17597/03

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   FIRAT VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 17597/03 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Bu dava, Zeynep Fırat, Ahmet Fırat, Hanım Fırat, Ömer Fırat, Osman Fırat ve Ayꢀe   Özdemir (Fırat) (“baꢀvuranlar”) adlı altı T.C. vatandaꢀı tarafından Türkiye Cumhuriyeti   aleyhine, 28 Nisan 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin   Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan   17597/03 numaralı baꢀvuru sonucu görülmüꢀtür.   Baꢀvuran ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından M. Birlik tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢀULLARI   Sırasıyla 1926, 1959, 1951, 1962, 1963 ve 1966 doğumlu baꢀvuranlar Gaziantep’te ikamet   etmektedir.   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 1999 yılında, baꢀvuranlara ait Nizip’in Aꢀağıçardak   Köyü’ndeki beꢀ taꢀınmazı (501, 561, 562, 606 ve 608 nolu parseller) Birecik Barajı’nın   yapımı için kamulaꢀtırmıꢀtır.   Baꢀvuranların tazminatın artırılması talebini müteakip, Nizip Asliye Hukuk Mahkemesi   baꢀvuranlara yasal faiz oranıyla beraber bedel artırımı ödenmesine hükmetmiꢀtir. Baꢀvuranlar   bu karara itiraz etmiꢀ, Yargıtay ise ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   Đdare 2002 yılının Kasım ve Aralık aylarında, artırılmıꢀ bedelin bir kısmını ödemiꢀtir.   Bakanlık, 31 Mayıs 2007 tarihinde, ödenmemiꢀ borçlar için yeniden ödeme yapmıꢀtır. Dava   ve ödemelere iliꢀkin ayrıntılar aꢀağıdaki tabloda gösterilmektedir:   PARSEL NĐZĐP ASLĐYE YARGITAY’IN   TEZYĐDĐ   BEDEL   (faiz ve   ĐLK ÖDEME   MEBLAĞI   (Kasım ve Aralık (31 Mayıs 2007’de   2002’de yapıldı) yapıldı)   ĐKĐNCĐ ÖDEME   MEBLAĞI   No.   HUKUK   NĐHAĐ KARAR   TARĐHĐ   MAHKEMESĐ’NĐN   KARAR TARĐHĐ   yargılama gideri   hariç) (Türk   Lirası (TL)   olarak)   (Türk Lirası olarak) (Yeni Türk Lirası   (YTL1) olarak)             30.12.1999   30.12.1999   12.4.2000   22.5.2000   9.10.2000   6.11.2000   26.6.2000   22.5.2000   1,490,114,475   2,123,437,500   4,114,327,200   6,185,875,000   1,230,027,343   4,459,615,014   6,443,401,220   12,420,060,000   11,681,545,946   3,643,790,000   2,483   3,269   6,533   6,105   1,094   30.12.1999   30.12.1999   1. 1 Ocak 2005 tarihinde eski Türk Lirasının (TL) yerine Yeni Türk Lirası (YTL) tedavüle çıkarılmıꢀtır.   YTL = 1,000,000 TL.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ ĐLE AĐHS’YE EK 1 NO’LU PTOROKOL’ÜN 1.   MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, arazilerinin kamulaꢀtırılmasının ardından makamların kendilerine ödediği   tezyidi bedelin geç ödendiğinden, ödenen meblağa uygulanan faizin yetersiz olduğundan ve   sonuç olarak enflasyonun etkisiyle tazminat değerinin düꢀtüğünden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.   A. Kabuledilebilirlik   Hükümet, 31 Mayıs 2007 tarihinde gerçekleꢀtirilen ödemelerin Türk Anayasası’nın   (“Anayasa”) 46. maddesiyle uyumlu olarak en yüksek faiz oranıyla yapıldığını öne sürerek,   baꢀvuranların uygulanan faiz oranları nedeniyle maddi kayıp yaꢀamadıklarını belirtmiꢀtir. Bu   nedenle baꢀvuranlar mağdur statüsünde değildir. Hükümet ayrıca baꢀvuranların AĐHS’nin   35/1 maddesi gereğince iç hukuk yollarını tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Bu bakımdan,   baꢀvuranlar makamlardan paralarını talep ederken Anayasa’nın 46. Maddesine atıfta   bulunmuꢀ olsalardı, idarenin Anayasa’nın 46. Maddesine dayanan taleplere öncelik vermesi   nedeniyle ödemelerin daha az gecikmeyle gerçekleꢀtirilebileceğini savunmuꢀtur.   Baꢀvuranlar iddialarını sürdürmüꢀlerdir.   AĐHM, faizin yetersiz olduğuna iliꢀkin ꢀikayetin her durumda kabuledilemez olması   nedeniyle, öncelikle Hükümet’in baꢀvuranların mağdur statüsünde olmadıklarına iliꢀkin ilk   itirazının incelenmesi gerekmediği kanısındadır.   