10262/04

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   KÖKLÜ – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 10262/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 10262/04 no’lu davanın nedeni T.C.   vatandaꢀı Turgut Köklü’nün (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17   ꢁubat 2004 tarihinde Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin   Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Đstanbul Barosu avukatlarından S. Akat tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢀULLARI   doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran 10 Mart 1998 tarihinde yasadıꢀı silahlı TĐKB (Türkiye Đhtilalci Komünistler   Birliği) örgütüne mensup olduğu ꢀüphesiyle yakalanmıꢀtır.   Baꢀvuran 13 Mart 1998 tarihinde önce Cumhuriyet Savcısı’nın, peꢀinden Đstanbul Devlet   Güvenlik Mahkemesi sorgu hakiminin huzuruna çıkarılmıꢀtır. Đstanbul Devlet Güvenlik   Mahkemesi sorgu hakimi aynı gün baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.   Cumhuriyet Savcısı 17 Mart 1998 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne bir   iddianame sunmuꢀ, baꢀvuranı Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesi uyarınca yasadıꢀı örgüte   mensup olmakla suçlamıꢀtır.   Mahkeme 25 Mart 1998 ile 21 Mart 2001 tarihleri arasında on dokuz duruꢀma görmüꢀtür.   Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi bu duruꢀmalar sırasında delil durumuna, suçun   niteliğine ve tutukluluk süresine dayanarak baꢀvuranı serbest bırakmayı reddetmiꢀtir.   Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 21 Mart 2001 tarihinde kararını vermiꢀ, baꢀvuranı   mahkum edip, Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca on iki yıl altı ay hapis cezasına   çarptırmıꢀtır.   Yargıtay 8 Ağustos 2001 tarihinde bu kararı bozmuꢀtur. Dava Đstanbul Devlet Güvenlik   Mahkemesi’ne iade edilmiꢀtir.   Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 17 Eylül 2001 tarihinde davaya yeniden baꢀlamıꢀtır.   Birbirini izleyen duruꢀmalar sırasında, mahkeme, delil durumunu göz önünde bulundurarak,   baꢀvuranın serbest bırakılma talebini reddetmiꢀtir.   Haziran 2003 tarihli duruꢀmada, baꢀvuranın avukatı mahkemeden bir kez daha   baꢀvuranın serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Savunmasında, baꢀvuranın ruhsal durumuna   ve gördüğü tedavi görmesine de dikkat çekmiꢀtir. Mahkeme bu talebi reddetmiꢀtir. Bu karara   karꢀı baꢀka bir mahkeme nezdinde yapılan itiraz 28 Ağustos 2003 tarihinde reddedilmiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemeleri, 5190 Sayılı Kanunla, 2004 yılının Haziran ayında   kaldırılmıꢀtır. Bunun ardından davayla ilgili yargı yetkisi Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne   geçmiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatı 25 Ekim 2004 tarihinde mahkemeden baꢀvuranın serbest bırakılmasını   talep etmiꢀtir. Baꢀvuran 1 Kasım 2004 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest   bırakılmıꢀtır.   Tarafların AĐHM’ye verdikleri bilgiye göre dava halen Đstanbul Ağır Ceza   Mahkemesi’nde görülmeye devam etmektedir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, tutuklu olarak yargılanmasının makul süre kuralını çiğnediğinden ꢀikayetçi   olmuꢀtur. Ayrıca, tutuklu olarak yargılanmasının kanuna aykırı olmasına iliꢀkin itiraz   edebilmesi için etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran   ꢀikayetleriyle ilgili olarak AĐHS’nin 5/3 ve 13. maddelerine dayanmıꢀtır. AĐHM, baꢀvuranın   ikinci ꢀikayetinin 13. madde yerine 5/4 madde açısından incelenmesi gerektiği kanısındadır.   A. AĐHS’nin 5/3 maddesi   1. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayetini 17 ꢁubat 2004 tarihinde AĐHS’nin 5/3 maddesi   kapsamında sunduğundan, 10 Mart 1998 ile 21 Mart 2001 tarihleri arasında tutuklu   bulunduğu sürenin, 35/1 madde çerçevesinde belirlenen altı aylık süre aꢀımının dıꢀında   olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini savunmuꢀtur.   