13244/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   TESLĐM TÖRE - TÜRKĐYE DAVASI (no:2)   (Baꢀvuru no: 13244/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Temmuz 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek   olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   o l a r a k b e l i r t i l m i ş o l m a s ı v e y u k a r ı d a k i t e l i f h a k k ı b i l g i s i y l e b e r a b e r o l m a s ı k o ş u l u i l e D ı ş i ş l e r i B a k a n l ı ğ ı A v r u p a K o n s e y i   ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (13244/02) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke   vatandaꢀı Teslim Töre’nin (baꢀvuran) 7 Mart 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ   olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul   Barosu avukatlarından E. Kanar tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.   Türkiye Komünist Đꢀçi Partisi’nin (TKĐP) sözde lideri baꢀvuran 5 Mayıs 1993 tarihinde   Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından yakalanarak   gözaltına alınmıꢀtır.   Mayıs 1993 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) yetkili hakimi   karꢀısına çıkarılan baꢀvuran hakkında tutuklu yargılanma kararı alınmıꢀtır.   DGM Cumhuriyet Savcısı 30 Temmuz 1993 tarihinde TCK’nın 146 § 1. maddesinin “Türkiye   Cumhuriyeti Anayasasının tamamını ya da bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya ve bu   kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya vazifesini yapmaktan men’e   cebren teꢀebbüs edenler idam cezasına mahkum olur” hükmü uyarınca baꢀvuran hakkında   ceza davası açmıꢀtır.   1993-1997 yılları arasında DGM önünde bir çok duruꢀma gerçekleꢀmiꢀ ve baꢀvuran bu   duruꢀmalar sırasında suçsuz olduğunu ileri sürerek serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir.   Mahkeme genel olarak kanıtların durumu, iꢀlenen suçun niteliği, risk faktörü gibi nedenlerle   kimi kez hiçbir gerekçe olmadan bu talepleri reddetmiꢀtir.   1999-2001 yılları arasında Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde pek çok duruꢀma yapılmıꢀ ve   baꢀvuran AĐHS’nin 5 § 3. ve AĐHM’nin uzun gözaltına iliꢀkin yerleꢀik içtihadına dayalı   olarak serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Bu talepler iꢀlenen suçun niteliği, dava dosyasının   içeriği ve tutukluluk süresi gibi nedenlerle reddedilmiꢀtir.   ꢁubat 2004 tarihinde DGM baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀtur.   Yargıtay 4 Ekim 2004 tarihinde 24 ꢁubat tarihli kararı bozmuꢀtur.   AĐHM’ye iletilen dosyaya göre dava halen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde sürmektedir,   Ağır ceza mahkemesi 12 Kasım 2004 tarihinde firar eden baꢀvuran hakkında 30 Ağustos   2005’te yeniden tutuklama emri çıkarmıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran tutukluluk süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 3. maddesine   atıfta bulunmaktadır.   AĐHM bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca temelden yoksun olmadığı ve esastan   incelenmesi gerektiği tespitinde bulunmaktadır. ꢁikayetin kabuledilemezliğine dair hiçbir   gerekçe yer almamaktadır.   Hükümet iç hukuk mercilerinin baꢀvuranın tutuklu yargılanma kararlarını   gerekçelendirdiklerini ifade ederek, adı geçenin 12 Kasım 2004 tarihinden bu yana firari   olduğunun altını çizmektedir.   Baꢀvuran Hükümetin savlarına karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM baꢀvuranın tutukluluğuna dair sözkonusu ilk dönemin 5 Mayıs 1993 tarihinde   baꢀladığını ve hakkında açılan 30 Temmuz 1993 tarihli ceza davası kapsamında 19 Aralık   tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin baꢀvuranın tahliye edilmesi yönündeki kararı   ile sona erdiğini hatırlatmaktadır. Bununla birlikte baꢀvuran, 8 Kasım 1993 tarihli tutuklu   yargılanma kararı nedeniyle serbest bırakılmamıꢀ, 11 Eylül 2001 tarihinde nihai surette   tahliye edilmiꢀtir. Toplam tutukluluk süresi sekiz yıl dört ayı bulmaktadır.   