18308/02

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   DĐKĐCĐ – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 18308/02)   KARAR   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi   ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 18308/02 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀları   Hasan Dikici ve Satike Dikici’nin (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 1   ꢁubat 2002 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin   (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đzmir Barosu   avukatlarından A. Bozdoğan tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar sırasıyla 1949 ve 1955 doğumlu olup Đzmir’de ikamet etmektedirler.   Hasan ve Satike Dikici’nin elektrik tesisatçısı olarak çalıꢀan oğulları Ercan Dikici, 3   Temmuz 1995 tarihinde bir iꢀ kazası geçirmiꢀ ve elektrik çarpması sonucu hayatını   kaybetmiꢀtir.   Aynı gün, Aliağa Cumhuriyet Savcısı olayla ilgili soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Aliağa   Cumhuriyet Savcısı, 17 Ağustos 1995 tarihinde, Aliağa Ceza Mahkemesi’nde, Ercan   Dikici’nin iꢀvereni ve kaza günü Dikici ile birlikte çalıꢀan bir baꢀka iꢀçinin de aralarında   bulunduğu üç kiꢀi aleyhinde ceza kovuꢀturması baꢀlatmıꢀtır. Bu kiꢀiler, Ceza Kanunu’nun   455. maddesi uyarınca taksirle adam öldürme suçuyla itham edilmiꢀlerdir. 4 Temmuz 1996   tarihinde, Aliağa Ceza Mahkemesi, sanıkları itham edildikleri suçlardan beraat ettirmiꢀtir. 12   Mayıs 1997 tarihinde, Yargıtay, Aliağa Ceza Mahkemesi’nin kararını bozmuꢀtur.   Aralık 1998 tarihinde, Aliağa Ceza Mahkemesi, Ercan Dikici ile birlikte çalıꢀan   diğer iꢀçi ile Dikici’nin iꢀverenini taksirle adam öldürme suçundan altı ay hapis cezasına   mahkum etmiꢀtir. Hapis cezası para cezasına çevrilmiꢀtir. 16 ꢁubat 2000’de, Yargıtay söz   konusu kararı onamıꢀtır.   Baꢀvuranlar, ceza kovuꢀturması derdest iken 20 Kasım 1995 tarihinde, Đzmir Đꢀ   Mahkemesi’nde oğullarının iꢀverenine tazminat davası açmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, maddi   tazminat olarak 50,000,000 Türk Lirası, manevi tazminat olarak 1,500,000,000 Türk Lirası   (yaklaꢀık 28,000 ABD Doları) talep etmiꢀlerdir.   Belirtilmeyen bir tarihte, Đzmir Đꢀ Mahkemesi ceza yargılaması sonuçlanıncaya kadar   tazminat davasını ertelemeye karar vermiꢀtir.   Ceza yargılaması sonuçlanınca Đzmir Đꢀ Mahkemesi önündeki yargılama yeniden   baꢀlamıꢀtır. Mahkeme, yeni bilirkiