliści mogą prowadzić bezpośrednią sprzedaż dla gałęzi działalności (np. do kawiarni i restauracji); c) w obliczaniu i analizowaniu marży handlowej na produktach przeznaczonych do spożycia ostatecznego przez gospodarstwa domowe, dla każdej grupy produktów, należy wyróżnić najważniejsze kanały dystrybucji, z powodu różnic w ich cenach; rozróżnienie między handlem hurtowym i handlem detalicznym, w rzeczywistości, nie jest wystarczającym przybliżeniem. Na przykład, towary i usługi mogą być nabywane przez gospodarstwa domowe w supermarkecie, w sklepie spożywczym, w kwiaciarni, w domu towarowym, za granicą lub otrzymywane jako dochód w naturze. Co więcej, dla pewnych produktów sprzedaż uboczną może być bardzo ważna, np. w przypadku papierosów, dotyczy to sprzedaży w kawiarniach, restauracjach czy na stacjach benzynowych. Oczywiście, warunkiem wprowadzenia tak szczegółowego rozróżnienia jest dostępność do danych źródłowych, dostarczających wystarczających informacji dla przynajmniej przybliżonych szacunków znaczenia każdego z kanałów dystrybucji; d) przy obliczeniach marży transportowej, bardzo pomocny byłby podział według rodzajów transportu (np. na kolejowy, lotniczy, morski, śródlądowy czy samochodowy). 9.42. Podatki związane z produkcją i przywozem obejmują: a) podatki od produktów (D.21): 1. podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) (D.211); 2. podatki i cła przywozowe (poza VAT) (D.212); 3. inne podatki od produktów (poza VAT i podatkami związanymi z przywozem) (D.214); b) pozostałe podatki od produkcji (D.29). Podobne rozróżnienie stosuje się w przypadku subsydiów produkcyjnych i subwencji przywozowych. Subsydia lub subwencje są traktowane tak, jakby były podatkami ujemnymi od producentów i przywozu. Definicje wszystkich tych kategorii są podane w ust. 4.14.-4.39. 9.43. Podaż w cenach bazowych obejmuje podatki od produkcji, w ujęciu netto, tzn. pomniejszone o subsydia produkcyjne. W celu przejścia od cen bazowych do cen nabycia (lub odwrotnie; patrz ust. 9.34), należałoby dodać wyróżnione podatki od produktów i odjąć subsydia do produktów (lub na odwrót). 9.44. Podatek od towarów i usług (VAT) może być potrącalny, niepotrącalny lub nie mieć zastosowania: a) VAT — potrącalny dotyczy przede wszystkim zużycia pośredniego, środków trwałych brutto i części przyrostu zapasów; b) VAT — niepotrącalny dotyczy najczęściej wydatków na spożycie ostateczne, a także, częściowo, środków trwałych brutto, zmian zapasów i zużycia pośredniego; c) podatku VAT na ogół nie stosuje się w odniesieniu do: 1. wywozu (przynajmniej do wywozu do państw nie będących członkami Unii Europejskiej); 2. wszelkich towarów i usług podlegających zerowej stawce VAT, bez względu na ich wykorzystanie; 3. producentów zwolnionych z rejestracji do celów VAT; np. drobna działalność czy organizacje religijne. 9.45. VAT jest rejestrowany w ESA w ujęciu netto: wszystkie dostawy są wyceniane w cenach bazowych, tzn. z wyjątkiem VAT, zużycie pośrednie i ostateczne wykorzystanie są rejestrowane w cenach nabycia, tzn. bez potrąconego VAT. 9.46. Tabela 9.8 dotycząca podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów, ma charakter uproszczony, ponieważ: a) nie zostały wyróżnione różne rodzaje podatków od produktów oraz nie wyodrębniono subsydiów; b) dla różnych kanałów dystrybucji mogą być stosowane różne stawki podatkowe i subsydia; z tego powodu należy wyodrębnić subsydia, o ile tylko dysponuje się odpowiednimi informacjami. 9.47. Podatki od produktów i subsydia do produktów są kwotami przypadającymi do zapłaty tylko wtedy, gdy informacja na ich temat pochodzi z ewidencji wymiaru podatkowego, deklaracji podatkowych itp. lub kwotami faktycznie płaconymi (patrz ust. 4.27). Podatki (i subsydia) od produktów są zwykle szacowane według produktów przez zastosowanie oficjalnych stawek podatkowych (subsydium) do różnych przepływów. Następnie powinna być przeprowadzona analiza różnic między podatkami należnymi i kwotami faktycznie zapłaconymi. a) Pewne różnice wskazują, że wstępne szacunki podatków od produktów nie odpowiadają definicjom przyjętym w ESA: 1. w przypadku zwolnień, wstępny szacunek podatków od produktów powinien być więc obniżony; 2. w przypadku uchylania się od zapłaty podatków od produktów (np. zapłata podatków jest obowiązkowa, ale nie ma ustalonego wymiaru podatkowego), szacunek tych podatków od produktów powinien być obniżony; 3. w przypadku nałożonych kar, szacunki podatków od produktów powinny być podwyższone. Zmiany w szacunkach podatków od produktów wywierają wpływ na zmienne szacowane przez dodawanie lub odejmowanie oszacowanych kwot podatków od produktów. Na przykład, produkcja globalna w cenach bazowych dla szczególnej grupy produktów może być oszacowana przez odjęcie, między innymi, podatków od produktów od wykorzystania oszacowanego w cenach nabycia. Jednakże, szacunek produkcji globalnej w cenach bazowych może być również wykorzystany, między innymi, wraz z szacunkami podatków od produktów do oszacowania wykorzystania w cenach nabycia. b) Kilka innych rodzajów różnic nie powinno się uwzględniać w tabelach podaży i wykorzystania: 1. różnic czasowych, np. płatności mogą odnosić się do wymiarów podatkowych z kilku lat; 2. przedsiębiorstwa będące w stanie niewypłacalności (np. z powodu bankructwa): taki przypadek powinien być rejestrowany jako inne zmiany wolumenu aktywów finansowych i pasywów finansowych, a więc nie w tabeli podaży i wykorzystania. c) W pewnych przypadkach różnice mogą wskazywać na poważne błędy popełnione we wstępnych szacunkach podatków od produktów i subsydiów do produktów np. z powodu niedoszacowania produkcji globalnej pewnych produktów. Wówczas, uzasadnione jest dokonanie zmian w szacunkach przepływów towarów i usług. W procesie przejścia od wykorzystania według produktów, wycenionego w cenach nabycia, do wykorzystania według produktów, wycenionego w cenach bazowych, zmiany wstępnego szacunku podatków od produktów i subsydiów do produktów mogą być wykazywane w oddzielnej pozycji. Jednak dla wszystkich obliczeń przepływów międzygałęziowych, konieczny jest podział tych zmian między poszczególne produkty nawet, jeżeli podział ten może być dokonywany wyłącznie przy użyciu prostych reguł matematycznych, jak np. proporcjonalny podział. 9.48. Tabela 9.6. dotycząca wykorzystania towarów i usług nie pokazuje, w jakim zakresie wykorzystywane towary i usługi pochodziły z produkcji krajowej czy z przywozu. Informacja taka jest niezbędna do wszelkich analiz, w których istotną rolę odgrywają powiązania między podażą a wykorzystaniem towarów i usług wewnątrz gospodarki narodowej. Takim przypadkiem są analizy wpływu zmian wywozu lub wydatków konsumpcyjnych na przywóz, produkcję krajową i związane z nimi zmienne, takie jak zatrudnienie. W rzeczywistości, odnosi się to do większości analiz wspomnianych w ust. 9.14 i 9.15. Dlatego układ przepływów międzygałęziowych zawiera również tabelę wykorzystania dla produktów pochodzących z przywozu i tabelę wykorzystania dla towarów i usług pochodzących z produkcji krajowej (patrz tabele 9.9 i 9.10). 9.49. Tabela wykorzystania dla produktów pochodzących z przywozu powinna być zestawiana przy użyciu wszystkich dostępnych informacji o wykorzystaniu przywozu, np. dla niektórych produktów mogą być znane przedsiębiorstwa dokonujące przywozu większości tych produktów, z kolei, dla pewnej grupy producentów, mogą być dostępne informacje o wartości przywozu. Jednak, z reguły, bezpośrednie informacje statystyczne o wykorzystaniu przywozu rzadko występują. Dlatego są one zwykle uzupełniane założeniami według grupy produktów. 9.50. Tabelę wykorzystania dla towarów i usług pochodzących z produkcji krajowej można otrzymać jako różnicę między ogólną tabelą wykorzystania a tabelą wykorzystania dla produktów pochodzących z przywozu. Tabela 9.9 — Tabela wykorzystania dla przywozu | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......m | 1 | (1) | Dla produktów przywożonych: zużycie pośrednie w wartości cif według produktów i gałęzi | | Dla produktów przywożonych: ostateczne wykorzystanie w cenach nabycia/cif. Wydatki na spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INK gdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost zapasówf)wywóz | | | | 2 | | Zużycie pośrednie produktów ogółem przywożonych według gałęzi | | Ostateczne wykorzystanie produktów przywożonych ogółem według rodzajów | | Przywóz ogółem | | Tabela 9.10 — Tabela wykorzystania w cenach bazowych dla produkcji globalnej krajowej | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23.....m | 1 | (1) | Dla produkcji globalnej krajowej: zużycie pośredniew cenach bazowych według produktów i gałęzi | | Ostateczne wykorzystanie w cenach nabycia/f.o.b.: Wydatki na spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INKgdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost rzeczowych środków obrotowychf)wywóz | | | 2 | | Zużycie pośrednie produkcji globalnej krajowej ogółem w cenach | | Wykorzystanie ostateczne produkcji globalnej w cenach bazowych | | Produkcja globalna krajowa ogółem | 3 | | Zużycie pośrednie produktów przywożonych ogółem według gałęzi | | Wykorzystanie ostateczne produktów przywożonych w cenach bazowych | | Przywóz ogółem | . | | Podatki od produktów netto dla zużycia pośredniego według gałęzi | | Podatki od produktów netto dla spożycia ostatecznego | | Podatki od produktów netto ogółem | . | | Zużycie pośrednie w cenach nabycia ogółem według gałęzi | | Ostateczne wykorzystanie ogółem według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem | . | | Składniki wartości dodanej według gałęzi | | | | | . | | Wartość dodana według gałęzi | | | | | . | | Produkcja globalna w cenach bazowych według gałęzi | | | | | 9.51. Niektóre szczególne zastosowania mogą wymagać modyfikacji tabel podaży i wykorzystania poprzez wprowadzenie alternatywnych i dodatkowych klasyfikacji. Do takich przypadków należą: a) bardziej szczegółowe klasyfikacje produktów i gałęzi, opierające się na klasyfikacjach narodowych lub biorących pod uwagę szczególne cele, np. analizy dotyczące roli badań i rozwoju w gospodarce narodowej; b) bardziej szczegółowy podział geograficzny przywozu i wywozu np. handel wewnątrz Unii Europejskiej, klasyfikowany według krajów, czy handel poza Unią Europejską, klasyfikowany według ekonomicznych regionów i pewnych szczególnych krajów jak np. Stany Zjednoczone czy Japonia; c) klasyfikacja przywozu w podziale na: 1. przywóz produktów, które są również wytworzone w kraju ("przywóz konkurencyjny"); 2. przywóz produktów, które nie są wytworzone w kraju ("przywóz uzupełniający"). Oba rodzaje przywozu mają różne znaczenie i są w różny sposób powiązane z gospodarką narodową. Przywóz konkurencyjny może być przedmiotem analiz i polityki gospodarczej jako mogący zastępować krajową produkcję; dlatego mógłby być włączony jako osobna kategoria (potencjalnego) wykorzystania ostatecznego w tabeli wykorzystania. Analizy dotyczące przywozu uzupełniającego będą głównie skupiać się na wpływie zmian jego cen i wolumenu na gospodarkę narodową (np. w sytuacji kryzysu paliwowego); d) klasyfikacja kosztów związanych z zatrudnieniem według kryteriów takich jak: poziom wykształcenia, niepełny wymiar/pełny wymiar czasu pracy, wiek i płeć. Klasyfikacja ta mogłaby mieć również zastosowanie do informacji uzupełniających o pracujących. W ten sposób, tabele podaży i wykorzystania mogą być również wykorzystywane do wszelkiego rodzaju analiz rynku pracy; (e) podział kosztów związanych z zatrudnieniem na: 1. wynagrodzenia, w tym: - składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników [1] W przypadku gdy składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracownika zależą nie tylko od wynagrodzenia, lecz również od np. innych dochodów pracownika, wieku czy stanu cywilnego, może być konieczne dokonanie zbiorczego szacunku tej kategorii.; 2. składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców. Taki podział pozwala na analizę znaczenia składek ubezpieczeniowych dla ceny nakładów pracy i przesuwanie tych obciążeń do nadwyżki operacyjnej brutto; f) klasyfikacja spożycia ostatecznego według przeznaczenia (dla gospodarstw domowych: COICOP a dla instytucji rządowych i samorządowych: COFOG). Klasyfikacja funkcjonalna tych wydatków umożliwia oszacowanie wpływu każdej pozycji na resztę gospodarki. Na przykład, można oszacować wpływ wydatków publicznych i prywatnych na ochronę zdrowia, transport, i edukację. Innym przykładem są analizy wpływu wydatków rządowych na obronę dla niektórych krajowych przemysłów, w szczególności producentów samolotów, samochodów ciężarowych i broni; g) przeklasyfikowanie środków trwałych i zasobów aktywów trwałych w aktywa trwałe, które są wynajmowane przez ich właścicieli, np. w formie leasingu operacyjnego: aktywa trwałe mogą być rejestrowane jak gdyby były własnością użytkownika (inaczej niż jest to standardowo przyjmowane w ESA). Celem takiego przeklasyfikowania jest doprowadzenie do porównywalności struktury kosztów gałęzi, które wynajmują środki trwałe i tych, które posiadają podobne środki trwałe. W celu uzyskania zgodności rachunkowej, przeklasyfikowanie to wymaga dokonania korekty zużycia pośredniego u leasingobiorcy i produkcji globalnej u leasingodawcy, o kwotę najmu środka trwałego; h) przeklasyfikowanie pracujących i kosztów związanych z zatrudnieniem z wyjątkiem pracy na zlecenie i osób zaangażowanych do pracy przez agencje sezonowego zatrudnienia: celem tego przeklasyfikowania jest sporządzenie porównywalnej struktury kosztów dla gałęzi przez rejestrowanie osób jako pracowników w gałęziach "w których faktycznie pracują". Przeklasyfikowanie to prowadzi również do modyfikacji zużycia pośredniego i produkcji globalnej odnośnych gałęzi. TABELE ŁĄCZĄCE TABELE PODAŻY I WYKORZYSTANIA Z RACHUNKAMI SEKTORÓW 9.52. Informacje zawarte w tabelach podaży i wykorzystania powinny być połączone z rachunkami sektorów dla zapewnienia zgodności między nimi. Celowi temu służy wprowadzenie tabeli ze zmiennymi klasyfikowanymi krzyżowo według gałęzi i według sektora (patrz tabela 9.11). +++++ TIFF +++++ SYMETRYCZNE TABELE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH 9.53. W ESA, najważniejszą symetryczną tabelą przepływów międzygałęziowych jest tabela przepływów międzygałęziowych w układzie produkt na produkt, którą przedstawiono poniżej. 9.54. Tabela przepływów międzygałęziowych w układzie produkt na produkt (patrz tabele 9.4 i 9.12) może być zestawiana przez przekształcenie tabel podaży i wykorzystania wycenionych w cenach bazowych. To powoduje zmianę formy tabeli, tzn. z dwóch asymetrycznych tabel na jedną symetryczną (patrz ust. 9.09). Proces przekształcania można podzielić na 3 etapy: a) przydzielenie produktów drugorzędnych w tabeli podaży do gałęzi, w których produkty te są traktowane jako podstawowe; b) przemieszczenie kolumn tabeli wykorzystania z nakładów w gałęziach do nakładów w jednorodnych branżach (bez agregacji wierszy); c) łączenie szczegółowych produktów (wierszy) nowej tabeli wykorzystania odpowiednio do jednorodnych branż pokazanych w odpowiednich kolumnach. 9.55. Etap a) obejmuje transfery produkcji w postaci produktów drugorzędnych w tabeli podaży. Ponieważ produkty drugorzędne pojawiają się jako zapisy "poza przekątną" w tabeli podaży, ten rodzaj transferu jest stosunkowo prosty. Te produkty drugorzędne traktowane są jako uzupełnienie produkcji w gałęziach, dla których są produktami podstawowymi, przy równoczesnym usunięciu ich z gałęzi, w których były produkowane. 9.56. Etap b) jest bardziej skomplikowany, dlatego że dane bazowe o nakładach odnoszą się do gałęzi a nie do każdego indywidualnego produktu wyprodukowanego przez każdą gałąź. Rodzaj przetworzenia jaki ma być dokonany, pociąga za sobą transfer nakładów dotyczących produkcji drugorzędnej z gałęzi, w której ta produkcja drugorzędna została faktycznie wytworzona, do gałęzi, do których zasadniczo powinna należeć. Transfer ten można przeprowadzić dwoma sposobami: 1. przy pomocy dodatkowych informacji statystycznych i technicznych; 2. przy pomocy założeń. 9.57. Zaleca się wykorzystanie w maksymalnym stopniu dodatkowych informacji statystycznych i technicznych. Na przykład, możliwe mogłoby być otrzymanie szczegółowych informacji o nakładach wymaganych do wytworzenia pewnego rodzaju produkcji. Jednak tego rodzaju informacje są zwykle niekompletne. W ostateczności, konieczne staje się przyjęcie zazwyczaj prostych założeń, które pozwolą na dokonanie tych transferów. Tabela 9.12 — Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych (w układzie produkt na produkt) | | | Produkty (CPA) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......n | 1 | (1) | Zużycie pośrednie w cenach bazowych według produktów | | Ostateczne wykorzystanie w cenach bazowych/f.o.b.: Wydatki na spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INKgdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost zapasówf)wywóz | | | 2 | | Zużycie pośrednie ogółem w cenach bazowych według produktów | | Ostateczne wykorzystanie w cenach bazowych według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem w cenach bazowych | 3 | | Podatki od produktów netto według gałęzi | | Podatki od produktów netto według rodzajów ostatecznego wykorzystania | | Podatki od produktów netto ogółem | . | | Zużycie pośrednie ogółem w cenach nabycia według produktów | | Ostateczne wykorzystanie ogółem według rodzajów w cenach nabycia | | Podatki netto ogółem w cenach nabycia | . | | Składniki wartości dodanej według według produktów | | | | | . | | Wartość dodana według produktów | | | | | . | | Produkcja globalna w cenach bazowych według produktów | | | | | . | | Przywóz cif według produktów | | | | | . | | Podaż w cenach bazowych według produktów | | | | | 9.58. Założenia, przyjęte do transferów produkcji i towarzyszących jej nakładów opierają się na dwóch rodzajów założeń dotyczących technologii: a) technologia gałęziowa, zakładająca że wszystkie produkty wytworzone przez lokalną JRD w gałęzi są wytwarzane według tej samej struktury nakładów; b) technologia produktowa, zakładająca że wszystkie produkty w grupie produktów mają tę samą strukturę nakładów, niezależnie od tego, w której gałęzi są wyprodukowane. Wybór najlepszego założenia do zastosowania w każdym przypadku nie jest łatwy. Faktycznie musi to zależeć od struktury krajowych gałęzi, np. stopnia specjalizacji i jednorodności technologicznej w wytwarzaniu produktów w ramach tej samej grupy produktów. Na przykład, buty można wyprodukować zarówno ze skóry jak i z plastiku. Przyjęcie takiej samej technologii produktowej dla wszystkich rodzajów butów (lub, gdy używamy najwyższego poziomu agregacji, np. dla obuwia) może być problematyczne; przyjęcie technologii gałęziowej może być zatem lepszym rozwiązaniem. Proste zastosowanie założenia technologii produktowej często prowadzi do wyników, które są nie do zaakceptowania, ponieważ uzyskiwane współczynniki techniczne charakteryzujące międzygałęziowe współzależności przyjmują nieprawdopodobne lub nawet niemożliwe wartości, na przykład współczynniki ze znakiem ujemnym. Nieprawdopodobne wartości współczynników mogą być spowodowane błędami w pomiarach i niejednorodnością zagregowanego produktu w gałęzi, dla której transferowany produkt jest produktem podstawowym. Tę trudność można pokonać dokonując korekt opartych na dodatkowych informacjach lub maksymalnie wykorzystując opinie ekspertów. Oczywiście, można przyjąć inne alternatywne założenie dotyczące technologii gałęziowej. W praktyce, najlepszym rozwiązaniem dla zestawienia symetrycznych tabel przepływów międzygałęziowych jest przyjęcie założeń o technologii mieszanej w powiązaniu z informacjami dodatkowymi. 9.59. Znaczenie roli, jaką odgrywają założenia, zależy od skali produkcji drugorzędnej, która z kolei zależy nie tylko od tego, jak jest zorganizowana produkcja w gospodarce, ale również od tego, jak klasyfikujemy produkty. Im bardziej szczegółowa jest klasyfikacja produktów, tym wyższej należy oczekiwać produkcji drugorzędnej. 9.60. Etap c) obejmuje agregację produktów, w nowej tabeli wykorzystania, w gałęzie, które tworzą je zgodnie z etapem a), a to prowadzi do symetrycznej tabeli przepływów międzygałęziowych z krzyżową klasyfikacją produktów na produkty. O ile korekty rozpoczynają się od danych opartych na lokalnych JRD, to zapisy wynikowe są podporządkowane Jednostkom jednorodnej produkcji. 9.61. Klasyfikacje przyjęte w symetrycznej tabeli przepływów międzygałęziowych są zbieżne z tymi przyjętymi w tabelach podaży i wykorzystania, jako że te pierwsze wynikają z przekształcenia tych drugich (poza, oczywiście, klasyfikacją według gałęzi / jednorodnych branż). 9.62. Symetrycznej tabeli przepływów międzygałęziowych (tabela 9.12) powinny towarzyszyć przynajmniej dwie tabele: a) macierz pokazująca wykorzystanie przywozu; format tej tabeli jest taki sam jak tabeli importowej wspomagającej tabele podaży i wykorzystania (patrz tabela 9.10), z tą różnicą, że wykorzystano klasyfikację w układzie produkt na produkt; b) symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji globalnej krajowej (9.13). Ta ostatnia tabela powinna być wykorzystana w obliczeniach skumulowanych współczynników tzn. odwrotnej macierzy Leontiewa. W odniesieniu do tabeli 9.13, odwrotna macierz Leontiewa jest odwróceniem różnicy między macierzą jednostkową I i macierzy współczynników technicznych otrzymywanych z macierzy ((1), (1)). Odwrotna macierz Leontiewa może być również obliczana dla produkcji globalnej krajowej i przywozu konkurencyjnego (patrz ust. 9.51). Powinno się więc założyć, że przywóz konkurencyjny powinien być tworzony w ten sam sposób jak konkurencyjna produkcja krajowa. Tabela 9.13 — Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji globalnej krajowej (w układzie produkt na produkt) | | | Produkty (CPA) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Ostateczne wykorzystanie a) b) c) d) e) f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......n | 1 | (1) | Dla produkcji globalnej krajowej: Zużycie pośrednie w cenach bazowych w układzie produkt na produkt | | Dla produkcji globalnej:Ostateczne wykorzystanie w cenach bazowych: Wydatki na spożycie:a)przez gospodarstwa domoweb)przez INK gdc)przez instytucje rządowe i samorządoweInwestycje brutto:d)środki trwałe brutto i aktywa o wyjątkowej wartoście)przyrost zapasówf)wywóz | | | 2 | | Zużycie pośrednie produkcji globalnej krajowej ogółem w cenach bazowych według produktów | | Wykorzystanie ostateczne produkcji globalnej krajowej w cenach bazowych | | Produkcja globalna krajowa ogółem | 3 | | Zużycie pośrednie produktów przywożonych ogółem według produktów | | Wykorzystanie ostateczne produktów przywożonych w cenach bazowych | | Przywóz ogółem | . | | Podatki od produktów netto dla zużycia pośredniegowedług produktów | | Podatki od produktów netto dla ostatecznego wykorzystania | | Podatki od produktów netto ogółem | . | | Zużycie pośrednie ogółem w cenach nabycia według produktów | | Ostateczne wykorzystanie ogółem według rodzajów wykorzystania | | Wykorzystanie ogółem | . | | Składniki wartości dodanej według według produktów | | | | | . | | Wartość dodana według produktów | | | | | . | | Produkcja globalna w cenach bazowych według produktów | | | | | ROZDZIAŁ 10 POMIARY CEN I WOLUMENU 10.01. W systemie rachunków ekonomicznych wszystkie przepływy i zasoby są wyrażane w jednostkach pieniężnych. Jednostka pieniężna jest jedynym wspólnym mianownikiem, który można stosować do wyceny bardzo zróżnicowanych transakcji rejestrowanych w rachunkach oraz do wyprowadzenia istotnych pozycji bilansujących. Problem przy korzystaniu z jednostki pieniężnej jako jednostki pomiaru polega na tym, że jednostka taka nie jest ani stabilna ani nie jest normą międzynarodową. Głównym celem analizy ekonomicznej jest zmierzenie wzrostu gospodarczego między różnymi okresami poprzez wskaźnik wolumenu. Konieczne jest wtedy, dla niektórych agregatów ekonomicznych, wydzielenie w zmianach wartości zmian powstałych wyłącznie w wyniku zmian cen oraz pozostałych, które są nazywane zmianą "wolumenu". Analizy ekonomiczne zajmują się również porównaniami przestrzennymi, to znaczy między różnymi gospodarkami narodowymi. Koncentrują się one na porównaniach międzynarodowych poziomu produkcji i dochodu, czyli wolumenu, choć również poziom cen jest przedmiotem analiz. Jest więc konieczne określenie mierników różnic w składnikach porównywanych wolumenów agregatów ekonomicznych, które odzwierciedlają różnice w wolumenie i w cenach, między dwoma krajami lub grupą krajów. 10.02. W przypadku, gdy chodzi o porównania przepływów i zasobów, to samo znaczenie należy przykładać do dokładnego pomiaru zmian cen i wolumenu. W krótkim okresie obserwacja zmian cen jest równie ważna jak pomiar wolumenu podaży i wykorzystania towarów i usług. W dłuższym okresie czasu, przy badaniu wzrostu gospodarczego, należy brać pod uwagę zmiany względnych cen różnych rodzajów towarów i usług. Podstawowym celem nie jest przedstawienie pełnego zestawu mierników zmian cen i wolumenu dla głównych agregatów w systemie, lecz przedstawienie zestawu wzajemnie powiązanych mierników umożliwiających prowadzenie systematycznych i szczegółowych analiz zjawisk inflacyjnych, wzrostu gospodarczego i wahań koniunkturalnych. 10.03. Generalna zasada porównań przestrzennych polega na dokładnym pomiarze zarówno składników wolumenu, jak i ceny agregatów ekonomicznych. O ile różnica między formułami Laspeyres'a i Paasche'go przy porównaniach przestrzennych jest często istotna, formuła Fisher'a jest jedyną możliwą do wykorzystania dla tego celu. 10.04. Rachunki ekonomiczne mają tę zaletę, że zapewniają odpowiednie ramy dla tworzenia systemu indeksów wolumenu i cen, jak również zapewniają zgodność danych statystycznych. Zalety podejścia rachunkowego można podsumować w następujący sposób: a) na poziomie pojęciowym, stosowanie rachunków obejmujących cały system gospodarczy wymaga by ceny i jednostki fizyczne dla różnych produktów i przepływów w ramach systemu zostały konsekwentnie wyszczególnione. W tego typu podejściu konieczne jest np. to, aby pojęcia ceny i wolumenu dla danej grupy produktów były zdefiniowane identycznie zarówno dla przychodów jak i rozchodów; b) na poziomie statystycznym, wykorzystanie kompleksowych rachunków ekonomicznych nakłada ograniczenia, które muszą być przestrzegane w rachunkach narodowych, zarówno w przypadku cen bieżących jak i cen stałych i które zwykle będą wymagały dokonywania pewnego dostosowania, aby zapewnić zgodność danych dotyczących cen i wolumenu; c) ponadto, tworzenie zintegrowanego systemu indeksów cen i wolumenu zapewnia rachunkom narodowym możliwość dodatkowej kontroli. Zakładając istnienie zbilansowanego systemu tabel podaży i wykorzystania towarów i usług w cenach bieżących, zbudowanie tabel bilansowych w cenach stałych oznacza, iż system wewnętrznych indeksów cen może być automatycznie wyprowadzony. Sprawdzenie wiarygodności tych indeksów może doprowadzić do rewizji i korekty danych w cenach stałych, a w niektórych przypadkach nawet wartości w cenach bieżących; d) ostatecznie, stosowane podejście pozwala na pomiar zmian cen i wolumenu dla niektórych pozycji bilansujących w rachunkach, a te ostatnie, z definicji, pochodzą z innych elementów występujących w rachunkach. 10.05. Pomimo zalet zintegrowanego systemu opartego na bilansie, zarówno ogółem, jak i dla transakcji związanych z towarami i usługami, trzeba przyjąć, iż tak otrzymane indeksy cen i wolumenu nie spełniają wszystkich potrzeb, ani też nie dają odpowiedzi na wszystkie możliwe pytania na temat zmian cen lub wolumenu. Ograniczenia w rachunkach i wybór formuły indeksów cen i wolumenu, chociaż istotne dla budowy spójnego systemu, mogą czasem być przeszkodą. Istnieje też potrzeba informacji dotyczących krótkich okresów, takich jak miesiąc lub kwartał. W takich przypadkach inne formuły indeksów cen i wolumenu mogą się okazać użyteczne. ZAKRES INDEKSÓW CEN I WOLUMENU W SYSTEMIE RACHUNKÓW 10.06. Między przepływami pojawiającymi się w rachunkach ekonomicznych w cenach bieżących są też takie (głównie dotyczące produktów), w których rozróżnienie między zmianami cen i wolumenu jest podobne do dokonywanych na poziomie mikroekonomicznym. W przypadku wielu innych przepływów występujących w systemie, rozróżnienie takie jest dużo mniej oczywiste. W pierwszym przypadku, przepływy obejmują grupę podstawowych transakcji dotyczących towarów i usług, a wartość każdej z nich jest równa iloczynowi liczby jednostek fizycznych i odpowiadającej im ceny jednostkowej. W tym przypadku wystarczy znać podział określonego przepływu między podstawowe transakcje w celu określenia przeciętnej zmiany ceny i wolumenu. W drugim przypadku, dotyczącym transakcji odnoszących się do podziału i pośrednictwa finansowego, jak też do pozycji bilansujących, takich jak wartość dodana, faktycznie niemożliwe jest wydzielenie, w przyroście wartości bieżących, wpływu składnika cenowego i wolumenu i dlatego należy przyjąć inne rozwiązania. Istnieje również potrzeba wyrażenia realnej siły nabywczej dla pewnej liczby agregatów, takich jak wynagrodzenie pracownicze, dochód do dyspozycji gospodarstw domowych lub dochód narodowy. Można tego dokonać np. poprzez korygowanie tych agregatów o odpowiedni indeks cen towarów i usług. 10.07. Należy pokreślić, że cel i procedura, jakie należy zastosować przy mierzeniu realnej siły nabywczej, różnią się fundamentalnie od stosowanych przy korygowaniu wartości towarów i usług oraz pozycji bilansujących. Dla tych ostatnich powinien być opracowany zintegrowany system indeksów cen i wolumenu, przydatny między innymi w dokonywaniu pomiarów wzrostu gospodarczego. Wycena w ujęciu realnym pozycji bilansujących innych niż te, które są przedmiotem rozważań w niniejszym rozdziale, może się różnić w zależności od celów analizy: może to być jedynie określona konwencja i jednocześnie nie może to być zrobione w sposób jednolity, w ramach zintegrowanego systemu indeksów cen i wolumenu. ZINTEGROWANY SYSTEM INDEKSÓW CENY I WOLUMENU 10.08. Systematyczny podział zmian w wartościach bieżących na składniki "zmian cen" i "zmian wolumenu" jest ograniczony do przepływów reprezentujących transakcje ujęte w bilansie płatności bieżących według towarów i usług (0) i w rachunku produkcji (1); jest przeprowadzany zarówno dla danych odnoszących się do pojedynczych gałęzi, jak też dla danych odnoszących się do gospodarki ogółem. Przepływy reprezentujące pozycje bilansujące, np. wartość dodana, nie mogą być bezpośrednio rozłożone na składniki ceny i wolumenu; można to zrobić tylko pośrednio, poprzez przeliczenia dotyczące przepływów, czyli transakcji. Stosowanie ogólnych zasad systemu rachunków nakłada na obliczanie danych podwójne ograniczenie: a) obliczenia w ramach rachunku produktów, dla jakiejkolwiek kolejności dwóch lat, muszą być prowadzone zarówno w cenach stałych jak i bieżących; b) każdy przepływ na poziomie gospodarki ogółem musi być równy sumie odpowiadających mu przepływów dla różnych gałęzi. Trzecie ograniczenie, nie wynikające ze stosowania ogólnych zasad systemu, lecz ze świadomego wyboru, polega na tym, że każda taka zmiana wartości transakcji musi być przypisana albo zmianie ceny albo zmianie wolumenu lub kombinacji obydwu zmian. Jeżeli te trzy wymagania są spełnione, wycena rachunków towarów i usług oraz produkcji w cenach stałych oznacza uzyskanie zintegrowanego systemu indeksów cen i wolumenu. 10.09. Pozycje, które należy wziąć pod uwagę przy konstruowaniu takiego zintegrowanego systemu są następujące: | | | | Transakcje dotyczące produktów Produkcja globalna | P.1 | | Produkcja globalna rynkowa | | P.11 | Produkcja globalna na ostateczne wykorzystanie na własne cele (nierynkowa) | | P.12 | Pozostała produkcja globalna nierynkowa | | P.13 | Zużycie pośrednie | P.2 | | Wydatki na spożycie ostateczne | P.3 | | Spożycie ostateczne indywidualne | | P.31 | Spożycie ostateczne ogólnospołeczne | | P.32 | Spożycie ostateczne skorygowane | P.4 | | Spożycie indywidualne skorygowane | | P.41 | Spożycie ogólnospołeczne skorygowane | | P.42 | Środki trwałe brutto | P.5 | | Inwestycje brutto | | P.51 | Zmiany zapasów | | P.52 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | | P.53 | Wywóz towarów i usług | P.6 | | Wywóz towarów | | P.61 | Wywóz usług | | P.62 | Przywóz towarów i usług | P.7 | | Przywóz towarów | | P.71 | Przywóz usług | | P.72 | Podatki od produktów i subsydia do produktów Podatki od produktów (poza VAT) | | D.212 i D.214 | Subsydia do produktów | | D.31 | Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) | | D.211 | Zużycie środków trwałych | K.1 | | Pozycje bilansujące Wartość dodana | B.1 | | Produkt krajowy brutto | B.1*g | | INDEKSY CEN I WOLUMENU DLA POZOSTAŁYCH AGREGATÓW 10.10. Niezależnie od pomiarów cen i wolumenu kategorii omawianych wyżej, następujące agregaty mogą być dzielone na ich własne składniki cen i wolumenu. Cele tych pomiarów są różne. Rzeczowe środki obrotowe | AN.12 | Zasób wytworzonych środków trwałych | AN.11 | Wynagrodzenie pracownicze | D.1 | Rzeczowe środki obrotowe na początek i na koniec każdego okresu muszą być obliczane w cenach stałych w celu oszacowania zmian wolumenu zapasów w danym okresie. Zasób środków trwałych wytworzonych musi być obliczony w cenach stałych, aby możliwe było oszacowanie współczynników kapitałowych, jak też uzyskać podstawę do oszacowania zużycia środków trwałych w cenach stałych. Wynagrodzenie pracownicze muszą być obliczane w cenach stałych do celów mierzenia wydajności oraz również wtedy, gdy produkcja globalna musi być oszacowana poprzez wykorzystanie danych dotyczących nakładów pracy wyrażonych w cenach stałych. 10.11. Wynagrodzenie pracownicze jest elementem dochodu. Do celów pomiaru siły nabywczej można je wycenić w ujęciu realnym poprzez skorygowanie o wskaźnik zmian cen produktów nabywanych przez pracowników. Również inne elementy dochodu, takie jak dochód do dyspozycji gospodarstw domowych i dochód narodowy, można zmierzyć w ten sam ogólny sposób w ujęciu realnym. OGÓLNE ZASADY POMIARÓW INDEKSÓW CEN I WOLUMENU DEFINICJA CEN I WOLUMENU PRODUKTÓW RYNKOWYCH 10.12. Tworzenie zintegrowanego systemu indeksów cen i wolumenu opiera się na założeniu, że na poziomie pojedynczego, jednorodnego wyrobu lub usługi, wartość (v) równa się iloczynowi ceny za jednostkę ilości (p) i liczby jednostek ilości produktu (q), to znaczy: Definicja: | Cena jest zdefiniowana jako wartość jednej jednostki produktu, dla której ilości są idealnie jednorodne nie tylko w sensie fizycznym, ale również w odniesieniu do innych cech charakterystycznych opisanych w ust. 10.16. Aby być dodatkowym w sensie ekonomicznym, ilości muszą posiadać jednorodne cechy fizyczne i tę samą cenę jednostkową. Dla każdego agregatu transakcji towarów i usług pokazanych w rachunkach, pomiar cen i wolumenu musi być tak skonstruowany, aby indeks wartości = indeks ceny × indeks wolumenuOznacza to, że każda jakakolwiek zmiana wartości danego przepływu musi być przypisana albo zmianie ceny albo zmianie wolumenu albo kombinacji obydwu. | 10.13. 10.14. Jeśli chodzi o transakcje dotyczące towarów, w wielu przypadkach łatwo jest zdefiniować jednostkę fizyczną zaangażowaną w transakcję i stąd cenę za jednostkę. W pewnych przypadkach, np. dla nietypowych środków trwałych jest to trudniejsze, należy zatem przyjąć specjalne rozwiązania. Jeśli chodzi o transakcje dotyczące usług, w wielu wypadkach trudno jest wyszczególnić cechy, które określają jednostkę fizyczną i mogą powstać różnice zdań w opiniach na temat zastosowanych kryteriów. Może to dotyczyć ważnych gałęzi, takich jak usługi pośrednictwa finansowego, usługi w zakresie handlu hurtowego i detalicznego, usługi dla przedsiębiorstw, usługi w zakresie edukacji, badania i rozwoju, ochrony zdrowia lub rekreacji. Z uwagi na rosnącą wagę gałęzi usługowych, ważne jest znalezienie wspólnych rozwiązań dotyczących wyboru jednostek fizycznych, nawet jeśli są one jedynie umowne. ROZBIEŻNOŚCI W JAKOŚCI I RÓŻNICACH CEN 10.15. Fizyczne i inne cechy charakterystyczne, które należy wziąć pod uwagę przy identyfikowaniu produktów dotyczą różnic w jakości. Odgrywają one ważną rolę, stwarzając jednocześnie problemy natury statystycznej. Faktem jest, że nawet dla towarów i usług przeznaczonych na konkretny cel, istnieje wiele odmian różniących się jakościowo i każda posiada swoją własną cenę. 10.16. Następujące czynniki odzwierciedlają różnice dotyczące jakości: a) cechy fizyczne; b) dostawy do różnych miejsc; c) dostawy w różnych porach dnia lub okresach roku; d) różnice dotyczące warunków sprzedaży, okoliczności lub środowiska, w których towary lub usługi są dostarczane. Przyjmując cechy fizyczne za dane, różnice innych czynników oznaczają, że jednostki fizyczne nie są identyczne w sensie gospodarczym oraz, że wartość różni się między jednostkami. Różnice te uważane są za różnice wolumenu a nie ceny. W rzeczywistości, zapłata dokonywana przy zakupie wyrobu obejmuje nie tylko cenę tego wyrobu, ale również cenę usług związanych z jego dostawą. Oznacza to, iż identyczne towary, które sprzedawane są po różnych cenach i w różnych okolicznościach powinny być traktowane jak różne produkty. Rozstrzygnięcie to ma swoje odzwierciedlenie w tabelach podaży i wykorzystania towarów i usług, w których wartości marży handlowej i transportowej (reprezentujące główne usługi związane z dostawą towarów), są rejestrowane oddzielnie od cen odpowiednich towarów i usług. 10.17. W ramach danego rynku i danego okresu, współistnienie kilku jednostek wartości może, z wyjątkiem przypadków opisanych w ust. 10.19, być uważane za dowód istnienia różnic jakościowych. Zatem, różne modele samochodów, a nawet różne wersje tego samego modelu muszą być traktowane jak różne produkty. Podobnie należy rozróżniać podróże koleją pierwszą i drugą klasą. Dla wyznaczenia miary cen i wolumenu, niezbędne jest stosowanie jak najdokładniejszej klasyfikacji towarów tak, aby każdy identyfikowany produkt był maksymalnie jednorodny, niezależnie od stopnia szczegółowości przy prezentacji wyników. 10.18. Przy rejestrowaniu zmian w czasie należy również wziąć pod uwagę zmiany jakości. Zmiana jakości spowodowana np. modyfikacją cech fizycznych produktu musi być uznana za zmianę wolumenu, a nie ceny. Nie można również pominąć wpływu agregacji. Zmiany składu określonego przepływu oznaczające np. relatywny przyrost towarów o wyższej jakości muszą być zarejestrowane jako wzrost wolumenu a nie ceny. Oznacza to, że w przypadku produkcji, wpływ przesunięć między rynkami, które różnią się cenami, np. krajowy w odróżnieniu od zewnętrznego, lub na cele produkcyjne w odróżnieniu od rynku produktów konsumenckich, będą traktowane jako zmiany wolumenu a nie ceny. Tak więc, zmiana ceny dla danego przepływu może mieć miejsce tylko w wyniku zmian cen na poziomie pojedynczych transakcji. Definicja: | Istnienia obserwowalnych różnic w jednostce wartości nie należy traktować jako różnic w jakości w sytuacji, gdy mają miejsce następujące okoliczności: brak informacji, dyskryminacja cenowa odzwierciedlająca ograniczenia wolności wyboru oraz występowania rynków równoległych. W takich przypadkach, różnice w jednostce wartości są uważane za różnice w cenie. | 10.19. 10.20. Brak informacji oznacza, że nabywcy nie zawsze mogą być właściwie poinformowani o istniejących różnicach cen, tak więc nieumyślnie kupują po wyższych cenach. Taka lub odwrotna sytuacja może mieć miejsce w przypadku, gdy indywidualni nabywcy i sprzedający negocjują lub targują się o cenę. Z drugiej strony, różnice między średnią ceną wyrobu zakupionego na rynku czy bazarze, w których to miejscach takie targowanie często ma miejsce, i cen tego samego wyrobu sprzedawanego w różnych punktach sprzedaży detalicznej, takich jak dom towarowy, powinny być normalnie traktowane jako odzwierciedlające różnice w jakości, spowodowane różnymi warunkami sprzedaży. 10.21. Dyskryminacja cenowa oznacza, że sprzedający mogą znajdować się w sytuacji, w której dyktują różne ceny różnym kategoriom nabywców za identyczne towary i usługi sprzedawane dokładnie w tych samych okolicznościach. W takich przypadkach, nie ma żadnej lub ograniczonej wolności wyboru ze strony nabywcy należącego do specjalnej kategorii. Przyjmuje się zasadę, że różnice cen mają być uważane za dyskryminację cenową wówczas, kiedy różne ceny są oferowane za identyczne jednostki sprzedawane dokładnie w tych samych okolicznościach na wyraźnie wydzielonym rynku. Różnice cen z powodu takiej dyskryminacji nie są traktowane jako różnice wolumenu. Możliwość ponownego obrotu handlowego towarami na danym rynku oznacza, że dyskryminacja cenowa dla tych rodzajów produktów, w większości przypadków, może być uznana za nieistniejącą. Ewentualne różnice w cenach towarów mogą być interpretowane jako spowodowane brakiem informacji lub istnieniem rynków równoległych. W gałęziach usługowych, np. w transporcie, producenci mogą pobierać niższe ceny od grup jednostek z założenia dysponujących niższymi dochodami, takich jak emeryci lub studenci. Jeżeli grupy te mogą przemieszczać się swobodnie w dowolnym czasie, wówczas mamy do czynienia z dyskryminacją cenową. Jednakże, jeżeli pobiera się od nich niższe opłaty pod warunkiem, że udadzą się w podróż tylko w określonym czasie, np. poza sezonem, oferuje im się transport niższej jakości. 10.22. Istnienie rynków równoległych wynika z kilku powodów. Nabywcy mogą nie być w stanie nabyć tak wiele, jakby chcieli, po niższej cenie, ponieważ po tej cenie rozmiary dostaw nie są wystarczające. Może też istnieć drugi rynek, na którym podawane są wyższe ceny. Również w takich przypadkach możliwe jest istnienie rynków równoległych, na których sprzedający mogą oferować niższe ceny, gdyż unikają w ten sposób pewnych podatków. W takich przypadkach, różnica cen stanowi również różnicę w cenie, a nie różnicę wolumenu. 10.23. Zmiana w strukturze przepływu mająca wpływ na jego pełną wartość może mieć miejsce wtedy, kiedy w sytuacji braku informacji, dyskryminacji cenowej oraz istnienia rynków równoległych, identyczne produkty są sprzedawane po różnych cenach. Przypuśćmy, że pewna ilość konkretnych towarów lub usług jest sprzedawana po niższej cenie szczególnej grupie nabywców, niezależnie od różnic wynikających z charakteru oferowanego wyrobu lub usługi, miejsca, czasu lub warunków sprzedaży, czy też innych czynników. Dalszy spadek w udziale sprzedaży po niższej cenie podnosi średnią cenę płaconą przez nabywców towarów lub usług. Musi to być traktowane jako wzrost ceny, a nie wolumenu. ZASADY DOTYCZĄCE USŁUG NIERYNKOWYCH 10.24. Stwarzanie ogólnego systemu indeksów cen i wolumenu obejmującego podaż i wykorzystanie wszystkich towarów i usług napotyka na szczególną trudność przy mierzeniu produkcji globalnej usług nierynkowych. Usługi te różnią się od usług rynkowych tym, że nie są one sprzedawane po cenie rynkowej, a ich wartość w cenach bieżących jest obliczana umownie, jako suma poniesionych kosztów. Na koszty te składają się zużycie pośrednie, wynagrodzenie pracownicze, różne podatki związane z produkcją pomniejszone o subsydia produkcyjne oraz amortyzacja środków trwałych. 10.25. W przypadku braku jednostkowej ceny rynkowej, zmiana "kosztu jednostkowego" dla usługi nierynkowej może być traktowana jako przybliżona zmiana ceny. Jeżeli usługi nierynkowe są konsumowane indywidualnie, w zasadzie możliwe jest oszacowanie ilości, które są jednorodne i które odzwierciedlają wykorzystanie tych usług i zastosować koszt jednostkowy z roku bazowego, aby otrzymać dane w cenach stałych. Stosując taki sposób mierzenia produkcji globalnej możliwe, jest analizowanie zmian w wydajności dla indywidualnych usług nierynkowych. W przypadku usług ogólnospołecznych, generalnie nie jest możliwe ustalenie kosztów jednostkowych i ilości odzwierciedlających ich wykorzystanie. Jeżeli próbuje się uwzględnić zmiany w wydajności dla usług ogólnospołecznych przy pomocy metod pośrednich, to użytkownicy powinni być tego świadomi. 10.26. W kontekście rachunków ekonomicznych, niezwykle ważne jest przyjęcie zasady, że produkcja i wykorzystanie usług nierynkowych, tak jak produkcja i wykorzystanie towarów i usług rynkowych, musi być zdefiniowana w kategoriach faktycznych przepływów tych towarów i usług a nie w kategoriach wyników końcowych uzyskanych z tytułu ich wykorzystania. Ponieważ te wyniki zależą od kilku innych czynników, nie jest możliwe np. zmierzenie wolumenu wykorzystywanych usług w zakresie nauczania wzrostem jego poziomu lub wolumenu usług ochrony zdrowia poprawą zdrowia ludności. ZASADY DOTYCZĄCE WARTOŚCI DODANEJ I PKB 10.27. Wartość dodana, pozycja bilansująca w rachunku produkcji, jest jedyną pozycją bilansującą stanowiącą część zintegrowanego systemu indeksów cen i wolumenu. Należy podkreślić bardzo szczególne cechy tej pozycji, tak jak i odnośnych indeksów cen i wolumenu. Inaczej niż w przypadku różnych przepływów towarów i usług, wartość dodana nie reprezentuje żadnej ściśle określonej kategorii transakcji. Nie może więc być bezpośrednio rozdzielona na składnik cen i wolumenu. Definicja: | Wartość dodana w cenach stałych jest zdefiniowana jako różnica między produkcją globalną w cenach stałych a spożyciem pośrednim w cenach stałych. VA = ∑P0Q1 − ∑p0q1gdzie P i Q oznaczają ceny i ilości dla produkcji globalnej, natomiast p i q wyrażają ceny i ilości dla zużycia pośredniego. Teoretycznie, prawidłową metodą obliczania wartości dodanej w cenach stałych jest metoda podwójnego korygowania wskaźnikiem cen, to znaczy oddzielne korygowanie dwóch przepływów rachunku produkcji (produkcja globalna i zużycie pośrednie), a następnie obliczane jest saldo tych dwóch przeszacowanych przepływów. | 10.28. 10.29. W niektórych przypadkach, gdy dane statystyczne są niekompletne lub niewystarczająco wiarygodne, konieczne będzie zastosowanie pojedynczego wskaźnika. Jeżeli istnieją dane o wartości dodanej w cenach bieżących, jedną z alternatyw w stosunku do metody podwójnego korygowania wskaźnikiem cen jest korygowanie bieżącej wartości dodanej bezpośrednio o indeks cen dla produkcji globalnej. Oznacza to przyjęcie założenia, że wskaźniki cen dla zużycia pośredniego zmieniają się w takim samym stopniu jak dla produkcji globalnej. Inna możliwa procedura polega na ekstrapolacji wartości dodanej z roku bazowego przez indeks wolumenu wyliczony dla produkcji globalnej. Ten indeks wolumenu może być obliczony albo bezpośrednio z danych ilościowych, albo przez deflację bieżącej wartości produkcji globalnej o odpowiedni indeks cen. Metoda ta w rzeczywistości zakłada, że zmiany wolumenu są takie same dla produkcji globalnej i zużycia pośredniego. Dla pewnych gałęzi usług rynkowych i nierynkowych, takich jak usługi finansowe, usługi związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, usługi edukacji lub obrony narodowej, osiągnięcie zadowalających szacunków zmian cen i wolumenu dla produkcji globalnej może okazać się niemożliwe. W takich przypadkach, zmiany wartości dodanej w cenach stałych mogą być obliczone poprzez zmiany wynagrodzenia pracowniczego według stałych ważonych indeksów wynagrodzeń i zużycia środków trwałych w cenach stałych. Osoby opracowujące te dane mogą być zmuszone do przyjęcia założenia, nawet w sytuacji braku jakiejkolwiek zasadności, iż wydajność pracy nie zmienia się w krótkim bądź w długim okresie czasu. 10.30. Z natury rzeczy, indeksy wolumenu i cen dla wartości dodanej różnią się od odpowiadających im indeksów dla przepływów towarów i usług. To samo dotyczy indeksów cen i wolumenu pozycji bilansującej, jaką jest produkt krajowy brutto. Ten ostatni równa się sumie wszystkich wartości dodanych minus FISIM, plus podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów. Z innego punktu widzenia równa się to różnicy między ostatecznym wykorzystaniem i przywozem. PROBLEMY Z ZASTOSOWANIEM ZASAD OGÓLNYCH 10.31. Zastosowanie zasad zmian cen i wolumenu do różnych przepływów w systemie wymaga określenia możliwych do przyjęcia rozwiązań w przypadkach powstających w praktyce problemów. OGÓLNE ZASTOSOWANIE 10.32. Potrzeba ustalenia, które z różnych czynników opisanych w poprzedniej sekcji wyjaśniają różnice cen, powstaje ilekroć badane są szeregi czasowe danych wartościowych, w których należy rozdzielić zmiany cen i wolumenu. Pamiętać też trzeba, że nawet na odpowiednio niskim poziomie szczegółowości, szeregi danych ilościowych mogą dać tylko przybliżone pomiary zmian wolumenu, gdyż nie odzwierciedlają one prawidłowo zmian, które mogły mieć miejsce z tytułu różnic jakości. Oznaczać to może np., sytuację, gdy brak zmian w ilości jednostek fizycznych, zarejestrowanych dla pewnego przepływu, niewłaściwie przedstawia zmianę wolumenu, jeżeli struktura zmieniła się na korzyść jednostek o wyższej jakości. Przesunięcie to oznacza zmianę średniej jakości i musi zostać zarejestrowane jako zwiększenie indeksu wolumenu. Ogólnie rzecz biorąc, najlepszą metodą oszacowania zmian wolumenu dla przepływów towarów i usług jest korygowanie danych wartościowych o indeks cen. Ponieważ wszystkie zmiany w średniej jakości są prawidłowo odzwierciedlone w szeregach odnoszących się do wartości, dzielenie wartości przez odpowiedni indeks cen, uwzględniający zmiany jakościowe, daje prawidłowy indeks wolumenu. 10.33. W praktyce, korygowanie o indeks cen nie zawsze jest najlepsze. Należy wówczas przyjąć inne metody. Np. szeregi wartości mogą zostać ustalone poprzez przemnożenie ceny i ilości, można wówczas otrzymać dane w cenach stałych przez użycie cen z roku bazowego. Alternatywnie, niektóre szeregi wartości mogą posiadać gorszą jakość lub też mogą istnieć trudności w obliczeniu wiarygodnych indeksów cen. W takiej sytuacji szacunki mogą być dokonywane w oparciu o wskaźniki ilościowe, zwracając przy tym uwagę, aby ilości odnosiły się do produktów jak najbardziej jednorodnych. Jeżeli żadna z opisanych wyżej metod nie może być zastosowana, wówczas szacunki produkcji globalnej w cenach stałych powinny opierać się na szacunkach nakładów w cenach stałych. 10.34. Ponieważ dla usług nierynkowych nie istnieje możliwość korygowania ich wartości wskaźnikami cen, należy wtedy zastosować inne rozwiązania. Są one opisane poniżej w ust. 10.41-10.46. ZASTOSOWANIE DO KONKRETNYCH PRZEPŁYWÓW Przepływy towarów i usług rynkowych 10.35. Ze wszystkich przepływów w gospodarce, zmiany wartości przepływów towarów i usług rynkowych najłatwiej dają się podzielić na zmiany dotyczące cen i wolumenu. W tym kontekście należy dokonać wyraźnego rozróżnienia między: a) przepływami przedstawiającymi transakcje faktycznie przeprowadzane na rynku po określonej cenie; b) przepływami przedstawiającymi produkcję na ostateczne wykorzystanie na własne cele (np. produkcja produktów rolnych na własny rachunek i usługi mieszkaniowe wytwarzane na własny rachunek przez właścicieli mieszkań); c) przepływami, których wartość jest zdefiniowana jako saldo między transakcjami dotyczącymi towarów i usług (np. marże handlowe); d) przepływami, których wartość jest zdefiniowana jako różnica między transakcjami redystrybucyjnymi i (lub) finansowymi (np. usługi pośrednictwa finansowego mierzone pośrednio i usługi ubezpieczeniowe). 10.36. Przepływy kategorii a) są najliczniejsze i najczęściej spotykane. Zmiany w wartościach tych przepływów, ze względu na ich charakter, mogą zostać rozdzielone na zmiany wolumenu i zmiany cen. Ogólna metoda korygowania wartości bieżącej tych przepływów wskaźnikami cen jest stosowana we wszystkich przypadkach, w których towary i usługi mogą być wyrażone w jednostkach, z których większość pozostaje jednorodna z jednego roku na drugi. 10.37. Przepływy kategorii b) są transakcjami umownymi i brak jest faktycznej ceny dla produktów stanowiących przedmiot transakcji. Tak jest w przypadku takich towarów jak produkty rolne na ostateczne wykorzystanie na własne cele i towary powiększające własne środki trwałe. W przypadku usług, najważniejsze rodzaje odnoszą się do usług mieszkaniowych świadczonych na własny rachunek przez właścicieli mieszkań. Wartości dla tych umownych przepływów są otrzymywane poprzez zastosowanie cen podobnych produktów wprowadzanych na rynek, zatem deflatory powinny być takie same. W przypadku produkcji budowlanej na własny rachunek, jej wartość ustalana jest po kosztach a nie z wykorzystaniem wskaźnika ceny. Zatem deflator musi być odpowiednio dostosowany. 10.38. Najważniejsze przepływy kategorii c) są przepływami, których wartość w cenach bieżących uzyskuje się jako różnicę między wartościami dwóch przepływów dotyczących towarów. Ma to miejsce w przypadku marży handlowej, której wartość w cenach bieżących jest określona jako różnica między faktyczną ceną realizowaną przy sprzedaży towarów nabywanych w celu odsprzedaży w handlu hurtowym i detalicznym a ceną, którą dystrybutor musiałby zapłacić, aby odkupić ten sam towar w czasie, w którym jest on sprzedawany lub w inny sposób rozdysponowywany. Zatem, jedną z metod szacowania marży handlowej w cenach stałych może być obliczenie różnicy poprzez odjęcie wartości wyrobu w cenach stałych, kupionego celem dalszej sprzedaży od wartości wyrobu w cenach stałych odsprzedanych przez te jednostki handlowe. Alternatywną metodą pomiaru jest ekstrapolacja marż handlowych roku bazowego na podstawie wielkości sprzedaży lub zakupów poczynionych przez handel hurtowy i detaliczny. Przy czym, przy metodzie tej należy wziąć pod uwagę fakt, że marże handlowe różnią się zależnie od produktów i ich wykorzystania. Jest to wyraźnie pokazane w tabelach podaży i wykorzystania towarów i usług. 10.39. Kategoria c) obejmuje też produkcję usług agencji turystycznych mierzonych wartością kosztów usług (opłaty i prowizje). Usługi te mogą być również mierzone jako różnica między dwoma przepływami, zapłatą w całości dokonaną przez nabywcę i wydatkiem dokonanym przez producenta usługi na transport i zakwaterowanie. Miernik wolumenu można otrzymać jako różnicę między tymi przepływami obliczonymi w cenach stałych. Alternatywnie, opłata lub prowizja może być zdefiniowana jako cena za jednostkę rodzaju transportu lub zakwaterowania. 10.40. Przepływy kategorii d) obejmują usługi pośrednictwa finansowego: opłaty za usługi ubezpieczeniowe oraz usługi funduszy emerytalnych. Usługi pośrednictwa finansowego są prowadzone przez banki i inne spółki finansowe, które zajmują się pożyczaniem pieniędzy przedsiębiorstwom lub gospodarstwom domowym, zapewniając bezpieczny i wygodny sposób oszczędzania, zabezpieczają pieniądze i inne aktywa o wyjątkowej wartości, prowadzą skup i sprzedaż walut zagranicznych, wystawiają czeki, dostarczają informacje gospodarcze, zajmują się akcjami i obligacjami, oferują doradztwo inwestycyjne. W niektórych przypadkach usługi te można łatwo określić i ściśle opłacić np. w przypadku wynajmowania miejsca w skrytkach bankowych lub kiedy opłaty są wymagane w związku z emisjąakcji, obligacji lub udzielania kredytów. Bieżąca wartość transakcji może być wtedy określona, podobnie jak ceny i ilości konieczne do pomiaru cen i wolumenu. W przypadku usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio i dla usług ubezpieczeniowych, podział na składniki cen i wolumenu może być dokonany jedynie arbitralnie w sposób umowny. Przepływy usług nierynkowych 10.41. Usługi nierynkowe wytworzone przez instytucje rządowe i samorządowe oraz instytucje nienastawione na przynoszenie dochodu obsługujące gospodarstwa domowe (INKgd) obejmują szeroki zakres usług koniecznych i pożytecznych dla społeczeństwa. Można je podzielić na dwie główne kategorie: a) usługi świadczone na rzecz konkretnych odbiorców, tzn. będących konsumentami lub beneficjentami, którzy mogą być indywidualnie zidentyfikowani. Wykorzystanie tych usług wymaga indywidualnej inicjatywy ze strony osób nimi zainteresowanych; b) usługi ogólnospołeczne, to znaczy takie, które są wykorzystywane wspólnie przez ludność ogółem. 10.42. Usługi świadczone na rzecz konkretnych odbiorców mogą być dostarczane poszczególnym osobom (np. opieka lekarska) lub grupom osób (np. nauczanie). Usługi te, z ich natury, mogą być świadczone na zasadach rynkowych lub nierynkowych; w wielu przypadkach osoba może uzyskać usługi tego typu bądź to w drodze zgłoszenia się do jednostki rynkowej (płacąc określoną cenę), bądź też zwracając się do jednostki nierynkowej należącej do instytucji rządowej i samorządowej lub INKgd (otrzymując usługę za darmo lub prawie za darmo). Do przeliczeń produkcji globalnej jednostek rynkowych na ceny stałe powinna być użyta metoda korygowania wartości bieżących wskaźnikami cen, wówczas różnice w różnorodnych produktach o różnych cenach są pokazane prawidłowo jako oddziaływanie raczej wolumenu niż ceny. Dla usług nierynkowych świadczonych na rzecz konkretnych osób, oszacowanie produkcji globalnej może opierać się na wskaźnikach ilościowych. Dla edukacji mogą one odnosić się do ilości godzin spędzonych przez uczniów w klasach lub w nauczaniu indywidualnym, a dla nierynkowych usług ochrony zdrowia, wskaźniki powinny odzwierciedlać leczenie szpitalne, wizyty u lekarzy lub pielęgniarek. W obu przypadkach istnieje wymiar jakościowy odzwierciedlony w wartości przychodów przypadających na jednego ucznia lub pacjenta. Wykorzystując dane szczegółowe należy postępować bardzo ostrożnie tak, aby każdy wskaźnik, dla którego dokonuje się obliczenia był jak najbardziej jednorodny w odniesieniu do kosztów. Tylko wtedy zmiany w różnorodnych produktach mogą być prawidłowo pokazane jako zmiany wolumenu. W przypadku usług świadczonych na rzecz konkretnych osób, zmiany wolumenu ich produkcji globalnej oraz spożycia powinny być z zasady mierzone na podstawie wykorzystania tych usług; pozwala to na uniknięcie stosowania różnych kryteriów dla tych samych usług, w zależności od tego, czy są one rynkowe czy nierynkowe. Oczywiście, jakakolwiek zmiana w jakości musi być traktowana jako zmiana wolumenu; dotyczy to zarówno usług rynkowych, jak i nierynkowych świadczonych na rzecz konkretnych osób. 10.43. Usługi ogólnospołeczne są produkowane przez instytucje rządowe i samorządowe na zaspokojenie potrzeb ogólnospołecznych. Obejmują one szeroki zakres działalności takich jak: ogólne usługi publiczne, obronę narodową, sprawy zagraniczne, wymiar sprawiedliwości i bezpieczeństwo publiczne, planowanie urbanistyczne, ochronę środowiska naturalnego, politykę gospodarczą itd. Ponieważ usługi te są wykorzystywane grupowo, pośrednio i w sposób ciągły, wolumen ich produkcji globalnej nie może być mierzony poprzez stopień ich wykorzystania. 10.44. W praktyce, otrzymanie wiarygodnych wskaźników ilości dla usług nierynkowych świadczonych na rzecz konkretnych osób może być niemożliwe, tak więc usługi te mogą być mierzone w kategoriach wolumenu, poprzez wykorzystanie tych samych metod jak w przypadku usług ogólnospołecznych. Należy wtedy dokonać szacunku w cenach stałych różnych elementów kosztów, z których składa się produkcja tych usług, tzn.: a) zużycie pośrednie; b) wynagrodzenie pracownicze; c) podatki od produkcji pomniejszone o subsydia produkcyjne; d) zużycie środków trwałych. Wykorzystanie mierników od strony nakładów jako wyznacznika dla produkcji oznacza, że analiza wydajności nie jest możliwa. 10.45. Obliczanie zużycia pośredniego w cenach stałych nie stwarza szczególnych problemów, gdyż zużycie pośrednie odnosi się do towarów i usług rynkowych. Może być ono dokonane albo przez korygowanie wartości bieżących przy użyciu wskaźników cen dla zużycia pośredniego, albo na podstawie ilości wycenionych w cenach roku przyjętego za bazowy. 10.46. Obliczanie w cenach stałych kosztów związanych z zatrudnieniem i zużyciem środków trwałych dla gałęzi usług nierynkowych jest dokonywane z wykorzystaniem metod opisanych w ust. 10.53 i 10.54. Pozostałe podatki od produkcji często odnoszą się do wskaźników wolumenu, np. liczby pracujących, liczba używanych samochodów. Podatki od produktów i subsydia do produktów i przywozu 10.47. Zintegrowany system indeksów cen i wolumenu nie ogranicza się tylko do transakcji dotyczących towarów i usług, lecz umożliwia również obliczanie zmian cen i wolumenu dla pewnych innych transakcji. Możliwość ta istnieje, w szczególności w przypadku podatków i subsydiów bezpośrednio powiązanych z ilością lub wartością towarów i usług, które są przedmiotem transakcji. W tabelach podaży i wykorzystania towarów i usług wartości te są wyraźnie pokazane. Stosując zasady przedstawione poniżej, możliwe jest otrzymanie mierników cen i wolumenu dla kategorii podatków i subsydiów, które są rejestrowane w bilansie płatności bieżących według towarów i usług, mianowicie: a) podatki od produktów (poza VAT) (D.212 i D.214); b) subsydia od produktów (D.31); c) podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) (D.211). 10.48. Najprostszym przypadkiem są podatki związane z jednostką produktu, który jest przedmiotem transakcji. Wartość przychodu z takiego podatku zależy od: a) liczby produktów występujących w transakcji; b) kwoty pobieranej od jednostki produktu, to jest stawki podatkowej. Podział zmiany wartości na jej dwa składniki nie przedstawia praktycznie żadnych trudności. Zmiany wolumenu są wyznaczane poprzez zmianę ilości opodatkowanych produktów; zmiany ceny odpowiadają zmianie w kwocie pobieranej od jednostki produktu, tzn. do zmiany stawki podatkowej. 10.49. Częściej spotykanym przypadkiem jest pobieranie podatku stanowiącego pewien procent wartości transakcji. Wartość wpływu od takiego podatku zależy wtedy od: a) ilości produktów występujących w transakcji; b) ceny produktów występujących w transakcji; c) stawki podatkowej (w wyrażeniu procentowym). Cena podatkowa jest wówczas ustalana jako stosunek stawki podatkowej do ceny produktu. Zmiana wartości wpływów od podatku tego typu może być również rozdzielona na zmianę wolumenu, określonego przez zmianę ilości opodatkowanych produktów i zmianę ceny odpowiadającej zmianie stawki podatkowej (b × c). 10.50. Kwota podatków od produktów (poza VAT) (D.215 i D.214) jest mierzona w kategoriach wolumenu poprzez zastosowanie do wartości produktów wywytworzonych lub przywożonych, stawek podatkowych z roku bazowego lub poprzez zastosowanie do wartości produkcji lub przywozu produktów wycenianych w cenach roku bazowego, stawek podatkowych z roku bazowego. Należy zwrócić uwagę na fakt, że stawki podatkowe mogą się różnić. Jest to uwzględniane w tabelach podaży i wykorzystania towarów i usług. 10.51. Podobnie, wielkość subsydiów do produktów (D.31) jest mierzona wolumenem poprzez zastosowanie do ilości produktów wytworzonych lub przywożonych stawek subwencyjnych z roku bazowego lub poprzez zastosowanie do wartości produkcji lub przywozu, wycenionych w cenach roku bazowego, stawek subwencyjnych z roku bazowego, biorąc pod uwagę różne stawki subwencyjne dla różnych zastosowań. 10.52. Podatek typu podatku od towarów i usług (VAT) (D.211) jest, zarówno dla gospodarki ogółem jak i pojedynczych gałęzi oraz innych użytkowników, obliczany na bazie "netto" i odnosi się wyłącznie do niepotrącalnego VAT. Jest to zdefiniowane jako różnica między VAT fakturowanym od produktów i VAT potrącanym przez użytkowników tych produktów. Alternatywnie, możliwe jest też zdefiniowanie podatku od towarów i usług (VAT) jako sumy wszystkich potrącalnych kwot, które muszą być zapłacone przez użytkowników. Niepotrącalny VAT w cenach stałych może być obliczony poprzez zastosowanie stawek VAT obowiązujących w roku bazowym do przepływów wyrażonych w cenach roku bazowego. Jakakolwiek zmiana stawek VAT dla roku bieżącego będzie więc odzwierciedlona w indeksie cen, a nie w indeksie wolumenu niepotrącalnego VAT. Udział potrącanego VAT w VAT fakturowanym a w konsekwencji VAT niepotrącalny może się zmieniać: a) albo z powodu zmiany w prawie do odliczania VAT, wynikającym ze zmiany prawa podatkowego lub przepisów, ze skutkiem natychmiastowym lub z opóźnieniem czasowym; b) lub z powodu zmian w strukturze wykorzystania produktu (np. zwiększenia udziału wykorzystania, od którego VAT może zostać odliczony). Zmiana kwoty potrącanego VAT wynikająca ze zmiany w prawie do odliczenia VAT będzie, przez opisaną metodę, traktowana jako zmiana stawki podatkowej jak również zmiana w stawce fakturowanego VAT. Z drugiej strony, zmiana kwoty potrącanego VAT wynikająca ze zmiany w strukturze wykorzystania produktu, stanowi zmianę wolumenu potrącanego VAT do odzwierciedlenia w indeksie wolumenu VAT od produktów. Zużycie środków trwałych 10.53. Pomiar wolumenu zużycia środków trwałych stwarza kilka problemów, nawet gdy dostępne są wiarygodne dane o strukturze zasobów aktywów trwałych. Stosowana w większości krajów metoda ciągłej inwentaryzacji zakłada, że dla oszacowania zużycia środków trwałych w cenach bieżących, istnieje potrzeba dokonywania obliczeń zasobów majątku trwałego najpierw w cenach stałych. Na to bowiem, aby przejść od wyceny według kosztów historycznych do wyceny według kosztów odtworzenia, należy najpierw oszacować wartość środków trwałych nabytych w różnych okresach według jednolitej bazy cen, to znaczy w cenach roku bazowego. Indeksy cen i wolumenu użyte w tych szacunkach mogą być stosowane do obliczenia wartości zużycia środków trwałych w cenach stałych i odnośnego indeksu cen. W przypadku, gdy nie jest stosowana metoda ciągłej inwentaryzacji zasobów aktywów trwałych, zmiany zużycia środków trwałych w cenach stałych mogą być otrzymywane poprzez korygowanie danych w cenach bieżących o indeks cen pochodzącymi od danych z zakresu środków trwałych brutto według produktów. Należy wziąć przy tym pod uwagę strukturę wieku nabytych środków trwałych. Wynagrodzenie pracownicze 10.54. Do celów mierzenia wolumenu nakładów pracy pracowników, za jednostkę ilości wynagrodzenia pracowniczego można uznać godzinę pracy danego rodzaju i o danym poziomie kwalifikacji. Podobnie, jak w przypadku towarów i usług, musi być uwzględniona różna jakość pracy oraz obliczone względne ilości każdego rodzaju pracy. Cena przypisana każdemu rodzajowi pracy jest wynagrodzeniem płaconym za godzinę pracy i może być ona różna, zależnie on rodzaju wykonanej pracy. Wartość wolumenu wykonanej pracy może być obliczona jako średnia ważona względnych ilości różnego rodzaju prac ważonych wartością kosztów związanych z zatrudnieniem w roku poprzednim lub w roku bazowym. Alternatywnie, wskaźnik wynagrodzeń może być obliczony przez skalkulowanie średniej ważonej proporcjonalnych zmian w stawkach godzinnych wynagrodzeń za różnego rodzaju pracę, stosując ponownie jako wagi wynagrodzenie pracownicze. Jeżeli indeks wolumenu typu Laspeyres'a jest obliczony pośrednio przez skorygowanie zmian w wynagrodzeniu pracowniczym w wartościach bieżących indeksem średniej zmiany wynagrodzenia za godzinę pracy, to ten ostatni powinien być indeksem typu Paasche'go. 10.55. Do celów pomiaru realnej siły nabywczej wynagrodzeń pracowniczych, przepływ dotyczący tych kategorii może być korygowany indeksem odzwierciedlającym wykorzystanie tych dochodów. Zwykle wybieranym do tego celu indeksem cen jest deflator spożycia indywidualnego albo indeks cen towarów konsumpcyjnych. Zasoby aktywów trwałych wytworzonych i zapasy 10.56. Zarówno zasoby wytworzonych aktywów trwałych jak i zapasy muszą być obliczane w cenach stałych. W przypadku pierwszych dane, jakie są niezbędne do obliczenia nakładów na środki trwałe, są dostępne poprzez wykorzystanie metody ciągłej inwentaryzacji. W innych przypadkach, informacje na temat zasobów aktywów mogą pochodzić od producentów, wówczas korygowanie dokonywane jest z wykorzystaniem indeksów cen użytych w przeliczeniach na ceny stałe nakładów brutto na środki trwałe, biorąc pod uwagę strukturę wieku zasobów. Zmiany zapasów są mierzone wartością początkowych zapisów na koncie zapasów pomniejszoną o wartość wycofania z zapasów i wartością jakichkolwiek powtarzających się strat w towarach trzymanych w zapasie w danym okresie. Szacunki w cenach stałych mogą być uzyskiwane poprzez korygowanie składników zapasów. Kiedy zmiany wolumenu i zmiany cen zapasów są regularne, szacunki zmian zapasów mogą być uzyskiwane również przez pomnożenie zmiany wolumenu zapasów przez średnie ceny z roku bieżącego lub bazowego. Alternatywą i sprawdzianem jest oszacowanie zmian zapasów jako różnicę między zapasami na końcu i na początku okresu. W tym celu wartość zapasów minus przeszacowanie, zgodnie z rachunkami producentów, muszą zostać ponownie zwaloryzowane i wyrażone w średnich cenach, odnoszących się albo do roku bieżącego, albo bazowego. Wartości wolumenu zmian zapasów mierzone są w cenach bieżących, jeżeli odnoszą się do roku bieżącego. Wartości wolumenu zmian zapasów mierzone są w cenach roku bazowego, w przypadku gdy średnie ceny odnoszą się do roku bazowego. Pomiary realnych dochodów dla gospodarki ogółem 10.57. Ponieważ nie jest możliwe podzielenie przepływów dochodów na składniki cen i wolumenu, zatem obliczenie cen i wolumenu nie mogą być zdefiniowane w taki sam sposób, jak dla przepływów i zasobów opisanych wcześniej. Przepływy dochodów mogą być mierzone w ujęciu realnym tylko na podstawie indeksów cen wybranej grupy towarów i usług, na zakupy których zazwyczaj przeznaczony jest dochód i stosuje się indeks cen dla tej grupy jako deflator dochodów bieżących. Wybór jest zawsze arbitralny w tym sensie, że dochód rzadko jest wydawany w całości na zakupy w danym okresie. Pewna kwota dochodu może być zaoszczędzona na zakupy w późniejszych okresach, albo zakupy dokonywane w danym okresie mogą być częściowo finansowane z oszczędności dokonanych wcześniej. 10.58. Produkt krajowy brutto w cenach stałych mierzy produkcję globalną ogółem (pomniejszoną o zużycie pośrednie) w wolumenie dla gospodarki ogółem. Na dochód narodowy w ujęciu realnym rezydentów wpływa nie tylko wolumen produkcji, ale również tempo, w jakim wywóz może być dokonywany w stosunku do przywozu z zagranicy. Jeżeli poprawia się wskaźnik "terms of trade", potrzebny będzie mniejszy wywóz do opłacenia danego wolumenu przywozu, a zatem, na danym poziomie produkcji krajowej, towary i usługi mogą być przesunięte z wywozu na spożycie lub nakłady na środki trwałe. 10.59. Dochód narodowy brutto w ujęciu realnym otrzymuje się poprzez dodanie tzw. Zysku handlowego do wolumenu produktu krajowego brutto. Zysk handlowy — lub, w zależności od przypadku, strata -jest zdefiniowany w następujący sposób: T = − X P M P tzn. saldo bieżącej wymiany produktów z zagranic, skorygowane o odpowiedni indeks cen P, pomniejszone o różnicę między zdeflowaną wartością wywozu i skorygowane wartością przywozu. Wybór odpowiedniego deflatora P dla salda bieżącej wymiany produktów z zagranicą powinien należeć do władz zajmujących się danymi statystycznymi danego kraju, z uwzględnieniem specyfiki kraju. W sytuacji, w której istnieją wątpliwości przy wyborze deflatora, średnie indeksy cen przywozu i wywozu mogą stanowić odpowiedni deflator. 10.60. Różne agregaty dochodów w ujęciu realnym są identyfikowane i definiowane w następujący sposób: Produkt krajowy brutto w cenach stałych | Plus | Handlowy zysk lub strata wynikające ze zmian w "terms of trade" | Równa się | Realny dochód krajowy brutto | Plus | Realny dochód pierwotny z zagranicy | Minus | Realny dochód pierwotny płacony dla zagranicy | Równa się | Realny dochód narodowy brutto | Plus | Realne bieżące transfery zagraniczne otrzymane | Minus | Realne bieżące transfery zagraniczne zapłacone | Równa się | Realny dochód narodowy do dyspozycji brutto | Minus | Zużycie środków trwałych w cenach stałych | Równa się | Realny dochód narodowy do dyspozycji netto | Dla wyrażenia różnych agregatów dochodu narodowego w ujęciu realnym zaleca się, aby należności i zobowiązania dotyczące dochodów pierwotnych oraz transfery zagranicy i za granicę były korygowane o indeks krajowych wydatków końcowych brutto. Dochód narodowy do dyspozycji, realny ma być wyrażony w ujęciu netto, tzn. po odliczeniu od jego wartości brutto zużycia środków trwałych w cenach stałych. WYBÓR FORMUŁY INDEKSU I ROKU BAZOWEGO 10.61. Utworzenie zintegrowanego systemu indeksów cen i wolumenu pociąga za sobą konieczność wyboru typów indeksów, które mają być wykorzystane. 10.62. Do pomiaru corocznych zmian wolumenu preferowany jest indeks wolumenu Fisher'a definiowany jako średnia geometryczna indeksów Laspeyres'a i Paasche'go. Zmiany wolumenu w dłuższych okresach oblicza się metodą porównania ruchów z roku na rok. 10.63. Do pomiaru corocznych zmian cen wykorzystywany jest indeks cen Fisher'a. Zmiany cen w dłuższych okresach oblicza się metodą porównania ruchów z roku na rok. 10.64. Indeksy porównania ruchów wykorzystujące indeksy wolumenu według formuły Laspeyres'a do mierzenia zmian wolumenu i indeksy cen według formuły Paasche'go do mierzenia corocznych ruchów cen, są alternatywą w stosunku do indeksów według formuły Fisher'a. 10.65. Jakkolwiek preferowanym do pomiaru wolumenu i cen jest indeks porównania ruchów, to należy uznać, iż brak spójności dodatkowej może być poważnym problemem dla wielu analiz. Agregat jest definiowany jako suma jego składników. Addytywność wymaga zachowania tej tożsamości, również wówczas, gdy wartości zarówno agregatu jak i jego składników dla jakiegoś okresu są ekstrapolowane w czasie, z wykorzystaniem pewnej liczby indeksów porównania ruchów wolumenu. 10.66. Tak więc zaleca się, aby rozbite dane w cenach stałych, tzn. bezpośrednia wycena bieżących ilości w cenach roku bazowego, były zestawiane jako dodatkowe wyliczenie obok indeksów porównania ruchów dla głównych agregatów. Szacunki danych, uzyskiwanych w rachunkach w cenach stałych, muszą być prowadzone na poziomie możliwie najbardziej szczegółowym, jeżeli mają być one zgodne wewnątrz kompleksowego zintegrowanego systemu pomiarów cen i wolumenu. Tabele podaży i wykorzystania towarów i usług kształtują główny, pojęciowy i statystyczny schemat dla wszystkich pomiarów w cenach stałych. Dane dodatkowe znajdują się w tabelach uzupełniających. Wraz z upływem czasu, musi być dokonywana zmiana roku bazowego dla szeregów wyrażonych w cenach stałych. ESA przyjęło zasadę zmiany roku bazowego co pięć lat, począwszy od 1995 r. Przy zmianie roku bazowego, dane ze starej bazy łączy się z danymi z nowej bazy. Nie dokonuje się raczej przeliczeń wstecz. Przy uaktualnianiu roku bazowego tracona jest addytywność jako efekt nawiązań porównania ruchów. 10.67. Kiedy wartości roku bazowego poddawane są ekstrapolacji, z wykorzystaniem indeksów porównania ruchów wolumenu, użytkownicy danych muszą być poinformowani o braku addytywności danych prezentowanych w tabelach oraz o jej przyczynach. Nieaddytywne "ceny stałe" są publikowane bez jakichkolwiek dostosowań. Metoda prezentacji jest przejrzysta i wskazuje użytkownikom rozmiar problemu. Nie wyklucza to możliwości eliminowania, w pewnych okolicznościach, rozbieżności w celu poprawienia ogólnej zgodności danych. MIĘDZYPRZESTRZENNE INDEKSY CEN I WOLUMENU 10.68. Przy porównaniach cen i wolumenu między różnymi krajami należy pokonać trudności związane z porównaniem różnych walut krajowych. Skoro kursy wymiany nie są ani wystarczająco stabilne w tym celu, ani nie odzwierciedlają we właściwy sposób różnic w sile nabywczej, konieczne jest użycie metodologii podobnej do tej wykorzystywanej dla międzyczasowych porównań między różnymi okresami wewnątrz danego kraju. Indeksy cen i wolumenu muszą być obliczane między dwoma krajami, stosując te same formuły indeksów jak przy mierzeniu zmian między okresami. Dane każdego z dwóch krajów A i B mogą być użyte jako system wag i, patrząc z punktu widzenia kraju A, indeks typu Laspeyres'a z wagami kraju A, może zostać obliczony równie dobrze, jak indeks typu Paasche'go przy użyciu wag kraju B. 10.69. Jeżeli gospodarki dwóch krajów różnią się znacząco między sobą, rozpiętość między tymi dwoma indeksami może być duża, a wyniki nadmiernie zależałyby od tego, który z nich zostanie wybrany. Tak więc, dla porównań dwustronnych, ESA zaleca przyjmowanie uśrednionego indeksu w postaci indeksu Fisher'a. 10.70. Bezpośrednie porównania ilościowe między systemami gospodarczymi, które różnią się wyraźnie między sobą, są z natury trudne, a zatem metoda korygowania wartości bieżących o indeks cen jest najlepszą z możliwych. Odnosi się to bardziej do porównań międzynarodowych niż międzyczasowych. Poprzez dokładną specyfikację i identyfikację produktów, relacje cen można obliczyć na podstawie informacji zebranych przy badaniach cen w każdym z krajów. Skoro ceny są podawane w narodowych walutach, dla interpretacji relacji cen wprowadza się pojęcie parytetu siły nabywczej (PPP). Dla danego produktu PPP między dwoma środkami płatniczymi krajów A i B jest definiowany jako liczba jednostek walutowych kraju B, niezbędna do zakupienia tej samej ilości produktu w kraju B, co za jedną jednostkę walutową kraju A można zakupić w kraju A. PPP dla grup produktów i kolejno wyższych poziomów agregacji, aż do PKB, są otrzymywane poprzez ważenie PPP dla produktów ich udziałem w wydatkach. Aby obliczyć indeksy poziomu cen między dwoma krajami, indeks parytetu siły nabywczej musi zostać podzielony przez bieżący kurs wymiany między walutami porównywanych krajów. 10.71. Dla usług nierynkowych, porównania międzynarodowe napotykają na te same problemy co porównania międzyczasowe. Przypomnijmy, że produkcja globalna jest mierzona jako suma nakładów. Stosowana obecnie metoda w porównaniach międzyprzestrzennych polega na wyliczaniu PPP na bazie relacji cen dla ważnych elementów nakładów. Metoda ta, sugerująca porównania wolumenu nakładów, nie bierze pod uwagę różnic wydajności w produkcji usług nierynkowych w porównywanych krajach. Ważne jest, aby rozwinąć metody porównań międzynarodowych, które doprowadzą do porównań wolumenu produkcji globalnej usług nierynkowych. Powinno to, w zasadzie, być wykonalne dla indywidualnych usług nierynkowych, w ten sam ogólny sposób, jak przy porównaniach międzyczasowych. 10.72. ESA uznaje potrzebę dokonywania międzynarodowych porównań cen i wolumenu między wieloma krajami. Głównym celem są porównania wolumenu PKB oraz jego wykorzystania i musi być spełniony warunek przechodniości. Przechodniość oznacza, że bezpośredni indeks dla kraju C w stosunku do kraju A równa się pośredniemu indeksowi otrzymanemu w wyniku pomnożenia bezpośredniego indeksu dla kraju B w stosunku do kraju A przez bezpośredni indeks dla kraju C w stosunku do kraju B. 10.73. Zgodnie z ESA, obliczanie zestawu wielostronnych mierników wolumenu i PPP, rozpoczyna się od porównań dwustronnych między wszystkimi możliwymi parami krajów. Indeksy Fishera użyte do tego celu nie są przechodnie, ale możliwe jest otrzymanie, na ich podstawie, zestawu przechodnich indeksów zbliżonych do indeksów Fisher'a tak dalece, jak to tylko możliwe stosując w tym celu kryterium najmniejszych kwadratów. Minimalizacja odchyleń między indeksami Fisher'a a wyliczonymi przechodnimi indeksami prowadzi do tak zwanej formuły EKS. 10.74. Indeks EKS wykorzystuje wszystkie indeksy pośrednie wiążące kraj "i" z krajem "k", jak też bezpośredni indeks między nimi. Dla wyliczenia indeksu między krajami "i" oraz "k" wykorzystuje się średni geometryczny bezpośredni indeks między krajami "i" oraz "k" oraz każdy możliwy pośredni indeks łączący te kraje. Bezpośredniemu indeksowi daje się podwójne ważenie w stosunku do każdego indeksu pośredniego. Przechodniość w indeksie EKS otrzymuje się, przez uwzględnienie, dla jakiejkolwiek pary krajów, indeksów dotyczących relacji z każdym innym krajem. ROZDZIAŁ 11 LUDNOŚĆ I NAKŁADY PRACY 11.01. Niektóre porównania między krajami, gałęziami czy sektorami w ramach tej samej gospodarki nabierają znaczenia jedynie wówczas, gdy agregaty występujące w rachunkach narodowych (na przykład: produkt krajowy brutto, spożycie w sektorze gospodarstw domowych, wartość dodana dla gałęzi, wynagrodzenie pracownicze) rozważane są w relacji do liczby mieszkańców oraz zmiennych odnoszących się do nakładów pracy. Dlatego też konieczne jest dokładne zdefiniowanie następujących pojęć: ludność ogółem, zatrudnieni, praca, godziny przepracowane ogółem, równoważność pełnego etatu oraz nakład pracy pracownika wyrażony stałym wynagrodzeniem, które są bardzo ściśle powiązane z koncepcjami stosowanymi w rachunkach narodowych. 11.02. Pojęcia te definiowane są w systemie na podstawie koncepcji obszaru gospodarczego oraz ośrodka zainteresowania. 11.03. Nakłady pracy muszą być klasyfikowane na podstawie tych samych jednostek statystycznych jakie są stosowane w analizie produkcji, a mianowicie lokalnej jednostki rodzaju działalności oraz jednostki instytucjonalnej. 11.04. Agregaty, do których odnoszone są liczby dotyczące ludności i nakładów pracy są wielkościami rocznymi. Dlatego też, należy stosować kategorię przeciętnej w roku liczby ludności oraz przeciętnego w roku nakładu pracy. W przypadku badań przeprowadzanych kilkakrotnie w ciągu roku przyjmuje się średnią z wyników uzyskanych dla poszczególnych okresów. W przypadku przeprowadzenia jednego badania istotne jest, aby przyjęty okres był w pełni reprezentatywny; ostatnia dostępna informacja o zmianach w ciągu roku powinna być wykorzystana w szacunkach danych za cały rok. Na przykład, przy szacowaniu przeciętej liczby pracujących należy wziąć pod uwagę fakt, iż nie wszystkie osoby pracowały przez cały rok (pracownicy pracujący dorywczo lub sezonowo). LUDNOŚĆ OGÓŁEM Definicja: | Na dany dzień, ludność kraju ogółem składa się ze wszystkich osób, obywateli tego kraju lub obcokrajowców, którzy na stałe przebywają na obszarze gospodarczym kraju, nawet jeżeli czasowo są poza nim. Dla niektórych celów, przeciętna w roku liczba ludności będzie stanowiła odpowiednią bazę do szacowania zmiennych w rachunkach narodowych albo posłuży jako mianownik przy porównaniach. | 11.05. 11.06. Ludność ogółem w rachunkach narodowych jest definiowana zgodnie z koncepcją podstawowego miejsca pobytu czyli rezydencji (patrz rozdział dotyczący jednostek i ich grupowania). Osoba, która przebywa lub zamierza przebywać na obszarze gospodarczym danego kraju przez okres jednego roku lub dłużej jest uważana za mającą podstawowe miejsce pobytu w tym kraju. Osoba jest uważana za czasowo nieobecną, jeśli ma podstawowe miejsce pobytu w kraju lecz przebywa lub ma zamiar przebywać poza krajem przez okres krótszy niż jeden rok. Wszystkie osoby należące do tego samego gospodarstwa domowego [1] Pojęcie gospodarstwa domowego zdefiniowane zostało w rozdziale "Jednostki i ich grupowanie". mają podstawowe miejsce pobytu tam, gdzie jest zlokalizowany ośrodek zainteresowania gospodarczego tego gospodarstwa domowego, czyli tam, gdzie gospodarstwo domowe utrzymuje mieszkanie albo szereg mieszkań, które członkowie gospodarstwa traktują i używają jako podstawowej rezydencji. Członek rezydującego gospodarstwa domowego pozostaje rezydentem nawet, jeśli często odbywa podróże poza obszar gospodarczy, ponieważ jego ośrodek zainteresowania gospodarczego pozostaje w tej gospodarce, w której ma podstawowe miejsce pobytu jego gospodarstwo domowe. 11.07. Na ludność kraju ogółem składają się: a) obywatele zamieszkujący dany kraj; b) cywilni obywatele danego państwa pozostający poza jego granicami przez okres poniżej jednego roku (pracownicy w strefie przygranicznej, pracownicy sezonowi, turyści, pacjenci itp.); c) cywilne osoby zagraniczne, zamieszkujące terytorium danego państwa przez okres co najmniej jednego roku bądź dłużej (łącznie z pracownikami [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. instytucji Wspólnot Europejskich oraz cywilnych organizacji międzynarodowych, zlokalizowanych na terytorium geograficznym danego państwa); d) zagraniczny personel wojskowy [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. pracujący dla wojskowych organizacji międzynarodowych, zlokalizowanych na terytorium geograficznym danego państwa; e) zagraniczny personel pomocy technicznej [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. na kontraktach długoterminowych, który pracuje w kraju i jest traktowany jako zatrudniony przez rząd państwa przyjmującego, w imieniu tego rządu, czy tej organizacji międzynarodowej, która faktycznie finansuje jego pracę. Umownie, do ludności ogółem zalicza się również następujące osoby, bez względu na okres, przez jaki przebywają poza krajem: a) studenci, bez względu na okres przez jaki studiują poza granicami kraju; b) członkowie [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. sił zbrojnych danego państwa, stacjonujący poza jego granicami; c) obywatele [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. danego państwa pracujący w bazach naukowych znajdujących się pozaterytorium geograficznym tego państwa; d) obywatele [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. danego państwa zatrudnieni w misjach dyplomatycznych za granicą; e) obywatele [2] Łącznie z towarzyszącymi członkami gospodarstw domowych. będący członkami załóg statków rybackich, innych statków, samolotów, pływających platform częściowo lub całkowicie eksploatowanych, zlokalizowanych poza obszarze gospodarczym danego państwa. 11.08. Odwrotnie, do ludności kraju ogółem nie zalicza się: a) zagranicznych osób cywilnych przebywających na terytorium danego państwa przez okres krótszy niż jeden rok (pracownicy w strefie przygranicznej, pracownicy sezonowi, turyści, pacjenci itp.); b) obywateli danego państwa pozostających poza granicami kraju przez okres; jednego roku bądź dłużej; c) narodowego personelu wojskowego pracującego w organizacjach międzynarodowych poza granicami kraju; d) narodowego personelu pomocy technicznej na kontraktach długoterminowych, który pracuje za granicą i jest traktowany jako zatrudniony przez rząd kraju przyjmującego, w imieniu tego rządu, czy tej organizacji międzynarodowej, która faktycznie finansuje jego pracę, a także, zgodnie z konwencją: a) studentów zagranicznych, bez względu na czas trwania ich studiów w danym państwie; b) członków sił zbrojnych innego państwa, stacjonujących w danym kraju; c) pracowników zagranicznych baz naukowych zlokalizowanych na terytorium danego państwa; d) członków zagranicznych misji dyplomatycznych znajdujących się w danym państwie. 11.09. Podana wyżej definicja różni się od obecnej (lub de facto) ludności ogółem, na którą składają się osoby faktycznie przebywające na terytorium geograficznym danego państwa w danym momencie czasu. LUDNOŚĆ CZYNNA GOSPODARCZO Definicja: | Ludność czynna gospodarczo stanowią wszystkie osoby obojga płci, powyżej określonego wieku, dostarczające siłę roboczą dla prowadzenia działalności produkcyjnej (w ramach przyjętych przez system granic produkcji) w określonym czasie stanowiącym punkt odniesienia. Na ludność czynną gospodarczo składają się wszystkie osoby spełniające wymogi zaliczenia ich do grupy zatrudnionych (zatrudnieni lub osoby pracujące na własny rachunek) lub niezatrudnieni. | 11.10. "Pracownicy" i "osoby pracujące na własny rachunek" definiowane są w ramach pojęcia "zatrudnieni". Osoby "niezatrudnione" definiowane są w ramach pojęcia "bezrobocie". ZATRUDNIENI Definicja: | Zatrudnieni są to wszystkie osoby — zarówno pracownicy jak i osoby pracujące na własny rachunek zaangażowane w jakąś działalność produkcyjną w ramach przyjętych przez system granic produkcji. | 11.11. PRACOWNICY [3] Pojęcie "zatrudnieni" odpowiada definicji Międzynarodowej Organizacji Pracy "zatrudnienia za wynagrodzeniem": Definicja: | Pracownicy to wszystkie osoby, które na podstawie umowy wykonują pracę dla innej jednostki instytucjonalnej, będącej rezydentem i otrzymują za tę pracę wynagrodzenie (rejestrowane jako D. l — wynagrodzenie pracownicze). | 11.12. Pracodawca i pracownik pozostają w stosunku pracy, gdy istnieje umowa o charakterze formalnym lub nieformalnym, na ogół zaakceptowana dobrowolnie przez obie strony, gdzie dana osoba pracuje na rzecz przedsiębiorstwa, w zamian za wynagrodzenie pieniężne lub w naturze. Zatrudnieni są zaklasyfikowani do tej kategorii, o ile równocześnie nie pracują na własny rachunek w zakresie stanowiącym ich podstawową działalność: wówczas byliby oni zaklasyfikowani do osób pracujących na własny rachunek. 11.13. Do zatrudnionych zalicza, się: a) osoby (pracownicy fizyczni bądź umysłowi, kadry kierownicze, służby, osoby wykonujące opłacaną działalność produkcyjną w ramach programów zatrudnienia), zaangażowane przez pracodawcę w ramach umowy o pracę; b) służba cywilna i pozostali pracownicy rządowi, dla których warunki zatrudnienia ustanowione są prawem publicznym; c) siły zbrojne, składające się z osób zwerbowanych krótko- bądź długoterminowo, łącznie z poborowymi (także poborowi odbywający służbę w instytucjach cywilnych); d) osoby duchowne, jeżeli opłacane są bezpośrednio przez rząd albo instytucję nienastawioną na przynoszenie dochodu; e) właściciele przedsiębiorstw i spółek ułomnych, jeżeli pracują w tych przedsiębiorstwach; f) studenci zaangażowani formalnie, którzy wnoszą swoją własną pracę jako wkład w proces produkcji w przedsiębiorstwie w zamian za wynagrodzenie lub możliwość kształcenia się; g) osoby wykonujące pracę nakładczą [4] Osoba wykonująca pracę nakładczą to osoba, która wykonuje pracę dla danego przedsiębiorstwa, bądź dostarcza pewną ilość towarów lub usług dla danego przedsiębiorstwa, na podstawie uprzednio podpisanej umowy kontraktu z tym przedsiębiorstwem, aczkolwiek jej miejsce pracy znajduje się poza tym przedsiębiorstwem. o ile istnieje wyraźna umowa, iż osoby te są wynagradzane na podstawie wykonanej pracy, tzn. ilości pracy włożonej w proces produkcji; h) inwalidzi, pod warunkiem istnienia formalnego bądź nieformalnego stosunku pracy między pracodawcą i pracownikiem; i) osoby zatrudnione przez agencje tymczasowego zatrudnienia; osoby te muszą być zaliczane do zatrudnionych w tym rodzaju działalności, do którego jest zaliczona agencja zatrudniająca, a nie w tym, do którego jest zaliczone przedsiębiorstwo, w którym aktualnie pracują. Niemniej jednak, do celów przepływów między gałęziowych można dokonać przeklasyfikowania tych osób i wszelkich kosztów związanych z ich działalnością (patrz: ust. 9.51). 