13797/02

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ꢀUYUR - TÜRKĐYE   (Baꢁvuru no. 13797/02)   KARAR   STRAZBURG   Mayıs 2006   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,   üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Dava, Abdürrezzak ꢀuyur (“baꢁvuran”) isimli Türk vatandaꢁının, 27 ꢀubat 2002   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢁmesi’nin (“Sözleꢁme”) 34.   maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢁvurudan (no.   13797/02) kaynaklanmaktadır.   OLAYLAR   DAVA OLAYLARI   Nisan 1993 tarihinde, baꢁvuran, bir terör örgütüne mensup olduğu ꢁüphesiyle   Muğla Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polisler tarafından Marmaris’te tutuklanmıꢁ ve 21 Mayıs   tarihine kadar tutuklu kalmıꢁtır. 21 Mayıs 1993 tarihinde, Siirt Asliye Hukuk   Mahkemesi, baꢁvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢁtir. 8 Haziran 1993 tarihinde,   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, baꢁvuranı, Türk Ceza   Kanunu’nun 125. maddesine aykırı olarak, yasadıꢁı bir terör örgütüne mensup olmak ve   sözkonusu örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlayan bir iddianame sunmuꢁtur. 16 Haziran   tarihinde, baꢁvuran ve diğer iki ꢁüphelinin yargılanmasına Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nde baꢁlanmıꢁ ve mahkeme baꢁvuranın tutukluluk süresini uzatmıꢁtır. Devlet   Güvenlik Mahkemesi, baꢁvuranın devam eden tutukluluk halini, kendi inisiyatifi ya da   baꢁvuranın talebi üzerine, 58 kez değerlendirmeye almıꢁtır. Her defasında suçun niteliği,   kanıtların durumu ve dava dosyasının içeriği dikkate alınarak baꢁvuranın tutukluluk halinin   devamına karar verilmiꢁtir. 27 Aralık 2001 tarihinde, 58 duruꢁmanın ardından, Diyarbakır   Devlet Güvenlik Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesi kapsamında baꢁvuranı   yargılayarak ölüm cezasına çarptırmıꢁtır, bu ceza o tarihten itibaren müebbet hapse   çevrilmiꢁtir. 10 Temmuz 2002 tarihinde, baꢁvuranın temyiz talebi üzerine, Yargıtay, Devlet   Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıꢁtır.   HUKUK   Baꢁvuran, tutuklu yargılanma süresinin AĐHS’nin 5 § 3. maddesindeki “makul süre”   ꢁartıyla bağdaꢁmadığını ileri sürerek ꢁikâyetçi olmuꢁtur. Ayrıca, AĐHS’nin 6 § 1. maddesine   aykırı olarak, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından “makul süre” içinde   yargılanmadığını belirtmiꢁtir. Yargılama süresince tutuklu bulunduğundan dolayı, AĐHS’nin 6   § 2. maddesinde teminat altına alınan masumiyet karinesi hakkının ihlal edildiğini ileri   sürmüꢁtür. Ayrıca, AĐHS’nin 6 § 3 (d) maddesine aykırı olarak, temel tanıkların   sorgulanmadığını iddia etmiꢁtir.   Bu maddelere göre:   § 3. madde   “3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢁullara uyarınca yakalanan veya tutulu   durumda bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢁ   diğer bir görevli önüne çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli   kovuꢁturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢁmada hazır   bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”   6. madde   “1. Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek   olan, yasayla kurulmuꢁ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre   içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”   2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz   sayılır.   3. Her sanık en azından aꢁağıdaki haklara sahiptir: …   d) Đddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia   tanıklarıyla aynı koꢁullar altında çağırılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını   istemek; …”   KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK   AĐHM, bu ꢁikâyetlerin, belirlenmesi, esasların incelenmesine bağlı olan, AĐHS   kapsamında ciddi olgusal ve hukuki konular ortaya koyduğu kanısındadır. Dolayısıyla,   baꢁvurunun kalan kısmının AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelsiz olmadığı   sonucuna varmıꢁtır.   AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuranın ꢁikâyetçi olduğu tutuklu yargılanma süresine iliꢁkin olarak, AĐHM, ele   alınacak sürenin, 26 Nisan 1993’te baꢁlayıp 27 Aralık 2001’de sona erdiğin not eder.   Dolayısıyla, sekiz yıl sekiz ay sürmüꢁtür.   AĐHM, dava dosyasındaki belgelerden, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, kendi   inisiyatifi ya da baꢁvuranın talebi üzerine, baꢁvuranın tutukluluk halini 58 kez ele aldığını not   eder. Her defasında, tutukluluk halini, “suçun niteliği, kanıtların durumu ve dava dosyasının   içeriği” gibi benzer ve basmakalıp ifadeler kullanarak uzatmıꢁtır. Genel olarak, “kanıtların   durumu” ifadesi, ciddi suç emarelerinin mevcut olmasıyla alakalı bir unsur olabilir, ancak bu   davada yalnız baꢁına sekiz buçuk yıldan fazla olan bir ihtiyati tutukluluk süresini haklı   çıkaramaz (bkz. Letellier – Fransa, 26 Haziran 1991 kararı, Seri A no. 207, Tomasi – Fransa,   Ağustos 1992 kararı, Seri A no . 241-A, Mansur – Türkiye, 8 Haziran 1995 kararı, Seri A   no.319-B, §§ 55 ve Demirel, § 59).   Sonuç olarak, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢁtir.   AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   a)Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile   yargılamanın adilliğine iliꢁkin olarak   Baꢁvuran, kendisini yargılayarak mahkum eden Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunmasından dolayı kendisine adil yargılanma hakkının   tanınmadığını iddia etmiꢁtir.   AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kompozisyonuna iliꢁkin benzer baꢁvuruları   geçmiꢁte incelediğini ve 6 § 1. maddenin ihlal edildiğini tespit ettiğini not eder (bkz.   diğerlerinin yanı sıra Özel, §§ 33-34 ve Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, §§ 6 ꢀubat 2003).   AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe tespit etmemiꢁtir.   Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edildiği sonucuna varmıꢁtır.   b)Yargılamanın adilliğine iliꢁkin olarak   Baꢁvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkının ihlal   edildiğine dair tespitini dikkate alarak, AĐHM, baꢁvuranın 6 §§ 2. ve 3 (d) maddeleri   kapsamındaki diğer ꢁikâyetlerinin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısına varmıꢁtır   (bkz. Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 kararı, Reports of Judgments and Decisions 1998-IV, §   ve Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim 1998, Reports 1998-VII, § 45).   c)Yargılama süresine iliꢁkin olarak   Baꢁvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6 § 1. maddesindeki “makul süre” ꢁartıyla   bağdaꢁmadığını ileri sürerek ꢁikâyetçi olmuꢁtur.   Ele alınacak süre, 26 Nisan 1993 tarihinde baꢁlamıꢁ, 10 Temmuz 2002 tarihinde sona   ermiꢁtir. Dolayısıyla, iki yargı kademesinde dokuz yıl iki aydan fazla sürmüꢁtür.   AĐHM, bu davadakine benzer hususlar ortaya koyan davalarda, AĐHS’nin 6 § 1.   maddesinin sıklıkla ihlal edildiğini tespit etmiꢁtir (bkz. Pelissier ve Sassi – Fransa [BD], no.   25444/94, § 67, AĐHM 1999-II).   Kendisine sunulan tüm belgeler temelinde ve konuyla ilgili içtihadını dikkate alarak   AĐHM, bu davada yargılamanın haddinden fazla olduğu ve “makul süre” ꢁartıyla   bağdaꢁmadığı kanısına varmıꢁtır.   Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢁtir.   AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili   Yüksek Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,   gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Tazminat   Baꢁvuran, 50.000 Euro maddi, 100.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢁtir.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢁtir.   AĐHM’nin, bir baꢁvuranın, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında bağımsız ve tarafsız   bir mahkeme tarafından mahkum edildiğini tespit ettiği durumlarda, prensip olarak, en uygun   tazmin ꢁeklinin, talebi üzerine, baꢁvuranın, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından   yeniden yargılanmasının sağlanması olacağı kanısındadır (Öcalan – Türkiye, [BD], no.   46221/99, § 210 in fine AĐHM 2005-…).   Ayrıca, dava olaylarını dikkate alarak yaptığı eꢁitlikçi değerlendirme sonrasında,   AĐHM, baꢁvurana taleplerine iliꢁkin olarak toplam 8.000 Euro ödenmesine karar vermiꢁtir.   B.Mahkeme masrafları   Baꢁvuran, ulusal mahkemelerde ve Strazburg mahkemesinde yapılan masraflar için   23.000 Euro talep etmiꢁtir. Temsilcisinin, Diyarbakır Barosu’nun AĐHM’ye yapılan   baꢁvurular için tavsiye ettiği çizelgeyi uyguladığını belirtmiꢁtir.   AĐHM içtihadına göre, bir baꢁvuran ancak gerçekten ve gerektiği için yapıldığı ve   miktar açısından makul olduğu ortaya konulmuꢁ olan harcamalarının geri ödenmesine hak   kazanır. Bu davada, elindeki belgeler ve yukarıdaki ölçütleri dikkate alarak, AĐHM, bu baꢁlık   altında toplam 2.500 Euro ödenmesinin uygun olacağı kanısındadır.   C. Gecikme faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢁtir.   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Baꢁvurunun kalan kısmın kabuledilebilir olduğuna;   2.Baꢁvuranın tutuklu yargılanma süresinin haddinden fazla olmasına iliꢁkin olarak AĐHS’nin   § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   3.Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına dair ꢁikâyete   iliꢁkin olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4.Baꢁvuranın AĐHS’nin 6 §§ 2. ve 3(d) maddeleri bağlamındaki diğer ꢁikâyetlerini ayrıca ele   almanın gerekli olmadığına;   5.Cezai yargılamanın uzunluğuna iliꢁkin olarak AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   6.(a)Sorumlu Devlet’in baꢁvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her türlü vergiyle birlikte, ödeme tarihinde   geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere   (i)8.000 Euro (sekiz bin Euro) manevi tazminat;   (ii)mahkeme masrafları için 2.500 Euro (iki bin beꢁ yüz Euro) ödemesine,   (b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢁılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4. Baꢁvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đngilizce hazırlanmıꢁ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 23   Mayıs 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.   S. NAISMITH   J.-P COSTA   Yazı Đꢁleri Müdür Yardımcısı   Baꢁkan   6