13557/02

RADA EUROPY   EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA   CZWARTA SEKCJA   SPRAWA D. M. przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 13557/02)   WYROK – 14 paŸdziernika 2003 r.   W sprawie D. M. przeciwko Polsce,   Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Czwarta Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba   z³o¿ona z sêdziów:   Sir Nicolas BRATZA, przewodnicz¹cy,   Pan M. PELLONPÄÄ,   Pani V. STRÁŽNICKÁ,   Pan R. MARUSTE,   Pan S. PAVLOVSCHI,   Pan L. GARLICKI,   Pan J. BORREGO BORREGO, sêdziowie   oraz Pan M. O` BOYLE, Kanclerz Sekcji,   obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 23 wrzeœnia 2003 r.,   wydaje nastêpuj¹cy wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:   POSTÊPOWANIE   1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 13557/02) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej do Trybuna³u 30 paŸdziernika 2000 r. na podstawie   art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Cz³owieka i Podstawowych Wolnoœci   („Konwencja”) przez obywatelkê polsk¹, pani¹ D. M. („skar¿¹ca”).   2. Rz¹d polski („Rz¹d”) by³ reprezentowany przez pe³nomocnika, pana   Krzysztofa Drzewickiego z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.   3. 14 stycznia 2003 r. Czwarta Sekcja postanowi³a zakomunikowaæ Rz¹dowi   zarzut dotycz¹cy przewlek³oœci postêpowania oraz zarzut rzekomego braku sku-   tecznego œrodka odwo³awczego. Na podstawie art. 29 § 3 Konwencji Trybuna³   Wyrok ten stanie siê prawomocny w okolicznoœciach opisanych w art. 44 § 2 Konwencji. Mo¿e   podlegaæ poprawkom edytorskim.     postanowi³ rozpatrzyæ w tym samym czasie meritum skargi oraz jej dopuszczal-   noœæ. Trybuna³ nada³ ponadto sprawie, zgodnie z art. 41 Regulaminu Trybuna³u,   charakter priorytetowy. Przewodnicz¹cy Izby postanowi³ nadto wyraziæ zgodê na   utajnienie nazwiska skar¿¹cej (art. 47 § 3 Regulaminu Trybuna³u).   FAKTY   OKOLICZNOŒCI SPRAWY   4. Skar¿¹ca urodzi³a siê w 1927 r. i mieszka w Zamoœciu, w Polsce.   5. W 1991 r. skar¿¹ca zauwa¿y³a guz na swojej szyi i uda³a siê do szpitala   w Lublinie. Po badaniu ogólnym zosta³a zdiagnozowana jako osoba cierpi¹ca   na nierakowaty guz gruczo³u œlinowego. W paŸdzierniku 1991 r. skar¿¹ca prze-   sz³a operacjê. Tu¿ po operacji przeprowadzono w³aœciwe testy, które dowiod³y   z³oœliwego charakteru guza. Nastêpnie skar¿¹ca zwróci³a siê do innego szpita-   la, w Szczecinie, gdzie przesz³a drug¹ operacjê. Dodatkowo operacja spowodo-   wa³a powa¿ne powik³ania, takie jak ¿ó³taczka i posttraumatyczne dolegliwoœci   stresowe.   6. 27 stycznia 1994 r. skar¿¹ca wszczê³a przed S¹dem Rejonowym w Lubli-   nie postêpowanie cywilne o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Pañstwa   reprezentowanemu przez szpital w Lublinie. Stwierdzi³a, ¿e z powodu b³êdów   pope³nionych podczas stawiania diagnozy oraz podczas pierwszej operacji,   która doprowadzi³a do dodatkowej interwencji chirurgicznej i spowodowa³a   liczne cierpienia i ogólne pogorszenie stanu zdrowia sta³a siê ofiar¹ niew³aœci-   wego leczenia.   7. 