16185/06

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   TOKMAK - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 16185/06)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   ꢀubat 2010   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (16185/06) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı   Fatma Tokmak’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 5 Nisan 2006 tarihinde   Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan   Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından   F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuran 1974 doğumludur.   Aralık 1996 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polisleri PKK   militanı olmakla suçlanan R.D.’nin evinde arama yapmıꢀ, yasadıꢀı belgelerle birlikte R.D.’nin   beyanlarına göre PKK’ya destek amaçlı çok sayıda döviz ele geçirmiꢀtir. Baꢀvuran R.D. ve   diğer üç kiꢀi Đstanbul Emniyet Müdürlüğü ꢀubelerinde gözaltına alınmıꢀlardır.   Polisler 18 Aralık 1996 tarihinde baꢀvuranın ifadesini almıꢀ, adı geçen hakkında yapılan   ithamları kabul etmiꢀtir.   Aralık 1996 tarihinde Đstanbul Adli Tıp Kurumu’nda sağlık kontrolünden geçen baꢀvuranın   vücudunda herhangi bir ꢀiddet izine rastlanmamıꢀtır.   Baꢀvuran Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı önüne çıkarılmıꢀ,   burada hakkında yapılan tüm suçlamaları reddetmiꢀtir. Baꢀvuran özellikle oğlunun da babası   olan ve birlikte yaꢀadığı kiꢀinin kendisini terk ederek PKK’ya katıldığını, çıkan silahlı bir   çatıꢀmada öldürüldüğünü; bunun üzerine oğlu ile birlikte Đstanbul’a aile tanıdıkları olan   R.D.’nin yanına yerleꢀtiğini, adı geçenin kendisine sahte kimlik belgesi düzenlediğini ifade   etmiꢀtir.   Baꢀvuran aynı gün Devlet Güvenlik Mahkemesi yetkili hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ, hakim   önünde savcılıkta kaydedilen ifadeleri yinelemiꢀtir. Hakim baꢀvuranın tutuklanmasına karar   vermiꢀ ve baꢀvuran Gebze cezaevine konulmuꢀtur.   Temmuz 1997 tarihinde baꢀvuran ve (diğer sekiz kiꢀi) DGM önünde, TCK’nın 125.   maddesi uyarınca Devletin bölünmez bütünlüğünü yıkmaya teꢀebbüs etmek suçu ile itham   edilmiꢀtir.   DGM’deki ilk duruꢀma 17 Eylül 1997 tarihinde yapılmıꢀtır.   Kasım 1997’den 15 Eylül 2004 tarihine dek Devlet Güvenlik Mahkemesi düzenli   aralıklarla otuz beꢀ duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve baꢀvuranın serbest bırakılma taleplerini   «dosyanın durumu», «iꢀlenen suçun niteliği», «delillerin durumu», «tutukluluk tarihi» ve   «firar riski» gerekçeleriyle reddetmiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 30 Haziran 2004 tarih ve 5190 sayılı yasa ile   feshedilmesinin ardından baꢀvuranın dava dosyası Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne geçmiꢀ   ve mahkeme 10 Aralık 2004 tarihinde delillerin durumu, iꢀlenen suçun niteliği, tutukluluk   tarihi, firar riski gibi nedenlerle baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.   Aralık 2004 tarihinden 21 Eylül 2005 tarihine dek Mahkeme dört duruꢀma yapmıꢀ ve   «delillerin durumu», «iꢀlenen suçun niteliği», «firar riski», «tutukluluk tarihi» hususlarını göz   önünde bulundurarak baꢀvuran tarafından yapılan serbest bırakılma taleplerini reddetmiꢀtir.   Baꢀvuran 7 Aralık 2005 tarihinde «sağlık durumu» ve «tutukluluk süresi» dikkate alınarak   serbest bırakılmıꢀtır.   Mart 2006 tarihinde gerçekleꢀtirilen kırk altıncı duruꢀmada Ağır ceza mahkemesi TCK’nın   125. Maddesinin uygulanmasına istinaden baꢀvuranı müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Baꢀvuran 3 Mart 2006 tarihli bu karara karꢀı avukatı aracılığıyla temyize gitmiꢀtir.   