15086/07

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/web/dyplomacja Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.gov.pl/web/dyplomacja Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC     SEKCJA TRZECIA           SPRAWA MAZEPA I INNI przeciwko ROSJI   (Skarga nr 15086/07)             WYROK         STRASBURG   17 lipca 2018   OSTATECZNY   17/10/2018   Niniejszy wyrok stał się ostateczny zgodnie z artykułem 44 ust. 2 Konwencji. Może podlegać korekcie redakcyjnej. W sprawie Mazepa i Inni p. Rosji, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Trzecia Sekcja), zasiadając jako Izba w składzie:  Helena Jäderblom, Przewodnicząca,  Branko Lubarda,  Helen Keller,  Dmitry Dedov,  Alena Poláčková,  Georgios A. Serghides,  Jolien Schukking, sędziowie, oraz Stephen Phillips, Kanclerz Sekcji, obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 czerwca 2018 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: POSTĘPOWANIE 1.  Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 15086/07) przeciwko Federacji Rosyjskiej wniesionej do Trybunału w dniu 6 kwietnia 2007 r. na podstawie artykułu 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez czworo obywateli rosyjskich, których nazwiska i daty urodzenia podano w załączniku („skarżący”). 2.  Skarżący zamieszkują w Moskwie. Ich pełnomocnikami procesowymi były Panie K. Moskalenko i A. Stawicka (Stavitskaya) praktykujące odpowiednio w Strasburgu i Moskwie. Rząd rosyjski („Rząd”) reprezentował Pan G. Matyushkin, Przedstawiciel Federacji Rosyjskiej przed Europejskim Trybunale Praw Człowieka, a następnie jego następca na tym stanowisku Pan M. Galperin. 3.  Skarżący zarzucili w szczególności, że śledztwo w postępowaniu karnym w sprawie zabójstwa ich bliskiej krewnej, Pani Anny Politkowskiej (Politkovskaya), nie było skuteczne, wbrew gwarancji zapisanej w art. 2 Konwencji. 4.  Dnia 2 listopada 2015 r. skarga w zakresie niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa z rozsądną szybkością została zakomunikowana Rządowi, a w pozostałym zakresie uznana za niedopuszczalną zgodnie z regułą 54 § 3 Regulaminu Trybunału. FAKTY    OKOLICZNOŚCI SPRAWY 5.  Skarżący zamieszkują w Moskwie. Pierwsza ze skarżących jest matką drugiej skarżącej i Pani Anny Politkowskiej, urodzonej w 1958 r., zmarłej w 2006 r. Trzecia i czwarta osoba skarżąca to dzieci Anny Politkowskiej. A.  Zabójstwo Anny Politkowskiej i wstępne śledztwo w tej sprawie 6.  Anna Politkowska była znaną dziennikarką śledczą, która zyskała powszechne uznanie relacjonując przypadki domniemanego łamania praw człowieka w Republice Czeczenii w trakcie operacji antyterrorystycznej w regionie, znanej szerzej jako „druga wojna czeczeńska”. Pani Politkowska była również stanowczym krytykiem polityki prezydenta Putina. 7.  Dnia 7 października 2006 r. Anna Politkowska została śmiertelnie postrzelona w windzie swojego moskiewskiego bloku. Na schodach znaleziono pistolet typu Makarow z tłumikiem i łuski. 8.  Tego samego dnia moskiewska prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie karnej o sygnaturze 18/377485-06 na podstawie art. 105 § 2 lit. (b) rosyjskiego Kodeksu karnego („zabójstwo osoby motywowane jej działalnością zawodową lub obywatelską”). Następnie śledztwo przekazano do wydziału Prokuratury Generalnej zajmującego się prowadzeniem szczególnie ważnych śledztw, w celu jego kontynuowania. 9.  We wstępnym etapie śledztwa śledczy przeprowadzili oględziny miejsca zbrodni, zabezpieczyli nagrania z okolicznych kamer monitoringu oraz przeanalizowali rejestry połączeń telefonicznych wykonanych w okolicy około momentu zabójstwa. 10.  Dnia 9 października 2006 r. biegli ustalili, że przyczyną śmierci ofiary były rany postrzałowe głowy, klatki piersiowej i prawej nogi. Tego samego dnia wystawiono akt zgonu. 11.  Dnia 12 października 2006 r. czwarty skarżący uzyskał status pokrzywdzonego. Później otrzymała go również trzecia skarżąca. 12.  Dążąc do ustalenia motywu zbrodni, w ramach śledztwa przestudiowano krytyczne publikacje Politkowskiej w celu ustalenia przeciwko komu były skierowane. [Śledczy] przesłuchali również w charakterze świadków kolegów Politkowskiej, jej przyjaciół i rodzinę. Zgodnie ze stanowiskiem Rządu, powyższe działania śledcze doprowadziły do ustalenia, że Anna Politkowska spotkała się w Londynie z „byłym znanym politykiem rosyjskim” i ta niewymieniona z nazwiska osoba zaproponowała jej opublikowanie artykułów „w celu zdyskredytowania kierownictwa państwa rosyjskiego, czego ona odmówiła, ku niezadowoleniu swojego rozmówcy”. 13.  Dnia 27 sierpnia 2007 r. Prokurator Generalny podczas konferencji prasowej oświadczył, że w śledztwie prowadzonym w sprawie zabójstwa p. Politkowskiej odnotowano znaczący postęp oraz że w ramach tegoż śledztwa aresztowano dziesięć osób. Inny urzędnik Prokuratury Generalnej stwierdził, że aresztowano niejakiego P.R. W dniu 28 sierpnia 2007 r. gazeta „Twoj Den” („Твой День”) opublikowała listę osób aresztowanych w związku z zabójstwem Anny Politkowskiej oraz zauważyła, że wśród zatrzymanych znajdują się znani płatni mordercy. 29 sierpnia 2007 r. rzecznik prasowy Sądu Okręgowego w Moskwie („Sąd Okręgowy”) upublicznił listę dziesięciu osób zatrzymanych w związku z zabójstwem Anny Politkowskiej. 14.  W sierpniu 2007 r. w związku z zabójstwem aresztowano cztery osoby: D.M., I.M., S.Kh. i P.R. Dwaj bracia, D.M. i I.M., wykonywali połączenia telefoniczne z okolicy domu Politkowskiej, a ich samochód był widziany gdy opuszczał tę okolicę w dniu zdarzenia. W toku późniejszego śledztwa ustalono, że włókna znalezione w ich samochodzie były identyczne z pozostawionymi na użytej broni. S.Kh., funkcjonariusz policji, został aresztowany w oparciu o zeznania świadka D.P., także policjanta. P.R. był funkcjonariuszem FSB (Federalnej Służby Bezpieczeństwa), który znał S.Kh. od dawna. 15.  W czerwcu 2008 r. D.M., I.M. i S.Kh. zostali formalnie oskarżeni o dokonanie zabójstwa na zlecenie we współpracy z innymi osobami. Za przywódcę zorganizowanej grupy przestępczej uznano S.Kh. W ramach tego samego postępowania P.R. postawiono zarzuty nadużycia władzy i wymuszenia. 16.  W nieoznaczonym czasie R.M., brat D.M. i I.M., który w ramach toczącego się śledztwa był podejrzewany o związek z dokonanym zabójstwem, uciekł z Rosji, posługując się sfałszowanym paszportem. Zgodnie z oświadczeniami składanymi przez skarżących i Rząd sfałszowany paszport został wydany przez pracownika departamentu spraw wewnętrznych. 17.  W pewnym momencie nazwisko R.M. pojawiło się na międzynarodowej liście osób poszukiwanych. 16 czerwca 2008 r. sprawa karna została przeciwko R.M. została wyłączona z postępowania przeciwko S.Kh., P.R., D.M. i I.M. 18.  W czerwcu 2008 r. śledczy przygotowali sprawę S.Kh., P.R., D.M. i I.M. do przekazania do sądu. Skarżący wnosili o zatrzymanie akt sprawy w prokuraturze. Ich zdaniem śledztwo było niekompletne, a przekazanie akt do sądu byłoby przedwczesne. Mimo tego akta sprawy trafiły do Wojskowego Sądu Okręgowego w Moskwie (dalej: „Sądu Okręgowego”) celem rozpoznania w procesie z udziałem ławy przysięgłych. B.  Pierwszy cykl postępowań sądowych 19.  W trakcie postępowania w latach 2008-2009 D.P., wysoki urzędnik Departamentu Spraw Wewnętrznych Miasta Moskwy, został przesłuchany w charakterze świadka oskarżenia. Zeznał, że działając w ramach obowiązków służbowych zorganizował i prowadził inwigilację A. Politkowskiej na krótko przed jej zabójstwem. Jako świadka przesłuchano również L.-A.G. 20.  W nieoznaczonej dacie w latach 2008-2009 do materiałów sprawy włączono podsumowanie informacji zgromadzonych w śledztwie, które to podsumowanie skarżący nazwali „prezentacją”. Podsumowanie zawierało szczegółowe dane dotyczące A. Politkowskiej, w tym informację o posiadaniu przez nią amerykańskiego obywatelstwa. Owa „prezentacja” nie była nigdy pokazana ławie przysięgłych. 21.  Dnia 19 lutego 2009 r., po wysłuchaniu stanowisk oskarżenia i obrony, ława przysięgłych wydała werdykt uniewinniający w stosunku do S.Kh., P.R., D.M. i I.M. 22.  Dnia 20 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy uniewinnił S.Kh, P.R., D.M. i I.M. Prokuratura złożyła apelację. Trzeci i czwarty skarżący postanowili nie odwoływać się od wyroku uniewinniającego. 23.  