11748/03

EUROPEJSKI TRYBUNAL PRAW CZLOWIEKA CZWARTA SEKCJA SPRAWA WR�BLEWSKI przeciwko POLSCE (Skarga nr 11748/03) WYROK � 4 marca 2008 r. Wyrok ten stanie si prawomocny zgodnie z warunkami okrelonymi przez art. 44 � 2 Konwencji. Wyrok moe zosta poddany korekcie wydawniczej przed opublikowaniem w ostatecznej wersji. W sprawie Wr�blewski przeciwko Polsce, Europejski Trybunal Praw Czlowieka (Czwarta Sekcja), zasiadajca jako Izba skladajca si z nastpujcych sdzi�w: Pan N. BRATZA, Przewodniczcy, Pan L. GARLICKI, Pan S. PAVLOVSCHI, Pan L. MIJOVI, Pan D.T. BJ�RGVINNSON, Pan J. SIKUTA, Pan P. HIEVEL�, sdziowie oraz Pan L. ELARY, Kanclerz Sekcji, obradujc na posiedzeniu zamknitym 12 lutego 2008 roku, wydaje nastpujcy wyrok, kt�ry zostal przyjty w tym dniu: POSTPOWANIE Sprawa wywodzi si ze skargi (nr 11748/03) wniesionej do Trybunalu przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnoci (,,Konwencja") przez obywatela polskiego pana Adriana Wr�blewskiego (,,skarcy") w dniu 24 marca 2003 roku. Rzd Rzeczypospolitej Polskiej (,,Rzd") reprezentowany byl przez pana Jakuba Wolsiewicza, pelnomocnika Ministra Spraw Zagranicznych do spraw postpowa przed Europejskim Trybunalem Praw Czlowieka. Skarcy twierdzil, i okres jego tymczasowego aresztowania przekroczyl ,,rozsdny termin" w rozumieniu art. 5 � 3 Konwencji. Biuletyn2008_1-sklad1.indd 71 2008-09-10 10:55:30 Dnia 11 padziernika 2006 roku przewodniczcy Czwartej Sekcji wydal decyzj o zakomunikowaniu Rzdowi skargi dotyczcej przewlekloci tymczasowego aresztowania zastosowanego wobec skarcego. Na podstawie regulacji art. 29 � 3 Konwencji Trybunal zadecydowal zbada jednoczenie skarg co do meritum, jak i jej dopuszczalno. FAKTY I. OKOLICZNOCI SPRAWY Skarcy urodzil si w 1976 r. i mieszka w Toruniu. Jak wynika z przedstawionej dokumentacji, przebywa on aktualnie w Zakladzie Karnym w Toruniu. 1. Pierwsze postpowanie karne prowadzone przeciwko skarcemu oraz jego tymczasowe aresztowanie Dnia 29 sierpnia 2002 r. skarcy zostal zatrzymany, a nastpnie aresztowany, postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2002 r. Sdu Rejonowego w Chelmnie, pod zarzutem gwaltu oraz zab�jstwa. Postanowienie to zostalo utrzymane dnia 18 wrzenia 2002 r. przez Sd Okrgowy w Toruniu. Kilkakrotnie, a mianowicie w dniach 25 listopada 2002 r., 25 lutego, 28 maja, 29 wrzenia 2003 r. oraz 21 stycznia 2004 r., tymczasowe aresztowanie skarcego bylo przedluane. Sd Okrgowy w Toruniu opieral swoje decyzje na uzasadnionym podejrzeniu, i skarcy popelnil zarzucane mu czyny oraz na wysokoci grocej skarcemu kary. Wedlug uzasadnie ww. postanowie, tymczasowe aresztowanie skarcego bylo jedynym rodkiem zapobiegawczym, kt�ry m�gl zabezpieczy dalszy prawidlowy tok postpowania, majc na uwadze obszerny material dowodowy, kt�ry powinien by uwzgldniony w sprawie. Sd podkrelal, i material dowodowy zgromadzony do tej pory w sprawie, wlczajc w to opinie bieglych w dziedzinach mechanoskopii oraz pr�bek