14037/04;14052/04;14072/04;14077/04;14092/04;14098/04;14100/04;14103/04;14112/04;14115/04;14120/04;14122/04;14129/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İKİNCİ DAİRE   AKSOY VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 14037/04, 14052/04, 14072/04, 14077/04, 14092/04, 14098/04, 14100/04,   14103/04, 14112/04, 14115/04, 14120/04, 14122/04 ve 14129/04)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Kasım 2008   İşbu karar Sözleşme’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup   şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   __________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (14037/04, 14052/04, 14072/04, 14077/04, 14092/04,   14098/04, 14100/04, 14103/04, 14112/04, 14115/04, 14120/04, 14122/04 ve 14129/04)   numaralı başvuruların nedeni adları ekte yer alan on beş T.C. vatandaşının (başvuranlar) 30   Mart 2004 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan   Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.   Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Elazığ barosu avukatlarından   R.T. Bektaş tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Başvuranlar T.C. vatandaşı olup Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde ikamet etmektedirler.   Başvuranlar Kasım ve Aralık 1995 tarihlerinde Silvan Asliye Hukuk Mahkemesi’ne   başvurarak, hak kazandırıcı sürenin dolması hasebiyle zilyetlerinde bulunan taşınmazların   tapuda kendi adlarına tescil edilmesi talebinde bulunmuşlardır.   Asliye Hukuk Mahkemesi sözü edilen taşınmazlar üzerinde yapılan çeşitli bilirkişi   incelemeleri ve yerinde tespitlerin ardından 12 Nisan 2000 tarihli kararlarla bu talepleri   reddetmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi bununla birlikte kararını Yargıtay Genel Kurulu’nun   hak kazandırıcı süre yoluyla bir taşınmazın iktisabının kadastro planının nihai hale geldiği   tarihten itibaren yirmi yıllık bir sürenin geçmesi halinde ancak mümkün olabileceği   yönündeki prensip kararına dayandırmıştır. Bu başvuruda sözü edilen taşınmazlara ilişkin   kadastro planı 19 Nisan 1986 tarihinde tamamlanmış ve 18 Mart 1987 tarihinde nihai hale   gelmiştir. Öne sürülebilir bir gayrimenkul hakkının yokluğunda bu başvurular erken yapılmış   sayılmaktadır.   Başvuranların avukatı tebligat giderlerinin ödenmesi gibi gerekli idari işlemleri gecikmeli   olarak tamamlamıştır.   14120/04 numaralı başvuruda ilk yargı sürecinin üzerinden yaklaşık üç yıl bir ay ve Asliye   Hukuk Mahkemesi’nin diğer başvurular ile ilgili vermiş olduğu kararların ardından yaklaşık   iki yıl on ay geçmiştir.   Bu başvurular bahse konu işlemlerin tamamlanmasını müteakip tebligatlarının yapılmasının   ardından yasal on beş günlük süre içinde temyize elverişli hale gelebilmiştir.   Başvuranlar tarafından önce 14 Nisan 2003’te daha sonra Ekim 2003’te yapılan temyiz   başvuruları Yargıtay tarafından reddedilmiştir.   Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:   Başvuru   Numaraları   Tapuya tescil   davalarının   açıldığı tarihler   Asliye Hukuk   Mahkemesi’nin   kararlarının tebliğ   edildiği tarihler   19.02.2003   Yargıtay’ın son   kararlarının   tarihleri   18.11.1995   29.11.1995   02.10.2003   07.10.2003   14037/04   14052/04   19.02.2003   22.11.1995   04.12.1995   19.11.1995   04.12.1995   29.11.1995   29.11.1995   29.11.1995   14.11.1995   23.11.1995   23.11.1995   04.12.1995   04.12.1995   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   21.05.2003   19.02.2003   19.02.2003   19.02.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   02.