AĐHM, Solmaz - Türkiye (27561/02) kararında belirtilen ilkelere atıfta bulunur. Bu   kararda, baꢀvuran gerçekten baꢀtan beri tutuklu kalmıꢀsa, birden fazla ve birbirini takip eder   biçimde gerçekleꢀen tutukluluk sürelerinin bütün olarak değerlendirilmesi ve altı aylık   sürenin, yalnız en son sürenin bitiminden itibaren baꢀlaması gerektiği sonucuna varmıꢀtır.   Mevcut davada, baꢀvuranın tutukluluk hali, yakalandığı tarih olan 10 Mart 1998 tarihinde   baꢀlamıꢀtır. 21 Mart 2001 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkum   edilene dek, AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamında tutuklu kalmıꢀtır. O tarihten, Yargıtay’ın ilk   derece mahkemesinin kararını bozduğu 8 Ağustos 2001 tarihinde dek, “yetkili bir mahkeme   tarafından mahkum edilmesinin ardından” 5/1(a) maddesi anlamında hapsedilmiꢀ, bu nedenle,   hükümlü bulunduğu bu süre, 5/3 madde kapsamı dıꢀında kalmıꢀtır. Baꢀvuran 8 Ağustos 2001   tarihinden, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldığı 1 Kasım 2004 tarihinde dek, yine,   AĐHS’nin 5/3 maddesi kapsamına girecek biçimde tutuklu yargılanmıꢀtır. Sonuç olarak, bu   değiꢀik safhalar süresince baꢀvuranın tutukluluğunun devam ettiği göz önünde   bulundurulduğunda, altı aylık süre yalnızca, tutuklu yargılandığı en son döneminin bitiminden   itibaren, 1 Kasım 2004 tarihinde baꢀlamaktadır (bkz. Akyol - Türkiye, 23438/02).   Buna göre AĐHM Hükümet’in itirazını reddeder.   Ayrıca AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   2. Esas   AĐHM, yukarıda açıklandığı üzere, sözkonusu sürenin 10 Mart 1998 tarihinde baꢀvuranın   yakalanmasıyla baꢀlayıp, 1 Kasım 2004 tarihinde baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere   serbest bırakılmasıyla bittiğini kaydeder. AĐHM’nin içtihadı doğrultusunda, AĐHS’nin 5/1(a)   maddesi kapsamında, baꢀvuranın mahkum olduktan sonra hükümlü bulunduğu 21 Mart 2001   ile 8 Ağustos 2001 tarihleri arasındaki süreyi düꢀtükten sonra, 5/3 maddesi kapsamında göz   önünde bulundurulacak süre altı yıl dört ayın üzerindedir. Ulusal mahkemeler, baꢀvuranın   tutuklu yargılanmasını “suçun niteliği ve delil durumu” gibi birbirinin aynı ve basmakalıp   ifadelerle sürekli olarak uzatmıꢀlardır.   AĐHM, mevcut baꢀvurudakine benzer meselelerle önüne gelen davalarda AĐHS’nin 5/3   maddesinin ihlal edildiğini sıklıkla tespit etmiꢀtir (örneğin bkz. Atıcı - Türkiye, 19735/02;   Solmaz; Dereci - Türkiye, 77845/01; Taciroğlu - Türkiye, 25324/02).   AĐHM, kendisine sunulan tüm bilgi ve belgeler ıꢀığında, Hükümet’in, mevcut davada   farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak hiçbir delil veya savunma sunmadığı kanısındadır.   Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulundurarak, bu davada baꢀvuranın yargılama öncesi   tutulu bulundurulma süresinin haddinden uzun ve AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğu   sonucuna varmıꢀtır.   Dolayısıyla bu madde ihlal edilmiꢀtir.   B. AĐHS’nin 5/4 maddesi   1. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, AĐHM’den, baꢀvuranın AĐHS’nin 5/4 maddesi kapsamındaki ꢀikayetini, 35/1   madde kapsamında baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmediği gerekçesiyle reddetmesini talep   etmiꢀtir. Hükümet, AĐHM’nin Köse - Türkiye (50177/99) ve Baꢀtımar - Türkiye (74337/01)   davalarındaki kararlarına atıfta bulunarak, baꢀvuranın devam eden tutukluluk haline, Ceza   Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 297-304. maddeleriyle uyumlu olarak itiraz etmediğini ileri   sürmüꢀtür. Ancak AĐHM, Hükümet’in atıfta bulunduğu bu davaların, mevcut davadan, olaylar   bakımından kolaylıkla ayrılabileceği kanısındadır.   AĐHM, mevcut davadakine benzer davalarda Hükümet’in ön itirazını zaten inceleyip   reddettiğini yineler (bkz. Koꢀti - Türkiye, 74321/01). Mevcut davada, yargı içtihadından   sapmasını gerektirecek özel koꢀullar görememektedir. Sonuç olarak, Hükümet’in ön itirazını   reddeder.   AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun   olmadığı kanısındadır. Ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   2. Esas   Hükümet, iç hukukun, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının yasallığına itiraz edebileceği   etkili bir baꢀvuru yolu sağladığını iddia etmiꢀtir.   