1606/03

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   SALİHOĞLU -TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:1606/03)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Ekim 2008   İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (1606/03) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaşı)   Sevim Salihoğlu’nun (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 18 Ekim 2002   tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa   İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.   Başvuran, Ankara Barosu avukatlarından S. Kaya tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOŞULLARI   Başvuran 1960 doğumludur ve Muş’ta ikamet etmektedir.   Olayların meydana geldiği dönemde, başvuran, İnsan Hakları Derneği Muş Şubesi   başkanıydı.   Ekim 2001 tarihinde, Muş Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polis memurları tarafından   sözkonusu dernek binasında arama gerçekleştirmiş ve aramanın sonunda, Yedinci Gündem   isimli haftalık gazete (15- 21 Eylül 2001tarihli) ve sözkonusu gazetenin eki (29 Eylül–5 Ekim   tarihli) ele geçirilmiştir.   Ekim 2001 tarihinde, polis, aramalar esnasında ele geçirilen gazete ve eki ile ilgili olarak   İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin verdiği 16 Eylül 2001 ve 29 Eylül 2001 tarihli   toplatma kararlarını Muş Cumhuriyet Savcılığı’nın bilgisine sunmuştur.   Mart 2002 tarihinde Savcılık tarafından ifadesi alınan başvuran, İstanbul Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nin verdiği sözkonusu kararlardan haberi olmadığını beyan etmiştir.   Savcı 27 Mart 2002 tarihinde, başvuran hakkında yasak yayın bulundurmak suçundan, Türk   Ceza Kanunu’nun 526. maddesi uyarınca dava açmıştır.   Nisan 2002 tarihinde, Muş Sulh Ceza Mahkemesi, başvuranın para cezasına ve üç ay hapis   cezasına mahkum edilmesine ve sözkonusu cezanın para cezasına çevrilmesine karar   vermiştir. Sonuç olarak başvuran, 249.139.800 TL (yaklaşık 210 Euro) para cezasına mahkum   edilmiştir. Karar başvurana, 10 Nisan 2002 tarihinde tebliğ edilmiştir.   Nisan 2002 tarihinde, başvuran, Muş Asliye Ceza Mahkemesi’nde sözkonusu karara itiraz   etmiştir. Başvuran, sözkonusu yasaktan bilgisi olmaması sebebiyle kasıtlı suç unsuru   bulunduğu hususuna karşı çıkmıştır. Bu bağlamda başvuran, yasak kararının başka bir   şehirdeki mahkeme tarafından verilmesi ve yayımlanmaması veya tebliğ edilmemesi   nedeniyle yasak kararından bilgisi olamayacağını belirtmiştir. Başvuran ayrıca, mahkumiyet   kararının Anayasa ve AİHS ile güvence altına alınan bilgi edinme özgürlüğünü ihlal ettiğini   sözlerine eklemiştir.   Nisan 2002 tarihinde, Asliye Ceza Mahkemesi, sözkonusu talebi reddetmiştir.   Yargılamanın hiçbir safhasında, başvuran, ulusal mahkemeler önünde açık duruşma   imkanından yararlanmamıştır.   HUKUK   I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran, mahkumiyetinin, düşünce, ifade ve dernek kurma özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini   ileri sürmektedir. Bu bağlamda başvuran, AİHS’nin 9.,10. ve 11. maddelerine atıfta   bulunmaktadır.   AİHM, sözkonusu şikayetin AİHS’nin 10. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği   kanaatindedir.   A. Kabuledilebilirliğe ilişkin   AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Başvuran, yasak yayın bulundurması nedeniyle mahkum edilmesinin, bilgi ve fikir alma   özgürlüğü hakkını ihlal ettiğini ileri sürmektedir. Başvuran, suç teşkil eden yayınlar hakkında   verilen yasak kararından bilgisinin olmadığını belirtmektedir. Başvurana göre, eski Türk Ceza   Kanunu’nun 526. maddesi uyarınca, salt yasak yayın bulundurmak ceza uygulanmasını   gerektirmez. Başvuran ayrıca, yasanın Yargıtay içtihadına uygun olarak yorumlanmadığını   iddia etmektedir.   Hükümet, başvuranın ifade özgürlüğü hakkına bir müdahalenin mevcudiyetine itiraz   etmektedir. Buna ek olarak, Hükümet, başvuranın İnsan Hakları Derneği başkanı olduğu için   yasak yayın bulundurmaktan mahkum edildiğini, mahkumiyetinin yayınların içeriği ile ilgili   olmadığını belirtmektedir. Hükümete göre, şikayetin bu kısmının AİHS’nin 6. maddesi   kapsamında incelenmesi gerekmektedir.   