13918/03

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   OĞRAꢀ – TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 13918/03)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 13918/03 no’lu davanın nedeni, Yahya Oğraꢀ   (“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 2 Nisan 2003   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa   Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Diyarbakır Barosu avukatlarından I. Sağlam tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran 31 Ekim 2000 tarihinde yasadıꢀı silahlı Hizbullah örgütüne üye olduğu   gerekçesiyle Diyarbakır’da gözaltına alınmıꢀtır. Yanında bir avukat bulunmaksızınpolise   verdiği 9 Kasım 2000 tarihli ifadesinde, kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmiꢀtir.   Baꢀvuran 10 Kasım 2000 tarihinde, önce Cumhuriyet Savcısı, ardından soruꢀturma   hakimi huzuruna çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı ve soruꢀturma hakimi önünde   Hizbullah üyesi olduğunu reddetmiꢀtir..   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 30 Kasım 2000 tarihinde,   baꢀvuranı, yasadıꢀı silahlı örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır..   Đddianameyle baꢀvuranın Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca suçlu bulunup   mahkum edilmesi talep edilmiꢀtir.. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 30 Nisan 2002   tarihinde baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme   baꢀvuranın mahkumiyet kararını avukatının yokluğunda alınan ifadesine dayanarak almıꢀtır.   Baꢀvuran 30 Nisan 2002 tarihinde itiraz etmiꢀtir. 19 Haziran 2002 tarihinde Yargıtay   Cumhuriyet Baꢀsavcısı bir tebliğname sunmuꢀ, burada Yargıtay’ın Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nin kararını onaması gerektiğini belirtmiꢀtir. Baꢀsavcının tebliğnamesi baꢀvuran   ve temsilcisine tebliğ edilmemiꢀtir. Yargıtay 21 Ekim 2002 tarihinde Diyarbakır Devlet   Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.   Baꢀvuran 8 Temmuz 2005 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran   Yargıtay   Cumhuriyet   Baꢀsavcısı’nın   tebliğnamesinin   kendisine   bildirilmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca gözaltındayken avukat yardımı verilmediğinden   ve ulusal mahkemelerin, mahkumiyet kararı verirken avukatı yokluğunda alınan ifadesini   kullandıklarından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Son olarak, baꢀvuran, yargılama sürecinin hakkaniyete   uygunluğuna iliꢀkin ꢀikayette bulunmuꢀ, ifadeler, kendisinin gözaltına alınıp mahkum   edilmesini sağlayan iki tanığın davayı gören mahkemeye çağrılmadıklarını, sonuç olarak bu   tanıkların mahkeme tarafından dinlenmediklerini iddia etmiꢀtir. Ayrıca mahkumiyeti için   aleyhinde kullanılan delillerin kurallara uygun biçimde yargı makamlarına sunulmadığını,   bunun da makamların güvenilirliğine gölge düꢀürdüğünü ifade etmiꢀtir. Baꢀvurana göre,   uzmanlar hard disklerin trankripsiyonunu yapmamıꢀlardır. ꢁikayetlerine iliꢀkin olarak 6.   maddenin 1, 2 ve 3. fıkralarına atıfta bulunmuꢀtur.   AĐHM’nin özellikle önem atfettiği ꢀikayetler, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın   tebliğnamesinin baꢀvurana bildirilmemesi ile baꢀvuranın gözaltındayken avukat yardımı   alamamasıdır. Bu nedenle incelemesini yalnızca bu meseleler üzerinde yoğunlaꢀtırmaya karar   verir.   A. Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın tebliğnamesinin baꢁvurana bildirilmemesi   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın   tebliğnamesinin kendisine bildirilmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Đlk olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan   yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik   unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM, aynı mağduriyeti Göç − Türkiye davasında incelediğini, AĐHS’nin 6/1 maddesinin   ihlal edildiğini tespit ettiğini ([BD], 36590/97) gözlemler. Bu kararda AĐHM, Cumhuriyet   Baꢀsavcısı’nın görüꢀlerinin mahiyeti ile baꢀvurana cevaben yazılı görüꢀ bildirme olanağı   tanınmaması göz önünde tutularak, baꢀvuranın çekiꢀmeli yargılama hakkının ihlal edildiği   kararına varmıꢀtır.   AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, yerleꢀik içtihatlarının dıꢀına çıkılmasını gerektirecek   özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.   Buna göre AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   B. Gözaltındayken avukata eriꢁim   Baꢀvuran, gözaltındayken avukat yardımı verilmediğinden ve avukatı olmaksızın polise   verdiği ifadelerin davayı gören mahkeme tarafından mahkumiyeti için kullanıldığından   ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran ꢀikayetlerine iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6. maddesinin 2. ve 3.   