wchu, analiz por�wnawcz wlos�w, zeznania wiadk�w oraz pr�bn rekonstrukcj wydarze na miejscu zdarzenia, wysoce uprawdopodobnialy, e skarcy popelnil ww. zbrodnie. Ponadto sd zarzdzil r�wnie badanie psychiatryczne oraz obserwacj psychiatryczn skarcego, jak te por�wnawcz analiz genetyczn i chemiczn dostpnych dowod�w. Poza tym sd dodal r�wnie, i skarcy posiadal przeszlo kryminaln. Skarcy wnosil, i jego odwolania od niekt�rych z ww. decyzji w dniach 18 grudnia 2002 r., 18 marca, 11 czerwca 2003 r. oraz 25 lutego 2004 r. nie zostaly uwzgldnione przez Sd Apelacyjny w Gdasku. Biuletyn2008_1-sklad1.indd 72 2008-09-10 10:55:30 Dnia 19 maja 2003 r. Prokuratura Okrgowa w Chelmnie wniosla akt oskarenia przeciwko skarcemu do Sdu Okrgowego w Toruniu. Prokurator wnioskowal o przesluchanie 14 bieglych oraz 56 wiadk�w. 10 lipca 2003 r. ustalono dat pierwszej rozprawy w sprawie skarcego na dzie 20 sierpnia 2003 r.; jednake rozpoczcie procesu musialo zosta odroczone z uwagi na fakt, i obroca skarcego zwr�cil si do sdu z prob o zwolnienie go z pelnienia obowizk�w. Kolejny obroca z urzdu wyznaczony w sprawie poinformowal sd, i nie moe pelni swoich obowizk�w, gdy uprzednio byl adwokatem oskarycieli posilkowych � rodzic�w ofiary. Okrgowa Izba Adwokacka w Toruniu bezzwlocznie wyznaczyla na wniosek sdu kolejnego adwokata. Dnia 1 sierpnia 2003 r. obroca skarcego zwr�cil si z prob do sdu o ustalenie poprzez losowanie skladu orzekajcego w sprawie skarcego. 28 listopada 2003 r. sd ustalil daty pierwszych rozpraw na dzie 22 oraz 23 grudnia 2003 r. Dnia 3 grudnia 2003 r. konieczne bylo dokonanie dodatkowego losowania sdziego, gdy jeden z sdzi�w orzekajcych w sprawie nie m�gl bra udzialu w procesie. Pierwsze rozprawy przed Sdem Okrgowym w Toruniu odbyly si w dniach 22 i 23 grudnia 2003 r. W okresie midzy dniem 3 marca a 24 maja 2004 r. Sd Okrgowy w Toruniu przeprowadzil 14 rozpraw. Dnia 24 maja 2004 r. skarcy zloyl wniosek o wylczenie sdziego przewodniczcego skladowi sdziowskiemu. Wniosek jego zostal oddalony tego samego dnia przez Sd Okrgowy w Toruniu. W okresie midzy dniem 21 wrzenia a 23 listopada 2004 r. Sd Okrgowy w Toruniu odbyl siedem rozpraw. Dnia 25 listopada 2005 r. okres tymczasowego aresztowania skarcego zostal przedluony do dnia 28 lutego 2005 r. W okresie pomidzy dniem 10 stycznia i 20 czerwca 2005 r. Sd Okrgowy w Toruniu odbyl dziesi rozpraw. Dnia 23 czerwca 2005 r. Sd Okrgowy w Toruniu uznal skarcego winnym zarzucanych mu czyn�w i skazal go na 25 lat pozbawienia wolnoci. Wyrok obejmowal 167 stron. Skarcy, prokurator oraz oskaryciele posilkowi odwolali si od wyroku. Dnia 30 maja 2006 r. Sd Apelacyjny w Gdasku uchylil wyrok i przekazal spraw do ponownego rozpatrzenia przez Sd Okrgowy w Toruniu. Postpowanie nadal jest w toku. Skarcy nadal pozostaje w areszcie tymczasowym w zwizku z cicymi na nim zarzutami. 