14015/05

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ꢀEREFLĐ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 14015/05)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Mart 2010   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (14015/05) numaralı baꢀvurunun nedeni on   üç T.C. vatandaꢀı Necip Mümtaz ꢁerefli, ꢁerif Necip ꢁerefli, Engin Onay, Gülümser ꢁerefli,   Aslı ꢁerefli, Firuzan Topaloğlu, Habibe Rona, Nevcihan Ertuğlu, Gülümser Ertan, Firdevs   Hepgül Selçik, Meltem Özkaya, Adviye Onay ve Zümrüt Onay’ın (baꢀvuranlar) 18 Mart 2005   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)   34. maddesi uyarınca yaptığı baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Strazburg’ta ikamet eden   Đstanbul Barosu avukatlarından O. Uğural ve Ankara Barosu avukatlarından H. Tepe   tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Baꢀvuranların atalarına ait iki özel ormanlık alanı 22 Eylül 1947 tarihinde milli orman alanı   ilan edilmiꢀ ve devletleꢀtirme tazminatı olarak 46.250 TL. ödenmiꢀtir. Hükümete göre o   dönemde bu meblağ yaklaꢀık 293.955 Euro’ya tekabül etmekteydi.   Baꢀvuranlar ormanlarının milli orman alanı olarak nitelendirilmesine karꢀı birçok idari ve   hukuki giriꢀimde bulunmalarını müteakip 26 Nisan 1965 tarihinde Marmaris Asliye Hukuk   Mahkemesi’ne giderek devletleꢀtirme tazminat miktarının artırılması talebiyle dava   açmıꢀlardır.   Ocak 1967 tarihinde Asliye hukuk mahkemesi hakkın sükûtu ve davanın açılacağı ꢀahsın   kimliğinde hata yapıldığı gerekçesiyle baꢀvuranların talebini reddetmiꢀtir. Bununla birlikte   Yargıtay 31 Mayıs 1967 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.   Asliye hukuk mahkemesi Yargıtay’ın bozduğu kararı yeniden incelemiꢀ ve 29 Eylül 1970   tarihinde baꢀvuranlara talep ettikleri 4.953.750 TL ek tazminatın ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   Aralık 1971 tarihinde Yargıtay bir kez daha ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.   O tarihten bu yana esas hakimi yüz altmıꢀ beꢀ duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve ihtilaf konusu   taꢀınmazın değerini saptamak amacıyla birçok olay yeri incelemesi ve bilirkiꢀi incelemeleri   yapılmasını talep etmiꢀtir. Dava dosyasında yer alan bilgilerden iꢀbu kararın alındığı tarihte   mahkemenin esas hakkında kararını vermediği ve davanın ilk derece mahkemesinde halen   sürdüğü anlaꢀılmaktadır.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar yargılamanın uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen «makul   süre» ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   Hükümet baꢀvuranların iç hukukta öngörülebilir nihai bir karara varmaksızın mevcut   baꢀvuruyu yapmaları ölçüsünde iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.   AĐHM bu yöndeki bir itirazın hukuki yargı sürecinin uzunluğuna iliꢀkin yapılan ꢀikayetle   bağdaꢀmadığını ve ayrıca aꢀırı uzun süren yargılamanın ivedilikle sonuçlanması gerektiği   hususu göz önüne alındığında itirazın anlaꢀılamaz olduğuna itibar etmektedir (Bkz. mutatis   mutandis, Erhun-Türkiye no: 4818/03 ve 53842/07, 16 Haziran 2009). AĐHM bu nedenle   Hükümetin itirazını reddetmekte ve ꢀikayetin herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesiyle karꢀı   karꢀıya bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   Hükümet esasa iliꢀkin baꢀvuranların iddiasına karꢀı çıkmakta ve sözü edilen yargılamanın   uzunluğunun bilhassa davanın karmaꢀık yapısından, davaya karıꢀan kiꢀi sayısının fazla   oluꢀundan ve kimi duruꢀmalara katılmayan baꢀvuranların tutumundan ileri geldiğini   savunmaktadır.   Baꢀvuranlar Hükümetin bu savına karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM baꢀvuranların ꢀikayetçi oldukları yargı sürecinin Marmaris Asliye Hukuk   Mahkemesi’ne 26 Nisan 1965 tarihinde yapılan baꢀvuru ile baꢀladığını ve bu kararın alındığı   tarihte henüz sona ermediğini not etmektedir. Bunun yanı sıra AĐHM, dikkate alınması gereken   dönemin Türkiye’nin Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığı 28   Ocak 1987 tarihinde baꢀladığını da hatırlatır. 