Dnia 25 czerwca 2009 r. w ramach postepowania odwoławczego, Sąd Najwyższy Rosji uchylił wyrok z dnia 20 lutego 2009 r. i zwrócił sprawę do Sądu Okręgowego celem ponownego rozpatrzenia. 24.  Dnia 5 sierpnia 2009 r. trzeci i czwarty skarżący złożyli wniosek o zwrócenie sprawy przez Sąd Okręgowy do prokuratury celem kontynuowania śledztwa. 7 sierpnia 2009 r. Sąd Okręgowy wniosek odrzucił. Skarżący odwołali się. 25.  Dnia 3 września 2009 Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku trzeciego i czwartego skarżącego i przekazał sprawę do prokuratury celem kontynuowania śledztwa. C.  Kontynuacja śledztwa i jego konsekwencje 26.  W nieoznaczonej dacie od zarzutów przeciwko P.R. odstąpiono; L.‑A.G. został skazany. 27.  Dnia 31 maja 2011 r. R.M., który przez pewien czas ukrywał się na terytorium Belgii, został aresztowany w Republice Czeczenii. 28.  Według skarżących, w nieoznaczonej dacie niejaki O.G. poinformował ich, że posiada informacje ważne z punktu widzenia śledztwa i jest gotów złożyć zeznania w charakterze świadka. Śledczy przesłuchał go na wniosek skarżących. O.G. zeznał, że w zabójstwo był zamieszany D.P. Według Rządu śledczy prowadzący postępowanie podjął próbę odnalezienia O.G., jednak był w stanie go przesłuchać dopiero po ustaleniu jego miejsca pobytu na Ukrainie. 29.  Dnia 26 sierpnia 2011 r. Sąd Rejonowy Moskwa – Basmannyj (dalej: „Sąd Rejonowy”) wydał decyzję o aresztowaniu D.P. 30.  Dnia 30 sierpnia 2011 r. D.P. przyznał się do winy przed organem śledczym. Stwierdził, że jego znajomi, L.-A.G. i S.Kh. zaproponowali mu zorganizowanie bezprawnej inwigilacji Politkowskiej. L.-A.G. wyraził zamiar zabicia dziennikarki i powiedział, że D.P. mógłby wziąć udział w przygotowaniach do zamachu w zamian za zapłatę, na które to warunki D.P. się zgodził. Otrzymawszy znaczną kwotę i instrukcje od L.-A.G., D.P. nabył od nieznajomej osoby pistolet z tłumikiem i przekazał go R.M. Według materiałów Rządu, L.-A.G. nie wskazał motywów zabójstwa, ale „wspomniał, że zbrodnia została zlecona przez znaną osobę mieszkającą w Zjednoczonym Królestwie”. 31.  Dnia 29 sierpnia 2012 r. sprawa karna przeciwko D.P. została wyłączona do osobnego postępowania i wszczęto osobne śledztwo. Skarżący nie zgodzili się z tą decyzją. W dniu 14 grudnia 2012 r. Sąd Miejski Moskwy (dalej: „Sąd Miejski”) skazał D.P. na karę 11 lat pozbawienia wolności. Skarżący wnieśli apelację, twierdząc, że wyrok był zbyt łagodny. W nieoznaczonej dacie, wskutek apelacji wyrok wobec D.P. został podtrzymany. 32.  Na pewnym etapie akta sprawy przeciwko S.Kh., R.M., D.M., I.M. oraz L.-A.G. zostały przekazane do Sądu Miejskiego celem przeprowadzenia procesu. D.  Drugi cykl postępowań sądowych 33.  Dnia 20 czerwca 2013 r. w Sądzie Miejskim rozpoczął się proces S.Kh., R.M., D.M., I.M. i L.-A.G. z udziałem ławy przysięgłych. 34.  Dnia 14 listopada 2013 r. ława przysięgłych została rozwiązana z powodu stawienia się na rozprawie tylko jedenastu z dwunastu przysięgłych. 35.  Dnia 14 stycznia 2014 r. rozpoczęły się przesłuchania przez ławą przysięgłych w nowym składzie. 36.  Dnia 29 maja 2014 r. ława przysięgłych wydała werdykt, uznając wszystkich pięciu współoskarżonych winnymi zabójstwa Anny Politkowskiej. Uznali również R.M. winnym uprowadzenia osoby trzeciej w październiku 1996 r. 37.  Dnia 9 czerwca 2014 r. Sąd Miejski wydał wyrok, w którym uznał, że L.-A.G. „przyjął propozycję od niezidentyfikowanej osoby niezadowolonej z publikacji autorstwa Anny Politkowskiej w piśmie Nowaja Gazieta opisujących łamanie praw człowieka, sprzeniewierzanie majątku państwowego oraz nadużywanie stanowiska przez urzędnika” – propozycję zorganizowania zabójstwa dziennikarki w zamian za wynagrodzenie w kwocie co najmniej 150 000 USD. L.‑A.G. następnie zaangażował w przygotowania do zabójstwa swoich siostrzeńców, R.M., D.M. oraz I.M. jak również „osobę, postępowanie karne wobec której wyłączono do odrębnego postępowania” i jej znajomego S.Kh. Opierając się na werdykcie ławy przysięgłych, Sąd Miejski określił morderstwo jako czyn popełniony przez zorganizowaną grupę za wynagrodzeniem w związku z wypełnianiem przez ofiarę obowiązków zawodowych i obywatelskich. Sąd uznał również L.‑A.G., R.M. i D.M. winnymi nielegalnego posługiwania się bronią. Sąd nie zgodził się na umorzenie postępowania przeciwko R.M. odnośnie do zajść z 1996 r. z tytułu przedawnienia, ponieważ oskarżony był od 1997 r. ścigany listem gończym w związku z tymi wydarzeniami oraz uznał go winnym uprowadzenia i wymuszenia. Sąd Miejski skazał L.-A.G., uznanego za organizatora zabójstwa, i R.M., uznanego za jego wykonawcę, na kary dożywotniego pozbawienia wolności. D.M. i I.M. zostali skazani na odpowiednio czternaście i dwanaście lat więzienia. S.Kh wymierzono karę dwudziestu pięciu lat pozbawienia wolności. Roszczenia cywilne zgłoszone przez trzeciego i czwartego skarżącego uwzględniono w następującym zakresie. Na rzecz każdego z nich zasądzono kwotę 700 000 rubli (ok. 14 790 euro) odpowiednio od L.-A.G. i R. M., 500 000 rubli (ok. 10 570 euro) od S.Kh i 300 000 rubli (ok. 6 340 euro) odpowiednio od D.M i I.M. 38.  Oskarżeni odwołali się od wyroku skazującego. 39.  Dnia 26 czerwca 2015 r. w ramach postępowania odwoławczego Sąd Najwyższy Rosji uznał, że werdykt orzekający o winie został wydany na podstawie dogłębnego zbadania materiału dowodowego. Podtrzymując wyrok w całości, Sąd Najwyższy nieznacznie złagodził wyrok wobec L.-A.G., R.M. i D.M. za nielegalne posługiwanie się bronią. Jednak zgodnie z zasadami łączenia wyroków za wielokrotne przestępstwa, nie miało to wpływu na kary dożywocia zasądzone wobec L.-A.G. i R.M. Karę pozbawienia wolności dla D.M. obniżono do 13 lat i 9 miesięcy. 40.  Według stanowiska przyjętego przez Rząd śledztwo dotyczące zabójstwa Anny Politkowskiej nie zostało umorzone. Rząd przedłożył kopie wyroku Sądu Miejskiego z dnia 9 czerwca 2014 r. i wyroku apelacyjnego Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2015 r. PRAWO I.  DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 2 KONWENCJI 41.  W kontekście aspektu proceduralnego art. 2 Konwencji skarżący podnieśli, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej było nieskuteczne, ponieważ toczyło się od 2006 r., a mimo tego nie doprowadziło do wskazania osób odpowiedzialnych za zlecenie i opłacenie zbrodni. Odnośny fragment przywołanego artykułu brzmi:  „1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę.” A.  Stanowiska stron 1.  Rząd 42.  Na początku postępowania Rząd zajął stanowisko, zgodnie z którym skarżącym nie przysługiwał już status ofiary domniemanego naruszenia. Po pierwsze, skarżący nie przedłożyli Trybunałowi odpisu wyroku sądu pierwszej instancji skazującego winnych ani kolejnych jego orzeczeń. Po drugie, trzeci i czwarty skarżący, którym na etapie krajowym nadano status pokrzywdzonych, nie poinformowali Trybunału, że ich roszczenia zgłaszane na drodze cywilnej w związku z przedmiotową zbrodnią zostały uwzględnione. Podsumowując swoje stanowisko, Rząd stwierdził, że skarżący utracili status pokrzywdzonych, ponieważ postępowanie zakończyło się wyrokami skazującymi, a na rzecz skarżących zasądzono odszkodowania w postępowaniu cywilnym. 43.  Odnośnie do przedmiotu skargi, Rząd podniósł, że władze krajowe spełniły obowiązek przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej. Postępowanie karne wszczęto w dniu zabójstwa i było ono prowadzone przez wydział Prokuratury Generalnej do spraw badania szczególnie ważnych przypadków. Trzeci i czwarty skarżący otrzymali status pokrzywdzonych. Prawnicy skarżących zostali dopuszczeni do udziału w śledztwie na etapie przedsądowym. Trzeci i czwarty skarżący byli włączeni w śledztwo, ich wnioski były uwzględniane zgodnie z prawem oraz mieli faktyczną możliwość zgłaszania sprzeciwów od decyzji śledczych. Od momentu wszczęcia śledztwo nigdy nie zostało zawieszone ani umorzone. 44.  Następnie Rząd podniósł, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej było szczególnie skomplikowane z kilku powodów, głównie za względu na samą naturę przestępstwa zabójstwa na zlecenie. W przestępstwo zamieszanych było wiele osób, które usiłowały ukryć swoją działalność. Władze przesłuchały 1500 świadków i zleciły kilkadziesiąt ekspertyz i rekonstrukcji. Akta sprawy obejmowały ponad sto tomów. R.M. ukrywał się w Belgii przez kilka lat, co miało wpływ na łączny czas trwania śledztwa. 45.  