2. Drugie postpowanie karne toczce si przeciwko skarcemu Dnia 16 maja 2002 r. skarcy zostal skazany na 4 lata i 6 miesicy pozbawienia wolnoci za podw�jny gwalt. Biuletyn2008_1-sklad1.indd 73 2008-09-10 10:55:30 Dnia 5 lutego 2003 r. Sd Okrgowy utrzymal wyrok sdu pierwszej instancji. Jak wynika z informacji przedstawionych przez Rzd, kt�re nie zostaly zakwestionowane przez skarcego, odbywal on kar pozbawienia wolnoci w okresie midzy 10 czerwca 2003 r. oraz 9 lutego 2004 r., jak r�wnie midzy 29 lutego 2004 r. oraz 9 wrzenia 2007 r. 3. Trzecie postpowanie karne toczce si przeciwko skarcemu Jak wynika w dalszej kolejnoci z informacji przedstawionych przez Rzd, kt�re r�wnie nie zostaly zakwestionowane przez skarcego, w okresie midzy dniem 9 i 29 lutego 2004 r. skarcy odbywal kar pozbawienia wolnoci naloon dnia 17 maja 1996 r. przez Sd Rejonowy w Nowym Miecie Lubawskim w wyniku trzeciego postpowania karnego prowadzonego przeciwko niemu. Ponadto w okresie midzy dniem 25 maja 2003 r. oraz 10 czerwca 2003 r. skarcy odbywal kar pozbawienia wolnoci naloon na niego przez Sd Rejonowy w Grudzidzu dnia 11 kwietnia 2001 r. za prowadzenie samochodu w stanie nietrzewoci. II. ODPOWIEDNIE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA Odpowiednie prawo krajowe oraz praktyka dotyczca nakladania tymczasowego aresztowania, podstawy jego przedluania, zwolnienie z tymczasowego aresztu oraz zasady regulujce stosowanie tzw. rodk�w zapobiegawczych zostaly opisane w wyrokach Trybunalu w sprawach Golek p. Polsce nr 31330/02, �� 27-33, 25 kwietnia 2006 r. oraz Celejewski p. Polsce, nr. 17584/04, �� 22-23, 4 sierpnia 2006 r. PRAWO DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKULU 5�3 KONWENCJI Skarcy zarzucal Rzdowi, i dlugo jego tymczasowego aresztowania byla nadmierna. Powolywal si przy tym na art. 5�3 Konwencji, kt�ry w zakresie istotnym dla sprawy brzmi nastpujco: ,,Kady zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustpu 1 lit. c) niniejszego artykulu (...) ma prawo by sdzony w rozsdnym terminie albo zwolniony na czas postpowania. Zwolnienie moe zosta uzalenione od udzielenia gwarancji zapewniajcych stawienie si na rozpraw". Rzd zakwestionowal ten argument. Biuletyn2008_1-sklad1.indd 74 2008-09-10 10:55:30 A. Dopuszczalno Trybunal zauwaa, i skarga nie jest raco bezzasadna w znaczeniu art. 35 � 3 Konwencji. Nastpnie zauwaa, e nie jest niedopuszczalna w oparciu o inne podstawy. W zwizku z powyszym powinna zosta uznana za dopuszczaln. B. Meritum 1. Okres, kt�ry powinien by wzity pod uwag Skarcy zostal aresztowany dnia 29 sierpnia 2002 r. pod zarzutem gwaltu i morderstwa. Dnia 23 czerwca 2005 r. Sd Okrgowy w Toruniu uznal skarcego za winnego zarzucanych mu czyn�w i skazal go. Majc na wzgldzie, i skarcy byl pozbawiony wolnoci ,,po skazaniu przez wlaciwy sd" w znaczeniu art. 5 � 1 (a), wskutek tego okres jego przebywania w areszcie nie podlega zakresowi dzialania art. 5 � 3 (Kudla p. Polsce [GC], nr 30210/96, � 104,ETPCz 2000-XI). Dnia 30 maja 2006 r. Sd Apelacyjny w Gdasku uchylil wyrok skazujcy