17 marca 1994 r. skar¿¹ca zosta³a czêœciowo zwolniona z kosztów   s¹dowych.   8. 20 czerwca 1994 r. s¹d przeprowadzi³ rozprawê.   9. Pomiêdzy 21 listopada 1994 r. i 28 marca 1995 r. przeprowadzono szeœæ   rozpraw. S¹d przes³ucha³ œwiadków oraz skar¿¹c¹ i zarz¹dzi³ sporz¹dzenie opi-   nii bieg³ych.   10. W kwietniu i lipcu 1995 r. dwie opinie bieg³ych, przygotowane przez   Akademiê Medyczn¹ w Lublinie zosta³y przed³o¿one s¹dowi.   11. Pomiêdzy 29 marca 1995 r. oraz 19 sierpnia 1996 r. nie przeprowadzono   ¿adnej rozprawy.   12. Na rozprawach przeprowadzonych 20 sierpnia i 10 grudnia 1996 r. s¹d   zarz¹dzi³ sporz¹dzenie dwóch dodatkowych opinii bieg³ych.   13. 17 marca 1997 r. s¹d na posiedzeniu in camera oddali³ wnioski stron o spo-   rz¹dzenie dalszych opinii bieg³ych, poniewa¿ nie uiœci³y one op³at za te opinie.   14. Na rozprawie przeprowadzonej 4 kwietnia 1997 r. s¹d uwzglêdni³ wnio-   ski stron o zarz¹dzenie dodatkowej opinii bieg³ego.     15. 9 czerwca 1997 r. opinia zosta³a z³o¿ona do s¹du.   16. Nastêpnie s¹d przeprowadzi³ rozprawy 2 wrzeœnia i 27 listopada 1997 r.   17. W 1998 r. s¹d przeprowadzi³ w sumie szeœæ rozpraw i 24 listopada   r. wyda³ wyrok. Zas¹dzi³ skar¿¹cej 3.500 z³otych odszkodowania i odda-   li³ jej roszczenie w pozosta³ym zakresie.   18. Obie strony odwo³a³y siê od wyroku.   19. 6 maja 1999 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie przeprowadzi³ rozprawê,   a 20 maja 1999 r. wyda³ wyrok. S¹d uchyli³ wyrok s¹du pierwszej instancji   i zwróci³ sprawê do S¹du Rejonowego w Lublinie.   20. 4 listopada 1999 r. s¹d przeprowadzi³ pierwsz¹ rozprawê, na której skar-   ¿¹ca podwy¿szy³a wartoœæ przedmiotu sporu. W konsekwencji sprawa zosta³a   przekazana do S¹du Okrêgowego w Lublinie.   21. Nastêpnie rozprawy przeprowadzono 25 stycznia i 21 marca 2000 r.   22. 4 maja 2000 r. s¹d na posiedzeniu in camera postanowi³, ¿e wobec   zmian w prawie o ustroju administracyjnym Polski, wojewodê lubelskiego bê-   dzie reprezentowa³ szpital w Lublinie.   23. 18 lipca 2000 r. skar¿¹ca rozszerzy³a wartoœæ przedmiotu sporu. Za¿¹-   da³a 35.000 z³otych odszkodowania za szkodê niematerialn¹ i materialn¹.   24. 7 wrzeœnia 2000 r. s¹d na posiedzeniu in camera zarz¹dzi³ sporz¹dzenie   dwóch opinii bieg³ych. S¹d tak¿e zwolni³ skar¿¹c¹ z kosztów s¹dowych z tytu-   ³u rozszerzenia wartoœci przedmiotu sporu.   25. 11 wrzeœnia, 11 grudnia 2001 r. i 23 stycznia 2002 r. s¹d przeprowadzi³   kolejne rozprawy.   26. 1 lutego 2002 r. S¹d Okrêgowy w Lublinie wyda³ wyrok. S¹d zas¹dzi³   skar¿¹cej 20.000 z³otych z tytu³u szkody niematerialnej i 4.000 z³otych za szko-   dê materialn¹. S¹d stwierdzi³ inter alia, ¿e operacja przeprowadzona w szpita-   lu w Lublinie by³a niezgodna z zasadami sztuki lekarskiej oraz zosta³a przepro-   wadzona bez obowi¹zkowej zgody skar¿¹cej. Niew³aœciwe leczenie w czasie   operacji musia³o zostaæ naprawione przez drug¹, dodatkow¹ operacjê, która   poskutkowa³a zbêdnym cierpieniem fizycznym i psychicznym skar¿¹cej oraz   przed³u¿y³a okres niepewnoœci o ostateczn¹ diagnozê zagra¿aj¹cej jej ¿yciu   chorobie.   