Böyle bir durumda ulusal makamlara gözaltı süresinin makul süre sınırlarının aꢀılmamasını   gözetmek düꢀmektedir. Yetkililerin bu amaçla, olayların bütününü incelemeleri ve masumiyet   karinesi, bireysel haklara saygı ilkesine yönelik istisna uyarınca kamu menfaatini meꢀru kılan   zorunluluğun varlığını bertaraf etmeleri ve alınan kararlarda serbest bırakılma taleplerini   reddeden kararları dikkate almaları gerekir. Özellikle mevcut kararlarda yer alan gerekçelere,   ilgili tarafından yapılan baꢀvurularda itilafa mahal vermeyen olaylara dayalı olarak AĐHM,   AĐHS’nin 5 § 3 maddesine yönelik bir ihlalin olup olmadığını tespit etmek durumundadır   (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan kararı, 28 Ekim 1998).   Bu bağlamda, bir suç iꢀlediği gerekçesiyle tutuklanan kiꢀiye yönelik makul ꢀüphelerin   devamlılığının sine qua non olmazsa olmaz koꢀulu tutukluluk kuralına uygunluktur, fakat   kimi kez bu yeterli olmamaktadır; Mahkeme, hukuki mercilerin hürriyet hakkından yoksun   bırakmaya devam etme gerekçelerinin meꢀruluğunu ortaya koymak durumunda olduklarını   eklemektedir. Bunların «gerekli» ve «yeterli» olduğu takdirde, AĐHM ulusal makamların   yargı süreci boyunca yeterli ihtimamı gösterip göstermediklerinin ayrıca belirlenmesi   gerektiğini ifade etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Mansur-Türkiye kararı, 8 Haziran 1995).   Mevcut baꢀvuruda, Devlet Güvenlik Mahkemesi her duruꢀmada «isnat edilen suçun niteliği»   ve «kanıtların durumu» gibi benzer ifadelerle baꢀvuranın serbest bırakılma taleplerini   reddetmiꢀ ve tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.   AĐHM, ulusal mahkemelerin, baꢀvuranın adaletten kaçabileceği yönünde bir tehlikenin var   olduğunu düꢀünmüꢀ olabileceklerini anlamaktadır. Bu bağlamda, baꢀvuranın çok uzun süre   tutuklu kaldığını gözden kaçırmaksızın, ceza soruꢀturmalarının baꢀlatılmasının ardından on   bir yıl boyunca firari olması dikkate alınması gereken bir husustur. AĐHM ayrıca, firar   riskinin yalnızca çekilen cezanın ağırlığına dayalı olarak değerlendirilemeyeceğini   hatırlatmaktadır (Bkz. Muller-Fransa kararı, 17 Mart 1997). Ulusal yargı, sekiz yıldan fazla   bir süre boyunca nasıl bir firar tehlikesinin sürdüğüne ve baꢀvuranın tutukluluk halinin   devamı doğrultusunda verilen kararların gerekçelerine açıklık getirmelidir (Bkz. diğerleri   arasında, Letellier kararı ve Zannouti-Fransa kararı, no: 42211/98, 31 Temmuz 2001).   ꢁayet «kanıtların durumu» suçun varlığı ve sürdüğü ꢀeklindeki ciddi emareleri ortaya koyuyor   ve olayların koꢀulları genel olarak ilgili etkenleri oluꢀturuyor ise de, tek baꢀına, tutukluluk   süresinin bu denli uzun oluꢀunu meꢀrulaꢀtırmaya yetmemektedir (Bkz. sözü edilen Mansur   kararı § 57 ve Demirel-Türkiye kararı, no: 39324/98, 28 Ocak 2003).   AĐHM, baꢀvuran aleyhinde açılan ceza davalarının çok sayıda olduğunu ve darbe giriꢀimiyle   suç örgütü kurma, yakıp yıkma ve adam öldürme gibi baꢀvurana isnat edilen suçların   ağırlığının davayı özellikle karmaꢀık hale getirdiğini kabul etmektedir. Bunun yanı sıra,   davanın seyrindeki hiçbir önemli gecikme baꢀvurana yüklenemez.   AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararlarındaki gerekçelerin baꢀvuranın sözü edilen   dönem boyunca tutulu bulundurulmasını haklı çıkarmaya yetmediği sonucuna varmaktadır.   Bu durumda AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran yargı sürecinin uzunluğu ile «makul süre» ilkesine riayet edilmediğini iddia etmekte   ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.   Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadına (Cardot-Fransa kararı, 19 Mart 1991) atıfta   bulunan Hükümet, baꢀvuranın ileri sürdüğü ꢀikayetini adli yetkililer karꢀısında hiçbir zaman   dile getirmemesi doğrultusunda iç hukuk yollarının tüketilmesi koꢀulunu yerine getirmediğini   savunmaktadır.   