Śledztwo nie doprowadziło do wskazania z pewnością osoby stojącej za zleceniem zabójstwa z kilku powodów, w szczególności ze względu na niepełne uwzględnianie wniosków o międzynarodową pomoc prawną i zgon w 2013 r. podejrzanego zamieszkałego w Wielkiej Brytanii, którego oskarżeni określali jako „znanego byłego polityka rosyjskiego” i „organizatora zabójstwa”. Ponadto śledztwa w sprawach o zabójstwo na zlecenie były szczególnie trudne do prowadzenia, ponieważ osoby zlecające zabójstwo rzadko kontaktowały się bezpośrednio z jego wykonawcami, ale korzystali z pośredników. „Ważną cechą śledztw prowadzonych w sprawach o zabójstwo na zlecenie jest ich wielotorowe prowadzenie. Potrzeba rozważania kilku teorii pociąga za sobą obowiązkowe i jednoczesne badanie ich wszystkich.” Jednak w pierwszej kolejności weryfikowano najbardziej prawdopodobne teorie, co do których było najwięcej informacji. Nierzadko pomimo zidentyfikowania sprawcy takie postępowania nie doprowadzały do ustalenia zleceniodawcy zabójstwa. 46.  Motywacja bezpośrednich sprawców była czysto materialna, ponieważ chcieli wyłącznie otrzymać zapłatę za popełnioną zbrodnię i nie kierowali się “programem politycznym czy opacznie rozumianym interesem państwa”. 47.  Rząd stwierdził, że w toku śledztwa w sprawie wydania R.M. sfałszowanego paszportu ustalono, że „pewni urzędnicy regionalnych departamentów spraw wewnętrznych (...) bezprawnie wydali R.M. paszporty wewnętrzne i zagraniczne innej osoby” oraz że informacje o tych działaniach zostały przekazane szefom regionalnych departamentów spraw wewnętrznych. Rząd nie określił, czy wobec wspomnianych „pewnych urzędników” zastosowano jakiekolwiek sankcje. Rząd poinformował, że funkcjonariusze, którzy na polecenie D.P. śledzili Annę Politkowską, zostali następnie zwolnieni ze służby. Wobec braku dowodów na ich udział w zabójstwie nie postawiono im zarzutów. 48.  Rząd zaznaczył, że organy krajowe wypełniły obowiązek przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie zabójstwa. Śledztwo było przeprowadzone całościowo, dogłębnie i niezwłocznie, z uwzględnieniem złożonego charakteru przestępstwa, oraz doprowadziło do skazania w procesie karnym pięciu osób związanych z popełnioną zbrodnią. 2.  Skarżący 49.  Ponawiając argumenty zgłaszane jeszcze przed zakomunikowaniem sprawy Rządowi, skarżący utrzymywali, że władze krajowe nie ochroniły prawa Anny Politkowskiej do życia. Twierdzili także, że „Federacja Rosyjska nie wywiązała się w tej sprawie z ciążącego na niej negatywnego obowiązku na mocy art. 2 Konwencji, ponieważ wielu funkcjonariuszy Federalnej Służby Bezpieczeństwa i policji brało udział w inwigilacji ofiary, jak również pomogło sprawcom w przeprowadzeniu zabójstwa”. W związku z tym skarżący wnieśli o ponowne zakomunikowanie sprawy Rządowi i dodali pytania do tegoż dotyczące pozytywnego obowiązku ochrony życia i negatywnego obowiązku powstrzymania się od odbierania życia zgodnie z art. 2 Konwencji. 50.  Odnośnie do zastrzeżeń Rządu co do statusu ofiary, skarżący podnosili, że wyroki skazujące wobec pięciu sprawców mogą zostać wzruszone w ramach apelacji lub na późniejszym etapie, w następstwie postępowania przed Trybunałem, ponieważ skazani mężczyźni złożyli do Trybunału w Strasburgu własne skargi. Zdaniem skarżących, skazanie tych mężczyzn nie wystarczyło do wypełnienia obowiązku przeprowadzenia skutecznego śledztwa, ponieważ nie zidentyfikowano osób, które zleciły im dokonanie tego zabójstwa. Ponadto skarżący utrzymywali, że pomimo zasądzenia na ich rzecz znacznych kwot odszkodowania, nigdy nie zostaną one wyegzekwowane, ponieważ osoby zobowiązane do ich zapłaty skazano na dożywocie i z tego powodu są niewypłacalne. 51.  Według skarżących śledczy „bezpośrednio starali się zatuszować rolę i udział funkcjonariuszy państwowych w tej zbrodni” oraz że „przeciągające się śledztwo umożliwiło uniknięcie sprawiedliwości osobom w nią zamieszanym”. 52.  Ponadto skarżący dalej wskazywali, że pomimo trwającego blisko dziesięć lat śledztwa, nie udało się ustalić tożsamości osób stojących za zabójstwem, które zatrudniły zabójcę i opłaciły zamach. 53.  Skarżący podnieśli, że Rząd, odnosząc się w swoich pismach do niewymienionej z nazwiska osoby zamieszkującej w Wielkiej Brytanii, miał na myśli B.B. Zdaniem skarżących hipoteza o zaangażowaniu B.B. w zabójstwo jest niewiarygodna. W ramach śledztwa nie zbadano co najmniej trzech hipotez, które skarżący uważali za prawdopodobne: udział przyjaciela funkcjonariusza policji, który dopuścił się spowodowania poważnych obrażeń u czeczeńskiego więźnia po publikacji A. Politkowskiej; udział Ramzana Kadyrowa, prezydenta Republiki Czeczenii; oraz możliwość udziału D.M. i I.M. – których działania skarżący określili jako amatorskie – w charakterze zasłony dymnej użytej do odwrócenia uwagi kamer monitoringu aby „umożliwić profesjonalnym zamachowcom” zabójstwo Politkowskiej. 54.  W szczególności skarżący wymienili następujące domniemane braki w śledztwie.  (a)  R.M. przebywał na wolności, ponieważ otrzymał fałszywy paszport od „przedstawicieli władz rosyjskich”. (b)  W toku postępowania sądowego ustalono, że R.M. i D.M byli wcześniej agentami FSB, jednak śledztwo tego nie zweryfikowało. (c)  Sześć wymienionych osób i kilka „innych” zostało aresztowanych wraz z D.M. i I.M., jednak zwolniono ich bez postawienia zarzutów i bez konsultacji z pokrzywdzonymi.  (d)  Tajne służby dokonały przecieku ważnych informacji w sprawie do prasy, co – zdaniem skarżących – negatywnie wpłynęło na skuteczność śledztwa i dowodzi udziału „służb bezpieczeństwa, w takiej czy innej formie, w organizacji i przeprowadzeniu zamachu”.  (e)  Podczas pierwszego procesu z udziałem ławy przysięgłych D.P. i L.-A.G. występowali tylko w charakterze świadków oskarżenia, jednak później zostały im postawione zarzuty udziału w przestępstwie.  (f)  W toku pierwszego procesu przed ławą przysięgłych oskarżenie przedstawiło słabe dowody, w szczególności źle wyliczając czas potrzebny na przeprowadzenie zamachu. Uniewinnienie z dnia 20 lutego 2009 r. było „konsekwencją celowego włączania do akt sprawy dowodów fałszywych lub niskiej jakości” i skutkowało przeciągającym się śledztwem. (g)  D.P. znalazł się w kręgu podejrzanych wyłącznie wskutek wysiłków skarżących, którzy zwracali uwagę śledczych na zeznania świadka O.G, w których przewijało się jego nazwisko. (h)  Skarżący zdecydowanie sprzeciwiali się wnioskowi złożonemu przez D.P. i wydzieleniu sprawy przeciwko niemu z głównego śledztwa. D.P. nie mówił prawdy podając, w trakcie pierwszych przesłuchań w charakterze oskarżonego, nazwiska dwóch mężczyzn – B.B. i A.Z. – jako zleceniodawców zamachu. W trakcie śledztwa D.P. odmówił podania nazwisk zleceniodawców zabójstwa, rzekomo z obawy o swoje bezpieczeństwo. (i)  Podczas kompletowania ławy przysięgłych na drugi proces z jej udziałem sędzia rozpatrujący sprawę odmówił odroczenia rozprawy z uwagi na niemożność stawiennictwa trzeciego i czwartego skarżącego, w ten sposób naruszając prawa pokrzywdzonych. Na długość postępowania miało również wpływ rozwiązanie ławy przysięgłych. (j)  Sądy krajowe naruszyły prawo pokrzywdzonych i sprawców do sprawiedliwego procesu. 55.  W ciągu pierwszych miesięcy śledztwa pokrzywdzeni wskutek tego przestępstwa nie mieli dostępu do materiałów sprawy, a wszystkie wnioski były odrzucane. 56.  Skarżący podnosili również, że śledztwo nie było prowadzone bezstronnie, co argumentowali następująco.  (a)  D.P. i L.-A.G., funkcjonariusz policji i funkcjonariusz FSB, byli ścigani wyłącznie wskutek nalegań pokrzywdzonych. (b)  P.R., funkcjonariusz FSB, po uniewinnieniu nie odszedł na emeryturę. (c)  W latach 2008-2009 materiały sprawy zawierały podsumowanie ustaleń poczynionych w śledztwie zwane „prezentacją” przygotowane przez organy śledcze. Zdaniem skarżących dokument ten przedstawiał A. Politkowską w niekorzystnym świetle, ponieważ wspominał o jej amerykańskim obywatelstwie, rzekomo aby zapobiec współczuciu ofierze ze strony ławy przysięgłych. Skarżący twierdzili, że „zważywszy na szczególne cechy tego ,dzieła’ był to najwyraźniej wytwór tajnych służb (...) zamieszanych w jakiś sposób w to zabójstwo”. 57.  Sprzeciwiając się twierdzeniom Rządu o szczególnej złożoności śledztwa, skarżący stwierdzili, że „największą przeszkodą w zbadaniu sprawy był brak woli przeprowadzenia [śledztwa] skutecznie i szybko”. 