27. Strony nie odwo³a³y siê od tego wyroku i wyrok siê uprawomocni³.   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 6 § 1 KONWENCJI   28. Skar¿¹ca zarzuci³a, ¿e d³ugoœæ postêpowania w jej sprawie by³a nie-   zgodna z wymogiem „rozs¹dnego terminu” w art. 6 § 1 Konwencji, który brzmi   nastêpuj¹co:     „Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozs¹dnym terminie przez ...   s¹d ... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowi¹zkach o charakterze cywilnym...”.   29. Rz¹d sprzeciwi³ siê temu zarzutowi.   30. Okres podlegaj¹cy rozpatrzeniu rozpocz¹³ siê 27 stycznia 1994 r.,   a zakoñczy³ 1 lutego 2002 r. Trwa³ zatem osiem lat i piêæ dni.   A. Dopuszczalnoœæ   31. Trybuna³ odnotowuje, ¿e zarzut nie jest w sposób oczywisty nieuzasad-   niony w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Ponadto Trybuna³ zauwa¿y³, ¿e nie   jest on niedopuszczalny z jakiejkolwiek innej przyczyny. Dlatego te¿ Trybuna³   uznaje go za dopuszczalny.   B. Przedmiot skargi   1. Stanowiska stron   32. Rz¹d twierdzi³, ¿e sprawa by³a skomplikowana, poniewa¿ dotyczy³a nie-   w³aœciwego leczenia i wymaga³a odwo³ania siê do specjalistycznej wiedzy   medycznej. W szczególnoœci Rz¹d odnotowa³, ¿e s¹d zarz¹dzi³ sporz¹dzenie   opinii bieg³ych.   33. Rz¹d uzna³, ¿e skar¿¹ca nie przyczyni³a siê do przewlek³oœci po-   stêpowania.   34. Jeœli chodzi o postêpowanie w³adz krajowych Rz¹d by³ zdania, ¿e   wykaza³y one nale¿yt¹ starannoœæ przy rozpoznawaniu sprawy. Rz¹d stwierdzi³,   ¿e nie by³o okresów bezczynnoœci w postêpowaniu, które mo¿na przypisaæ   w³adzom krajowym, a pewne opóŸnienia by³y spowodowane przygotowywa-   niem opinii bieg³ych.   35. Na koniec Rz¹d utrzymywa³, ¿e roszczenie skar¿¹cej zosta³o niemal   ca³kowicie zaspokojone w toku postêpowania krajowego.   36. Skar¿¹ca stwierdzi³a, ¿e wy³¹cznie s¹d by³ odpowiedzialny za przewle-   k³oœæ postêpowania. Skar¿¹ca odnotowa³a, ¿e S¹d Rejonowy w Lublinie prze-   prowadza³ rozprawy zbyt rzadko oraz nakaza³ sporz¹dzenie kilku zbêdnych   opinii bieg³ych.   37. Skar¿¹ca ponadto stwierdzi³a, ¿e opóŸnienie w rozpatrywaniu jej zarzu-   tów dotycz¹cych niew³aœciwego leczenia przyczyni³o siê do jej dodatkowego   stresu oraz uszczerbku maj¹tkowego. Na koniec skar¿¹ca wskaza³a, i¿ charak-   ter powództwa, bior¹c pod uwagê jej zaawansowany wiek i s³abe zdrowie,   wymaga³ szybkiego rozpatrzenia.     2. Ocena Trybuna³u   38. Trybuna³ przypomina, ¿e rozs¹dna d³ugoœæ postêpowania musi byæ oce-   niana w œwietle szczególnych okolicznoœci sprawy i z uwzglêdnieniem kryte-   riów ustanowionych w orzecznictwie Trybuna³u, w szczególnoœci skompliko-   wanego charakteru sprawy, postêpowania skar¿¹cego i w³aœciwych w³adz oraz   znaczenia dla skar¿¹cego tego, co by³o przedmiotem sporu (patrz, na przyk³ad,   Frydlender przeciwko Francji [GC], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000-VII,   Humen przeciwko Polsce [GC], nr 26614/95, z 15 paŸdziernika 1999 r., § 60).   