1. Müdahalenin mevcudiyeti   AİHM, basın özgürlüğünün kısıtlanmasına ilişkin birçok başvuruda AİHM tarafından, halkın   bilgi edinme hakkının mevcudiyetinin, gazetecilerin kamu yararına ilişkin bilgi ve fikir sunma   görevlerinin doğal bir sonucu olarak kabul edildiğini hatırlatmaktadır (Bkz, örneğin, Observer   ve Guardian- Birleşik Krallık, 26 Kasım 1991 ve Thorgeir Thorgeirson – İzlanda, 25 Haziran   1992).   Mevcut davada AİHM, gazete ve ekini bulundurmaktan başvuranın mahkum edilmesinin,   AİHS’nin 10. maddesi ile güvence altına alınan bilgi ve fikir edinme hakkına yönelik bir   müdahale oluşturduğu kanaatindedir.   Böyle bir müdahale, “yasa ile öngörülmedikçe”, AİHS’nin 10. maddesinin 2. paragrafı   uyarınca meşru amaç ya da amaçlar izlemedikçe ve sözkonusu amaçlara ulaşmak için   “demokratik bir toplumda gerekli olmadıkça” AİHS’nin 10. maddesine aykırıdır.   2. Yasa ile öngörülme   AİHM, “yasa ile öngörülme” ifadesine dair yerleşik içtihadının yalnızca karşı çıkılan   tedbirin iç hukukta bir dayanağı olması yükümlülüğü getirmediğini, aynı zamanda sözkonusu   yasanın niteliğine ilişkin de bir görev yüklediğini; “yasa”nın, yargılanabilir bakımından,   erişilebilir ve öngörülebilir olması gerektiğini belirtmektedir. (Sunday Times- Birleşik Krallık   (no:1), 26 Nisan 1979 ve Rotaru-Romanya, başvuru no: 28341/95).   AİHS’nin 10/2 maddesi uyarınca, ancak vatandaşa davranışını düzenleme imkanı tanımak   amacıyla yeterli açıklıkla düzenlenmiş bir kural kanun olarak kabuledilebilir; vatandaş   gerektiğinde uzman görüşü alarak, dava koşullarında belirli bir eylemin yol açabileceği   sonuçları makul bir ölçüde öngörebilmelidir. Sonuçların nihai bir kesinlikle öngörülmesi   gerekmez. Kesinlik, istenen bir durum olsa da, bazen aşırı katıcılığı da beraberinde   getirebilir; oysa hukuğun durumdaki değişikliklere uyum sağlayabilmesi gerekmektedir. Bu   nedenle çok sayıda yasa, eşyanın tabiatı gereği, günün şartlarına göre yorumlanabilmelerine   ve uygulanmalarına imkan tanımak üzere az çok muğlak hükümler içermektedir (bkz,   örneğin, Editions Plon-Fransa, başvuru no: 58148/00).   Meşruiyet ilkesi değerlendirilirken, ulusal mahkemeler tarafından iç hukukun yorumlanma ve   uygulanma şeklinin AİHS ilkelerine uygun sonuçlar doğurup doğurmadığının tespit edilmesi   gerekmektedir (Apostolidi ve diğerleri-Türkiye, başvuru no: 45628/99, 27 Mart 2007 ve   Kandemirci ve diğerleri-Türkiye, başvuru numaraları: 37096/97 ve 37101/97).   Mevcut davada, başvuranın eski Türk Ceza Kanunu’nun 526. maddesi uyarınca mahkum   edilmesi nedeniyle müdahalenin iç hukukta bir dayanağı bulunmaktaydı. Sözkonusu yasanın   da Resmi Gazete’de yayımlanması nedeniyle yasanın erişebilirlik gereğine riayet edilmiştir.   Öngörülebilirliğe ilişkin olarak ise, AİHM, Muş Sulh Ceza Mahkemesi’nin başvuranı eski   Türk Ceza Kanunu’nun 526. maddesi uyarınca mahkum ettiğini belirtmektedir. Sözkonusu   hüküm uyarınca, yetkili bir merci tarafından alınan karara ya engelleyici tedbire uymama,   hapis ve para cezası ile cezalandırılır. Adli bir kararla yasaklanmış yayın bulundurması   nedeniyle, ulusal mahkemeler başvuranın sözkonusu hükmü ihlal ettiği kanaatine varmıştır.   Mevcut davada, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin ihtilaf konusu yayınların   yayımlandığı tarihten sonra sırasıyla 16 ve 29 Eylül 2001 tarihli iki tane toplatma kararı   sözkonusudur. AİHM, sözkonusu kararların başvuran hakkında alınmadığını ayrıca bu   kararlardan başvuranın bilgisi olduğu hususunun ne ortaya konduğunu ne de iddia edildiğini   kaydetmektedir. Bu bağlamda AİHM, ancak sözkonusu karar ilgilinin bilgisine sunulduğu   takdirde hukuki bir karara uymamanın ceza gerektirebileceği kanaatindedir. Ayrıca AİHM,   ulusal mahkemelerin, bu konuda başvuranın yapmış olduğu itirazları da dikkate almadığını   gözlemlemektedir.   AİHM, Yargıtay 9. Dairesinin 18 Mart 2003 tarihli kararında, yasak yayınların savunması ya   da propagandası amaçlanmadıkça salt bu yayınları bulundurmakla suç teşkil eden unsurların   bir araya gelmediği kanaatine vardığını not etmektedir.   AİHM’ye göre, mevcut dava koşullarında, başvuran, eski Türk Ceza Kanunu’nun 526.   maddesi uyarınca ihtilaflı yayınları bulundurmanın cezaya yol açabileceğini “makul bir   ölçüde” öngörememiştir. Bu koşullarda, AİHM, öngörülebilirlik gereğine riayet edilmediği ve   sonuç olarak, müdahalenin yasa ile öngörülmediği sonucuna ulaşmaktadır. Bu durumda   AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.   