58.  Podsumowując, skarżący utrzymywali, że śledztwa nie można uznać za „skuteczne”, ponieważ osoby stojące za zabójstwem nigdy nie zostały zidentyfikowane ani osądzone.   B.  Ocena Trybunału 1.  Dopuszczalność (a)  Zakres sprawy 59.  W pierwszej kolejności Trybunał ustosunkowuje się do uwag skarżących odnośnie do zakresu sprawy (zob. paragraf 49 powyżej): skarżący utrzymywali, że powinien on obejmować nie tylko proceduralny obowiązek przeprowadzenia śledztwa w sprawie gwałtownej śmierci, ale także dwa inne obowiązki zawarte w art. 2 Konwencji, mianowicie pozytywny obowiązek ochrony życia i materialny obowiązek powstrzymania się od jego odbierania. 60.  W związku z tym Trybunał ponownie zauważa, że spoczywający na Państwie obowiązek przeprowadzenia skutecznego śledztwa jest w orzecznictwie Trybunału uznawany za obowiązek wpisany w art. 2, który wymaga, między innymi, aby prawo do życia było „chronione przez ustawę”. Chociaż niewywiązanie się z tego obowiązku może rodzić konsekwencje dla prawa chronionego przez art. 13, to obowiązek proceduralny z art. 2 postrzega się jako obowiązek odrębny. Może to skutkować uznaniem osobnej i niezależnej „ingerencji” (zob.: Armani Da Silva p. Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 5878/08, § 231, ETPCz 2016). 61.  Podczas komunikowania skargi w przedmiotowej sprawie pozwanemu Rządowi, Trybunał zwrócił się do stron z zapytaniem dotyczącym wyłącznie proceduralnego obowiązku przeprowadzenia skutecznego śledztwa. Przewodniczący Sekcji jednoosobowo orzekł o niedopuszczalności pozostałej części skargi (zob. paragraf 4 powyżej) 62.  Podkreślając, że jednoosobowa decyzja sędziego w przedmiocie niedopuszczalności skargi jest ostateczna zgodnie z art. 27 § 2 Konwencji, Trybunał uznaje, że wniosek skarżących o zadanie Rządowi dodatkowych pytań, jako zmierzający do rozszerzenia przedmiotu sprawy, podlega oddaleniu.  (b)  Domniemana utrata statusu ofiary 63.  Następnie Trybunał rozpatruje zarzut Rządu dotyczący rzekomej utraty przez skarżących statusu ofiary (zob. paragraf 42 powyżej). Rząd argumentuje dwojako: po pierwsze, skarżący utracili status ofiary z powodu niedostarczenia sądowi pewnych dokumentów; po drugie, skarżącym przyznano odszkodowanie w ramach krajowego postępowania karnego przeciwko sprawcom. 64.  Odnośnie do pierwszej części argumentacji, Trybunał nie zgadza się, że niedostarczenie mu pewnych materiałów może mieć wpływ na jego ocenę w sprawie utraty przez skarżącego statusu ofiary. 65.  Odnośnie do drugiej części argumentacji, Trybunał ponownie zaznacza, że decyzja lub środek korzystny dla skarżącego nie jest co do zasady wystarczający, aby pozbawić go statusu „ofiary”, chyba że władze krajowe uznały, w sposób wyraźny lub co do istoty, naruszenie Konwencji, a następnie przyznały za nie zadośćuczynienie (patrz: Nikolova i Velichkova p. Bułgarii, nr 7888/03, § 49, 20 grudnia 2007 r.). 66.  Trybunał zauważył, że zadośćuczynienie przyznane przez Sąd Miejski objęło wyłącznie trzeciego i czwartego skarżącego, zaś pierwszy i drugi skarżący takiego zadośćuczynienia nie otrzymali. Co ważniejsze, Trybunał ponownie zaznacza, że ten aspekt skargi, która została zakomunikowana Rządowi, dotyczy w szczególności ciążącego na Państwie obowiązku przeprowadzenia skutecznego śledztwa. Zauważa jednak, że władze rosyjskie nigdy nie uznały, w sposób wyraźny lub co do istoty, naruszenia praw skarżących wynikających z art. 2 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym. Zadośćuczynienie przyznane trzeciemu i czwartemu skarżącemu występującym w charakterze powodów cywilnych w postępowaniu karnym przeciwko pięciu mężczyznom oskarżonym o zabójstwo Anny Politkowskiej nie może być traktowane jako zadośćuczynienie z tytułu proceduralnego naruszenia art. 2 Konwencji. W ramach wspomnianego postępowania karnego w żaden sposób nie rozpatrywano skuteczności śledztwa w sprawie zabójstwa jako kwestii pozostającej jednoznacznie poza przedmiotem postępowania. 67.  Dlatego Trybunał uznał, że zarzut Rządu o domniemanym braku statusu ofiary należy odrzucić (zob. mutatis mutandis, Gerasimenko i Inni p. Rosji, nr 5821/10 i 65523/12, §§ 82-83, 1 grudnia 2016 r.).  (c)  Decyzja o dopuszczalności 68.  Trybunał stwierdza, że skarga na podstawie art. 2 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a) Konwencji oraz że nie jest niedopuszczalna z jakiegokolwiek innego powodu. Wobec powyższego należy stwierdzić jej dopuszczalność. 2.  Przedmiot skargi 69.  Na wstępie Trybunał ponownie przypomina, że zawarty w art. 2 Konwencji obowiązek ochrony życia wymaga przeprowadzenia jakiejś formy skutecznego oficjalnego śledztwa w przypadku zgonu osoby wskutek użycia siły przez funkcjonariuszy państwa lub osoby prywatne (zob. Branko Tomašić i Inni p. Chorwacji, nr. 46598/06, § 62, 15 stycznia 2009 r.). Zasadniczym celem śledztwa jest „zapewnienie skutecznego stosowania prawa krajowego chroniącego prawo do życia” oraz doprowadzenie do poniesienia odpowiedzialności przez osoby winne. Aby śledztwo było skuteczne musi ono być przede wszystkim odpowiednie, tzn. móc doprowadzić do ustalenia faktów oraz – w stosownych przypadkach – tożsamości osób odpowiedzialnych i do ich ukarania. Obowiązek przeprowadzenia skutecznego śledztwa odnosi się do środków, nie zaś do wyników (zob. Mustafa Tunç i Fecire Tunç p. Turcji [WI], nr 24014/05, §§ 172-73, 14 kwietnia 2015 r.). Każdy brak w śledztwie, który rzutuje na jego zdolność do ustalenia okoliczności sprawy lub osób odpowiedzialnych, jest obarczony ryzykiem uchybienia wymaganemu standardowi skuteczności (zob. Armani Da Silva, cytowany powyżej, § 233). W szczególności wnioski ze śledztwa winne być oparte na dogłębnej, obiektywnej i bezstronnej analizie wszelkich elementów istotnych dla sprawy. Niepodjęcie oczywistego wątku w śledztwie w sposób decydujący rzutuje na zdolność śledztwa do ustalenia okoliczności sprawy i tożsamości osób odpowiedzialnych. Charakter i stopień analizy, które wystarczają do wypełnienia kryterium skutecznego śledztwa, zależą od okoliczności konkretnej sprawy i winne być oceniane na podstawie wszelkich faktów posiadających znaczenie dla sprawy oraz z uwzględnieniem praktycznych uwarunkowań pracy śledczej (ibid., § 234). W przypadkach, w których oficjalne śledztwa doprowadziły do wszczęcia postępowań w sądach krajowych, całość postępowania – w tym etap procesu sądowego – musi wypełniać pozytywne zobowiązanie do ochrony życia przez ustawę. Nie należy z powyższego wywodzić, że art. 2 daje skarżącemu prawo do żądania wszczęcia postępowania karnego wobec osób trzecich lub ich skazania za czyn przestępczy lub że nakłada bezwzględny obowiązek kończenia wszelkich postępowań wyrokami skazującymi, tym bardziej konkretnymi wyrokami. Z drugiej strony, sądom krajowym pod żadnym pozorem nie wolno dopuszczać, aby przestępstwa zagrażające życiu uchodziły bezkarnie (por. Öneryıldız p. Turcji [WI], nr. 48939/99, §§ 95-96, ETPCz 2004‑XII). 70.  Ponadto Trybunał ponownie zaznacza, że ocenę zgodności z wymogiem proceduralnym zawartym w art. 2 ocenia na podstawie kilku kluczowych parametrów: adekwatności metod śledczych, niezwłocznego podjęcia śledztwa i jego rozsądnej szybkości, zaangażowania rodziny zmarłej i niezależności śledztwa. Elementy te są ze sobą powiązane i żaden z nich rozpatrywany osobno nie jest wyczerpujący. Są to kryteria, które, rozpatrywane łącznie, umożliwiają ocenę stopnia skuteczności śledztwa (por. mutatis mutandis, Mustafa Tunç i Fecire Tunç, cytowane powyżej, § 225). 71.  Trybunał rozważy następnie, czy śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej spełniało te wymagania. 72.  Na wstępie Trybunał zaznacza, że, oceniając postępowanie całościowo, nie jest przekonany jakoby krewni A. Politkowskiej byli wyłączeni ze śledztwa w takim stopniu, że pozbawiono ich możliwości skutecznego uczestnictwa w postępowaniu. W związku z tym Trybunał ponownie wskazuje, że art. 2 Konwencji nie nakłada na organy śledcze obowiązku przychylania się do każdego wniosku o zastosowanie konkretnej metody śledczej składanego przez rodzinę w toku śledztwa (por. Ramsahai i Inni p. Holandii [WI], nr 52391/99, § 348, ETPCz 2007‑II). 73.  