39. Trybuna³ uwa¿a, ¿e sprawa charakteryzowa³a siê pewnym stopniem   z³o¿onoœci, poniewa¿ dotyczy³a zarzutów nieprawid³owego leczenia, a zatem   okolicznoœci sprawy musia³y byæ rozpatrywane w oparciu o dowody z opinii   ekspertów. Jednak¿e ca³kowita d³ugoœæ postêpowania nie mo¿e byæ wyt³uma-   czona skomplikowaniem sprawy.   40. Jeœli chodzi o postêpowanie skar¿¹cej Trybuna³ zauwa¿a, i¿ Rz¹d uzna³,   ¿e skar¿¹ca nie przyczyni³a siê do przewlek³oœci postêpowania (patrz pkt 33   powy¿ej). Trybuna³ nie widzi powodów, dla których mia³by uznaæ inaczej.   41. W odniesieniu do postêpowania w³adz krajowych Trybuna³ odnotowu-   je, ¿e pomiêdzy 29 marca 1995 r. i 19 sierpnia 1996 r. oraz pomiêdzy 22 marca   r. i 10 wrzeœnia 2001 r. nie przeprowadzono ¿adnej rozprawy (patrz pkt.   11, 21 i 25 powy¿ej). Te okresy trwa³y odpowiednio piêtnaœcie i osiemnaœcie   miesiêcy. Chocia¿ w tych okresach s¹d podejmowa³ pewne kroki, takie jak   zarz¹dzenie sporz¹dzenia opinii, ale to nie wyjaœnia jednak tak d³ugich przerw   pomiêdzy rozprawami.   42. Wreszcie Trybuna³ uznaje, ¿e przedmiot sporu mia³ dla skar¿¹cej   znacz¹c¹ wagê.   43. W konsekwencji Trybuna³ uwa¿a, ¿e w szczególnych okolicznoœciach   tej sprawy czas oœmiu lat i piêciu dni przekracza rozs¹dn¹ d³ugoœæ.   Stosownie do tego mia³o miejsce naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.   II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 13 KONWENCJI   44. Skar¿¹ca dalej zarzuci³a, ¿e nie mia³a do dyspozycji krajowego œrodka   odwo³awczego przeciwko przewlek³oœci postêpowania. Skar¿¹ca powo³a³a   art. 13 Konwencji.   45. Rz¹d stwierdzi³, ¿e w czasie wnoszenia skargi do Trybuna³u skar¿¹ca   nie mia³a do dyspozycji skutecznego œrodka odwo³awczego wobec jej zarzutu   na gruncie art. 6 § 1 Konwencji. Jednak¿e Rz¹d odnotowa³, i¿ 4 grudnia   r. polski Trybuna³ Konstytucyjny wyda³ wyrok, na skutek którego zosta³   stworzony œrodek odwo³awczy na przewlek³oœæ postêpowania. Rz¹d skonklu-   dowa³, ¿e po 18 grudnia 2001 r. skar¿¹ca mia³a do dyspozycji skuteczny œrodek   odwo³awczy i „zachêca³” skar¿¹c¹ do skorzystania z niego.     46. Trybuna³ odnotowuje, ¿e ten zarzut jest powi¹zany z zarzutem rozpa-   trzonym powy¿ej i musi byæ w zwi¹zku z tym tak¿e uznany za dopuszczalny.   47. Trybuna³ przypomina, ¿e art. 13 gwarantuje prawo do skutecznego   œrodka odwo³awczego do w³aœciwego organu pañstwowego przeciwko domnie-   manemu naruszeniu warunku rozpoznania sprawy w rozs¹dnym terminie na   podstawie art. 6 § 1 (patrz Kud³a przeciwko Polsce [GC], nr 30210/96, § 156,   ECHR 2000–XII). Chocia¿ sprawa Kud³a dotyczy³a postêpowania karnego   Trybuna³ uwa¿a, ¿e taki warunek stosuje siê równie¿ w postêpowaniu cywil-   nym. Ponadto Trybuna³ powo³uje siê na swoje orzecznictwo, zgodnie z którym   na gruncie prawa polskiego nie istnieje szczególny œrodek odnosz¹cy siê do   przewlek³oœci postêpowania (patrz wyrok Kud³a cytowany powy¿ej § 160 oraz   Gibas przeciwko Polsce, nr 24559/94, decyzja Komisji z 6 wrzeœnia 1995 r.,   Decisions and Reports 82–A, p. 76).   48. Trybuna³ odnotowuje, ¿e Rz¹d uzna³, i¿ w chwili wniesienia skargi do   Trybuna³u skar¿¹ca nie mia³a do dyspozycji skutecznego œrodka odwo³awcze-   go w odniesieniu do zarzutu przewlek³oœci postêpowania.   