AĐHM bu bakımdan, Akkuꢀ kararında uygulanan hesaplama yöntemine göre,   baꢀvuranların ikinci ödeme tarihinde, ilgili taꢀınmazlar için kendilerine ödenmesine   hükmedilen tezyidi bedelin %95’inden fazlasını almıꢀ olduklarının anlaꢀıldığını kaydeder.   AĐHM, Arabacı – Türkiye (65714/01) kararındaki tespitleri ıꢀığında, baꢀvuranlara ödenen   toplam meblağın tatmin edici olduğu ve düꢀük faiz oranı nedeniyle taꢀınmazlarının   kamulaꢀtırılmasından ötürü yaꢀadıkları kayıptan ayrı bir kayıp yaꢀamadıkları kanısındadır   (diğerlerinin yanı sıra bkz. Akkuꢀ ve Gül ve Diğerleri – Türkiye, 44715/98).   Dolayısıyla açıkça dayanaktan yoksun olan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle   uyumlu olarak reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmaktadır.   AĐHM, Hükümet’in tezyidi bedelin ödenmesinde yaꢀanan gecikme üzerine iç hukuk   yollarının tüketilmemesiyle ilgili ikinci itirazına iliꢀkin olarak, lehine sonuçlanan bir dava   sonucu Devlet aleyhinde infaz edilebilir bir karar aldıran bir kimsenin, bu kararın   uygulanması için ek hukuk yollarına baꢀvurmasının gerekmediğini hatırlatır (bkz. Metaxax –   Yunanistan, 8415/02 ve Arat ve Diğerleri - Türkiye, 42894/04, 42904/04, 42905/04,   42906/04, 42907/04, 42908/04, 42909/04 ve 42910/04). AĐHM, sonuç olarak Hükümet’in bu   konudaki itirazını reddeder.   Ertelenen ödemeye iliꢀkin ꢀikayetin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   AĐHM, makamların, ilk ödemeyi Yargıtay’ın kararını müteakip iki ila iki buçuk yıl içinde,   ikinci ödemenin ise adı geçen karardan neredeyse yedi yıl sonra gerçekleꢀtirdiklerini   gözlemler. AĐHM, daha önce benzer davaları incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesiyle   AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydeder (örn.   bkz. Burdov – Rusya, 59498/00 ve M. Kaplan – Türkiye, 29016/04). AĐHM bu davada   içtihadın dıꢀına çıkılmasını gerektirecek bir koꢀul bulunmadığını kaydeder.   Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, tezyidi bedelin geç ödenmesi nedeniyle AĐHS’nin   6/1 maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği kanısındadır.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   A. Tazminat ve yargılama giderleri   Baꢀvuranlar, ortaklaꢀa, 15.000 Euro (EUR) maddi tazminat, 35.000 EUR manevi   tazminat talep etmiꢀlerdir. Ayrıca yargılama gideri için 3000 EUR talep etmiꢀlerdir.   Taleplerini destekleyici hiçbir belge sunmamıꢀlardır.   Hükümet, makamların gerçekleꢀtirdiği ödemeler sayesinde zararlarının yeterince telafi   edildiği gerekçesiyle baꢀvuranlara tazminat ödenmemesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür.   AĐHM tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı   görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, hakkaniyete uygun surette,   baꢀvuranların her birine 1000’er EUR manevi tazminat ödenmesine hükmeder.   AĐHM, yargılama gideri için, baꢀvuranların taleplerini destekleyici kanıt sunmamaları   nedeniyle bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine hükmeder.   B. Gecikme Faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerekbelirlenecektir.   AĐHM, BU GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. AĐHS’nin 6/1 maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında   yapılan, tezyidi bedelin ödenmesinde yaꢀanan gecikmeye iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir,   baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her birine, ödeme tarihinde   geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, uygulanabilecek her   türlü vergiyle beraber 1000’er EUR (biner Euro) manevi tazminat ödenmesine;   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı   oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 6 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Sally Dollé   Zabıt Katibi   Françoise Tulkens   Baꢀkan   4