11.14. Za zatrudnionych uważa się także osoby czasowo niepracujące, pod warunkiem, iż mają one oficjalny przydział pracy. Taki oficjalny przydział pracy powinien być określony zgodnie z jednym z następujących kryteriów: a) kontynuacja pobierania wynagrodzeń; b) zapewnienie powrotu do pracy w przypadku ustania nieprzewidzianych okoliczności lub posiadania umowy określającej datę powrotu do pracy; c) określony czas trwania nieobecności w pracy; w niektórych sytuacjach może to być taki okres, w którym pracownik może otrzymywać świadczenia kompensacyjne bez obowiązku akceptowania innych prac. Ta kategoria obejmuje osoby czasowo niezatrudnione z powodu choroby lub wypadku, urlopu, strajku lub strajku okupacyjnego, urlopu szkoleniowego, urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego, ograniczeń w działalności gospodarczej, czasowej dezorganizacji bądź zawieszenia pracy w związku z takimi przyczynami jak zła pogoda, awaria techniczna czy elektryczna, niedobór surowca lub paliwa oraz innych, czasowych nieobecności w pracy, z urlopem lub bez urlopu. OSOBY PRACUJĄCE NA WŁASNY RACHUNEK Definicja: | Osoby pracujące na własny rachunek to osoby, które są wyłącznymi właścicielami lub współwłaścicielami spółek nie posiadających osobowości prawnej, w których pracują, z wyłączeniem tych spółek nie posiadających osobowości prawnej, które są zaliczane do spółek ułomnych. Osoby pracujące na własny rachunek zalicza się do tej kategorii, o ile równocześnie nie pracują za wynagrodzeniem w zakresie stanowiącym ich podstawową działalność; wówczas byliby oni zaklasyfikowani jako zatrudnieni. | 11.15. Osoby te mogą w okresie sprawozdawczym czasowo nie pracować z jakichkolwiek określonych przyczyn. Wynagrodzenie osób pracujących na własny rachunek stanowi dochód mieszany. 11.16. Do osób pracujących na własny rachunek zalicza się także: a) nieopłacanych, pracujących członków rodziny, łącznie z tymi, którzy pracują w spółkach nie posiadających osobowości prawnej, zaangażowanych całkowicie bądź częściowo w produkcję rynkową; b) osoby wykonujące pracę nakładczą, których dochód obliczany jest na podstawie wartości produkcji wytworzonej w procesie produkcyjnym, za który te osoby odpowiadają, bez względu na ilość włożonej przez nie pracy; c) pracownicy zaangażowani indywidualnie lub zbiorowo w produkcję podjętą wyłącznie z przeznaczeniem na własne spożycie ostateczne lub powiększenie własnych środków trwałych. Do osób pracujących na własny rachunek zaliczani są również nieopłacani dobrowolni pracownicy, w przypadkach, gdy ich dobrowolna działalność prowadzi do powstawania dóbr, np. budowa mieszkań, kościołów albo innych budowli. Natomiast, w przypadku, gdy ich dobrowolna działalność polega na świadczeniu usług, np. nieodpłatne opieka lub sprzątanie, wówczas nie są oni zaliczani do pracujących ogółem, ponieważ takie usługi, dobrowolnie świadczone, są wyłączone z produkcji (patrz: ust. 3.08). Nie występuje nakład pracy w produkcję usług mieszkaniowych świadczonych sobie przez właścicieli mieszkań; właściciele ci nie są uważani za osoby pracujące na własny rachunek. PRACUJĄCY I STAŁE MIEJSCE ZAMIESZKANIA 11.17. Wyniki działalności jednostek produkujących mogą być porównywane z liczbą zatrudnionych wyłącznie wtedy, jeżeli kategoria ta obejmuje zarówno rezydentów jak i nierezydentów, którzy pracują w jednostkach produkujących będących rezydentami. Dlatego też do zatrudnionych zalicza, się następujące kategorie: a) pracowników ze strefy przygranicznej nie będących rezydentami, tzn. osoby przekraczające granicę każdego dnia w celu wykonywania pracy na danym obszarze gospodarczym; b) pracowników sezonowych nie będących rezydentami, tzn. osoby które przeprowadzają się na dane obszar gospodarczy i pozostają na nim przez okres poniżej jednego roku, celem wykonywania pracy w gałęziach, w których istnieje czasowe zapotrzebowanie na dodatkową pracę; c) członków sił zbrojnych państwa stacjonujących poza granicami kraju; d) obywateli danego państwa pracujących w bazach naukowych znajdujących się poza terytorium geograficznym tego państwa; e) obywateli danego państwa zatrudnionych w misjach dyplomatycznych poza granicami państwa; f) obywateli będących członkami załóg statków rybackich, innych statków, samolotów bądź pływających platform eksploatowanych przez jednostki będące rezydentami; g) miejscowych pracowników organów rządowych usytuowanych poza danym obszarze gospodarczym. 11.18. Do zatrudnionych nie zalicza się: a) rezydentów, którzy są pracownikami w strefie przygranicznej lub pracownikami sezonowymi, tzn. wykonujących pracę na innym obszarze gospodarczym; b) obywateli będących członkami załóg statków rybackich, innych statków, samolotów bądź pływających platform eksploatowanych przez jednostki nierezydenta; c) miejscowych pracowników agend zagranicznych rządów, które są ulokowane na terytorium geograficznym państwa; d) pracowników instytucji Wspólnot Europejskich oraz cywilnych organizacji międzynarodowych, usytuowanych na terytorium geograficznym danego państwa (łącznie z miejscowymi pracownikami bezpośrednio werbowanymi); e) członkowie sił zbrojnych pracujący dla międzynarodowych organizacji wojskowych usytuowanych na terytorium geograficznym danego państwa; f) obywatele danego państwa pracujący w zagranicznych bazach naukowych znajdujących się na obszarze gospodarczym tego państwa. 11.19. W celu stworzenia możliwości przejścia do koncepcji ogólnie stosowanych w statystyce siły roboczej (podejście narodowe do kategorii zatrudnienia), ESA specjalnie określa następujących pozycji, które należy wykazywać odrębnie: a) poborowi (wyłączeni ze statystyki siły roboczej, ale w ESA zaliczani do służb instytucji rządowych i samorządowych); b) rezydenci pracujący dla jednostek produkcyjnych nierezydenta (uwzględniani w statystyce siły roboczej, lecz niezaliczani do zatrudnionych, definiowanych według ESA); c) nierezydenci pracujący z jednostkami produkcyjnymi rezydenta (wyłączeni ze statystyki siły roboczej, lecz zaliczani do zatrudnionych, definiowanych według ESA); d) pracownicy będący rezydentami, mieszkającymi na stałe w instytucjach zbiorowych; e) pracownicy będący rezydentami poniżej wieku branego pod uwagę w statystyce siły roboczej. BEZROBOCIE Definicja: | Zgodnie z normami ustanowionymi przez Międzynarodową Organizację Pracy (trzynasta Międzynarodowa Konferencja Statystyków Pracy), "bezrobotny" to każda osoba powyżej określonego wieku, która w danym okresie była: a)"bez pracy", tzn. nie była zatrudniona za wynagrodzeniem ani nie pracowała na własny rachunek;b)"aktualnie zdolna i gotowa do podjęcia pracy", tzn. do podjęcia pracy za wynagrodzeniem albo na własny rachunek; orazc)"w trakcie poszukiwania pracy", tzn. podjęła określone kroki w ostatnim czasie, zmierzające do znalezienia zatrudnienia za wynagrodzeniem albo pracy na własny rachunek. | Określone kroki mogą obejmować zarejestrowanie się w publicznej bądź prywatnej agencji zatrudnienia; złożenie wniosku u pracodawców; sprawdzanie w miejscach pracy, w gospodarstwach rolnych, fabrykach, na rynku i innych miejscach zgromadzeń; umieszczanie albo odpowiadanie na ogłoszenia prasowe; poszukiwanie pracy przez przyjaciół bądź krewnych; poszukiwanie ziemi, budynków, maszyn lub wyposażenia, w celu założenia własnego przedsiębiorstwa; organizowanie środków finansowych; występowanie o zezwolenia i licencje itp. Definicja: | Stopy bezrobocia są stosunkiem liczby bezrobotnych do liczby ludności czynnej gospodarczo, wyrażone w procentach. | 11.21. Wskaźniki ten zazwyczaj oblicza się dla płci i grup wieku, a czasami również w przekrojach definiowanych według innych cech demograficznych takich jak stan cywilny, kwalifikacje czy narodowość. KONTRAKTY Definicja: | Zadanie jest definiowane jako kontrakt zawarty formalnie albo w sposób domniemanymiędzy daną osobą i jednostką instytucjonalną rezydenta na wykonaniepracy w zamian za wynagrodzeniena określony okres lub aż do odwołania. | 11.22. Definicja ta obejmuje zarówno kontraktowe zatrudnienie jak i pracę na własny rachunek: z kontraktowym zatrudnieniem mamy do czynienia, jeśli dana osoba należy do innej jednostki instytucjonalnej niż pracodawca, a z kontraktową pracą na własny rachunek, gdy dana osoba należy do tej samej jednostki instytucjonalnej co pracodawca. 11.23. Pojęcie kontraktu różni się od pojęcia zatrudnienia określonego powyżej: a) uwzględnia ono drugi, trzeci i dalsze kontrakty wykonywane przez tę samą osobę. Te drugie, trzecie i dalsze kontrakty danej osoby mogą, albo następować kolejno po sobie w danym okresie (zwykle jest to tydzień) albo, gdy dana osoba pracuje na kontrakcie równolegle, tzn. i wieczorem i w ciągu dnia; b) z drugiej strony, pojęcie kontraktu nie dotyczy osób czasowo niepracujących a "formalnie związanych ze swoją pracą", na przykład w postaci "zapewnienia o powrocie do pracy bądź umowy dotyczącej daty powrotu". Takie Porozumienie między pracodawcą i osobą przebywającą na zwolnieniu bądź na szkoleniu, nie jest uważane w systemie za kontrakt. PRACA KONTRAKTOWA I STAŁE MIEJSCE ZAMIESZKANIA 11.24. Praca kontraktowa na obszarze gospodarczym państwa to formalna lub domniemana umowa między osobą (która może być rezydentem innego obszaru gospodarczego) a jednostką instytucjonalną będącą rezydentem w danym państwie. Do celów mierzenia nakładów pracy w działalności gospodarczej, istotna jest wyłącznie siedziba jednostki instytucjonalnej producenta, ponieważ tylko producenci będący rezydentami wytwarzają produkt krajowy brutto. 11.25. Ponadto: a) kontrakt jest zaliczany do ogólnej liczby kontraktów na obszarze gospodarczym, jeżeli pracownicy producenta rezydenta pracują czasowo na innym obszarze gospodarczym oraz, kiedy charakter i czas trwania ich działalności nie pozwalają traktować ich jako jednostki umowne rezydujące na tym innym terytorium; b) kontrakt jest wyłączony z ogólnej liczby kontraktów na obszarze gospodarczym, jeżeli wykonywany jest na rzecz jednostek instytucjonalnych nie będących rezydentami, tzn. dla jednostek posiadających ośrodek zainteresowania w innym kraju, i które nie zamierzają uaktywniać się na terytorium krajowym przez okres jednego roku bądź dłuższy; c) kontrakty personelu organizacji międzynarodowych i personelu lokalnego zaangażowanego przez ambasady zagraniczne są wyłączone z ogólnej liczby kontraktów, ponieważ zatrudniające je jednostki nie są rezydentami danego państwa. GODZINY PRZEPRACOWANE OGÓŁEM Definicja: | Godziny przepracowane ogółem stanowią zagregowaną liczbę godzin faktycznie przepracowanych przez pracownika lub pracującego na własny rachunek w danym okresie sprawozdawczym, gdy ich produkt mieści się w ramach przyjętych granic produkcji. | 11.26. Z uwagi na szeroką definicję zatrudnionych, która obejmuje również osoby czasowo nie przebywające w pracy, lecz formalnie przypisane do niej, jak i zatrudnionych w niepełnym wymiarze, ESA zaleca, aby wydajności pracy nie mierzyć na osobę lecz na liczbę godzin przepracowanych ogółem. Godziny przepracowane ogółem są w systemie ESA preferowaną miarą nakładu pracy. 11.27. Zgodnie z normami ustanowionymi przez Międzynarodową Organizację Pracy (Dziesiąta Międzynarodowa Konferencja Statystyków Pracy), godziny faktycznie przepracowane ogółem obejmują: a) godziny faktycznie przepracowane w czasie normalnych godzin pracy; b) godziny przepracowane poza normalnym czasem pracy i generalnie opłacane powyżej zwykłej stawki (nadgodziny); c) czas spędzony w miejscu pracy przeznaczony na wykonywanie zadań polegających na przygotowaniu miejsca pracy, naprawach i konserwacji, przygotowaniu i czyszczeniu narzędzi oraz wypisywaniu pokwitowań, faktur, rejestracji czasu trwania pracy i innych sprawozdań; d) czas przestoju w miejscu pracy w oczekiwaniu, na przykład z powodu czasowego braku pracy, awarii maszyn lub wypadków, albo czas spędzony w miejscu pracy bezczynnie, za który przyznawane jest wynagrodzenie w myśl warunków zagwarantowanych umową o pracę; e) czas krótkich odpoczynków na stanowisku pracy, łącznie z przerwami na regenerację. 11.28. Do godzin faktycznie przepracowanych nie zalicza się: a) godzin opłaconych lecz nie przepracowanych, np. płatne coroczne urlopy, dni ustawowo wolne od pracy lub zwolnienia lekarskie; b) przerw na posiłki; c) czasu spędzonego na dojazdach z domu do miejsca pracy i odwrotnie, nawet jeżeli jest on płatny (pracownicy budowlani). Niemniej jednak, dojazd taki organizowany w czasie pracy jest wliczany do godzin pracy. 11.29. Godziny przepracowane ogółem są agregatem określającym liczbę godzin faktycznie przepracowanych w danym okresie sprawozdawczym przez zatrudnionych i osoby pracujące na własny rachunek na obszarze gospodarczym: a) łącznie z pracą wykonywaną w danym okresie poza obszarze gospodarczym na rzecz pracodawców będących jednostkami instytucjonalnymi rezydentami, które nie posiadają tam miejscu swojego ośrodka zainteresowania ekonomicznego; b) bez pracy wykonywanej na rzecz zagranicznych jednostek instytucjonalnych, których ośrodek zainteresowania gospodarczego nie znajduje się na obszarze gospodarczym. 11.30. W wielu badaniach przedsiębiorstw rejestrowane są godziny opłacone a nieprzepracowane. W takich przypadkach, godziny przepracowane należy szacować dla każdej grupy zawodowej, korzystając z wszelkich dostępnych informacji na temat płatnych urlopów itp. 11.31. W przypadku analiz cyklu koniunkturalnego przydatne może okazać się dostosowanie godzin przepracowanych ogółem poprzez przyjęcie standardowej liczby dni roboczych w roku. RÓWNOWAŻNOŚĆ PEŁNEGO ETATU Definicja: | Liczba pracujących w przeliczeniu na zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu, równa liczbie kontraktów przeliczonych na pełne etaty, jest zdefiniowana jako liczba godzin przepracowanych ogółem, podzielona przez przeciętną w roku liczbę godzin przepracowanych na pełnym etacie na danym obszarze gospodarczym. | 11.32. 11.33. Definicja ta nie opisuje, jaki jest sposób szacowania tego agregatu: ponieważ długość czasu pracy w pełnym wymiarze zmienia się w zależności od gałęzi i trzeba korzystać z metod ustalających przeciętną proporcję i przeciętną liczbę godzin dla prac wykonywanych na część etatu, w każdej grupie zawodowej. Najpierw należy oszacować normalny tygodniowy wymiar czasu pracy dla każdej grupy zawodowej. W miarę możliwości, grupa zawodowa powinna być określona w ramach danej gałęzi według płci lub wykonywanego rodzaju pracy. Właściwymi kryteriami dla określenia tych liczb są zakontraktowane godziny pracy. Równoważność pełnego etatu obliczana jest oddzielnie dla każdej grupy zawodowej, a następnie jest sumowana. 11.34. Oprócz faktu, iż godziny przepracowane ogółem są najlepszą metodą mierzenia nakładów pracy, metoda z wykorzystaniem równoważności pełnego etatu ma również swoje dobre strony: szacunki mogą być prowadzone w łatwiejszy sposób, jak również łatwiejsze może być prowadzenie porównań międzynarodowych z państwami które prowadzą jedynie szacunki pracujących w przeliczeniu na zatrudnionych w pełnym wymiarze. NAKŁAD PRACY PRACOWNIKA WYRAŻONY STAŁYM WYNAGRODZENIEM Definicja: | Nakład pracy pracownika wyrażony stałym wynagrodzeniem mierzy bieżące nakłady pracy, wyceniane według poziomów wynagradzania kontraktów pracy, obowiązujących w wybranym okresie, uznanym za bazowy. | 11.35. 11.36. Wynagrodzenie pracownicze w cenach bieżących podzielone przez nakład pracy pracownika w cenach stałych daje domniemany indeks cen wynagrodzeń, porównywalny z domniemanym wskaźnikiem cen ostatecznego wykorzystania. 11.37. Koncepcja nakładu pracy pracownika, wyrażonego stałym wynagrodzeniem, ma na celu wyeksponowanie zmian w strukturze siły roboczej, np. od niżej do wyżej opłacanych pracowników. Aby analiza była skuteczna, powinna być prowadzona na poziomie gałęzi. ROZDZIAŁ 12 KWARTALNE RACHUNKI EKONOMICZNE 12.01. Kwartalne rachunki ekonomiczne stanowią integralną część systemu rachunków narodowych i służą wielu celom, z których najważniejsze to prowadzenie analiz gospodarczych dla bieżącego roku oraz wstępnych szacunków za ostatni rok. Kwartalne rachunki ekonomiczne stanowią spójny zbiór transakcji, rachunków i pozycji bilansujących, w dziedzinie niefinansowej i finansowej, rejestrowanych w ujęciach kwartalnych. Rachunki kwartalne prowadzone są według tych samych zasad i definicji oraz struktury jak rachunki roczne, z uwzględnieniem pewnych modyfikacji związanych z przyjętym okresem obserwacji. 12.02. Znaczenie kwartalnych rachunków ekonomicznych w zasadzie polega na tym, iż są one jedynym spójnym zbiorem wskaźników, dostępnych z niewielkim opóźnieniem, dających krótkoterminowy ogólny obraz niefinansowej i finansowej działalności gospodarczej. 12.03. Okres, którego dotyczą rachunki kwartalne oraz potrzeba posiadania wiarygodnych informacji w jak najszybszym czasie, decydują o pewnych typowych cechach. Cechy te odnoszą się do statystycznych metod opracowywania rachunków, postępowania ze zjawiskiem sezonowości, zgodności rachunków kwartalnych z rocznymi oraz pewnych szczególnych cech rachunków związanych z okresem odniesienia. Te typowe cechy będą szeroko omówione w podręczniku opisującym metodologię prowadzenia rachunków kwartalnych, który Eurostat zamierza opublikować przed zastosowaniem tej metodologii. 12.04. Statystyczne metody stosowane w zestawieniach rachunków kwartalnych mogą różnić się znacznie od metod stosowanych w rocznych sprawozdaniach finansowych. Metody te można podzielić na dwie grupy: procedury bezpośrednie i procedury pośrednie. Procedury bezpośrednie opierają się na dostępności w okresach kwartalnych, odpowiednio uproszczonych źródeł danych, podobnych do tych, jakie są wykorzystywane przy sporządzaniu rachunków rocznych. Z drugiej strony, procedury pośrednie opierają się na dezagregacji w czasie danych z rachunków rocznych, zgodnie z metodami matematycznymi bądź statystycznymi, z wykorzystaniem odniesienia wskaźników pozwalających na ekstrapolację danych na rok bieżący. Wybór między różnymi procedurami pośrednimi musi przede wszystkim uwzględniać minimalizację błędu prognozy na rok bieżący, aby wstępne szacunki roczne były jak najbardziej zbliżone do szacunków ostatecznych. Wybór między tymi podejściami zależy, między innymi, od dostępności informacji w okresach kwartalnych. 12.05. Dane z rachunków kwartalnych dosyć często pokazują krótkookresowe zmiany spowodowane pogodą, zwyczajami, ustawodawstwem itp., zwykle nazywane wahaniami sezonowymi. Pomimo, iż sezonowość stanowi integralną składową danych kwartalnych, to bardzo często utrudnia poprawną identyfikację i analizę cyklicznej składowej trendu. Z tego też powodu rodzi się potrzeba prowadzenia równolegle dwóch typów rachunków, surowych i korygowanych sezonowo. Należy przy tym zapewnić rachunkową zgodność danych korygowanych sezonowo. Problem ściśle związany z korektami z tytułu sezonowości, polegający na skorygowaniu danych o zmiany w liczbie dni roboczych, zostanie omówiony w podręczniku Eurostatu. 12.06. Ponieważ rachunki kwartalne prowadzone są według tych samych schematów co rachunki roczne, zatem muszą być z nimi zgodne także w wymiarze czasu. Oznacza to, iż w przypadku zmiennych będących strumieniami, suma danych kwartalnych powinna być równa danym liczbowym dla każdego roku. W zasadzie nie ma problemu ze spełnieniem tego warunku w odniesieniu do lat ubiegłych. Niemniej jednak, w przypadku roku bieżącego istnieje problem priorytetu czasowego między danymi kwartalnymi i rocznymi jako że, dane kwartalne są zwyczajnie dostępne wcześniej niż dane dla całego roku. Problem ten można rozwiązać przyjmując założenie, iż wstępne dane roczne są otrzymywane w wyniku zsumowania danych kwartalnych. Gdy pojawią się nowe roczne informacje powodujące zmianę danych wstępnych, należy również odpowiednio skorygować dane kwartalne. Wewnątrz samego systemu rachunków narodowych, rachunki roczne są produktem ubocznym rachunków kwartalnych i oddzielne szacunki roczne nie mają miejsca. 12.07. Spójność czasowa musi być zapewniona dla danych surowych i, zgodnie z procedurami dostosowań sezonowych, także dla danych skorygowanych. 12.08. Pomimo, iż większość operacji i pozycji bilansujących jest rozłożona między wszystkie kwartały z pewną regularnością, jednakże, niektóre operacje, koncentrują się w jednym lub dwóch kwartałach w roku. Dotyczy to między innymi podatku dochodowego, dywidend, odsetek itp. Postępowanie w takich przypadkach zależy zasadniczo od natury procesu tworzącego te operacje. 12.09. Z teoretycznego punktu widzenia, nie ma żadnych przeszkód, by układ rachunków kwartalnych był taki sam jak przyjęty w rachunkach rocznych. Niemniej jednak, w praktyce, przydatne okazuje się uproszczenie i zagregowanie tego schematu w celu otrzymania wiarygodnych danych kwartalnych, tak szybko, jak jest to możliwe (patrz plan tabeli i danych przyjętych w schemacie według ESA 1995). ROZDZIAŁ 13 RACHUNKI REGIONALNE 13.01. Rachunki regionalne są regionalnym odpowiednikiem rachunków dotyczących gospodarki ogółem. W rachunkach regionalnych wykorzystuje się takie same pojęcia jak stosowane w rachunkach dla gospodarki ogółem, chyba że przyjęto inne rozwiązanie, opisane w niniejszym rozdziale. 13.02. Pełna dokumentacja księgowa na poziomie regionalnym zakłada traktowanie każdego regionu jako oddzielnej jednostki gospodarczej. W tym kontekście, transakcje przeprowadzane z innymi regionami są rodzajem transakcji zewnętrznych. Transakcje zewnętrzne danego regionu powinny, oczywiście, być rozdzielone na transakcje przeprowadzane z innymi regionami oraz transakcje z zagranicą. 13.03. Trudności pojęciowe (patrz ust. 13.10-13.14) wyjaśniają częściowo, dlaczego rachunki regionalne ograniczają się do rejestrowania działalności produkcyjnej według gałęzi oraz do rachunków tylko dla niektórych sektorów instytucjonalnych, takich jak sektor gospodarstw domowych. TERYTORIUM REGIONALNE 13.04. Gospodarka regionalna kraju stanowi część gospodarki ogółem tego kraju. Gospodarka ogółem definiowana jest w kategoriach jednostek instytucjonalnych. Składają się na nią wszystkie jednostki instytucjonalne, które posiadają ośrodek zainteresowania na obszarze gospodarczym państwa (patrz ust. 2.04.). Obszar gospodarczy, pomimo iż składa się zasadniczo z terytorium geograficznego, nie musi się koniecznie z nim pokrywać (patrz ust. 2.05.). Obszar gospodarczy państwa może dzielić się na terytoria regionalne oraz pozaregionalne. 