Yargıtay 28 ꢁubat 2007 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.   Yargıtay’ın bu kararı üzerine, Ağır ceza mahkemesi 9 Kasım 2007 tarihinde daha önceki 3   Mart 2006 tarihli hükmünü yineleyerek TCK’nın 125. maddesine dayalı olarak baꢀvuranı   mahkum etmiꢀtir.   Dava dosyasından edinilen bilgilere göre dava halen Yargıtay’da derdesttir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   AĐHS’nin 5/3, 4, 5 ve 6/1 ve 2. maddelerini ileri süren baꢀvuran dokuz yıl süren tutukluluk   süresinin uzunluğunun makul olmadığından yakınmaktadır.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmakta, kabuledilebilirliğe iliꢀkin baꢀvuran hakkında açılan ceza   davasının ulusal mahkemeler önünde halen devam etmesi dolayısıyla iç hukuk yollarının   tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. Hükümet esas ile ilgili olarak ise, davanın karmaꢀık   yapısı, baꢀvurana isnat edilen suçun ciddiyeti, kamu düzeninin korunması zorunluluğu dikkate   alındığında baꢀvuranın tutukluluk süresinin aꢀırı olmadığını ve yasaya uygun gerçekleꢀtiğini   savunmaktadır.   Baꢀvuran iddiasını yinelemektedir.   AĐHM baꢀvuran tarafından öne sürülen ꢀikayetin AĐHS’nin yalnızca 5/3 maddesi alanına   girdiğini ve bu madde çerçevesinde inceleneceğini belirtmektedir.   Hükümetin itirazı ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın ꢀikayet konusunu teꢀkil eden dönemin   tutukluluk süresinin sona erdiği 7 Aralık 2005 tarihi olduğunu not etmektedir. Baꢀvuran bu   tarihi takip eden altı ay içinde 5 Nisan 2006’da AĐHM’ye baꢀvurusunu yapmıꢀtır. Bu durumda   Hükümetin itirazı reddedilmektedir. AĐHM, AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin   dayanaktan yoksun olmadığı ve hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi içermediğini kaydeder.   Dolayısıyla ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   Davanın esasına dair AĐHM, baꢀvuranın tutukluluk süresinin yakalandığı 9 Aralık 1996   tarihinde baꢀlayıp Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin 7 Aralık 2005 tarihinde vermiꢀ olduğu   serbest bırakma kararı ile sona erdiğini gözlemlemektedir. Bu süre yaklaꢀık dokuz yıldır.   AĐHM öncelikli olarak ulusal makamların bir sanığın tutukluluk süresinin uzunluğunun makul   sınırı aꢀmamasını gözetmekle birinci derece yükümlü olduklarını anımsatır. Bu amaçla,   olayların bütününü incelemek ve masumiyet karinesi, bireysel haklara saygı ilkesine yönelik   istisna uyarınca kamu menfaatini meꢀru kılan zorunluluğun varlığını bertaraf etmek ve verilen   kararlarda serbest bırakılma taleplerini reddeden gerekçeleri dikkate almak gerekir. Özellikle   mevcut kararlarda yer alan gerekçelere, ilgili tarafından yapılan baꢀvurularda itilafa mahal   vermeyen olaylara dayalı olarak AĐHM, AĐHS’nin 5 / 3 maddesine yönelik bir ihlalin olup   olmadığını tespit etmek durumundadır (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan kararı, 28 Ekim   1998).   Bu bağlamda yakalanan kiꢀinin bir suç iꢀlediğinden ꢀüphe edilmesine neden olan makul   nedenlerin devam etmesi, tutukluluk halinin devamı için sine qua non (olmazsa olmaz)   koꢀuldur. Ancak bir süre sonra bu da yeterli olmaz. Dolayısıyla AĐHM, adli makamlar   tarafından benimsenen diğer gerekçelerin, özgürlükten yoksun bırakmayı haklı göstermeye   yetip yetmediğini belirlemelidir. Bu gerekçeler “uygun” ve “yeterli” olduğu takdirde, AĐHM,   bunun üzerine yetkili ulusal makamların “yargılamanın devamına özel bir ihtimam gösterip   göstermediğini araꢀtırmalıdır (Bkz. Mansur-Türkiye, 8 Haziran 1995, Ali Hıdır Polat-Türkiye   kararı, no: 61446/00 ve Tüm-Türkiye no: 11855/04, 17 Haziran 2008).   