Trybunał dostrzega, że kluczowym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie jest wypełnienie przez pozwane Państwo obowiązku przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie płatnego zabójstwa dziennikarki śledczej. Trybunał pragnie powtórzyć, że w przypadku gdy ofiarą zabójstwa pada dziennikarz, niezmiernie ważne jest ustalenie ewentualnego związku śmierci z działalnością zawodową tego dziennikarza. W związku z powyższym Trybunał przywołuje także zalecenie CM/Rec (2016)4 w sprawie ochrony dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy i innych podmiotów medialnych, w której Komitet Ministrów zaleca w art. 19, aby wnioski ze śledztwa były oparte na dogłębnej, obiektywnej i bezstronnej analizie wszystkich istotnych elementów, w tym na ustaleniu, czy istnieje związek pomiędzy groźbami użycia przemocy i przemocą używaną wobec dziennikarzy i innych podmiotów medialnych a wykonywaniem zawodu dziennikarza bądź zawodów, które w podobny sposób przyczyniają się do debaty publicznej. 74.  Jeżeli chodzi o rzetelność śledztwa w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej, Trybunał zauważa, co następuje. Jak Trybunał wielokrotnie już stwierdził w sprawach dotyczących zgonów mających miejsce w różnych okolicznościach, obowiązek proceduralny na mocy art. 2 Konwencji nie jest obowiązkiem dotyczącym wyników, lecz środków (np. w kontekście rzekomego zaniedbania medycznego zob. Lopes de Sousa Fernandes p. Portugalii [WI], nr 56080/13, § 221, ETPCz 2017; konfliktu zbrojnego – Jaloud p. Holandii [WI], nr 47708/08, § 186, ETPCz 2014 oraz Al-Skeini i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 55721/07, § 166, ETPCz 2011; bezprawnego zabójstwa przez funkcjonariuszy państwowych, Tahsin Acar p. Turcji [WI], nr 26307/95, § 223, ETPCz 2004‑III). 75.  Trybunał podkreśla, że śledztwo w niniejszej sprawie przyniosło wymierne rezultaty, ponieważ doprowadziło do skazania pięciu osób bezpośrednio odpowiedzialnych za zabójstwo. Trybunał jednocześnie uważa, że śledztwo w sprawie zabójstwa na zlecenie nie może być uznane za rzetelne w zakresie wykonania obowiązku dorozumianego w aspekcie proceduralnym art. 2, wobec braku rzeczywistych i poważnych działań śledczych podjętych w celu zidentyfikowania pomysłodawcy przestępstwa, tj. osoby lub osób, które zleciły zabójstwo. Kontrola sprawowana przez organy krajowe w sprawie dotyczącej zabójstwa na zlecenie powinna mieć na celu pójście dalej niż samo tylko ustalenie zabójcy, a na Trybunale spoczywa obowiązek upewnienia się, że w śledztwie w niniejszej sprawie zajęto się tą ważną kwestią (zob. na przykład: Gongadze p. Ukrainie, nr 34056/02, § 176, ETPCz 2005-XI oraz Huseynova p. Azerbejdżanowi, nr 10653/10, §§ 115-16, 13 kwietnia 2017 r.). 76.  Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie nie posiada prawie żadnych informacji na temat śledztwa w zakresie, w jakim dotyczyło ono identyfikacji osób, które zleciły przestępstwo. Rząd rosyjski nie przedstawił Trybunałowi żadnych dokumentów z akt śledztwa. Jedynymi udostępnionymi materiałami były kopie wyroków sądów krajowych skazujące pięciu sprawców po drugiej turze postępowania sądowego (zob. paragraf 40 powyżej). Rząd stwierdził jedynie, że śledztwo nie zostało zawieszone ani zakończone od momentu jego wszczęcia (zob. paragraf 43 powyżej). Rząd nie przedstawił żadnego wyjaśnienia niedostarczenia kopii akt śledztwa, chociaż stwierdził, że w toku śledztwa zgromadzono dużą ilość materiałów (zob. paragraf 44 powyżej). W związku z tym zdolność Trybunału do oceny charakteru i stopnia rzetelności śledztwa w przedmiotowej sprawie jest mocno obniżona i ograniczona jest do analizy pisemnych stanowisk stron przedstawionych Trybunałowi. 77.  Trybunał zauważa, że – jak wynika z przedłożonego mu stanowiska Rządu – jedyna hipoteza ustalona w toku śledztwa krajowego w odniesieniu do tożsamości zleceniodawcy zabójstwa brzmiała, że był to „znany były rosyjski polityk mieszkający w Londynie”. Osoba ta, o której Rząd wspominał w tonie twierdzącym jako o „organizatorze zabójstwa”, zmarła w 2013 r. (zob. paragraf 45 powyżej). Rząd twierdził, że śledczy przesłali do właściwych organów Zjednoczonego Królestwa międzynarodowe wnioski o udzielenie informacji i pomocy oraz że „do chwili obecnej wnioski te nie zostały w pełni zrealizowane”. Jednak Rząd nie przedstawił żadnych dalszych szczegółów na temat tych wniosków ani żadnego uzasadnienia ze strony takich organów w odniesieniu do ich niezrealizowania, ani też nie udzielił żadnego wyjaśnienia w sprawie podjętych czynności dochodzeniowych w celu wyjaśnienia jego roli w zabójstwie Anny Politkowskiej w ciągu kilku lat po jego śmierci. Nie wyjaśnił też, dlaczego śledztwo skupiło się na tej pojedynczej linii przez tak wiele lat. Wbrew twierdzeniom Rządu, że „ważną cechą śledztw w zabójstwach na zlecenie jest ich charakter zakładający wiele teorii” oraz że „konieczność rozważenia kilku teorii wiąże się z obowiązkowym i równoczesnym badaniem wszystkich z nich” (ibid.), wydaje się, że w dochodzeniu krajowym w niniejszej sprawie zadowolono się jedną tylko hipotezą, która przez wiele lat nie była jednak poparta konkretnym dowodem. 78.  Wnioski ze śledztwa muszą opierać się na dogłębnej, obiektywnej i bezstronnej analizie wszystkich istotnych elementów (zob., mutatis mutandis, Kolevi p. Bułgarii, nr 1108/02, §§ 200-01, 5 listopada 2009 r.). W tym względzie Trybunał ponownie podkreśla, że chociaż jego rolą nie jest wyrażanie opinii na temat zasadności twierdzeń skarżących, zgodnie z którymi w morderstwo Anny Politkowskiej zamieszani byli funkcjonariusze FSB lub organów administracji Republiki Czeczenii (zob. paragraf 53 powyżej), to w celu dostosowania się do wymogów aspektu proceduralnego art. 2 w kontekście niniejszej sprawy krajowe organy śledcze powinny były zbadać te zarzuty, nawet gdyby ostatecznie okazały się one bezpodstawne. Dotyczy to w szczególności pracy dziennikarskiej Anny Politkowskiej obejmującej konflikt w Czeczenii. 79.  Z uwagi na powyższe Trybunał nie jest przekonany, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej spełniło wymóg odpowiedniego poziomu rzetelności. 80.  Trybunał weźmie teraz pod uwagę wymóg niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa z rozsądną szybkością (zob. Armani Da Silva, cyt. powyżej, § 240). O ile wymóg, o którym mowa w art. 2, nie powinien być rozpatrywany odrębnie i niezależnie od innych parametrów, których połączenie czyni śledztwo skutecznym (zob., mutatis mutandis, Sarbyanova‑Pashaliyska i Pashaliyska, nr 3524/14, § 41, 12 stycznia 2017 r. oraz Mustafa Tunç i Fecire Tunç, cyt. powyżej, § 225), Trybunał zauważył ostatnio – w kontekście sprawy związanej z art. 2 i dotyczącej postępowania wszczętego w celu wyjaśnienia okoliczności śmierci osoby w szpitalu – że długi czas postępowania wyraźnie wskazuje na to, że postępowanie było wadliwe w takim stopniu, że stanowiło naruszenie pozytywnych obowiązków pozwanego Państwa wynikających z konwencji, chyba że Państwo przedstawiło wysoce przekonujące i wiarygodne powody na uzasadnienie długości postępowania (zob. Lopes de Sousa Fernandes, cyt. powyżej, z dalszymi odniesieniami, § 219). 81.  W okolicznościach niniejszej sprawy, w której postępowanie karne zostało wszczęte 7 października 2006 r. (zob. paragraf 8 powyżej) i nie zostało jeszcze zakończone (zob. paragraf 40 powyżej), Trybunał nie jest przekonany, że rosyjski Rząd przedłożył przekonujące dowody uzasadniające przewlekłość postępowania. Zwłaszcza wskazywanie na liczbę tomów akt śledztwa i przesłuchanych świadków (zob. paragraf 44 powyżej) wydaje się nie mieć znaczenia wobec braku wymiernych wyników w śledztwie w sprawie zleceniodawców zabójstwa, które to śledztwo ciągnie się od wielu lat. 82.  Trybunał odnotowuje, że wcześniej stwierdził naruszenie aspektu proceduralnego art. 2 Konwencji w sprawie zabójstwa postaci politycznej, z powodu długości śledztwa, które doprowadziło do wyroków skazujących dla kilku winnych, ale które ciągnęło się przez wiele lat. Oddalając argument pozwanego Rządu o złożonym charakterze postępowania karnego w tej sprawie w odpowiedzi na brak uzasadnienia zwłoki, Trybunał zauważył, że z samej przewlekłości postępowania wynikał wniosek, że było ono nieskuteczne w rozumieniu art. 2 Konwencji (zob. Cerf p. Turcji, nr 12938/07, §§ 80-81, 3 maja 2016 r.). Trybunał jest gotowy kontynuować taką linię uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy i konkluduje, że – wobec braku wysoce prawdopodobnych i przekonujących powodów mogących uzasadnić inaczej – długość postępowania w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej naruszyła wymóg niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa wynikający z obowiązku proceduralnego na mocy art. 2 Konwencji. 