13.05. Terytorium regionalne obejmuje: a) dany region stanowiący część terytorium geograficznego państwa; b) strefy wolnocłowe, w tym składy wolnocłowe i zakłady produkcyjne znajdujące się pod kontrolą celną w danym regionie. 13.06. Na terytorium pozaregionalne składają się części obszar gospodarczego kraju, które nie mogą zostać bezpośrednio przypisane do pojedynczego regionu. Składa się ono z: a) przestrzeni powietrznej państwa, wód terytorialnych oraz szelfu kontynentalnego leżącego na wodach międzynarodowych, do którego dane państwo posiada wyłączne prawo; b) enklawy terytorialne, tzn. terytoria geograficzne znajdujące się w pozostałej części świata i wykorzystywane, na podstawie Traktatów międzynarodowych i Porozumień między państwami, przez agencje rządowe tego państwa (ambasady, konsulaty, bazy militarne, ośrodki naukowe, etc.); c) zasobów ropy naftowej, gazu ziemnego itp., na terytorium wód międzynarodowych, poza szelfem kontynentalnym danego państwa, obsługiwanych przez jednostki będące rezydentami. 13.07. Nomenklatura Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NUTS) zapewnia pojedynczy, jednolity podział obszaru gospodarczego Unii Europejskiej. NUTS jest klasyfikacją terytorialną dla zestawiania rachunków regionalnych. JEDNOSTKI I SIEDZIBA 13.08. Rozróżnia się dwa typy jednostek. Pierwszy, to lokalna jednostka rodzaju działalności (lokalna JRD), stosowana w analizach strumieni pojawiających się w procesie produkcji oraz wykorzystania towarów i usług. Drugi to, jednostka instytucjonalna, stosowana w analizach strumieni wpływających na dochód, kapitał oraz transakcje finansowe i bilanse. 13.09. Lokalna JRD stanowi część JRD, która odpowiada jednostce lokalnej. Jednostka lokalna jest jednostką instytucjonalną produkującą towary i świadczącą usługi, albo jej częścią, usytuowaną w określonym miejscu geograficznym (patrz ust. 2.106.). Dlatego też, w zasadzie, regionalna siedziba lokalnej JRD może być jednoznacznie określona. W przypadku transakcji związanych z działalnością produkcyjną konieczne jest rejestrowanie przepływów między lokalnymi JRD, należącymi do tej samej jednostki instytucjonalnej, a usytuowanymi w różnych regionach. ESA zaleca włączenie dostaw między lokalnymi JRD do produkcji globalnej, co jest szczególnie ważne w rachunkach regionalnych. 13.10. W przypadku jednostek instytucjonalnych, w kontekście rachunków regionalnych, należy wziąć pod uwagę dwa rodzaje tych jednostek. Przede wszystkim, istnieją jednostki ograniczone do jednego regionu, których ośrodek ekonomicznego zainteresowania znajduje się w jednym regionie i przeważająca część ich działalności ma miejsce w tym regionie. Do jednostek ograniczonych do jednego regionu należą, między innymi, gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, których wszystkie lokalne JRD są zlokalizowane w tym samym regionie, instytucje samorządowe i władze państwowe i, przynajmniej część zabezpieczenia społecznego oraz wiele instytucji non profit obsługujących gospodarstwa domowe. Po drugie, istnieją jednostki wieloregionalne, które posiadają ośrodek swojego zainteresowania w więcej niż jednym regionie. Sytuacja taka dotyczy wielu przedsiębiorstw i instytucji nie nastawionych na przynoszenie dochodu. W większym stopniu, ma to miejsce także w przypadku jednostek instytucjonalnych, obejmujących swoją działalnością cały kraj, takich jak rząd centralny oraz nieliczne przedsiębiorstwa, będące monopolistami bądź też quasi-monopolistami, jak np. koleje państwowe lub państwowe sieci elektryczne. 13.11. Wszystkie transakcje należących do jednego regionu jednostek instytucjonalnych przypisane są do regionu, w którym znajduje się ich ośrodek ekonomicznego zainteresowania. W przypadku gospodarstw domowych, ośrodkiem ekonomicznego zainteresowania jest ten region, w którym gospodarstwo żyje, a nie ten, w którym pracuje. Pozostałe jednostki należące do jednego regionu posiadają ośrodek ekonomicznego zainteresowania w regionie, w którym są zlokalizowane. 13.12. Niektóre transakcje jednostek wieloregionalnych nie poddają się regionalizacji. Dotyczy to większości transakcji podziałowych i finansowych. W konsekwencji, w przypadku jednostek wieloregionalnych, pozycje bilansujące tych jednostek mogą nie być jednoznacznie definiowane na poziomie regionalnym. 13.13. Przy rozdzielaniu wszystkich transakcji jednostek wieloregionalnych między regionami nie należy kierować się wyłącznie doświadczeniem, czy też dokonywać rozdzielenia w przybliżeniu. Oznacza to przyjęcie koncepcyjnego sposobu adaptacji ESA, ponieważ przyczyny zapobiegające włączeniu pełnej kolejności rachunków dla lokalnych JRD i gałęzi do ogólnego schematu rachunków, w zasadzie, również zabraniają całkowitego rozdzielania wszystkich jednostek instytucjonalnych i ich rachunków między regiony; oznaczałoby to w zasadzie zbudowanie pełnej dokumentacji księgowej dla lokalnych JRD. 13.14. Mając na uwadze powyższe, system rachunków regionalnych ogranicza się do: a) regionalnych agregatów działalności produkcyjnej według gałęzi: 1) wartość dodana brutto; 2) wynagrodzenie pracownicze; 3) zatrudnienie; 4) pracownicy; 5) środki trwałe brutto; b) produkt krajowy brutto według regionów (PKBR); c) rachunki regionalne gospodarstw domowych. METODY REGIONALIZACJI 13.15. Rachunki regionalne opierają się na transakcjach jednostek rezydujących na terytorium danego regionu. W zasadzie, regionalizację można przeprowadzić przy zastosowaniu następujących metod: "z dołu do góry", "z góry na dół" lub mieszanych. Metody te można opisać w następujący sposób: a) metody "z dołu do góry": stosowanie metod "z dołu do góry" wymaga korzystania z informacji na temat jednostek rezydujących w danym regionie i sumowania ich, do momentu uzyskania wartości agregatu dla danego regionu. Wartości regionalne muszą się sumować do odpowiedniej wartości krajowej; b) metody "z góry na dół": metody "z góry na dół" polegają na podziale danych ogólnokrajowych między regiony, bez próby wyodrębnienia jednostek rezydujących, za pomocą klucza podziału odzwierciedlającego w możliwie jak najdokładniejszy sposób szacowaną cechę. Metody te nazywane są "z góry na dół", ponieważ agregat jest przypisywany do danego regionu, a nie do pojedynczej jednostki. Niemniej jednak, pojęcie jednostki rezydującej jest konieczne w celu określenia właściwego zakresu regionalnego wykorzystywanego klucza; c) metody mieszane: metody "z dołu do góry" są rzadko spotykane w czystej formie. Dlatego też, wykorzystywane są metody mieszane. Na przykład, może okazać się, że regionalizacji zmiennej lub grupy zmiennych można dokonać jedynie przy pomocy metod "z dołu do góry", na poziomie NUTS-1. Dalsza regionalizacja, na poziomach NUTS-2 lub NUTS-3, musi być przeprowadzona z zastosowaniem metody "z góry na dół". 13.16. Zaletą stosowania metod "z dołu do góry" jest bezpośrednie wykorzystywanie odpowiednich źródeł na poziomie regionalnym. Zaletą stosowania metod "z góry na dół" jest zagwarantowanie liczbowej spójności między rachunkami gospodarki narodowej i regionalnymi. Wadą natomiast jest fakt, iż szacunki nie są prowadzone z wykorzystaniem danych bezpośrednich, lecz przy użyciu klucza, który jest przypuszczalnie skorelowany ze zjawiskiem podlegającym mierzeniu. 13.17. W każdym przypadku, gdy będzie możliwe, wartości regionalne, odpowiadające bezpośrednio wartości ogółem dla kraju, powinny być szacowane bezpośrednio z wykorzystaniem metod "z dołu do góry". Procedury "z góry na dół" nie stwarzają solidnej, wiarygodnej bazy danych do określenia dokładności szacowanych wielkości, podczas gdy w metodach oddolnych uwaga skupia się na prawdopodobnych rozbieżnościach z wartościami ogólnokrajowymi. AGREGATY WEDŁUG GAŁĘZI 13.18. Gałąź w danym regionie składa się z grupy lokalnych JRD zaangażowanych w ten sam bądź podobny rodzaj działalności (patrz ust. 2.108.). Lokalna JRD jest jednostką, której dotyczą dane odnoszące się do działalności produkcyjnej (produkcja globalna, zużycie pośrednie itd.). 13.19. Zasadniczo, agregaty dotyczące działalności produkcyjnej powinny być przypisywane do regionu, w którym miejsce zamieszkania lub siedzibę ma jednostka przeprowadzająca stosowne transakcje. Siedziba lokalnej JRD jest zasadniczym kryterium rozdzielenia tych agregatów między regiony. 13.20. Generalną zasadą alokacji środków trwałych brutto w danym regionie jest kryterium własności, tak jak to ma miejsce w przypadku rachunków dla gospodarki ogółem (patrz ust. 2.05., przypis 1). Środki trwałe będące w posiadaniu jednostki wieloregionalnej przypisywane są do lokalnej JRD, w której są używane. Podobnie, jak w przypadku rachunków gospodarki narodowej, środki trwałe uzyskane w drodze leasingu operacyjnego, rejestrowane są w regionie właściciela, a te uzyskane w drodze leasingu finansowego — w regionie użytkownika. 13.21. W praktyce może okazać się, iż informacje dostępne są jedynie na poziomie jednostek zawierających kilka lokalnych JRD, zaangażowanych w różne formy działalności lub w różnych regionach. W takim przypadku, w celu przeprowadzenia regionalizacji danych liczbowych według gałęzi, konieczne jest zastosowanie dostępnych wskaźników (np. wynagrodzenie pracownicze, bądź zatrudnienie w regionie). 13.22. Podczas określania lokalnej JRD, należy rozróżnić trzy sytuacje: a) działalność produkcyjna, z istotnym [1] Za istotny nakład pracy należy uważać, w tym kontekście, minimum rocznego ekwiwalentu jednej osoby pracującej pół dnia roboczego. nakładem pracy w ustalonej lokalizacji nie stwarza żadnych problemów. Niemniej jednak, w niektórych przypadkach konieczne jest dodatkowe wyjaśnienie (patrz ust. 13.24-13.27); b) działalność produkcyjna bez istotnego nakładu pracy w ustalonej lokalizacji nie jest uznawana za oddzielną lokalną JRD; produkcja powinna być przypisana do jednostki lokalnej, odpowiedzialnej za kierowanie tą produkcją; c) w przypadku działalności produkcyjnej bez ustalonej lokalizacji, należy stosować się do koncepcji rezydenta na poziomie krajowym. 13.23. Działalności pomocnicze nie są wyodrębniane w celu utworzenia oddzielnych jednostek, ani też nie są wydzielane z działalności podstawowej bądź drugorzędnej, czy też z jednostek, które obsługują (patrz ust. 2.104.). W związku z powyższym, działalności pomocnicze powinny być zintegrowane z lokalną JRD, którą obsługują. Działalności pomocnicze mogą być prowadzone w oddzielnym miejscu, w innym regionie niż lokalna JRD, której służą. Ścisłe stosowanie się do wspomnianej powyżej reguły geograficznego podziału działalności pomocniczych powodowałoby niedoszacowanie agregatów w regionach, w których koncentrują się działalności pomocnicze. Dlatego też, zgodnie z zasadą siedziby, należy je przypisać do regionu, w którym działalności pomocnicze mają miejsce; pozostają one w tej samej gałęzi, co lokalna JRD, której służą. 13.24. W przypadku niektórych gałęzi, metody regionalizacji wymagają dodatkowych wyjaśnień. Dotyczy to gałęzi: a) budownictwa; b) transportu, składowania i łączności; c) pośrednictwa finansowego. 13.25. W przypadku budownictwa, miejsca budowy należy traktować jako niezależne, lokalne JRD, o ile skala działalności jest znacząca (patrz ust. 2.09., przypis 4). Biorąc pod uwagę mobilność niektórych sprzętów, np. kafarów i dźwigów, między jednostkami lokalnymi tej samej JRD, jak również brak informacji w miejscu budowy, zaleca się, aby nakłady brutto na tego rodzaju środki trwałe, jak wymieniony sprzęt, były przydzielone głównej siedzibie JRD. 13.26. W przypadku gałęzi transportu, łącznie z transportem rurociągowym, zasadnicze znaczenie ma określenie tych lokalnych JRD, którym powinny być przypisane produkcja i środki trwałe. W przypadku gałęzi transportu lądowego (poza kolejowym), produkcja i środki trwałe powinny być przydzielone zajezdniom albo podobnym lokalnym JRD, gdzie znajduje się baza sprzętu. W przypadku gałęzi transportu wodnego, produkcja oraz sprzęt ruchomy powinny być przydzielone do bazy macierzystej danej jednostki. Sieci rurociągów powinny być przydzielone do lokalnej JRD, która je eksploatuje. W przypadku transportu kolejowego i powietrznego należy stosować metody "z góry do dołu", rozdzielające agregaty narodowe na regiony, z wykorzystaniem odpowiednich wskaźników służących regionalizacji. Wynagrodzenie pracownicze powinny być przypisywane do regionu, w którym pracownicy są zatrudnieni. Nadwyżka operacyjna brutto powinna być przydzielana do regionów zgodnie ze wskaźnikami dotyczącymi działalności trakcji kolejowych i dróg powietrznych. W przypadku łączności, budki telefoniczne, centrale telefoniczne, linie telekomunikacyjne, itp. pełnią jedynie rolę wspomagającą. Dlatego też, nie stanowią one odrębnych jednostek i powinny być przypisane do lokalnej JRD, która sprawuje nad nimi kontrolę. Inwestycje w infrastrukturę powinny być również przypisane do tych jednostek lokalnych. 13.27. W przypadku pośrednictwa finansowego, wartość dodana powinna być rozdzielana zgodnie z ujęciem dochodu. Wynagrodzenie pracownicze powinny być przydzielone do lokalnych JRD, które zatrudniają pracowników. Nadwyżka operacyjna brutto instytucji kredytowych powinna być rozdzielona między lokalne JRD, proporcjonalnie do sumy pożyczek i depozytów, a nadwyżka operacyjna instytucji ubezpieczeniowych — proporcjonalnie do otrzymanych składek. Środki trwałe brutto dotyczą głównie budynków; dlatego też powinny one być przypisane do regionu, w którym się znajdują. 13.28. Produkcję globalną należy wyceniać w cenach bazowych (patrz pkt 3.47). Produkty wykorzystane do zużycia pośredniego należy wyceniać w cenach nabycia z okresu, w którym wchodzą one do procesu produkcji (patrz ust. 3.72). W konsekwencji, wartość dodana brutto dla każdej gałęzi wyceniania jest w cenach bazowych. Środki trwałe brutto są wyceniane w cenach nabycia, łącznie z kosztami zainstalowania i innymi kosztami związanymi z przeniesieniem własności. W przypadku środków trwałych wyprodukowanych i używanych przez tę samą jednostkę, ich wartość jest wyceniana w cenach bazowych podobnych środków trwałych lub, w przypadku braku takich cen, po kosztach produkcji (patrz ust. 3.113). 13.29. Regionalnym odpowiednikiem PKB jest PKBR (produkt krajowy brutto według regionów). PKBR wyceniany jest w cenach rynkowych, poprzez dodanie do wartości dodanej brutto w regionie w cenach bazowych, zregionalizowanych podatków pomniejszonych o subsydia do produktów i subwencje przywozowe. Suma PKBR w cenach rynkowych w regionie, łącznie z PKBR na terytorium poza regionalnym, równa jest PKB w cenach rynkowych. RACHUNKI SEKTORA GOSPODARSTW DOMOWYCH 13.30. Produkt krajowy brutto w regionie jest wynikiem działalności produkcyjnej lokalnych JRD, mających siedzibę w danym regionie. Procesy podziału i redystrybucji dochodu wpływają na inne znaczące pozycje bilansujące, a mianowicie na dochód pierwotny i dochód do dyspozycji. Na podstawie rozważań dokonanych w ust. 13.10-13.14, w rachunkach regionalnych, te kategorie dochodów ograniczają się wyłącznie do gospodarstw domowych. 13.31. Rachunki regionalne dla gospodarstw domowych są regionalnym wykazem odpowiadających im rachunków gospodarki narodowej. Z przyczyn praktycznych, rachunki ograniczają się do: a) pierwotnego podziału na koncie dochodów; b) rachunku podziału wtórnego dochodów. Rachunki te, najogólniej, mają na celu zmierzenie dochodu pierwotnego i dochodu do dyspozycji dla gospodarstw domowych, które są rezydentami w danym regionie. 13.32. Rachunki regionalne gospodarstw domowych dotyczą gospodarstw domowych, które są rezydentami na terytorium danego regionu. Definicja gospodarstw domowych jako jednostek instytucjonalnych oraz definicja instytucjonalnego sektora gospodarstw domowych została podana w ust. 2.13, 2.16, 2.75 i 2.76. Liczba osób, członków gospodarstw domowych będących rezydentami, równa się ogólnej liczbie mieszkańców, rezydentów danego regionu. 13.33. Zasady określające siedzibę gospodarstw domowych na poziomie krajowym, mają swoje zastosowanie również w rachunkach regionalnych gospodarstw domowych. przyjmujący ich region znajduje się w tym samym kraju. W rachunkach regionalnych, traktowani są oni jako rezydenci przyjmującego ich regionu, o ile przebywają w nim dłużej niż rok. 13.34. W rachunkach regionalnych gospodarstw domowych należy poczynić dwie uwagi dotyczące gospodarstw domowych obejmujących wyłącznych właścicieli oraz spółki nie posiadające osobowości prawnej, a także właścicieli ziemi lub drugich i kolejnych mieszkań w innym regionie: a) gospodarstwo domowe wyłącznych właścicieli oraz spółki nieposiadające osobowości prawnej (nie uznawane na poziomie krajowym za spółkę ułomną) w innym regionie, uważane jest za rezydenta (jednostkę umowną) w przyjmującym regionie. W konsekwencji, dochód mieszany, wynikający z obliczeń agregatów według gałęzi, jest częścią dochodu mieszanego przyjmującego regionu. Jednakże, dochód mieszany, jaki został zarejestrowany w pierwotnym podziale na koncie dochodów gospodarstw domowych w regionie, powinien być równy dochodowi mieszanemu ogółem, otrzymywanemu przez gospodarstwa domowe rezydujące w regionie, bez względu na region, w którym dochód ten jest wytwarzany; b) w przypadku gospodarstwa domowego obejmującego właścicieli ziemi lub drugiego i kolejnych mieszkań w innym regionie: zarówno ziemia lub drugie i kolejne, mieszkania również są uznawane jako umowne jednostki rezydenta, usytuowane w przyjmującym regionie. W konsekwencji, czynsze i opłaty dzierżawne dokonywane przez najemców ziemi lub mieszkania, płacone są tej jednostce umownej. Jeżeli drugie mieszkanie jest wykorzystywane przez właściciela na własne spożycie ostateczne, wartość opłat powinna być rejestrowana jako "wywóz" międzyregionalny z regionu, w którym znajduje się mieszkanie do regionu, w którym rezyduje właściciel. Tak, więc, ten drugi region "dokonuje przywozu" usługi i wykorzystuje ją jako spożycie przez gospodarstwa domowe. Tak jak w przypadku dochodu mieszanego, nadwyżka operacyjna, wytworzona w wyniku tego procesu produkcji, będzie się różniła od nadwyżki operacyjnej w pierwotnym podziale na koncie dochodów gospodarstw domowych; dla gospodarki ogółem, obie wartości są sobie równe. [1] Patrz rozdział 8: "Kolejność rachunków oraz pozycje bilansujące". [2] Patrz rozdział 9: "Układ przepływów międzygałęziowych". [3] Patrz rozdział 8: "Kolejność rachunków i pozycje bilansujące". [4] Patrz rozdział 11: "Ludność i nakłady pracy". [5] Patrz rozdział 12: "Kwartalne rachunki ekonomiczne". [6] Patrz rozdział 13: "Rachunki regionalne". -------------------------------------------------- ZAŁĄCZNIK B PROGRAM PRZEKAZYWANIA DANY RACHUNKÓW NARODOWYCH Przegląd tabel t Rok odniesienia. Pierwsza transmisja | Opóźnienie t + miesiąc | Transmisja w latach | Tematyka tablic | Tabela Nr | 1999 | 4 | 95—98 | Główne agregaty, rocznie | 1 | 1999 | 4 | 95—98 | Główne agregaty, kwartalnie | 1 | 1999 | 8 | 95—98 | Główne agregaty instytucji rządowych i samorządowych | 2 | 2000 | 9 | 95—99 | Tablice według gałęzi | 3 | 2000 | 9 | 95—99 | Wywóz i przywóz UE/państwa trzecie | 4 | 2000 | 9 | 95—99 | Wydatki na spożycie ostateczne gospodarstw domowych według przeznaczenia | 5 | 2000 | 9 | 95—99 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | 6 | 2000 | 9 | 95—99 | Bilanse aktywów i pasywów | 7 | 2000 | 12 | 95—99 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | 8 | 2000 | 12 | 95—99 | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | 9 | 2000 | 24 | 95—98 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | 10 | 2001 | 12 | 95—00 | Instytucje centralne i samorządowe według funkcji | 11 | 2001 | 24 | 95—99 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS III, A3 | 12 | 2001 | 24 | 95—99 | Rachunki gospodarstw domowych według regionów, NUTS II | 13 | 2001 | 24 | 95—99 | Środki trwałe w gospodarce ogółem według produktów, Pi3 | 14 | 2002 | 36 | 95—99 | Tabela podaży w cenach bazowych wraz z przeliczeniem na ceny nabycia, A60 × P60 | 15 | 2002 | 36 | 95—99 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60 × P60 | 16 | 2002 | 36 | 95 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60 × P60, rocznie w okresach 5-letnich | 17 | 2002 | 36 | 95 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60 × P60, rocznie w okresach 5-letnich | 18 | 2002 | 36 | 95 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60 × P60, rocznie w okresach 5-letnich | 19 | 2003 | 36 | 00 | Klasyfikacja krzyżowa środków trwałych według gałęzi i produkcji, A31 × Pi3, rocznie w okresach 5-letnich | 20 | 2003 | 36 | 00 | Klasyfikacja krzyżowa rachunku produkcji według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | 21 | 2003 | 36 | 00 | Tabela krzyżowa inwestycji brutto według gałęzi i produktu, A31 × P60, rocznie w okresach 5-letnich | 22 | Por. tabl. | Por. tabl. | Por. tabl. | Obliczenia retrospektywne | 23 | +Jeśli nie ma wskazanego podziału, oznacza gospodarkę ogółem.**A6 tylko dla koncepcji krajowej.(x)W wartościach realnych. Kod | Wykaz zmiennych | Podział + | Ceny bieżące | Ceny stałe | Wartość dodana i produkt krajowy brutto B.1g | 1.Wartość dodana brutto w cenach bazowych | A6 | x | x | D.21—D.31 | 2.Podatki pomniejszone o subsydia do produktów | | x | x | P.119 | 3.FISIM | | x | x | B.1*g | 4.Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych | | x | x | Wydatki produktu krajowego brutto P.3 | 5.Wydatki na spożycie ostateczne ogółem | | x | x | P.3 | 6. a)Wydatki gospodarstwach domowych na spożycie ostateczne (koncepcja krajowa) | | x | x | P.3 | 6. b)Wydatki gospodarstw domowych na spożycie ostateczne (koncepcja narodowa) | | x | x | P.3 | 7.Wydatki na spożycie ostateczne INKgd | | x | x | P.3 | 8.Wydatki na spożycie ostateczne w instytucjach rządowych i samorządowych | | x | x | P.31 | a)Spożycie indywidualne | | x | x | P.32 | b)Spożycie ogólnospołeczne | | x | x | P.4 | 9.Spożycie ostateczne skorygowane gospodarstw domowych | | x | x | P.41 | a)Spożycie indywidualne | | x | x | P.5 | 10.Inwestycje brutto | | x | x | P.51 | a)Środki trwałe brutto | Pi6 | x | x | P.52 | b)Zmiany rzeczowych środków obrotowych | | x | x | P.53 | c)Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | | x | x | P.6 | 11.Wywóz towarów (fob) i usług | | x | x | P.7 | 12.Przywóz towarów (fob) i usług | | x | x | Dochód, oszczędności i wierzytelności netto B.5 | 13.Saldo dochodów podstawowych z zagranicą | | x | x | B.5*g | 14.Dochód narodowy brutto w cenach rynkowych | | x | (x) | K.1 | 15.Zużycie środków trwałych | | x | x | B.5*n | 16.Dochód narodowy netto w cenach rynkowych | | x | x | D.5, D.6, D.7 | 17.Transfery bieżące netto z zagranicą | | x | | B.6n | 18.Dochód do dyspozycji | | x | (x) | B.8n | 19.Oszczędności krajowe netto | | x | | D.9 | 20.Transfery kapitałowe netto z zagranicą | | x | | B.9 | 21.Wierzytelności netto lub zadłużenie netto kraju | | x | | Ludność, pracujący, wynagrodzenie pracownicze | 22.Ludność i dane o pracujących | | | | | a)Ludność ogółem (1000) | | | | | b)Osoby bezrobotne (1000) | | | | | c)Pracujący, koncepcja narodowa i krajowa (1000) | | | | | —osoby pracujące na własny rachunek | A6 ** | | | | —osoby fizyczne pracujące najemnie | A6 ** | | | D.1 | 23.Wynagrodzenie pracownicze, koncepcja narodowa i krajowa | A6 ** | x | | D.11 | a)Wynagrodzenia brutto | A6 ** | x | | Tabela 2 — Główne agregaty instytucji rządowych i samorządowych P.1 | Produkcja globalna | P.11 + P.12 | —Produkcja globalna rynkowa i produkcja na własne cele | P.13 | —Pozostała produkcja globalna nierynkowa | P.2 | Zużycie pośrednie | B.1g | Wartość dodana, brutto | K.1 | Zużycie środków trwałych | B.1n | Wartość dodana neto | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze, zapłacone | D.29—D.39 | Pozostałe podatki od produkcji, zapłacone — Pozostałe subsydia produkcyjne, otrzymane | B.2n | Nadwyżka operacyjna netto | D.2 | Pozostałe podatki od produkcji i przywozu, otrzymane | D.4 | Dochody z tytułu własności, otrzymane | D.3 | Subsydia, wypłacone | D.4 | Dochody z tytułu własności, wypłacone | D.41 | —Odsetki | D.42 + D.43 + D.44 + D.45 | —Pozostałe | B.5n | Saldo dochodów pierwotnych netto | D.5 | Podatki od dochodu i majątku, otrzymane | D.61 | Składki na ubezpieczeni społeczne, otrzymane | D.611 | —Faktyczne składki na zabezpieczenia społeczne | D.612 | —Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne | D.7 | Pozostałe transfery bieżące, otrzymane | D.5 | Podatki od dochodu i majątku, zapłacone | D.62 | Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze, zapłacone | D.7 | Pozostałe transfery bieżące, zapłacone | B.6n | Dochód do dyspozycji | P.3 | Wydatki na spożycie ostateczne | P.31 | —Spożycie indywidualne | P.32 | —Spożycie ogólnospołeczne | D.8 | Dostosowanie do zmian udziału netto gospodarstw domowych w funduszach emerytalnych | B.8 | Oszczędności netto | K.1 | Zużycie środków trwałych | D.9 | Transfery kapitałowe, otrzymane | D.91 | —Podatki od kapitału | D.92 + D.99 | —Pozostałe | D.9 | Transfery kapitałowe, zapłacone | P.5 | Inwestycje brutto | P.51 | —Akumulacja środków trwałych brutto | P.52 + P.53 + K.2 | —Zmiany rzeczowych środków obrotowych oraz nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości oraz nabycie niefinansowych aktywów niewytworzonych | B.9 | Wierzytelności netto (+)Zadłużenie netto (−) | Tabela 3 — Tablice według gałęzi — zadanie roczne Kod | WWykaz zmiennych | Podział | Ceny bieżące | Ceny stałe | Wartość dodana P.1 | 1.Produkcja globalna w cenach bazowych według gałęzi | A31 | x | | P.2 | 2.Zużycie pośrednie w cenach nabycia według gałęzi | A31 | x | | B.1g | 3.Wartość dodana brutto w cenach bazowych według gałęzi | A31 | x | x | K.1 | 4.Zużycie środków trwałych według gałęzi | A31 | x | x | Akumulacja P.5 | 5.Inwestycje brutto według gałęzi | | | | P.51 | a)Akumulacja środków trwałych brutto według gałęzi | A31 | x | x | P.52 | b)Zmiany rzeczowych środków obrotowych według gałęzi | A31 | x | x | P.53 | c)Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości według gałęzi | A31 | x | x | Pracujący i wynagrodzenie pracownicze, koncepcja krajowa | 6.Pracujący według gałęzi (1000) | | | | | a)osoby pracujące na własny rachunek według gałęzi | A31 | | | | b)osoby fizyczne pracujące najemnie | A31 | | | | c)godziny przepracowane według gałęzi | A31 | | | D.1 | 7.Wynagrodzenie pracownicze według gałęzi | A31 | x | | D.11 | a)wynagrodzenia według gałęzi | A31 | x | | Kod | Wykaz zmiennych | Podział | Ceny bieżące | Ceny stałe | P.6 | 1.Wywóz towarów i usług | Gospodarka ogółem | x | x | a)Państwa UE | x | x | b)Państwa trzecie | x | x | P.7 | 2.Przywóz towarów i usług | x | x | a)Państwa UE | x | x | b)Państwa trzecie | x | x | Tabela 5 — Wydatki gospodarstwa domowych na spożycie według przeznaczenia Kod | Wykaz zmiennych | Podział | Ceny bieżące | Ceny stałe | P.3 | Wydatki na spożycie gospodarstw domowych według przeznaczenia | COICOP 2-cyfrowy | x | x | Tabela 6 — Rachunki finansowe według sektorów (transakcje), skonsolidowane i nieskonsolidowane +++++ TIFF +++++ Tabela 7 — Bilanse aktywów i pasywów, skonsolidowane i nieskonsolidowane +++++ TIFF +++++ Tabela 8 — Rachunki przedsiębiorstw według sektorów +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ Tabela 9 — Sektor szczegółowych wpływów podatkowych | Kod SRN | Instytucje rządowe i samorządowe | Instytucje rządowe na poziomie centralnym | Instytucje rządowe i samorządowe na poziomie regionalnym | Instytucje samorządowe na poziomie lokalnym | Fundusze zabezpieczenia społecznego | Instytucje UE | Ogółem | | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | | | | | | | | D.5 | Podatki od dochodu, majątku itp. | | | | | | — | | D.51 | Podatki od dochodu | | | | | | — | | D.51a | Podatki od osób fizycznych lub gospodarstw domowych | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.51b | Podatki od dochodów przedsiębiorstw i instytucji finansowych | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.51c | Podatki od zysków kapitałowych | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.51d | Podatki od wygranych na loterii lub gier hazardowych | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.59 | Pozostałe podatki | | | | | | — | | D.59.1 | Pozostałe podatki od kapitału | | | | | | — | | D.59.1a | Podatki gruntowe i od nieruchomości | | | | | | | … | | | | | | — | | D.59.1b | Podatki od przyrostu majątku netto | | | | | | | … | | | | | | — | | D.59.1c | Podatki od pozostałych aktywów | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.59.2 | Różne podatki | | | | | | — | | D.59.2a | Podatki pogłówne | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.59.2b | Podatki od wydatków | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.59.2c | Opłaty gospodarstw domowych dla uzyskania niektórych pozwoleń | | | | | | | … | | | | | | — | | D.59.2d | Podatki od transakcji międzynarodowych | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.2 | Pozostałe podatki od produkcji i przywozu | | | | | | | D.21 | Podatki od produktów | | | | | | | D.211 | Podatki typu VAT | | | | | | | … | | | | | | | D.212 | Podatki i cła przywozowe, poza VAT | | | | | | | D.2121 | Należności przywozowe | | | | | | | … | | | | | | | D.2122 | Podatki związane z przywozem, poza VAT i cłem | | | | | | | D.2122a | Podatki od sprzedaży lub obrotowe | | | | | | | … | | | | | | | D.2122b | Akcyza | | | | | | | … | | | | | | | D.2122c | Podatki od usług szczególnych | | | | | | | … | | | | | | | D.2122d | Zyski z tytułu pozycji monopolistycznej w przywozie | | | | | | | | … | | | | | | | | D.2122e | Podatki wynikające ze zróżnicowanych kursów walutowych | | | | | | | | … | | | | | | | | D.214 | Podatki od produktów, poza VAT i podatki związane z przywozem | | | | | | | | D.214a | Podatki od sprzedaży lub obrotowe | | | | | | | | … | | | | | | | | D.214b | Akcyza | | | | | | | | … | | | | | | | | D.214c | Podatki od usług szczególnych | | | | | | | | … | | | | | | | | D.214d | Podatki od transakcji finansowych i kapitałowych | | | | | | | | … | | | | | | | | D.214e | Zyski od monopoli fiskalnych | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29 | Pozostałe Pozostałe podatki od produkcji | | | | | | | | D.29a | Podatki od wynagrodzeń i siły roboczej | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29b | Okresowe podatki od gruntu, nieruchomości lub innych pomieszczeń | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29c | Zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywanie wolnych zawodów | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29d | Podatki od wykorzystania środków trwałych lub pozostałej działalności | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29e | Opłaty stemplowe | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29f | Podatki od zanieczyszczenia środowiska | | | | | | | | … | | | | | | | | D.29g | Podatki od transakcji międzynarodowych | | | | | | | | … | | | | | | | | D.91 | Podatki od kapitału | | | | | | — | | D.91a | Daniny majątkowe | | | | | | — | | … | | | | | | — | | D.91b | Podatki od transferów kapitałowych | | | | | | — | | … | | | | | | — | | Wpływy podatkowe ogółem | | | | | | | D.611 | Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne | | | | | | — | | D.6111 | —Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców | | | | | | — | | D.6112 | —Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracowników | | | | | | — | | D.6113 | Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez osoby pracujące na własny rachunek i osoby niepracujące | | | | | | — | | Wpływy z podatków i składek na zabezpieczenia społeczne ogółem | | | | | | | Tabela 10 — Tablice według gałęzi i regionów (NUTS II), w cenach bieżących Kod | Wykaz zmiennych | Podział | t + miesiąc | B1.g | 1.Wartość dodana brutto w cenach bazowych | A17 | 24 | B1.g | 2.Wartość dodana brutto w cenach bazowych | — | 18 | D.1 | 3.Wynagrodzenie pracownicze | A17 | 24 | P.51 | 4.Akumulacja środków trwałych brutto | A17 | 24 | | 5.Zatrudnienie | | | | —Ogółem | A17 | 24 | | —Pracownicy | A17 | 24 | Tabela 11 — Wydatki instytucji rządowych na poziomie centralnym według funkcji +++++ TIFF +++++ Tabela 12 — Tablice według gałęzi i regionów (NUTS III), w cenach bieżących Kod | Wykaz zmiennych | podział | t + miesiąc | B1.g | 1.Wartość dodana brutto w cenach bieżących | A3 | 24 | | 2.Zatrudnienie | | | | —Ogółem | A3 | 18 | | —Pracownicy | A3 | 18 | Tabela 13 — Rachunki gospodarstw domowych według regionów (NUTS II), w cenach bieżących Rachunek podziału pierwotnego dochodów gospodarstw domowych | Rozchody | | Przychody | D.4 | Dochody z tytułu własności | B.2/B.3 | Nadwyżka operacyjna/Dochód mieszany | | | D.1 | Wynagrodzenie pracownicze | B.5 | Dochody pierwotne | D.4 | Dochody z tytułu własności dochód | Rachunek wtórnego podziału dochodugospodarstw domowych | Rozchody | | Przychody | D.5 | Podatki od dochodu, majątku itp. | B.5 | Dochody pierwotne | D.61 | Składki na zabezpieczenia społeczne | D.62 | Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze | D.7 | Pozostałe podatki | D.7 | Pozostałe transfery bieżące | B.6 | Dochód do dyspozycji | | | Tabela 14 — Środki trwałe w gospodarce ogółem i według produktów, Pi3 Kod | Wykaz zmiennych | Podział | AN.11 | Środki trwałe | Pi3 | Tabela 15 — Tabela podaży w cenach bazowych, w tym przejście na ceny nabycia Ceny bieżące i stałe n = 60, m = 60 | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 4 … … n | ∑ (1) | Przywóz (cif) | Podaż ogółem w cenach bazowych | Marże handlowe i transportowe | Podatki pomniejszone o subsydia do produktów | Podaż ogółem w cenach nabycia | | | | | | | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | (6) | (7) | | Produkty (CPA) | | 1 | (1) | Produkcja globalna według produktów i gałęzi w cenach bazowych | | (a)wewnątrz UE(b)poza UE | | | | | | 2 | | | | | | | | | | 3 | | | | | | | | | | 4 | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | . | | | | | | | | | | m | | | | | | | | | (Pozycje korygujące) | | | (2) | Produkcja globalna według gałęzi | | | | 0 | | | ∑ (1) | | | | (3) | | | | | | | | | Ogółem w tym: | | | | | | 0 | | 0 | | | Produkcja globalna rynkowa | | | | | | 0 | | 0 | | | Tabela 16 — Tabela wykorzystania w cenach nabycia Ceny bieżące i stałe n = 60, m = 60 | | | | Gałęzie (NACE) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Wykorzystanie ostateczne a), b), c), d), e), f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | | | | | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | | Produkty (CPA) | | 1 | (1) | Zużycie pośrednie w cenach nabycia według produktów i gałęzi | | Wykorzystanie ostateczne w cenach nabycia Wydatki na spożycie:a)w gospodarstwach domowychb)w INKgd (t+12 łącznie z (a))c)w instytucjach rządowychInwestycje brutto:d)akumulacja środków trwałych bruttoe)zmiany rzeczowych środków obrotowych i aktywów o wyjątkowej wartościf)wywózwewnątrz UEpoza UE | | | | 2 | | | | | | | | 3 | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | . | | | | | | | | m | | | | | | | (Pozycje korygujące) | | | (2) | Zużycie pośrednie według gałęzi | | Wykorzystanie ostateczne ogółem według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem | ∑ (1) | | | | (3) | Składniki wartości dodanej według gałęzi | | | | | | Wynagrodzenie pracownicze | | | (4) | Wartość dodana według gałęzi | | | | | Składki na opiekę społeczną płacone przez pracodawców | | | (5) | Produkcja globalna w cenach bazowych według gałęzi | | | | | Tabela 17 — Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych (produkt na produkt) Ceny bieżące i stałe n = 60 | | | Produkt (CPA) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Wykorzystanie ostateczne a), b), c), d), e), f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......n | 1 | (1) | Zużycie pośrednie w cenach bazowych (produkt na produkt) | | Wykorzystanie ostateczne w cenach bazowych: Wydatki na spożycie ostateczne:a)w gospodarstwach domowychb)w INKgdc)w instytucjach rządowychInwestycje brutto:d)akumulacja środków trwałych bruttoe)akumulacja środków trwałych bruttof)Wywózwewnątrz UEpoza UE | | | 2 | | Zużycie pośrednie w cenach bazowych według produktów | | Wykorzystanie ostateczne w cenach bazowych według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem w cenach bazowych | 3 | | Podatki netto od produktów według produktów | | Podatki netto od produktów według rodzajów ostatecznego wykorzystania | | Ogółem podatki netto od produktów | . | | Zużycie pośrednie ogółem w cenach nabycia według produktów | | Wykorzystanie ostateczne ogółem w cenach nabycia według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem w cenach nabycia | . | | Składniki wartości dodanej według produktów | | | | | . | | Wartość dodana według produktów | | | | | . | | Produkcja globalna w cenach bazowych według produktów | | | | | . | | Przywóz (cif) według produktów | | | | | . | | Podaż w cenach bazowych według produktów | | | | | Tabela 18 — Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych (produkt na produkt) Ceny bieżące i stałe n = 60 | | | Produkty (CPA) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Wykorzystanie ostateczne a), b), c), d), e), f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23......n | 1 | (1) | Dla produkcji krajowej: zużycie pośredniew cenach bazowych (produkt na produkt) | | Dla produkcji krajowej: Wykorzystanie ostateczne w cenach bazowych: Wydatki na spożycie:a)w gospodarstwach domowychb)w INKgdc)w instytucjach rządowychInwestycje brutto:d)akumulacja środków trwałych bruttoe)zmiany rzeczowych środków obrotowych i aktywów o wyjątkowej wartościf)Wywózwewnątrz UEpoza UE | | | 2 | | Zużycie pośrednie ogółem produkcji krajowej według produktów | | Wykorzystanie ostateczne produkcji krajowej | | Produkcja krajowa ogółem | 3 | | Zużycie pośrednie ogółem przywożonych produktów (cif) według produktów | | Wykorzystanie ostateczne produktów przywożonych (cif) | | Przywóz ogółem | . | | Podatki netto od produktów na zużycie pośrednie według produktów | | Podatki netto od produktów na ostateczne wykorzystanie | | Ogółem podatki netto od produktów | . | | Zużycie pośrednie ogółem w cenach nabycia według produktów | | Wykorzystanie ostateczne ogółem w cenach nabycia według rodzajów | | Wykorzystanie ogółem | . | | Składniki wartości dodanej według produktów | | | | | . | | Wartość dodana według produktów | | | | | . | | Produkcja globalna w cenach bazowych według produktów | | | | | Tabela 19 — Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych (produkt na produkt), cif Ceny bieżące i stałe n = 60 | | | Produkt (CPA) 1 2 3 … … n | ∑ (1) | Wykorzystanie ostateczne a), b), c), d), e), f) | ∑ (3) | ∑ (1) + ∑ (3) | | | | (1) | (2) | (3) | (4) | (5) | Produkty (CPA) 1(1)23.....n | 1 | (1) | Dla przywozu: zużycie pośrednie w cenach bazowych (produkt na produkt) | | Dla przywozu: Wykorzystanie ostateczne w cenach bazowych: Wydatki na spożycie:a)w gospodarstwach domowychb)w INKgdc)w instytucjach rządowychInwestycje brutto:d)akumulacja środków trwałych bruttoe)zmiany rzeczowych środków obrotowych i aktywów o wyjątkowej wartościf)Wywózwewnątrz UEpoza UE | | | 2 | | Zużycie pośrednie ogółem przywożonych towarów w cenach bazowych według produktów | | Wykorzystanie ostateczne przywożonych towarów w cenach bazowych | | Przywóz ogółem | Tabela 20 — Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i produktów Gałęzie: | A31 NACE Rev. 1 | Produkty: | Pi3 CPA | Aktywa o wyjątkowej wartości: | Środki trwałe brutto Środki trwałe netto | Ceny: | Bieżące koszty wymiany Pierwotny koszt nabycia Stałe koszty wymiany | Tabela 21 — Krzyżowa klasyfikacja rachunku produkcji według gałęzi i sektorów Gałęzie: | A60 NACE Rev. 1 | Sektory: | S11 S12 S13 S14 S15 | Aktywa o wyjątkowej wartości: | Produkcja globalna RynkowaNa ostateczne wykorzystanie na własne celePozostała nierynkowaZużycie pośrednie Wartość dodana brutto Wynagrodzenie pracowniczePozostałe podatki pomniejszone o dotacje dla producentówNadwyżka operacyjna nettoZużycie środków trwałych | Ceny: | Bieżące | Tabela 22 — Krzyżowa klasyfikacja akumulacji środków trwałych brutto według gałęzi i produktów Gałęzie: | A31 NACE Rev. 1 | Produkty: | P60 CPA | Zmienna: | Akumulacja środków trwałych | Ceny: | Bieżące i stałe | Tabela 23 — Obliczenia retrospektywne Tablice przewidywane do ponownego obliczenia | Rocznie | Kwartalnie | Okresy | Przekazywanie | Okresy | Przekazywanie | | 88—94 | kwiecień 1999 | 88—94 | kwiecień 1999 | | | 70—87 | grudzień 1999 | 80—87 | grudzień 1999 | Tabela 1: | Główne agregaty | 70—94 | grudzień 1999 | | | Tabela 2: | Główne agregaty instytucji rządowych i samorządowych | 70—94 | grudzień 2000 | | | Tabela 3: | Tablice według gałęzi | 80—94 | grudzień 2000 | | | Tabela 5: | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według celu | 90—94 | grudzień 1999 | | | | | 80—89 | grudzień 2000 | | | Tabela 8: | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | 90—94 | grudzień 2001 | | | ODSTĘPSTWA DOTYCZĄCE TABLIC DOSTARCZANYCH W RAMACH KWESTIONARIUSZA "ESA-95" WEDŁUG KRAJÓW 1. AUSTRIA 1.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 1999 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: za lata 88—94 dostarczenie w grudniu 2000 r. | 2000 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 70—87 | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 1999 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: za lata 88—94 dostarczenie w grudniu 2000 | 2000 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—87 | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 1999 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenie tylko dla lat 88—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 1999 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenie tylko dla lat 88—94 | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 88—94 | 2005 | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 90—94 | 2005 | 12 | Tablice według gałęzi i regionów NUTS III, A3 | Pierwsze przekazanie 2002 | 2002 | 13 | Rachunki gospodarstw domowych według regionów NUTS II | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 15 | Tablice podaży w cenach bazowych w tym przejście na ceny nabycia, A60×P60 | Pierwsze przekazanie 2003 i tylko dwa w roku | 2003 | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60×P60 | Pierwsze przekazanie 2003 i tylko dwa w roku | 2003 | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2003 | 2003 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2003 | 2003 | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2003 | 2003 | 1.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie ogólnospołeczne | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne skorygowane | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Ludność ogółem | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie indywidualne | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2003 | 2003 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Ludność ogółem | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Zużycie środków trwałych według gałęzi sektorów | Pierwsze przekazanie 2002 | 2002 | 8 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | | | 8 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Podział przedsiębiorstw i instytucji według właścicieli | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Podział prywatnych gospodarstw domowych według grup | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia A60×P60 | Zużycie środków trwałych według gałęzi | Pierwsze przekazanie 2003 | 2003 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 2. DANIA 2.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Opóźnienie: t+13 miesięcy | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Opóźnienie: t+13 miesięcy | 2005 | 20 | Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i produktów, A31×Pi3, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 2.