Mevcut baꢀvuruda, dava dosyasında yer alan hususlardan Devlet Güvenlik Mahkemesi ve   sonrasında Ağır ceza mahkemesi benzer gerekçelerle ve iꢀlenen suçun niteliği, kanıtların   durumu ve baꢀvuranın tutukluluk süresi ve firar riski gibi neredeyse birbirinin aynı   basmakalıp ifadelerle serbest bırakılma taleplerini reddederek tutululuk halinin devamına   karar vermiꢀtir.   Ulusal makamların geçen tutukluluk süresinin uzunluğunu gerçek anlamıyla dikkate   aldıklarını gösterir herhangi bir unsur yer almamaktadır.   AĐHM bir sanığın firar riskine iliꢀkin tehlikenin sadece söz konusu cezanın ağırlığı bazında   değerlendirilmeyeceğine iꢀaret etmektedir. Bu aynı zamanda, bir firar tehlikesinin mevcudiyetini   teyit eden veya kaçma ihtimalinin yargılanmak üzere tutuklu tutulmayı haklı çıkarmayacak   derecede düꢀük olduğunu ortaya koyan baꢀka ilgili etkenlere göre değerlendirilmelidir (Bkz.   diğerleri arasında, sözü edilen Mansur kararı).   Bunun yanı sıra, AĐHM ulusal hakimin esasa dair mütalaalarının gerekçesinde firar olasılığını   belirleyici ve yargı sürecinin bu denli uzun sürme nedenlerini belirtmediğini kaydetmektedir   (Bkz. diğerleri arasında, Letellier-Fransa, 26 Haziran 1991 ve Acunbay-Türkiye no: 61442/00   ve 61445/00, 31 Mayıs 2005).   AĐHM’nin nezdinde «delillerin durumu» ifadesi ile suçluluğun ciddi emarelerinin var olduğu ve   var olmaya devam ettiği ꢀeklinde değerlendirilse de baꢀvuranın bu kadar uzun bir süre tutuklu   kalmaya devam etmesini tek baꢀına haklı gösteremez (Bkz. sözü edilen Ali Hıdır Polat,   Baltacı-Türkiye, no: 495/02, 18 Temmuz 2006 ve Doğan Yalçın-Türkiye kararı no: 15041/03, 19   ꢁubat 2008).   Bu koꢀullar çerçevesinde, baꢀvuranın tutukluluk süresinin uzunluğu göz önünde   bulundurulduğunda AĐHM, AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   Baꢀvuran 5.000 Euro maddi ve 25.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran   temsil gideri için 5.000 Euro istemekte, kanıtlayıcı belge niteliğinde avukatı ile yaptığı   sözleꢀmeyi sunmaktadır. Baꢀvuran ayrıca tercüme ve sekretarya masrafları için 3.000 Euro   talep etmekte, bunu destekleyici herhangi bir belge sunmamaktadır.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi zarar arasında bir illiyet bağı kuramamakta ve   bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın, AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği tespiti ıꢀığında   hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 9.000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun   görmektedir. Yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir   baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde   edebilir. Mahkemeye sunulan deliller ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında, AĐHM baꢀvuranın   tercüme ve sekretarya gider taleplerini reddetmekte, avukatlık ücretine yönelik 1.000 Euro   ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.   AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından:   i. baꢀvurana 9.000 (dokuz bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;   ii. yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 1.000 (bin) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 16 ꢁubat 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5