83.  W opinii Trybunału ustalenia w przedmiocie rzetelności śledztwa i jego niezwłocznego przeprowadzenia z rozsądną szybkością wystarczają, aby stwierdzić, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej nie było skuteczne w kontekście wymogów art. 2 Konwencji. W takich okolicznościach Trybunał nie uważa za konieczne zajęcie się kwestią niezależności śledztwa. 84.  Dlatego też miało miejsce naruszenie art. 2 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym. II.  ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 85.  Art. 41 Konwencji stanowi: „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.” A. Szkoda 86.  Skarżący domagali się solidarnego zasądzenia im odszkodowania w kwocie 5,000,000 rubli rosyjskich (RUB) (około 71 740 euro (EUR)) za szkodę niemajątkową. Podnosili oni, że w postępowaniu krajowym kwotę taką zasądzono do zapłaty ofiarom zbrodni przez sprawców zabójstwa. Ich zdaniem jednak odszkodowanie takie nie zostanie nigdy zapłacone, ponieważ pozwane Państwo nie ustaliło tożsamości zleceniodawców zbrodni. 87.  Rząd oświadczył, że art. 41 powinien być zastosowany zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału i zauważył, że zasądzanie odszkodowania już zasądzonego na poziomie krajowym nie byłoby stosowne. 88.  Trybunał uznaje, że skarżący doznali szkody niemajątkowej z powodu naruszenia art. 2 Konwencji w jego wymiarze proceduralnym. Mając na względzie szczególne okoliczności sprawy oraz dokonując oceny na sprawiedliwych zasadach wymaganych na mocy art. 41 Konwencji, Trybunał zasądza 20 000 euro (EUR) solidarnie na rzecz skarżących z tytułu szkody niemajątkowej. B. Koszty i wydatki 89.  Skarżący wnioskowali, aby Trybunał przyznał paniom K. Moskalenko i A. Stawickiej, „bez podziału częściowego wydatków poniesionych przez ich pełnomocników” przy przygotowywaniu różnych stanowisk przed Trybunałem, w tym skargi wstępnej, formularza skargi, dodatkowych stanowisk i uwag w imieniu skarżących, „kwotę równą pięćdziesięciu standardowym prawniczym stawkom godzinowym według stawki 150 EUR za godzinę”, to jest 7 500 EUR dla każdej z nich, oraz aby nakazał wpłacenie tych sum bezpośrednio na rachunki bankowe pełnomocników. Nie przedstawili oni żadnych dokumentów ani szczegółowych zestawień potwierdzających te roszczenia. 90.  Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżący ma prawo do zwrotu kosztów i wydatków w takim zakresie, w jakim zostało wykazane, że te koszty i wydatki rzeczywiście i w sposób konieczny zostały poniesione, oraz że są one rozsądne co do kwoty. Uwzględniwszy roszczenia skarżących i powyższe kryteria, Trybunał w niniejszej sprawie oddala jako bezzasadne roszczenia dotyczące kosztów i wydatków poniesionych w związku z postępowaniem przed Trybunałem. C.  Odsetki za zwłokę 91.  Trybunał uważa za zasadne, by odsetki za zwłokę zostały wyliczone według marginalnej stopy pożyczkowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe. W ZWIĄZKU Z POWYŻSZYM TRYBUNAŁ 1.  Uznaje jednogłośnie skargę na gruncie art. 2 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym za dopuszczalną;   2.  Stwierdza, pięcioma głosami do dwóch, że nastąpiło naruszenie art. 2 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym;   3.  Stwierdza, pięcioma głosami do dwóch, (a)  że pozwane Państwo ma zapłacić solidarnie skarżącym, w terminie trzech miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji, kwotę 20 000 EUR (dwadzieścia tysięcy euro) plus wszelkie należne podatki, z tytułu szkody niemajątkowej; (b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy do momentu uregulowania należności należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;   4.  Oddala jednogłośnie pozostałą część roszczenia skarżących o słuszne zadośćuczynienie. Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 17 lipca 2018 r., zgodnie regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału. Stephen Phillips Helena Jäderblom  Kanclerz Przewodniczący Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji oraz regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału, do niniejszego wyroku załącza się następujące opinie odrębne: (a)  wspólną opinię zgodną, którą złożyły sędzie Jäderblom i Keller; (b)  wspólną opinię rozbieżną, którą złożyli sędziowie Dedov i Poláčková. H.J. J.S.P.   WSPÓLNA OPINIA ZGODNA, KTÓRĄ ZŁOŻYŁY SĘDZIE JÄDERBLOM I KELLER I.  Wstęp 1.  Ze względów określonych w paragrafach 69–85 wyroku w pełni zgadzamy się ze zdaniem większości kolegów, stwierdzającym, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej nie było skuteczne zgodnie z wymogami art. 2 Konwencji oraz że miało miejsce naruszenie tego art. w jego aspekcie proceduralnym. Uważamy jednak, że Trybunał nie wykorzystał okazji, aby omówić szerzej kwestię definicji niezależnego śledztwa oraz elementów, które musiałyby wystąpić, aby spełnić kryterium skutecznego śledztwa. 2.  Zgodność skutecznego śledztwa z wymogiem proceduralnym art. 2 opiera się na kilku istotnych parametrach: (1) rzetelności działań śledczych; (2) niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa z rozsądną szybkością; (3) udziału rodziny zmarłego; oraz (4) niezależności śledztwa (zob. paragraf 70 wyroku). 3.  Chociaż większość w sprawie nie była przekonana, że krewni A. Politkowskiej zostali wykluczeni ze śledztwa w stopniu, który był tożsamy z pozbawieniem możliwości skutecznego uczestnictwa w śledztwie, stwierdziła ona, że śledztwo nie spełniło wymogu rzetelności oraz że długość postępowania naruszała wymóg niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa z rozsądną szybkością, a tym samym naruszała art. 2. 4.  Większość nie uważa jednak za konieczne, aby rozważyć kwestię niezależności śledztwa, stwierdzając, że nie spełniło ono kryteriów w wymiarze rzetelności i pilności, co stanowiło naruszenie. Chociaż zgadzamy się w takim ogólnym wnioskiem, uważamy że parametr niezależności jest równie ważnym elementem prawdziwie skutecznego postępowania oraz że Trybunał powinien był ocenić go w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza w świetle zarzutów wysuwanych przez skarżących pod adresem organów państwowych. II.  Orzecznictwo Trybunału 5.  Według utrwalonego orzecznictwa Trybunału śledztwo musi być niezależne, jeśli ma spełniać wymogi art. 2. Chociaż Trybunał okazał wahanie w kwestii dokładnego określenia elementów niezbędnych do niezależności śledztwa, a jego ocena uwzględnia konkretny kontekst pojedynczej sprawy, to określił jednak sposoby, dzięki którym Państwo może zagwarantować niezależność śledztw, nawet wówczas, gdy zarzuty są skierowane przeciwko jego funkcjonariuszom. 6.  Pogląd, że śledztwo musi być niezależne po raz pierwszy pojawił się w sprawie Kaya p. Turcji (19 lutego 1998 r., „Zbiór Wyroków i Decyzji” 1998‑I), w której Trybunał stwierdził, że „ochrona proceduralna prawa do życia zawarta w art. 2 Konwencji ustanawia odpowiedzialność funkcjonariuszy państwowych za stosowanie siły zagrażającej życiu poprzez poddanie ich działań pewnej formie niezależnej kontroli publicznej mogącej doprowadzić do ustalenia, czy zastosowana siła była uzasadniona w danych okolicznościach” (ibid., § 87). W czterech wyrokach przeciwko Zjednoczonemu Królestwu z 2001 r.[1] Trybunał rozwinął ten wymóg i zdefiniował ramy dotyczące obowiązku dochodzenia. W sprawach tych, dotyczących zabójstw w Irlandii Północnej, Trybunał stwierdził szereg braków w dochodzeniu prowadzonym przez władze brytyjskie, w tym brak niezależności funkcjonariuszy policji badających incydent od innych funkcjonariuszy w ten incydent zamieszanych. 7.  Trybunał stwierdził, że nie jego zadaniem jest określanie konkretnych procedur do przyjęcia przez państwo w celu zagwarantowania skutecznego i bezstronnego dochodzenia, ale rozwinął w swoim orzecznictwie pewne znormalizowane wymogi. I chociaż zakres takich wymogów pozostaje otwartą kwestią do interpretacji i jest determinowany przez kontekst poszczególnych spraw, Trybunał przedstawił Państwom członkowskim wytyczne, które mogą być pomocne w zapewnieniu niezależności postępowania. 