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Zatrudnienie | Tylko koncepcja krajowa | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Płace i wynagrodzenia według gałęzi | Nie dotyczy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Zużycie środków trwałych według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Akumulacja środków trwałych brutto według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Zmiany rzeczowych środków obrotowych według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Osoby pracujące na własny rachunek według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Pracujący według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Godziny przepracowane według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Wynagrodzenie pracownicze według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 9 | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | Podatki od sprzedaży lub obrotowe (podatki związane z przywozem) Podatki od sprzedaży lub obrotowe (podatki związane z przywozem) | Obie zmienne łącznie | 2005 | 9 | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | Akcyzy (podatki związane z przywozem) Akcyzy (podatki od produktów) | Obie zmienne łącznie | 2005 | 9 | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | Podatki od usług szczególnych (podatki związane z przywozem) Podatki od usług szczególnych (podatki od produktów) | Obie zmienne łącznie | 2005 | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Zużycie środków trwałych, nadwyżka operacyjna netto | Obie zmienne łącznie w P60 | 2005 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 21 | Krzyżowa klasyfikacja rachunku produkcji według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | | | | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Akumulacja środków trwałych | Tylko P31 | 2005 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Zasoby aktywów trwałych | Nie dotyczy | 2005 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, 60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 21 | Krzyżowa klasyfikacja lub rachunek produkcji według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | Sektor prywatnych gospodarstw domowych Sektor INKgd | Oba sektory łącznie | 2005 | 3. NIEMCY 3.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Opóźnienia t + 9 miesięcy tylko dla A17 i t + 21 miesięcy tylko dla A 31 | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Częściowo tylko jednocyfrowe pozycje | 2005 | 8 | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 9 | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | Bez pozycji literowych na końcu kodu | 2005 | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | Tylko NUTS II A6 | 2005 | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 91—94 | 2005 | 12 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS III, A3 | Opóźnienie: t+30 miesięcy, tylko dwa w roku | 2005 | 13 | Rachunki gospodarstw domowych według regionów, NUTS II | Opóźnienie: t+30 miesięcy, tylko NUTS I | 2005 | 15 | Tabela podaży w cenach bazowych, w tym przejście na ceny nabycia, A60×P60 | Tylko dwa w roku | 2005 | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60×P60 | Tylko dwa w roku | 2005 | 21 | Krzyżowa klasyfikacja rachunku produkcji według gałęzi i sektorów, A60x(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | Bez cen stałych | 2005 | 3.2. Odstępstwo od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Akumulacja środków trwałych brutto | Pi6: bez danych kwartalnych, dane roczne, opóźnienie t+12 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Ludność ogółem | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości według gałęzi Zmiany rzeczowych środków obrotowych według gałęzi | Obie zmienne łącznie, nie według gałęzi | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Sektor instytucji rządowych i samorządowych | S.1311/S.1312 i S.1313 tylko łącznie | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | | | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | Akumulacja środków trwałych brutto | Opóźnienie: t+30 miesięcy | 2005 | 4. GRECJA 4.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Pierwsze przekazanie 2000 | 2000 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: za lata 88—94 dostarczenie w grudniu 2000r. | 2000 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—87 | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Pierwsze przekazanie 2000 | 2000 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 88—94 | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 88—94 | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Pierwsze przekazanie: odpowiedź w danym momencie nie jest jasna | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Opóźnienie: odpowiedź w danym momencie nie jest jasna | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 88—94 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—89 | 2005 | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 88—94 | 2005 | 20 | Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i produktów, A31×Pi3, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 4.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Godziny przepracowane według gałęzi | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Podział przedsiębiorstw i instytucji finansowych według właściciela | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Podział prywatnych gospodarstw domowych według group | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 5. HISZPANIA 5.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Opóźnienie: t+21 miesięcy | 2005 | 5.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie INKgd | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Podział wydatków na spożycie instytucji rządowych na indywidualne i ogólnospołeczne | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie ostateczne skorygowane | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne skorygowane | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Łącznie ze zmianami rzeczowych środków obrotowych | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie INKgd | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Podział wydatków na spożycie instytucji rządowych na indywidualne i ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie ostateczne skorygowane | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Zużycie środków trwałych według gałęzi | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości według gałęzi | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Godziny przepracowane według gałęzi | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 9 | Szczegółowe wpływy podatkowe według sektorów | Podział podatków na dochodowe, majątkowe itp., podatki i cła przywozowe, poza VAT i pozostałe podatki od produkcji w podsektorze instytucji rządowych i samorządowych na poziomie regionalnym (S1312) i lokalnym (S1313) | Opóźnienie: t+21 miesięcy | 2005 | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60xP60 | Zużycie środków trwałych według gałęzi (A60) | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Zużycie środków trwałych (P60) | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Zasoby aktywów trwałych (P60) | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60×P60,rocznie w okresach 5-letnich | | | | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 6. FRANCJA 6.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 10 | Tablice według gałęzi i regionów NUTS II, A17 | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 12 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS III, A3 | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 13 | Rachunki gospodarstw domowych według regionów, NUTS II | Opóźnienie: t+42 miesięcy | 2005 | 6.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 3 | Tablice według gałęzi | Wszystkie zmienne | Podział według branż należy obliczać dla branż jednorodnych | 2005 | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | | | | 12 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS III, A3 | | | | 15 | Tabela podaży w cenach bazowych, w tym przejście na ceny nabycia, A60×P60 | | | | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60×P60 | | | | 20 | Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i produktów, A31×Pi3, rocznie w okresach 5-letnich | | | | 21 | Krzyżowa klasyfikacja rachunku produkcji według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | | | | 22 | Krzyżowa klasyfikacja akumulacja środków trwałych brutto według gałęzi i produktów, A31×P60, rocznie w okresach 5- letnich | | | | 7. IRLANDIA 7.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Pierwsze przekazanie 2002 | 2002 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 88—94 | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—87 | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Opóźnienie: t + 6 miesięcy | 2002 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 85—94 | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 85—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 70—94 | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 85—94 | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 90—94 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—89 | 2005 | 15 | Tabela podaży w cenach bazowych, w tym przejście na ceny nabycia, A60×P60 | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60×P60 | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5- letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla cen krajowych, P60×P60, rocznie w okresach 5- letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 20 | Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i produktów, A31×Pi3, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 21 | Krzyżowa klasyfikacja rachunku produkcji według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 22 | Krzyżowa klasyfikacja akumulacja środków trwałych brutto według gałęzi i produktów, A31×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 7.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Spożycie ostateczne skorygowane INKgd | Nie dotyczy | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | P52 + P53 + K2 | Nie dotyczy | 2003 | 8. WŁOCHY 8.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Opóźnienie: t + 6 miesięcy | 1999 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: za lata 80—87 dostarczenie w grudnia 2000 r. | 2000 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: za lata 70—87 dostarczenie w grudniu 2000 r. | 2000 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 70—94 | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: za lata 80—94 dostarczenie w grudniu 2001 r. | 2001 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 20 | Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i produktów, A31×Pi3, rocznie w okresach 5-letnich | Nie dotyczy | 2005 | 22 | Krzyżowa klasyfikacja akumulacji środków trwałych brutto według gałęzi i produktów, A31×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 8.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne w instytucjach rządowych | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie ostateczne skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Łącznie ze zmianami rzeczowych środków obrotowych | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Zużycie środków trwałych | Pierwsze przekazanie w grudniu 2001 r. | 2001 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Dochód narodowy netto | Pierwsze przekazanie w grudniu 2001 r. | 2001 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie indywidualne w instytucjach rządowych | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie ostateczne skorygowane | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Łącznie ze zmianami rzeczowych środków obrotowych | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Zużycie środków trwałych według gałęzi | Podział A17, pierwsze przekazanie 2002 r. | 2002 | 3 | Tablice według gałęzi | Zużycie środków trwałych według gałęzi | Podział A31, pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Łącznie ze zmianami rzeczowych środków obrotowych | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości według gałęzi | Łącznie ze zmianami rzeczowych środków obrotowych | 2005 | 9. LUKSEMBURG 9.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 95—98 | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 88—94 | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—87 | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 80—87 | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 90—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 80—94 | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Pierwsze przekazanie 2005r | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Pierwsze przekazanie 2005r | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według regionów | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 90—94 | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według regionów | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 80—89 | 2005 | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | Nie dotyczy | 2005 | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy lat 90—94 | 2005 | 12 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS III, A3 | Nie dotyczy | 2005 | 13 | Rachunki gospodarstw domowych według regionów, NUTS II | Nie dotyczy | 2005 | 9.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie | Akumulacja środków trwałych brutto | Podział Pi3 | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Bilans dochodów podstawowych z zagranicą | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Dochód narodowy brutto w cenach rynkowych | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Zużycie środków trwałych | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Dochód narodowy netto w cenach rynkowych | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Transfery bieżące netto z zagranicą | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Dochód dyspozycyjny netto | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Oszczędności krajowe netto | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Transfery kapitałowe netto z zagranicą | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Wierzytelności netto lub zadłużenie netto kraju | Opóźnienie: t+9 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005 | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Akumulacja środków trwałych brutto | Nr breakdown Pi3 | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Zużycie środków trwałych | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Dochód narodowy w cenach rynkowych oszczędności | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Transfery bieżące netto z zagranicą | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Dochód dyspozycyjny netto | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Oszczędności krajowe netto | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Transfery kapitałowe netto z zagranicą | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Wierzytelności netto lub zadłużenie netto kraju | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Akumulacja środków trwałych brutto według gałęzi | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | S11, S12, S14 + 45, S211, S212 | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 20 | Krzyżowa klasyfikacja środków trwałych według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | Tabela według wartości pierwotnych | Pierwsze przekazanie 2005 r. | 2005 | 10. NIDERLANDY 10.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: za lata 86—94 dostarczenie w październik 2001 r. | 2001 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Obliczenia retrospektywne: za lata 80—85 dostarczenie w marcu 2002 r. | 2002 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: za lata 86—94 dostarczenie w lipcu 2001 r. | 2001 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: za lata 70—85 dostarczenie w grudnia 2001 r. | 2001 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: za lata 86—94 dostarczenie w lipcu 2002 r. | 2001 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: za lata 70—85 dostarczenie w grudniu 2002 r. | 2001 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: za lata 86—94 dostarczenie w lipcu 2001 r. | 2001 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: za lata 70—85 dostarczenie w grudniu 2001 r. | 2001 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: za lata 86—94 dostarczenie w lipcu 2001 r. | 2001 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: za lata 80—85 dostarczenie w grudniu 2001 r. | 2001 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Opóźnienie: t+19 miesięcy | 2003 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Obliczenia retrospektywne: za lata 86—94 dostarczenie w lipcu 2001r.; za lata 80—85 dostarczenie w grudniu 2001 r. | 2001 | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | Opóźnienie: t+30 miesięcy | 2005 | 13 | Rachunki gospodarstw domowych według regionów, NUTS II | Opóźnienie: t+36 miesięcy | 2005 | 10.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | Akumulacja środków trwałych brutto według regionów | Nie dotyczy | 2005 | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, A17 | Pracujący ogółem według regionów | Nie dotyczy | 2005 | 12 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS III, A3 | | | | 11. PORTUGALIA 11.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: za lata 88—94 dostarczenie w grudniu 1999 r. | 1999 | 1 | Główne agregaty, rocznie | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 77—87, dostarczenie w grudniu 2000 r. | 2005/2000 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat: 77—94, dostarczenie w grudniu 2000 r. | 2005/2000 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 77—94 | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 5 | Wydatki gospodarstw domowych na spożycie według przeznaczenia | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Obliczenia retrospektywne: za lata 90—94 dostarczenie w grudniu 1999 r. | 1999 | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Obliczenia retrospektywne: nie dotyczy | 2005 | 12. FINLANDIA 12.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 75—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 75—94 | 2005 | 12.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie ogólnospołeczne | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie indywidualne skorygowane | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Spożycie ostateczne skorygowane | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, kwartalnie | Zmiany rzeczowych środków obrotowych | Nie dotyczy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Nie dotyczy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Nie dotyczy | 2005 | 15 | Tabela podaży w cenach bazowych, w tym przejście na ceny nabycia, A60×P60 | Wszystkie | Podział A31 i P31 tylko w cenach bieżących | 2005 | 16 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia, A60×P60 | Wszystkie | | | 17 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Wszystkie | | | 18 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji krajowej w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Wszystkie | | | 19 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla przywozu w cenach bazowych, P60×P60, rocznie w okresach 5-letnich | Wszystkie | | | 21 | Krzyżowa klasyfikacja rachunku produkcji według gałęzi i sektorów, A60×(S11, S12, S13, S14, S15), rocznie w okresach 5-letnich | Wszystkie | Podział A31 | 2005 | 13. SZWECJA 13.1. Odstępstwa od tablic Tabela nr | Tabela | Odstępstwo | Do roku | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 80—94 | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Obliczenia retrospektywne: ponowne obliczenia tylko dla lat 80—94 | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 11 | Wydatki instytucji rządowych i samorządowych według funkcji | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 13.2. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005r | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Podział wydatków na spożycie instytucji rządowych na indywidualne i ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Spożycie gospodarstw domowych skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005r | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Podział wydatków na spożycie instytucji rządowych na indywidualne i ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Spożycie gospodarstw domowych skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 2 | Główne agregaty instytucje rządowe i samorządowe | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005r | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Podział A31 | Opóźnienie: t+12 miesięcy | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Pierwsze przekazanie 2005r | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Podział wydatków na spożycie instytucji rządowych na indywidualne i ogólnospołeczne | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Spożycie gospodarstw domowych skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Spożycie indywidualne skorygowane | Opóźnienie: t+16 miesięcy | 2005 | 14. WIELKA BRYTANIA 14.1. Odstępstwa od jednolitych zmiennych/sektorów w tabelach Tabela nr | Tabela | Zmienna/Sektor | Odstępstwo | Do roku | 1 | Główne agregaty, rocznie i kwartalnie | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości oraz wywóz i przywóz towarów i usług | Z wyłączeniem transakcji złotem dokonywanych przez spółki finansowe na powiększenie rezerw | 2005 | 3 | Tablice według gałęzi | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości | Z wyłączeniem transakcji złotem dokonywanych przez spółki finansowe na powiększenie rezerw | 2005 | 4 | Wywóz i przywóz przez UE/państwa trzecie | Wywóz i przywóz przez UE/państwa trzecie | Z wyłączeniem transakcji złotem dokonywanych przez spółki finansowe na powiększenie rezerw | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Złoto monetarne i SDR-y | Z włączeniem transakcji złotem dokonywanych przez spółki finansowe na powiększenie rezerw | 2005 | 6 | Rachunki finansowe według sektorów (transakcje) | Pomocnicze spółki finansowe | Z włączeniem do przedsiębiorstw | 2002 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Złoto monetarne i SDR-y | Z włączeniem transakcji złotem dokonywanych przez spółki finansowe na powiększenie rezerw | 2005 | 7 | Bilanse aktywów i pasywów | Pomocnicze spółki finansowe | Z włączeniem do przedsiębiorstw | 2002 | 8 | Rachunki przedsiębiorstw według sektorów | Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości oraz przywóz towarów i usług | Z wyłączeniem transakcji złotem dokonywanych przez spółki finansowe na powiększenie rezerw | 2005 | 10 | Tablice według gałęzi i regionów, NUTS II, | PKB | Dla NUTS II tylko A17 | 2001 | --------------------------------------------------