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   07.10.2003   14072/04   14077/04   14092/04   14098/04   14100/04   14103/04   14112/04   14115/04   14120/04   14122/04   14129/04   HUKUK   I. BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ   AİHM mevcut bu başvuruların benzerliği ışığında, İçtüzüğü’nün 42/1 maddesi gereğince   bunların birleştirilmelerine karar vermiştir.   II. KABULEDİLEBİLİRLİK HAKKINDA   Başvuranlar mülkiyet haklarının ihlal edildiğinden ve erken yapıldığı gerekçeleriyle   davalarının reddedilmesi nedeniyle itiraz hakkından yoksun kaldıklarından şikayetçi   olmaktadırlar. Başvuranlar özellikle Yargıtay Genel Kurulu’nun kararını eleştirerek bu   kararın yasal dayanağının bulunmadığını ve amacının idarenin yüksek bedelli   kamulaştırmalardan kaçınmak olduğunu öne sürmektedir. Başvuranlara göre ihtilaf konusu   taşınmazların Batman barajı için kullanılacak olması muvacehesinde hakimler «hak   kazandırıcı süre ile iktisap» sonuçlarından kaçınma yoluna gitmektedirler. Başvuranlar bu   bağlamda, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ve AİHS’nin 14. maddesi ile birlikte bir   mahkemeye erişim hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.   Hükümet bu iddiaya karşı çıkmakta ve AİHM’yi başvuruların dayanaktan yoksun olmaları   nedeniyle AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca başvuruları kabuledilemez   bulmaya davet etmektedir.   AİHM, “mülk” kavramının «mevcut malları» olduğu kadar bir başvuranın mülkiyet   hakkından etkili şekilde istifade etme «meşru beklentisini» ileri sürebileceği mamelek   değerlerini de kapsadığının altını çizer (Bkz. Prince Hans-Adam II Liechtenstein-Almanya   kararı no: 42527/98).   Öte yandan, AİHM, bu başvurularda, Yargıtay tarafından yorumlandığı şekliyle, Türk   hukukunun başvuranlara ihtilaf konusu taşınmazlar üzerinde «tanınmış hak» öne sürmeye   olanak tanımadığı gibi keyfi bir uygulamanın bulunmadığı bir durumda iç hukukta yapılan   yorumun uygunluğuna karar vermenin AİHM’nin üstüne vazife olmadığını belirtir. (Bkz.   mutatis mutandis, Brualla Gomez de la Torre-İspanya kararı, 19 Aralık 1997).   AİHM ayrıca AİHS’nin 14. maddesi uyarınca yapılan şikayetin gerekçelendirilmediğini ve   dayanağının bulunmadığını not eder. Mahkemeye erişim konusundaki şikayet için aynı durum   sözkonusudur. AİHM bu bağlamda, başvuranları iç hukuktaki mahkemelere başvurmaktan   alıkoyacak herhangi bir durumun olmadığını, nitekim davaların açılmış olduğunu tespit   etmektedir (Bkz. benzer şikayetler için, Rauf Saçlı vd.-Türkiye kararı, no: 42710/04, 23   Mayıs 2006).   Yapılan bu şikayetler dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragraflarına uygun olarak reddedilmelidir.   Başvuranlar son olarak yargılamanın uzunluğundan şikayetçi olmaktadır.   AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Başvuru kabuledilmelidir.   III. AİHS’NİN 6/1 MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuranlar yargılamaların uzunluğunun AİHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen «makul süre»   koşulunu karşılamadığını iddia etmektedir.   Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.   Dikkate alınması gereken dönem 1995 Kasım ve Aralık aylarında mahkemeye müracaat   edilmesiyle başlayıp, Ekim 2003 tarihinde Yargıtay’ın kararı ile sona ermiştir. Bu süreç üç   dereceli mahkemede sekiz yıl sürmüştür.   Hükümet ilk derece mahkemesi ile Yargıtay kararı arasında geçen üç yıllık sürenin   başvuranların mahkeme tebligat giderlerini gecikmeli olarak yatırmalarından kaynaklanan   ihmalleri sonucu olduğunu savunmaktadır. Sonuç olarak göz önüne alınması gereken dönem   yalnızca mahkeme önünde geçen süredir.   Hükümet iç hukuktaki bütün bu davaların ayrıntılı bir incelemeyi gerektiği hususuna   AİHM’nin dikkatini çekmektedir. Sözü edilen hukuk davaları uzun bilirkişi incelemelerini   gerektirmiştir.   