8.  W sprawie Kolevi p. Bułgarii (nr 1108/02, 5 listopada 2009 r.), która to sprawa zrodziła pytania dotyczące instytucjonalnych i proceduralnych gwarancji niezależności i skuteczności śledztwa, w którym o morderstwo wysokiej rangi prokuratora podejrzanym był prokurator generalny, Trybunał przedstawił wytyczne w sprawie mechanizmów gwarantujących niezależność i bezstronność śledztwa, stwierdzając: „Niezależność i bezstronność w sprawach dotyczących wysokiej rangi prokuratorów bądź innych urzędników można zapewnić za pomocą innych środków, takich jak śledztwo i postępowanie prokuratorskie przez organ odrębny od systemu prokuratorskiego, specjalne gwarancje dla niezależności podejmowania decyzji pomimo zależności służbowej, kontrola publiczna, kontrola sądowa lub inne. Nie jest zadaniem Trybunału ustalanie który system najlepiej spełnia wymogi Konwencji. System wybrany przez Państwo członkowskie musi jednak gwarantować, w prawie i praktyce, niezależność i obiektywność śledztwa we wszystkich okolicznościach niezależnie od tego, czy w sprawę zamieszane są osoby publiczne” (ibid. § 208). 9.  W śledztwie w sprawie zabójstwa, zwłaszcza takiego, o udział w którym podejrzewa się funkcjonariuszy lub organy państwowe, może być to konieczne, aby osoby odpowiedzialne za prowadzenie postępowania były niezależne od osób zamieszanych w sprawę. Trybunał podkreślił także, że obejmuje to nie tylko brak związków hierarchicznych czy instytucjonalnych, ale także niezawisłość w praktyce[2]. Pod tym względem Trybunał musi dokonać konkretnej, a nie abstrakcyjnej, oceny niezależności całego śledztwa (zob. Mustafa Tunç i Fecire Tunç p. Turcji [WI], nr 24014/05, § 222, 14 kwietnia 2015 r. oraz Ramsahai i Inni p. Holandii [WI], cyt. w przypisie 2, § 324). 10.  W sprawie Finucane p. Zjednoczonemu Królestwu (nr 29178/95, ETPCz 2003‑VIII), w której skarżąca zarzucała nieskuteczność śledztwa w sprawie śmierci jej męża, częściowo z powodu podejrzeń zmowy pomiędzy siłami bezpieczeństwa a jego zabójcami, Trybunał stwierdził m.in. że „w zakresie, w jakim śledztwo było prowadzone przez funkcjonariuszy RUC, byli oni częścią policji, którą skarżąca i inni członkowie społeczności podejrzewali o czynienie gróźb pod adresem [męża skarżącej]” oraz stwierdził, że „temu aspektowi postępowania brakowało niezależności, co również rodzi poważne wątpliwości co do rzetelności i skuteczności, z jaką badany był wątek możliwej zmowy” (ibid., § 76). 11.  W innych sprawach Trybunał stwierdził, że luźne powiązania pomiędzy śledczymi a osobami objętymi śledztwem nie zagrażały automatycznie niezależności śledztwa. Na przykład w sprawie Jaloud p. Holandii ([WI], nr 47708/08, § 189, ETPCz 2014), w szczególnym kontekście operacji wojskowych przeprowadzanych za granicą, Trybunał uznał, że sam fakt zakwaterowania w tym samym miejscu śledczych i osób, przeciwko którym toczyło się śledztwo, nie stanowił problemu pod względem niezależności śledztwa. III.  Ocena porównawcza 12.  Państwa stosują zróżnicowane podejścia w celu zagwarantowania niezależności śledztwa w sytuacji oskarżeń wysuwanych przeciwko funkcjonariuszom państwowym. 13.  Niektóre Państwa członkowskie Rady Europy stosują gwarancje w śledztwach w przestępstwach kryminalnych rzekomo popełnianych przez wyższych rangą prokuratorów. W kilku Państwach członkowskich, w tym w Rosji, jak również w Chorwacji i Szwajcarii, rozpoczęcie postępowania w sprawie karnej przeciwko wysokiej rangi prokuratorom wymaga zatwierdzenia. W Rosji postępowanie karne wobec prokuratora generalnego może wszcząć szef Komisji Śledczej za zgodą trzyosobowego składu sędziów Sądu Najwyższego, na wniosek prezydenta Rosji. Sędziowie rozpatrują wniosek prezydenta w terminie dziesięciu dni na posiedzeniu niejawnym w obecności podejrzanych oraz/lub ich adwokatów. Jeżeli podejrzanym jest inny prokurator lub śledczy, postępowanie wszczyna śledczy, który w hierarchii służbowej jest przełożonym podejrzanego. 14.  W innych państwach, np. Malcie i Szwecji, postępowanie karne może zostać przydzielone do specjalnego organu dochodzeniowego. Na Malcie, poza zwykłą procedurą dochodzeniową, premier może skierować śledztwo do organu ad hoc w sprawach dotyczących zachowania funkcjonariuszy publicznych. 15.  W innych Państwach członkowskich dochodzenia w sprawach przestępstw, których rzekomo dopuścili się prokuratorzy wysokiej rangi, są prowadzone zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania karnego. Państwa takie jak Francja, Niemcy, Grecja czy Irlandia nie mają przepisów szczególnych, ale zasady oparte na konstytucji, konwencjach czy przepisach prawnych zasadniczo gwarantują skuteczność i niezależność postępowania karnego. IV.  Zastosowanie do niniejszej sprawy 16.  W przedmiotowej sprawie skarżący argumentowali, że władze krajowe nie ochroniły prawa A. Politkowskiej do życia oraz że „Federacja Rosyjska nie wywiązała się w tej sprawie z ciążącego na niej negatywnego obowiązku na mocy art. 2 Konwencji, ponieważ wielu funkcjonariuszy Federalnej Służby Bezpieczeństwa i policji brało udział w inwigilacji ofiary, jak również pomogło sprawcom w przeprowadzeniu zabójstwa” (zob. paragraf 49 wyroku). Skarżący utrzymywali ponadto, że śledczy „bezpośrednio starali się zatuszować rolę i udział funkcjonariuszy państwowych w tej zbrodni” oraz że „przeciągające się śledztwo umożliwiło uniknięcie sprawiedliwości osobom w nią zamieszanym” (zob. paragraf 51). 17.  Skarżący wskazali, że funkcjonariuszowi FSB (Federalnej Służby Bezpieczeństwa) P.R., który od dawna znał innego podejrzanego, S.Kh, w tym samym postępowaniu postawiono zarzuty dotyczące przekroczenia uprawnień i wymuszenia. Po tym, jak sprawa przeszła przez system sądowy i została skierowana do prokuratury do dalszego śledztwa, “od zarzutów przeciwko P.R. odstąpiono” bez wyjaśnienia (zob. paragraf 26 wyroku). 18.  Skarżący zwrócili ponadto uwagę, że R.M., jeden z rzekomych sprawców, otrzymał fałszywy paszport od „przedstawicieli władz rosyjskich” (zob. paragraf 54(a) wyroku), oraz że chociaż według oświadczeń Rządu uzyskane informacje „zostały przekazane szefom regionalnych departamentów spraw wewnętrznych”, to Rząd nie określił, czy wobec takich funkcjonariuszy zastosowano jakiekolwiek sankcje (zob. paragraf 47 wyroku). 19.  W pierwszych latach śledztwa funkcjonariusz policji D.P. był świadkiem oskarżenia. W swoich zeznaniach przyznał on, że w ramach obowiązków służbowych organizował inwigilację A. Politkowskiej. Dopiero później był on ścigany za udział w tej zbrodni i stał się oskarżonym dopiero, gdy skarżący zwrócili uwagę śledczych na zeznanie świadka O.G. oraz zażądali jego przesłuchania (zob. paragrafy 19, 28 i 54 wyroku). 20.  Gdy skarżący zgłaszali zastrzeżenia co do bezstronności śledztwa w postępowaniu krajowym, władze krajowe nie zareagowały na wysuwane zarzuty i nie podjęły żadnych działań gwarantujących niezależność śledztwa. I podobnie, nie uznano też ani nie zbadano zarzutów formułowanych przed Trybunałem dotyczących możliwego braku niezależności po stronie władz państwowych. V.  Podsumowanie 21.  Wydaje się oczywiste, że istnieje kilka czynników rodzących wątpliwości co do niezależności śledztwa w niniejszej sprawie. Badając indywidualny kontekst i okoliczności we wcześniejszych sprawach, Trybunał zarówno oceniał, czy śledztwo nie było niezależne jak i proponował sposoby, w jakie Państwa mogą taką niezależność zapewnić. Kraje stosują różne metody zapewnienia bezstronności i niezależności śledztwa w sytuacji, gdy zarzuty dotyczą funkcjonariuszy państwowych. Rosja na przykład ustanowiła specjalne procedury dotyczące sytuacji, gdy urzędnicy wyższego szczebla mają stawiane zarzuty przestępstw kryminalnych rzekomo przez nich popełnianych, i była tym samym w stanie uwzględnić zarzuty kierowane wobec niższych rangą członków aparatu państwowego i ustanowić gwarancje proceduralne zapewniające bezstronność i niezależność śledztwa. 22.  Trybunał powinien był ocenić ten parametr, aby zwrócić uwagę na kwestię niezależności w tej sprawie i podobnych. Nie przeprowadzając takiej oceny, Trybunał faktycznie pominął analizę ważnego czynnika skuteczności śledztwa oraz nie zbadał w pełni zarzutów. WSPÓLNA OPINIA ROZBIEŻNA, KTÓRĄ ZŁOŻYLI SĘDZIOWIE DEDOV I POLÁČKOVÁ 1.  