Baꢀvuran, tutukluluğuna yaptığı itirazın ulusal mahkemeler tarafından ciddi biçimde   değerlendirilmediğini ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, mevcut baꢀvurudakine benzer meseleleri gündeme getiren pek çok davada,   Hükümet’in yukarıda anılan iddialarını reddettiğini kaydeder. Ceza Muhakemeleri Usulü   Kanunu’nun 298. maddesinin etkili bir baꢀvuru yolu olarak değerlendirilemeyeceği ve   AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır (bkz. mutatis mutandis, Koꢀti ve   Diğerleri; Nart - Türkiye, 20817/04; Öcalan - Türkiye [BD], 46221/99). AĐHM, mevcut   davada, daha önce vardığı tespitlerden sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit   edememiꢀtir.   Sonuç olarak, AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine karar verir.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, yargılama sürecinin uzunluğunun AĐHS’nin 6/1 maddesinde belirtilen “makul   süre” kuralıyla örtüꢀmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet bu sava itiraz etmiꢀtir.   Göz önünde bulundurulacak süre 10 Mart 1998 tarihinde baꢀvuranın yakalanmasıyla   baꢀlar, dava dosyasında bulunan tarafların verdiği bilgilere göre bu kararın çıktığı tarihte ise   henüz sona ermemiꢀtir. Bu nedenle bu süre iki yargı aꢀamasında on yıl altı aydan uzun   sürmüꢀtür.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   AĐHM, bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığının, davanın koꢀullarına,   bilhassa da davanın karmaꢀıklığına, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumuna ve davanın   ilgililer açısından arz ettiği öneme bakılarak değerlendirildiğini hatırlatır (diğerlerinin yanı   sıra bkz. Pélissier ve Sassi - Fransa [BD], 25444/94).   AĐHM, mevcut davadakine benzer meseleleri içeren davalarda AĐHS’nin 6/1 maddesinin   ihlal edildiği sonucuna sıklıkla varmıꢀtır (bkz. Pélissier ve Sassi).   AĐHM, kendisine sunulan tüm bilgi ve belgeleri göz önünde bulundurduğunda,   Hükümet’in, mevcut davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak hiçbir delil veya   savunma sunmadığı kanısındadır. Konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde bulundurarak,   yargılama sürecinin haddinden uzun olduğu ve “makul süre” kuralıyla örtüꢀmediği kanısına   varmıꢀtır.   Buna göre 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran manevi tazminat olarak 50.000 Euro (EUR) talep etmiꢀtir. Ayrıca maddi   tazminat olarak 3.600 Yeni Türk Lirası (YTL) talep etmiꢀtir. Baꢀvuran bu bağlamda,   psikolojik sorunları olduğunu ve tedavi için hastaneye yatması gerektiğini belirtmiꢀtir.   Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.   AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı   görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan AĐHM, baꢀvuranın, tutukluluk   hali ile cezai yargılamanın aꢀırı uzun sürmesinden dolayı oluꢀan ve yalnız ihlalin tespit   edilmesiyle yeterince telafi edilemeyecek belirli bir manevi zarara uğradığı kanısındadır.   AĐHM, hakkaniyete uygun surette bu baꢀlık altında baꢀvurana 8.000 EUR ödenmesine karar   vermiꢀtir.   B. Yargılama gideri   Baꢀvuran AĐHM önünde meydana gelen yargılama giderleri için toplam 3.227.70 YTL   talep etmiꢀtir. Bununla ilgili olarak, yaklaꢀık 6 EUR değerindeki 11.60 YTL’lik posta   masraflarını gösteren belgelerin fotokopilerini sunmuꢀtur.   Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı   ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Mevcut davada baꢀvuran talep   ettiği harcamaların gerçekten meydana geldiğini belgelememiꢀtir. Buna göre AĐHM bu baꢀlık   altında tazminat ödenmemesine karar verir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına   üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ile 4. fıkralarının ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı   Hükümet tarafından baꢀvurana 8.000 EUR (sekiz bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı   oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 14 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Sally Dollé   Zabıt Katibi   Françoise Tulkens   Baꢀkan   6