Başvuranlar Hükümetin bu tespitlerine karşılık, esas olarak Silvan Asliye Hukuk Mahkemesi   önünde geçen yargılamanın uzunluğundan şikayetçi olduklarını öne sürmüşlerdir. Başvuranlar   ulusal makamların mahkemenin taleplerine yanıt vermede gecikmeleri dolayısıyla yargı   sürecinin aşırı uzadığını iddia etmektedirler.   AİHM yargılama süresinin uygunluğunun davanın şartları ışığında ve davanın karmaşıklığı,   başvuran ve ilgili mercilerin tutumu ve ihtilafta yer alan başvuran için neyin tehlikede olduğu   gibi, içtihadında yerleşmiş ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (bkz.   diğerleri yanında Pélissier ve Sassi – Fransa [BD], 25444/94).   AİHM, Hükümet tarafından dile getirilen yaklaşık üç yıllık sürenin gerçekten de tebligat   giderlerini ödemeyen başvuranların avukatının tutumu ile ilintili olduğunu saptamaktadır. Bu   gecikme ulusal makamlara yüklenemez. Başvuranların neden olduğu üç yıllık gecikme   çıkarıldıktan sonra kalan yargılama süresi hala uzundur. .   AİHM, mahkemeye sunulan bütün delillerin incelenmesinin ardından ve bu yöndeki yerleşik   içtihadını dikkate alarak yargı süresinin uzunluğunun aşırı olduğu ve «makul süre» koşulunu   karşılamadığı sonucuna varmaktadır.   Bu nedenle AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.   IV. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASINA İLİŞKİN   AİHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine   karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi   edebiliyorsa, AİHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil   tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Başvuranlar 321 milyar TL’den 2 trilyon TL’ye varan maddi tazminat talebinde   bulunmaktadırlar. Başvuranların her biri uğradığı manevi zarara karşılık ise 200.000 Euro   talep etmektedir.   Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.   AİHM tespit edilen ihlaller ile öne sürülen maddi tazminatlar arasında hiçbir illiyet bağı   bulunmadığından bu talepleri reddetmektedir. AİHM buna karşın başvuranların her birine   şahsi olarak 500 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır.   Her iki yargı sürecinin uzunluğundan şikayetçi olan başvuran Mehmet Şafi Aksoy (başvuru   no: 14120/04) 1.000 Euro alacaktır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Başvuranlar yargı giderlerine ilişkin herhangi bir talepte bulunmamışlardır. AİHM bu başlık   altında bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvuruların birleştirilmesine;   2. AİHS’nin 6/1 maddesine yönelik şikayetlerin kabuledilebilir, bunun dışında kalanların   kabuledilemez olduğuna;   3. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AİHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet   tarafından manevi tazminat olarak:   i)   başvuran Mehmet Şafi Aksoy’a (başvuru no: 14120/04) 1000 (bin) Euro   ödenmesine;   ii)   iii)   diğer başvuranların her birine 500 (beş yüz ) Euro ödenmesine;   başvuranlara ödenecek bu miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 18 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   EK   Başvuru no   Başvuranların adları   Mehmet AKSOY   Mehmet Vahyeddin GÜRMEZ   Mehmet Salih DOKDEMİR,   Senayi DOKDEMİR,   Hadi DOKDEMİR   Mehmet Hadi BAŞKALENE   Musa AKSOY   Senayi DOKDEMİR   Abdüssamet AKSOY   Abdulaziz AKSOY   Faik GÜRMEZ   Elif DOKDEMİR   Mehmet Şafi AKSOY   Abdulvasif ÇORUKLUĞ   Meliha BAŞKALANE   Başvuranların doğum   tarihleri                                 14037/04   14052/04   14072/04   14077/04   14092/04   14098/04   14100/04   14103/04   14112/04   14115/04   14120/04   14122/04   14129/04   6