AĐHM, Türk hukuk düzeninin yargı sürecinin uzunluğu hakkında AĐHS’nin 13. maddesince   muhakeme edilebilir etkili bir baꢀvuru yolu sunmadığı tespitinin daha önce de yapıldığını   hatırlatmaktadır (Bkz. Tendik ve diğerleri-Türkiye kararı, no: 23188/02, § 36, 22 Aralık   2005). Sonuç olarak, baꢀvuranın ꢀikayetini dile getirebileceği etkili bir baꢀvuru yolu koꢀulu   yerine getirilmemiꢀtir. Hükümetin itirazı kabul edilmemektedir.   AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi gereğince temelden yoksun olmadığı ve   esastan incelenmesi gerektiği tespitini yapmaktadır. ꢁikayetin kabuledilemez bulunması için   hiçbir gerekçe yer almamaktadır.   Hükümet davanın esasına iliꢀkin olayların koꢀulları göz önünde bulundurulduğunda, yargı   süreci uzunluğunun makul olmadığının söylenemeyeceğini savunmaktadır. Hükümet davanın   kanıt unsurları baꢀvurana yüklenebilecek karmaꢀık bir yapısının olduğunun, sözkonusu   sürecin uzun ve çok emek sarf edici tahkikleri gerektirdiğinin altını çizmektedir. Üstelik,   tamamlayıcı soruꢀturmalara iddianamenin tamamlanmasının ardından lüzum görülmüꢀtür.   Son olarak, iç yetkili mercilere yüklenebilecek hiçbir ihmalkârlık veya etkisiz bir dönem   bulunmamaktadır.   Baꢀvuran bu sava karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, dikkate alınacak dönemin baꢀvuranın yakalandığı 5 Mayıs 1993 tarihinde baꢀladığını   not etmektedir. Süreç halen sürmekte, iki dereceli mahkemede on üç yıldan fazla bir süredir   devam etmektedir. Buna karꢀın, kaydedilecek son döneme iliꢀkin, bir sanık hukukun   üstünlüğünü benimseyen bir Devletten kaçtığında, bu dönem sonrasındaki sürecin makul   süresinde ꢀikayetini dile getiremediği bir karine, ya da bu karineyi bertaraf edecek derecede   yeterli gerekçeler mevcuttur (Bkz. Ventura-Đtalya kararı, no: 7438/76). Mevcut halde böyle   olmamıꢀtır. Sonuç itibariyle kaydedilecek son dönem baꢀvuranın firar ettiği 12 Kasım   2004’tür (Bkz. mutatis mutandis X-Đrlanda kararı, no: 9429/81). Süreç on bir yıl altı ay   sürmüꢀtür.   Dava sürecinin makul yapısı davayı çevreleyen olayları takiben, AĐHM içtihadı ıꢀığında   özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu ile değerlendirilir   (Bkz. Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no: 25444/94).   Bu ivedilik zorunluluğu sekiz yıldan fazla tutulu bulundurulan baꢀvuran açısından özel bir   önem taꢀımaktadır (Bkz. Kalachnikov-Rusya kararı no: 47095/99). Kuꢀkusuz, baꢀvuranın 12   Kasım 2004’te firar etmesi sürecin yavaꢀlamasına yol açmıꢀtır. Buna karꢀın, ilgilinin firar   etmesinden evvel, bu süre on iki yıldan fazla sürmüꢀtür.   Mahkemeye sunulan tüm delil unsurlarının incelenmesinin ardından ve mahkemenin bu   yöndeki yerleꢀik içtihadı dikkate alındığında, AĐHM, sözkonusu yargı sürecinin aꢀırı olduğu   ve «makul süre» koꢀulunu karꢀılamadığı kanaatine varmaktadır.   Bu nedenle, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran 40.000 YTL [yaklaꢀık 22.200 Euro] maddi ve aynı miktarda manevi tazminat talep   etmektedir.   Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, ihlal tespiti ile öne sürülen maddi zarar arasında hiçbir illiyet bağı bulunmadığından   bu talebi reddetmiꢀtir. Buna karꢀın, baꢀvuranın uzun tutukluluk ve uzun yargı nedeniyle   yalnızca ihlal kararının tespiti ile giderilemeyecek manevi bir zarara maruz kaldığını kabul   etmektedir. Hakkaniyete uygun olarak ve baꢀvuranın 12 Kasım 2004 tarihinden bu yana   firarda olduğunu gözden kaçırmaksızın, AĐHM baꢀvurana 10.000 Euro manevi tazminat   ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargı giderleri için 60.219,70 YTL   [yaklaꢀık 33.450 Euro] talep etmektedir.   Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Sunulan deliller ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında   AĐHM baꢀvurana tüm yargı masrafları için 1.500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf   tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana 10.000 (on bin) Euro manevi tazminat ve   yargı giderleri için 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro ödemesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine   uygun olarak 11 Temmuz 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   6