skarcego. Liczc od tej daty okres jego tymczasowego aresztowania zn�w podlega zakresowi dzialania art. 5 � 3. Skarcy obecnie przebywa w Areszcie ledczym w Toruniu, gdzie oczekuje na proces. Jednake w okresie midzy dniem 21 maja 2003 r. i 9 wrzenia 2007 r. skarcy odbywal trzy kary pozbawienia wolnoci, kt�re zostaly na niego naloone w wyniku trzech innych postpowa karnych. Okresy te jako objte zakresem dzialania art. 5 � 1 (a) powinny zosta wylczone z okresu tymczasowego aresztowania skarcego w rozumieniu art. 5 � 3 Konwencji. W zwizku z powyszym okres brany pod uwag aktualnie wynosi 14 miesicy. 2. Argumenty stron (a) Rzd Rzd argumentowal, i tymczasowe aresztowanie skarcego zostalo naloone zgodnie z wymogiem ,,rozsdnego terminu" w rozumieniu art. 5 � 3 Konwencji. Bylo ono uzasadnione powanym charakterem zarzut�w przedstawianych skarcemu oraz obszernym materialem dowodowym wskazujcym na win skarcego. Rzd r�wnie podkrelal, e sprawa byla bardzo skomplikowana. Rzd twierdzil ponadto, i skoro skarcy odbywal w tym samym czasie kary naloone na niego w wyniku trzech innych postpowa karnych (jak wyrok z dnia 21 maja 2003 r.), to wczeniejsze uchylenie tymczasowego aresztowania wzgldem skarcego w przedmiotowej sprawie nie skutkowaloby rzeczywistym zwolnieniem skarcego. Biuletyn2008_1-sklad1.indd 75 2008-09-10 10:55:30 (b) Skarcy Skarcy nie zgodzil si z argumentacj Rzdu i twierdzil, i dlugo tymczasowego aresztowania zastosowanego wzgldem niego byla nadmierna. 3. Ocena Trybunalu (a) Og�lne zasady Trybunal pragnie przypomnie, i og�lne zasady dotyczce prawa ,,do osdzenia w rozsdnym terminie albo zwolnienia na czas postpowania" zagwarantowane w art. 5 � 3 Konwencji byly przytaczane w wielu poprzednich wyrokach Trybunalu (zob. m.in. wyroki Kudla, cytowane powyej, � 110 oraz nastpne, ETPCz 2000-XI; oraz McKay p. Zjednoczonemu Kr�lestwu [GC], nr 543/03, �� 41-44, ETPCz 2006-..., z nastpnymi odniesieniami). (b) Zastosowanie powyszych zasad w przedmiotowej sprawie W postanowieniach dotyczcych tymczasowego aresztowania, poza uzasadnionym podejrzeniem przemawiajcym na niekorzy skarcego, ograny sdowe oparly si zasadniczo na trzech podstawach, a mianowicie (1) na surowoci grocej skarcemu kary; (2) poprzednich wyrokach skazujcych skarcego; oraz (3) na przekonaniu, e tymczasowe aresztowanie jest jedynym rodkiem zapobiegawczym, kt�ry moe zabezpieczy prawidlowy tok postpowania, majc na uwadze obszerny material dowodowy do wykorzystania w sprawie. Trybunal przyznaje, i uzasadnione przypuszczenie, i skarcy popelnil powane przestpstwo, moglo w pocztkowej fazie uzasadnia jego tymczasowe aresztowanie. Utrzymywanie si uzasadnionego przypuszczenia, i osoba aresztowana popelnila zarzucane jej przestpstwo jest warunkiem sine qua non legalnoci kontynuacji tymczasowego aresztowania, jednake po uplywie pewnego okresu nie jest to ju warunek wystarczajcy. Trybunal musi w�wczas ustali, czy inne podstawy przytaczane przez organy sdowe