49. Jeœli chodzi o twierdzenie Rz¹du, ¿e po 18 grudnia 2001 r. skar¿¹ca   mia³a do dyspozycji skuteczny œrodek odwo³awczy, Trybuna³ zauwa¿a, ¿e dzia-   ³anie Rz¹du ogranicza siê wy³¹cznie do zapewnienia, a ani dalsze informacje   o wyroku Trybuna³u Konstytucyjnego, ani jakakolwiek praktyka orzecznicza,   odnosz¹ca siê do niego, nie zosta³a przed³o¿ona. Wobec braku takiego dowodu   Trybuna³ uznaje, ¿e Rz¹d nie uzasadni³ swojego twierdzenia, wed³ug którego   ten œrodek odwo³awczy jest œrodkiem skutecznym (patrz Skawiñska przeciwko   Polsce (dec), nr 42096/98, z 4 marca 2003 r.).   50. Dlatego Trybuna³ uwa¿a, ¿e w tej sprawie mia³o miejsce naruszenie   art. 13 Konwencji polegaj¹ce na tym, ¿e skar¿¹ca nie mia³a krajowego œrodka   odwo³awczego, dziêki któremu mog³a dochodziæ swojego prawa do „rozpozna-   nia sprawy w rozs¹dnym terminie” jak stanowi art. 6 § 1 Konwencji.   III. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI   51. Art. 41 Konwencji stanowi:   „Je¿eli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów   oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-   la tylko na czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy   zachodzi potrzeba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”   A. Szkoda   52. Skar¿¹ca domaga³a siê 10.000 dolarów (USD) w zwi¹zku ze szkod¹   niematerialn¹.     53. Rz¹d twierdzi³, ¿e jej roszczenie by³o przesadne.   54. Trybuna³ jest zdania, ¿e skar¿¹ca dozna³a szkody o charakterze niema-   terialnym, polegaj¹cej na lêku i zawodzie wynikaj¹cym z przewlek³ego postê-   powania. Stosownie do tego Trybuna³ zas¹dza skar¿¹cej 5.000 euro w zwi¹zku   z doznan¹ szkod¹ niematerialn¹.   B. Odsetki karne   55. Trybuna³ uwa¿a, ¿e odsetki karne powinny byæ oparte na minimalnej   stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, powiêkszonej o trzy   punkty procentowe.   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE   1. STWIERDZA, ¿e skarga jest dopuszczalna;   2. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;   3. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 13 Konwencji;   4. UZNAJE, ¿e   (a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cej w zwi¹zku ze szkod¹ niematerialn¹   w terminie trzech miesiêcy od dnia, kiedy wyrok stanie siê ostateczny zgodnie   z art. 44 § 2 Konwencji, 5.000 euro (piêæ tysiêcy euro) przeliczone na walutê   krajow¹ w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu regulacji nale¿noœci, plus jakikolwiek   podatek, który mo¿e byæ wymagalny;   (b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia   wyp³aty wymagalne s¹ od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-   nej stopie kredytowej Europejskiego Banku Centralnego w okresie karnym   powiêkszone o trzy punkty procentowe;   3. ODDALA pozosta³¹ czêœæ roszczenia skar¿¹cej o odszkodowanie.   Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i og³oszono na piœmie 14 paŸdziernika   r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.   Michael O’BOYLE   Kanclerz   Nicolas BRATZA   Przewodnicz¹cy   113