28 Ocak 1987 yılından mevcut kararın alındığı   tarihe dek iki dereceli mahkemede görülen, beꢀ kez incelenen ve yargı süreci yirmi bir yıla   ulaꢀan bu dava yirmi üç yıldan fazla sürmüꢀtür.   AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de   davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili mercilerin tutumu, davanın baꢀvuran için arz ettiği   önem gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır   (Bkz. diğer birçokları arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no:30979/96).   AĐHM daha önce de benzer sorunları ortaya koyan baꢀvuruları incelediğini ve AĐHS’nin 6/1   maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (sözü edilen Frylender).   AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca   ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir.   Mahkemenin bu konudaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında AĐHM, sözkonusu yargı sürecinin   uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «davanın makul bir süre zarfında görülmesi» ilkesini   karꢀılamadığına itibar etmektedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar sözkonusu yargı sürecinin uzunluğunun Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile   güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlalini oluꢀturduğundan yakınmaktadır.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM bu baꢀvuruda ihtilaf konusunun devletleꢀtirme tazminatının artırılmasına dayandığını ve   buna iliꢀkin sürecin ulusal mahkemeler önünde halen derdest olduğunu gözlemlemektedir.   AĐHM ulusal mahkemelerin baꢀvuranların talepleri konusunu bir karara bağlamadıklarını ve Ek   no’lu Protokol’ün 1. maddesi gereğince taꢀınmazın mevcudiyetinin iç hukuk düzeyinde   henüz tamamlanmadığını hatırlatır. AĐHM, kendisine sunulan unsurların tamamı ıꢀığında Ek 1   no’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin giderilmesi bakımından iç hukuktaki   sürecin sonlandırılması gerektiği kanısındadır.   Davanın ulusal mahkemeler nezdinde halen sürüyor olması göz önüne alındığında, mevcut   ꢀikayet erken yapılmıꢀtır ve AĐHS’nin 35/1 ve 4. maddeleri gereğince iç hukuk yollarının   tüketilmemesi nedeniyle reddedilmelidir (Bkz. aynı anlamda, Veli Uysal-Türkiye, no:   57407/00, 4 Mart 2008 ve Ergül vd.-Türkiye no: 22492/02, 20 Ekim 2009).   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar 200.000.000 Euro maddi tazminat ve ayrıca mevcut baꢀvurunun konusunu teꢀkil   eden yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle uğradıkları manevi zararın karꢀılanması bakımından   baꢀvuranların her biri 25.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar son olarak   kanıtlayıcı herhangi bir belge olmadan iç hukuktaki ve AĐHM önündeki yargılama   giderlerinin karꢀılanması için toplam 50.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM AĐHS’nin 6/1 maddesine yönelik tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat   talebi arasında herhangi bir illiyet bağı kuramamakta ve maddi tazminat talebini   reddetmektedir. Buna karꢀın, baꢀvuranların belirli bir ölçüde manevi zarara uğradığını kabul   ederek hakkaniyete uygun baꢀvuranlara ortaklaꢀa 15.600 Euro manevi tazminat ödenmesini   kararlaꢀtırmaktadır (Bkz. sözü edilen Ergül kararı). Yargılama giderleri ile ilgili AĐHM,   baꢀvuranların bu doğrultuda herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmadıklarını hatırlatarak bu   taleplerini reddetmektedir (Bkz. diğer birçokları arasında, Montzila-Yunanistan no: 25536/04,   Mayıs 2006).   AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   Bununla birlikte, hukuki yargı süreci yaklaꢀık kırk beꢀ yıldır halen derdesttir. AĐHM sonuç   olarak en uygun telafi yolunun mezkur ihlale son verecek ꢀekilde adaletin iyi idaresinin   gözetilerek mezkur davaların bir an evvel sonuçlanmasını sağlamak olduğuna itibar   etmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 6/1 maddesi hakkındaki ꢀikayetin (yargılama sürecinin uzunluğunun aꢀırı olması)   kabuledilebilir bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa 15.600   (on beꢀ bin altı yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 30 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5