nadal uzasadniaj pozbawienie wolnoci. Majc na wzgldzie postpowanie dowodowe, sdy krajowe uznawaly za konieczne przedluanie tymczasowego aresztowania skarcego w celu przeciwdzialania utrudnianiu przez niego postpowania. Wedlug organ�w sdowych, prawdopodobiestwo, i surowa kara zostanie naloona na skarcego nakazywalo przypuszcza organom sdowym, e skarcy moe ingerowa w material dowodowy, przede wszystkim poprzez wplywanie na zeznania wiadk�w. Sdy ponadto podkrelaly, i material dowodowy zgromadzony w sprawie wskazywal z duym prawdopodobiestwem, i skarcy popelnil zbrodnie, kt�re byly mu zarzucane. Poza tym sd zmuszony byl zarzdzi obserwacj psychiatryczn skarcego w zakladzie psychiatrycznym (zob. paragraf 7 powyej). Biuletyn2008_1-sklad1.indd 76 2008-09-10 10:55:31 Wobec powyszego Trybunal uznaje, i w szczeg�lnych okolicznociach przedmiotowej sprawy, z uwzgldnieniem wyej wymienionych ustale dotyczcych calkowitej dlugoci tymczasowego aresztowania skarcego, sdy krajowe w odpowiedni i wystarczajcy spos�b uzasadnialy zatrzymanie skarcego. Pozostaje do ustalenia, czy organy rozpatrujce spraw skarcego wykazaly staranno okrelon wymogami art. 5 � 3 (zob. McKay, cytowany powyej, � 44). W tym wzgldzie naley zauway, i postpowanie bylo dosy skomplikowane w zwizku z obszernym materialem dowodowym zawierajcym opini bieglego w dziedzinie mechanoskopii, analiz por�wnawcz pr�bek wchowych oraz por�wnawcz analiz pr�bek wlos�w, jak r�wnie rekonstrukcj wydarze na miejscu zbrodni (zob. paragraf 7 oraz 9). Tym niemniej rozprawy w sprawie skarcego wyznaczane byly regularnie i w kr�tkich odstpach czasu. Przebieg postpowania byl sprawny, a jego dlugo rozsdna (zob. paragrafy 14, 15 i 16 powyej). Z tego te wzgldu Trybunal stwierdza, i krajowe organy sdowe wykazaly naleyt staranno w prowadzeniu postpowania. Mimo e osoba tymczasowo aresztowana jest uprawniana do priorytetowego i szczeg�lnie szybkiego rozpatrzenia jej sprawy, to jednake sdziowie zobowizani s do doloenia wszelkich stara w kwestii calkowitego wyjanienia okolicznoci sprawy oraz do przyznania tak obronie, jak i organom prokuratury, wszelkich niezbdnych udogodnie w celu przedstawienia swoich dowod�w oraz swojego stanowiska w sprawie, sdziowie zobowizani s r�wnie do wydania wyroku po dokonaniu naleytej analizy sprawy oraz odpowiedzi na pytanie, czy przestpstwo rzeczywicie zostalo popelnione i jaka kara powinna zosta naloona. W tych okolicznociach Trybunal stwierdza, i organy sdowe postpowaly z naleyt starannoci, rozpatrujc spraw skarcego. Wskutek czego nie nastpilo naruszenie art. 5 � 3 Konwencji. Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAL JEDNOGLONIE 1. Uznaje skarg za dopuszczaln; 2. Stwierdza, e nie nastpilo naruszenie art. 5 � 3 Konwencji; Sporzdzono w jzyku angielskim i ogloszono pisemnie 4 marca 2008 r. zgodnie z art. 77 �� 2 i 3 Regulaminu Trybunalu. T.L EARLY Kanclerz NICHOLAS BRATZA Przewodniczcy Biuletyn2008_1-sklad1.indd 77 2008-09-10 10:55:31