Niestety nie możemy zgodzić się z opinią większości, według której śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej nie spełniło minimalnego progu skuteczności wymaganego przez art. 2 Konwencji, z następujących powodów. 2.  Zgadzamy się z uzasadnieniem i wnioskami większości w odniesieniu do zastrzeżeń wstępnych Rządu dotyczących zakresu sprawy oraz rzekomej utraty przez skarżących statusu ofiary. Podzielamy również w pełni uzasadnienie większości, że gdy w sprawach o zabójstwo ofiarą jest dziennikarz, kwestią najwyższej wagi jest zbadanie możliwych związków pomiędzy zbrodnią a działalnością zawodową takiego dziennikarza oraz że wnioski ze śledztwa muszą być oparte na dokładnej, obiektywnej i bezstronnej analizie wszystkich istotnych elementów, w tym na ustaleniu, czy istnieje związek pomiędzy groźbami użycia przemocy i przemocą używaną wobec dziennikarzy i innych podmiotów medialnych a wykonywaniem zawodu dziennikarza bądź zawodów, które w podobny sposób przyczyniają się do debaty publicznej. 3.  Nie możemy jednak podpisać się pod stwierdzeniem większości składu orzekającego, że miało miejsce naruszenie art. 2 w jego aspekcie proceduralnym. Podstawą tego stwierdzenia był wniosek, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej nie spełniło wymogu rzetelności. 4.  Po pierwsze pragniemy zauważyć, że na koniec postępowania władze osiągnęły zasadniczy cel śledztwa w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej. W wyniku śledztwa ustalono zarówno przyczynę śmierci ofiary, jak i osoby bezpośrednio odpowiedzialne za zabójstwo (por. Sarbyanova-Pashaliyska i Pashaliyska p. Bułgarii, nr 3524/14, § 42, 12 stycznia 2017 r.). Pięcioro oskarżonych uznano za winnych i prawomocnym wyrokiem skazano na kary pozbawienia wolności, a trzeciemu i czwartemu skarżącemu zasądzono odszkodowania. 5.  Głównym argumentem skarżących dotyczącym zarzucanej nieskuteczności śledztwa jest brak ustalenia zleceniodawców zabójstwa oraz ich ścigania przez władze. Rozumiemy, że skarżący muszą odczuwać frustrację, że nie zidentyfikowano osób odpowiedzialnych za to zabójstwo. Nie jesteśmy jednak przekonani, że sam ten fakt wystarcza do stwierdzenia, że śledztwo w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej nie spełniało standardów Konwencji. Fakt, że w ramach śledztwa nie udało się ustalić zleceniodawców zabójstwa niekoniecznie oznacza, że było ono nieskuteczne (zob., mutatis mutandis, Trivkanović p. Chorwacji, nr 12986/13, § 79, 6 lipca 2017 r.). Naszym zdaniem w przedmiotowej sprawie nie było konkretnych dowodów, które mogłyby skierować śledztwo w stronę konkretnych osób ani też nie było możliwych do ustalenia potencjalnych świadków, którzy po przesłuchaniu mogliby rzucić światło na kwestię tożsamości zleceniodawców zabójstwa (zob., przeciwnie, Enukidze i Girgvliani p. Gruzji, nr 25091/07, §§ 254 i 261, 26 kwietnia 2011 r.). 6.  Z akt sprawy wynika jasno, że skarżący mieli własne teorie na temat możliwych zleceniodawców zabójstwa. Chcielibyśmy jednak w związku z tym podkreślić, że art. 2 nie można interpretować jako nakładającego na władze wymóg rozpoczęcia ścigania niezależnie od dostępnych dowodów (zob. Gürtekin i Inni p. Cyprowi (dec.), nr 60441/13 i 2 pozostałe, § 27, 11 marca 2014 r). Do ścigania sądowego, zwłaszcza w związku z tak poważnym zarzutem jak udział w zabójstwie, nie powinno dochodzić z błahych powodów. Biorąc pod uwagę domniemanie niewinności zapisane w art. 6 § 2 Konwencji, nie można nigdy zakładać, że skoro ciążące na danej osobie podejrzenie jest tak poważne, to wymogi dowodowe są sprawą nieistotną. Spekulacje są niebezpieczną podstawą wszczynania działań, które mogą potencjalnie zrujnować życie danej osoby (zob., mutatis mutandis, Borojević i Inni p. Chorwacji, nr 70273/11, § 58, 4 kwietnia 2017 r.). 7.  Ogólnie rzecz biorąc, jeśli chodzi o rzetelność działań podjętych przez władze rosyjskie, nie przekonują nas szczegółowe oświadczenia stron, według których miały miejsce istotne uchybienia. W takich okolicznościach nie możemy krytykować władz za karygodny brak poszanowania, zauważalną złą wiarę lub brak woli (zob. Zdjelar i Inni p. Chorwacji, nr 80960/12, § 89, 6 lipca 2017 r.). Naszym zdaniem nie można twierdzić, że domniemane przecieki ze strony tajnych służb wspomniane przez skarżących miały wpływ na ogólną skuteczność śledztwa. 8.  Jeśli chodzi o wymóg niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa z rozsądną szybkością (zob. Armani Da Silva p. Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 5878/08, § 240, ETPCz 2016), pragniemy wskazać, że sprawę karną wszczęto w dniu zabójstwa. Wstępne działania śledcze, takie jak oględziny miejsca przestępstwa i pobranie z niego materiału dowodowego oraz nagrań z pobliskich kamer, zostały przeprowadzone bezzwłocznie. Dlatego też możemy przyjąć, że władze podjęły odpowiednie działania w celu pobrania i zabezpieczenia materiału dowodowego związanego z zabójstwem. Jeśli chodzi o długość śledztwa w niniejszej sprawie, to prawie dziesięcioletni okres śledztwa i dwóch kolejnych cykli postępowań sądowych prowadzonych w dwóch instancjach może być okresem nadmiernie długim według standardów Trybunału na mocy art. 6 Konwencji. Cel analizy Trybunału pod kątem art. 2 jest jednak odmienny. Wymóg niezwłocznego przeprowadzenia śledztwa z rozsądną szybkością na mocy art. 2 nie powinien być badany w oderwaniu od innych parametrów, których połączenie czyni śledztwo skutecznym (zob., mutatis mutandis, Sarbyanova‑Pashaliyska i Pashaliyska, cyt. powyżej, § 41, oraz Mustafa Tunç i Fecire Tunç p. Turcji [WI], nr 24014/05, § 225, 14 kwietnia 2015 r.). Biorąc pod uwagę złożony charakter śledztwa w sprawie zabójstwa na zlecenie oraz brak innych przesłanek wskazujących na okresy wyraźnej bezczynności po stronie śledczych, uważamy że śledztwo i postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie nie naruszyły wymogu niezwłocznego przeprowadzenia z rozsądną szybkością. 9.  Oceniając całość postępowania, nie można stwierdzić, że krewni Anny Politkowskiej byli wykluczeni ze śledztwa w stopniu, który był tożsamy z pozbawieniem możliwości skutecznego uczestnictwa w postępowaniu. Art. 2 Konwencji nie ustanawia po stronie organów śledczych obowiązku spełniania każdego wniosku o określone działanie śledcze zgłaszanego przez krewnego w trakcie śledztwa (zob. Ramsahai i Inni p. Holandii [WI], nr 52391/99, § 348, ETPCz 2007‑II). 10.  Nie jesteśmy też skłonni zgodzić się z argumentacją skarżących, według której śledztwo nie było niezależne i która zasadniczo sprowadza się do stwierdzenia, że policja i funkcjonariusze FSB należeli do grona osób objętych śledztwem. Art. 2 nie wymaga, aby osoby i organy odpowiedzialne za prowadzenie śledztwa cieszyły się całkowitą niezależnością, ale raczej żeby były dostatecznie niezależne od potencjalnie hierarchicznie zaangażowanych osób i struktur (zob. Ramsahai i Inni, cyt. powyżej, §§ 343-44). Stopień niezależności ocenia się w świetle wszystkich okoliczności, które siłą rzeczy są specyficzne dla każdej sprawy (zob. Mustafa Tunç i Fecire Tunç, cyt. powyżej, § 223). Śledztwo prowadziła Prokuratura Generalna, która jest organem dysponującym dostateczną autonomią strukturalną i niezależnością od innych organów ścigania. Zarzuty skarżących, z których wynika, że było inaczej, nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. 11.  Powyższe uwagi w stopniu wystarczającym pozwalają nam stwierdzić, że nie wykazano naruszenia standardu Konwencji w śledztwie w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej. ZAŁĄCZNIK       Raisa Aleksandrovna MAZEPA, ur. w 1929 r.;       Yelena Stepanovna KUDIMOVA, ur. w 1957 r.;       Vera Aleksandrovna POLITKOVSKAYA, ur. w 1980 r.;       Ilya Aleksandrovich POLITKOVSKIY, ur. w 1978 r. [1].  McKerr p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 28883/95, ETPCz 2001‑III; Kelly i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 30054/96, 4 maja 2001 r.; Shanaghan p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 37715/97, 4 maja 2001 r. oraz Hugh Jordan p. Zjednoczonemu Królestwu, nr 24746/94, ETPCz 2001‑III (fragmenty). [2].  Zob. Hugh Jordan p. Zjednoczonemu Królestwu, cyt. powyżej, § 105; Giuliani i Gaggio p. Włochom [WI], nr 23458/02, § 300, ETPCz 2011 (fragmenty); Ramsahai i Inni p. Holandii [WI], nr 52391/99, § 325, ETPCz 2007‑II oraz Mastromatteo p. Włochom [WI], nr 37703/97, § 91, ETPCz 2002‑VIII.