fıkralarına dayanmıꢀtır.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan   yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik   unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı kabuledilebilir   niteliktedir.   Esasa iliꢀkin olarak, AĐHM, aynı mağduriyeti Salduz − Türkiye davasında incelediğini,   AĐHS’nin 6/3(c) maddesinin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak ihlal edildiğini ([BD],   36391/02) tespit ettiğini ([BD], 36590/97) gözlemler. Bu kararda AĐHM, avukata eriꢀim   hakkına uygulanan kısıtlamanın sistemli olduğu ve sözkonusu tarihlerde gözaltında bulunan,   yaꢀlarına bakılmaksızın, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin yetkisine giren suçlarla bağlantısı   olan herkese uygulandığı kararına varmıꢀtır.   AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, Salduz kararındaki içtihadın dıꢀına çıkılmasını   gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.   Bu nedenle mevcut davada AĐHS’nin 6/3(c) maddesi 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak   ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ   Baꢀvuran, AĐHS’nin 5. maddesine dayanarak, kendisi hakkında makul bir ꢀüphe olmadığı   için gözaltına alınmasının yasalara aykırı olduğundan ve gözaltı süresinin makul süre kuralını   çiğnediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca tutuklu olarak yargılanmasının yasal olmadığına   itiraz edemediğini ve 5. madde çerçevesindeki mağduriyetleri için tazminat hakkı   bulunmadığını iddia etmiꢀtir. Öte yandan, AĐHM, bu ꢀikayetlerin, AĐHS’nin 35/1 maddesinde   öngörülen altı aylık süre kuralına aykırı biçimde yapıldığı veyahut AĐHS’nin 35/3 maddesi   çerçevesinde tamamen asılsız oldukları için dayanaktan yoksun oldukları gerekçeleriyle   reddedilmesi gerektiği kanısındadır. Bu nedenle AĐHS’nin 35/4 maddesiyle uyumlu olarak   reddedilmesi gerekir.   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunarak, hakkındaki cezai yargılamayla ilgili   de ꢀikayette bulunmuꢀtur. Öte yandan, bu takibat iki yargı aꢀamasında yalnız bir yıl on bir ay   sürdüğünden, bu ꢀikayet de açıkça dayanaktan yoksun olduğu için AĐHS’nin 35. maddesinin 3   ve 4. fıkralarına göre reddedilmelidir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran 38.202 Türk Lirası (YTL) (yaklaꢀık 17.600 Euro) maddi tazminat talep etmiꢀtir.   Manevi tazminata iliꢀkin olarak herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır.   Hükümet baꢀvuranın taleplerine itiraz etmiꢀtir.   AĐHM talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı   bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Manevi tazminata iliꢀkin   olarak AĐHM, bir baꢀvuranın AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilerek mahkumiyet giydiği   sonucuna varırsa, ilke olarak, uygulanabilecek en doğru yöntemin, baꢀvuranın olabildiğince   bu hükmün dikkate alındığı bir konumda olmasını sağlamak olduğu kanısındadır. Bu nedenle   AĐHM, en uygun telafi biçiminin, baꢀvuranın talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesinin   koꢀullarına uygun olarak yeniden yargılanmasını sağlamak olduğu sonucuna varır (bkz.   Salduz).   B. Yargılama giderleri   Baꢀvuran masraflara iliꢀkin olarak 20.000 YTL (yaklaꢀık 9200 Euro), avukatlık masrafları   için 800 YTL (yaklaꢀık 370 Euro) talep etmiꢀtir.   Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.   Yargılama masraflarıyla iliꢀkili olarak, AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri,   ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana   geri ödenir. Bu davada, baꢀvuran, talep ettiği masrafların gerçekten yapıldığını   kanıtlayamamıꢀtır. Buna göre bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine hükmeder.   AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvuranın, gözaltındayken avukat yardımı sağlanmaması ile Yargıtay Cumhuriyet   Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesine iliꢀkin ꢀikayetlerinin kabuledilebilir;   baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;   2. Gözaltındayken baꢀvurana avukat yardımı sağlanmamasıyla ilgili ꢀikayete iliꢀkin olarak,   AĐHS’nin 6/3 maddesinin, 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak ihlal edildiğine;   3. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesine iliꢀkin olarak,   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin reddine,   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddesi uyarınca   Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Françoise Elens-Passos   Zabıt Katibi Yardımcısı   Françoise Tulkens   Baꢀkan   4