15649/05

COUNCIL   OF EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ D A ĐRE   YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE DAVASI   (B a ꢀvuru no. 15649/05)   KARAR   STRAZBURG   ꢀubat 2010   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 15649/05 no’lu davanın nedeni Bahar Yeꢁilyurt   adlı T.C. vatandaꢁının (“baꢁvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 27 Nisan   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢁkin Sözleꢁme’nin   (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.   Baꢁvuran, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M. S. Talay tarafından   temsil edilmiꢁtir.   OLAYLAR   DAVA OLAYLARI   Baꢁvuran 1978 doğumludur ve Batman’da yaꢁamaktadır. Yasadıꢁı örgüt üyesi olduğu   ꢁüphesiyle 12 Ekim 1995 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢀubesi   polisleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢁtır. 25 Ekim 1995 tarihinde Đstanbul Devlet   Güvenlik Mahkemesi’nde bir sorgu hakimi önüne çıkarılmıꢁ, hakim baꢁvuranın   tutuklanmasına karar vermiꢁtir.   Kasım 1995 tarihinde Đstanbul DGM görevsizlik kararı vermiꢁ ve dava dosyasını   Diyarbakır DGM’ye göndermiꢁtir. 29 Aralık 1995 tarihinde Diyarbakır DGM savcısı   hazırladığı iddianamede baꢁvuranı yasadıꢁı silahlı örgüt üyesi olmak ve devletin Anayasal   düzenini bozmaya yönelik faaliyette bulunmakla suçlayarak TCK’nın 125. maddesi uyarınca   cezalandırılmasını talep etmiꢁtir.   Yargılama Diyarbakır DGM önünde baꢁlamıꢁ, mahkeme suçun niteliği ve delillerin   durumunu gerekçe göstererek baꢁvuranın yargılanmasının tutuklu olarak devam etmesine   karar vermiꢁtir.   Haziran 2001 tarihinde baꢁvuran mahkemeye bir dilekçe göndererek gözaltı sırasında   kötü muameleye uğradığını iddia etmiꢁtir.   DGM’lerin kaldırılması yönündeki Anayasa değiꢁikliğini müteakip dava 7 Mayıs 2004   tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmeye baꢁlanmıꢁ, baꢁvuran 3 Kasım   tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢁtır.   Ocak 2005 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi görevsizlik kararı vermiꢁ ve   baꢁvuranın olay tarihinde 18 yaꢁından küçük olması nedeniyle dava dosyasını Diyarbakır   Çocuk Mahkemesi’ne göndermiꢁtir.   Belirtilmeyen bir tarihte Diyarbakır Çocuk Mahkemesi de görevsizlik kararı vererek   dosyayı Batman Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermiꢁtir.   Mayıs 2005 tarihinde Batman Ağır Ceza Mahkemesi de görevsizlik kararı vermiꢁ ve   dosyayı, yetki ihtilafını çözmek üzere Yargıtay’a göndermiꢁ, Yargıtay 17 Ekim 2006 tarihinde   davanın Batman Ağır Ceza Mahkemesi tarafından görülmesine karar vermiꢁtir.   YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI   Aralık 2007 tarihinde Batman Ağır Ceza Mahkemesi baꢁvuranın atılı suçlardan   beraatine karar vermiꢁtir.   Baꢁvuran, davanın sonuçlanmasını takiben Midyat Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢁvurarak   sayılı yasa uyarınca maddi ve manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuꢁtur. Midyat   Ağır Ceza Mahkemesi, 24 Nisan 2008 tarihinde baꢁvurana 11,881 YTL1 maddi, 10,000 YTL2   manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢁtir. Baꢁvuran davayı temyize götürmüꢁ olup   sözkonusu miktarları henüz almamıꢁtır. Dava halen Yargıtay’da derdesttir.   HUKUK   I. HÜKÜMETĐN ÖN ĐTĐRAZLARI   Hükümet, baꢁvuranın beraatini takiben 466 sayılı yasa uyarınca ulusal mahkemelere   baꢁvurarak maddi ve manevi tazminat kazanmıꢁ olması nedeniyle artık AĐHS'nin 5/3   maddesinin ihlali mağduru olarak kabul edilemeyeceğini savunmuꢁtur. Hükümet, ayrıca   AĐHM’den, baꢁvuranın 6/1 maddesine dayalı ꢁikâyetinin altı ay kuralına uyulmadığı   gerekçesiyle reddedilmesini talep etmiꢁtir. Bu bağlamda, AĐHM'ye baꢁvuru yaptığı tarihte   baꢁvuran hakkındaki ceza davasının devam ettiğini ifade etmiꢁtir.   AĐHM, ulusal mahkemenin 466 sayılı yasa uyarınca tazminata karar verirken   değerlendirmesini sadece beraat kararına dayalı olarak yaptığını ve bu değerlendirmenin   beraat kararının otomatik bir sonucu olup AĐHS'nin 5. maddesinin 1 ila 4. paragraflarının ihlal   edilip edilmediğinin tespitine yönelik olmadığını kaydeder (bkz. Elğay – Türkiye, no.   18992/03 ve Sinan Tanrıkulu vd. – Türkiye, no. 50086/99). Sonuç olarak baꢁvuran, yetkili   makamlardan tazminat alacak olmasına karꢁın, hâlâ AĐHS'nin 5/3 maddesinin ihlalinden   mağdur olduğunu iddia edebilir.   Hükümetin kalan itirazlarına iliꢁkin olarak AĐHM, yerleꢁmiꢁ içtihadına göre, yargılama   süresine iliꢁkin ꢁikâyetlerin tarafına ulusal yargılama sonuçlanmadan önce yapılabileceğini   hatırlatır (bkz. Mustafa Türkoğlu – Türkiye, no. 58922/00). Dolayısıyla Hükümetin itirazları   reddedilmelidir.   II. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, AĐHS'nin 5/3 maddesine dayanarak tutuklu yargılanma süresinden ꢁikâyetçi   olmuꢁtur.   AĐHM, baꢁvuranın tutukluluğunun yakalandığı tarih olan 12 Ekim 1995 tarihinde   baꢁlayıp tutuksuz yargılanmak üzere tahliye edildiği 3 Kasım 2004 tarihinde sona erdiğini   gözlemler. Dolayısıyla mevcut davada dikkate alınması gereken süre 9 yıldır. Bu süre   içerisinde ulusal mahkemeler baꢁvuranın tutukluluk durumunu “suçun niteliği ve delillerin   durumu dikkate alınarak” gibi değiꢁmeyen, kalıplaꢁmıꢁ ifadeler kullanarak sürekli uzatmıꢁtır.   AĐHM, somut baꢁvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢁtir (bkz. Atıcı - Türkiye, no. 19735/02;   Solmaz – Türkiye, no. 27561/02; Dereci – Türkiye, no. 77845/01 ve Taciroğlu – Türkiye, no.   24 Nisan 2008 itibariyle 5,750 Euro’ya eꢁdeğer   24 Nisan 2008 itibariyle 4,840 Euro’ya eꢁdeğer   YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI   25324/02). Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, somut davada farklı bir sonuca   ulaꢁmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı   kanaatindedir. Belirtilen hususlar ıꢁığında AĐHM, somut davada baꢁvuranın tutukluluk   süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğunu, bu yüzden sözkonusu maddenin ihlal   edildiği görüꢁündedir.   III. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, yargılama süresinin AĐHS'nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre”   ꢁartına uymadığını öne sürmüꢁtür.   AĐHM, dikkate alınması gereken sürenin baꢁvuranın yakalandığı 12 Ekim 1995   tarihinde baꢁlayıp Batman Ağır Ceza Mahkemesi’nin 4 Aralık 2007 tarihinde verdiği beraat   kararı ile sona erdiğini gözlemler. Dolayısıyla süre tek aꢁamalı yargıda 12 yıl 1 aydır. AĐHM   yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢁartları ıꢁığında, özellikle de davanın karmaꢁıklığı   ile baꢁvuran ve ilgili mercilerin tutumu gibi, içtihadında yerleꢁmiꢁ ölçütler dikkate alınarak   değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz. birçok içtihadın yanı sıra Pélissier ve Sassi –   Fransa [BD], no. 25444/94).   AĐHM, somut baꢁvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢁtir (bkz. Pélissier ve Sassi, yukarıda   anılan). Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, somut davada farklı bir sonuca   ulaꢁmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı   kanaatindedir. Konu ile ilgili içtihadını dikkate alarak somut davada yargılama süresinin aꢁırı   olduğu ve AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul süre” ꢁartına uymadığı görüꢁündedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢁtir.   IV. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, AĐHS'nin 3 ve 13. maddelerine dayanarak gözaltında kötü muameleye   uğradığını iddia etmiꢁtir. AĐHS'nin 6. maddesine dayalı olarak ise Diyarbakır DGM’nin   bağımsız ve tarafsızlığına itiraz etmiꢁ ve gözaltı sırasında tercüman sağlanmadığını öne   sürmüꢁtür.   Ne var ki tarafına sunulan delilleri inceleyen AĐHM, sözkonusu hükümlerin ihlal   edildiğini tespit etmemiꢁtir. Dolayısıyla baꢁvurunun bu kısmı açıkça dayanaktan yoksun   olması nedeniyle AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez olarak   ilan edilmelidir.   V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Baꢁvuran 75,329 TL (yaklaꢁık 33,651 Euro) maddi, 75,000 TL (yaklaꢁık 33,505 Euro)   manevi tazminat talep etmiꢁtir. Yargılama masraf ve giderlerinin ödenmesi konusunda bir   talepte bulunmamıꢁtır. Hükümet taleplere itiraz etmiꢁtir.   Hükümet tespit edilen ihlallerle talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı   kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak manevi zararlara karꢁılık olarak 13,000   Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.   YEꢀĐLYURT – TÜRKĐYE KARARI   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine   uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢁtir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Tutukluluk süresi ve yargılama süresine iliꢁkin ꢁikâyetlerin kabuledilebilir, baꢁvurunun   kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. (a) Savunmacı devletin baꢁvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına   çevrilmek üzere:   (i) 13,000 (on üç bin) Euro manevi tazminat;   (ii) bu miktara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;   (b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢁkin diğer taleplerin reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢁbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları uyarınca 23 ꢀubat 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.   4