17582/04

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   EYÜP KAYA – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 17582/04)   KARAR   STRAZBURG   Eylül 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 17582/04 no’lu davanın nedeni, T.C.   vatandaꢀı Eyüp Kaya’nın (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 26 Nisan 2004   tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde, Van Barosu   avukatlarından M. Timur tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran, 1980 doğumludur ve Van’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran, 29 Ağustos 2000 tarihinde askere alınmıꢀtır.   Baꢀvuran, 7 Eylül 2001’de, görme güçlüğü nedeniyle muayene olmak üzere Sivas   Askeri Hastanesi’ne gitmiꢀtir. Tıbbi raporda, baꢀvuranın sol gözünde -6,25 derece miyop,   +0,25 derece hipermetrop ve -6,75 derece anizometropi olduğu kaydedilmiꢀtir. Raporda,   baꢀvuranın çocukluktan beri sol gözünde sorun yaꢀadığından ꢀikayetçi olduğu belirtilmiꢀtir.   Bunun üzerine, askerliğe uygun olmadığından dolayı, baꢀvuran terhis edilmiꢀtir.   Mart 2003’te, baꢀvuran, maaꢀ için Emekli Sandığı’na, tazminat için Đçiꢀleri   Bakanlığı Tazminat Komisyonu’na baꢀvurmuꢀtur. Baꢀvuranın bu iki talebi de reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuran, 21 Mayıs 2003’te, muhtarlıktan fakirlik belgesi almıꢀtır.   Baꢀvuran, 5 Haziran 2003’te, Đçiꢀleri Bakanlığı aleyhinde Askeri Yüksek Đdare   Mahkemesi’ne dava açmıꢀ ve 30,000,000,000 TL’lik (yaklaꢀık 18,000 Euro) tazminat   talebinde bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, askere gitmeden önce bu tür göz problemleri olmadığını   iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, zarar veren eylemle uğranan zarar arasında illiyet bağı   kurulmasını gerektirmeyen “sosyal risk” ilkesine atıfta bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca adli   yardım talebinde bulunmuꢀtur.   Temmuz 2003’te, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, dava dosyasını inceledikten ve   raportör hakimin görüꢀlerini dinledikten sonra, dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle   baꢀvuranın adli yardım talebini reddetmiꢀtir.   Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, 25 Temmuz 2003’te, mahkeme masrafları için   476,970,000 TL (yaklaꢀık 292 Euro) ödemesi gerektiğini baꢀvurana bildirmiꢀtir.   Ağustos 2008’de, baꢀvuran Van Devlet Hastanesi’nde muayene olmuꢀtur.   Baꢀvuranın sol gözünde % 37 oranında görme kaybına neden olan -8 derece miyop tespit   edilmiꢀtir.   Mahkeme, 12 Kasım 2003’te, baꢀvuranın mahkeme masraflarını ödemediği   gerekçesiyle yargılamayı sonlandırmıꢀtır.   Bu karar, 20 Aralık 2003 tarihinde baꢀvurana bildirilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, esas bakımından, yerel mahkemenin adli yardım talebini reddetmesi   nedeniyle, mahkemeye eriꢀim hakkından mahrum bırakıldığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve   bu ꢀikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıꢀtır.   A. Kabuledilebilirlik   AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Hükümet, Türkiye’deki adli yardım sistemiyle ve özellikle mahkeme ücretinin   hesaplanmasıyla ilgili bir açıklamada bulunmuꢀtur. Hükümet, sözkonusu davada, baꢀvuranın   taleplerini desteklemek üzere herhangi bir kanıt sunmaması nedeniyle adli yardım talebi   reddedildiği için, yerel mahkemenin baꢀvuranın mahkeme masraflarını ödeyip ödeyemeyeceği   konusunda karara varmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, bu bağlamda, mahkeme masraflarını   karꢀılayacak imkana sahip olmadığı iddia edilen baꢀvuranın, avukatlık ücretini   karꢀılayabilecek imkanı olduğunu belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran, ꢀikayetin esasına iliꢀkin herhangi bir görüꢀ sunmamıꢀtır.   AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesi tarafından güvence altına alınan mahkemeye eriꢀim   hakkıyla ilgili olarak içtihadında yer alan genel ilkelere, özellikle de mahkeme masraflarını   ödeme zorunluluğuna atıfta bulunmaktadır (Kreuz / Polonya, no. 28249/95; Mehmet ve Suna   Yiğit / Türkiye, no. 52658/99).   AĐHM, mahkeme masrafı olarak baꢀvuranın 476,970,000 TL ödemesi gerektiğini   kaydetmektedir. Bu miktar kendi baꢀına aꢀırı olmamakla beraber, AĐHM, fakirlik belgesi alan   baꢀvuranın bu miktarı ödeyecek imkanının bulunmadığını kabul etmektedir. Bu bağlamda,   Hükümet’in iddialarının aksine, AĐHM, baꢀvuranın tazminat davasını takip etmek üzere bir   avukat tutmasının, mahkeme masraflarını ödeyecek imkanının olduğu anlamına gelmeyeceği   kanaatindedir (bkz, Mehmet ve Suna Yiğit, yukarıda kaydedilen). Ancak, davada haklılık   bulunmadığı görüldüğünden, baꢀvuranın adli yardım talebi reddedilmiꢀtir. Davanın esasına   iliꢀkin bu değerlendirme, baꢀvuranın talebinden vazgeçmesine ve davasının hiçbir zaman   görülmemesine neden olmuꢀtur.   AĐHM, daha önce benzer ꢀikayetleri incelediğini ve Türkiye’deki adli yardım   sisteminin bireylere keyfiyetten korunmalarını sağlayacak esaslı teminatlar sunmadığı   gerekçesiyle 6/1 maddesinin ihlalini saptadığını belirtmektedir (bkz, Bakan / Türkiye, no.   50939/99; Amaç ve Okkan / Türkiye, no. 54179/00 ve Mehmet Hüsni Tunç / Türkiye, no.   20400/03).   AĐHM, sözkonusu davayı incelemiꢀ ve yukarıda bahsedilen davalardakinden farklı bir   sonuca varmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀula rastlamamıꢀtır.   Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranın mahkemeye eriꢀim hakkına orantısız bir kısıtlama   getirildiği sonucuna varmıꢀtır. Buna göre, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ   Baꢀvuran, ayrıca, askerlik döneminde zor koꢀullarda çalıꢀtırılması nedeniyle büyük   oranda görme kaybına uğradığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 3., 4.,   13. ve 14. maddelerine dayandırmıꢀtır. Baꢀvuran, ayrıca, sorumlu kiꢀileri dava etmek için   etkili hukuk yolları bulunmadığını ve Kürt kökenli olması nedeniyle ayrımcılığa maruz   bırakıldığını ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuran, bu baꢀlıklar altında ileri sürdüğü iddiaları desteklemek üzere herhangi bir   açıklama veya belge sunmamıꢀtır. Buna göre, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları   uyarınca dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmının reddedilmesi   gerekmektedir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat olarak, toplam 200,000 Euro talep etmiꢀtir.   Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.   Talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmadığını   kaydeden AĐHM, bu talebi reddeder.   AĐHM, tespit edilen ihlalin baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için kendi baꢀına yeterli   tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir (bkz, mutatis mutandis, Ertuğrul Kılıç / Türkiye, no.   38667/02).   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için   toplam 55,000 Euro talep etmiꢀtir.   Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.   Baꢀvuranın AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesinin gerektirdiği ꢀekilde yargılama masraf   ve giderlerini destekleyici herhangi bir belge sunmamıꢀ olması nedeniyle, AĐHM, bu baꢀlık   altında herhangi bir ödeme yapılmamasına karar verir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri   kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. Tespit edilen ihlalin baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için kendi baꢀına yeterli adil   tatmin oluꢀturduğuna;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 23 Eylül 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5