Sözkonusu koşullar ışığında, AİHM, meşru bir amacın mevcudiyeti ve demokratik bir   toplumda gerekli olması gibi AİHS’nin 10. maddesinin 2. paragrafı ile istenen diğer koşullara   riayet edilip edilmediğinin tespit edilmesine gerek olmadığı kanaatindedir.   II. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran, ulusal mahkemelerin duruşma yapmaması nedeniyle davasının hakkaniyete uygun   olarak görülmediğini ve duruşmalara katılma hakkından, dolayısıyla kendini gerektiği şekilde   savunma hakkından yoksun bırakıldığını ileri sürmektedir. Ayrıca başvuran, ceza kararının   verilmesinin ardından hakkındaki suçlamalardan bilgisi olduğunu ileri sürmekte ve   savunmasını hazırlamak için gerekli imkanlardan yararlanamamaktan ve arama yapan   polislerin ifadelerinin alınmamasından da şikayetçi olmaktadır. Başvuran, AİHS’nin 6/1 ve   6/3 maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.   AİHM, AİHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının gerekliliklerinin, 1. paragraf ile güvence   altına alınan adil yargılanma hakkının istisnai koşullarını değerlendirdiği hatırlatmaktadır.   AİHM, başvuranın şikayetlerinin AİHS’nin 6/1 maddesi kapsamında incelenebileceği   kanaatindedir.   Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirliğe ilişkin   AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   AİHM, başvuran tarafından sunulan şikayete benzer bir şikayeti daha önce incelediğini ve   başvuranın ulusal mahkemeler önünde duruşma imkanından yararlanamamasından dolayı   başvuranın davasının hakkaniyete uygun olarak görülmemesi nedeniyle AİHS’nin 6/1   maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır (Karahanoğlu-Türkiye, başvuru   no: 74341/01, 3 Ekim2006 ve Oyaman-Türkiye, başvuru no: 39856/02, 20 Şubat 2007).   Mevcut davayı incelemesinin ardından, AİHM, Hükümetin farklı bir sonuca ulaşmak için ikna   edici hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir.   Dolayısıyla, mevcut davada AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.   III. AİHS’NİN 7. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran son olarak mahkumiyetinin, AİHS’nin 7. maddesini ihlal ettiğini ileri sürmektedir.   AİHM, sözkonusu şikayetin AİHS’nin 10. maddesi kapsamında incelenen şikayetle bağlantılı   ve kabuledilebilir nitelikte olduğunu belirtmektedir.   AİHS’nin 10. maddesi kapsamındaki tespiti göz önüne alarak, AİHM, sözkonusu hüküm ihlal   edilmiş olsa dahi ayrıca bir incelemenin yapılmasına gerek olmadığı kanaatindedir.   IV AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Başvuran, 5.000 Euro değerinde maddi zarara maruz kaldığını iddia etmektedir. Başvuran,   sözkonusu miktarın ödediği para cezasına ve avukatlık ücretine tekabül ettiğini belirtmektedir.   Başvuran ayrıca, 5.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmaktadır.   Hükümet, sözkonusu iddialara karşı çıkmaktadır.   AİHM, avukatlık ücretine ilişkin talebin “Yargılama Masraf ve Giderleri” kısmında göz   önüne alınması gerektiği kanaatindedir. Çarptırıldığı para cezasına ilişkin olarak ise, AİHM,   başvuranın sözkonusu miktarı ödediğini gösteren hiçbir belge sunmadığını belirtmekte ve   sözkonusu talebi reddetmektedir.   Buna karşın, AİHM, başvurana 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesinin yerinde olduğu   kanaatindedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Başvuran, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri   için 10.000 Euro talep etmektedir. Başvuranın avukatlık ücretine ilişkin talebi de bu   çerçevede dikkate alınmaktadır. Başvuran hiçbir belge sunmamaktadır.   Hükümet, sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır.   AİHM içtihadına göre, bir başvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak   gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konduğu sürece elde edebilir.   Belge sunulmamasını göz önüne alarak, AİHM, başvuranın talebini reddetmektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç   puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. AİHS’nin 7. maddesi kapsamında yapılan şikayetin incelenmesine gerek olmadığına;   5. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, her türlü vergiden   muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana 1.000 Euro (bin Euro) manevi   tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 21 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   7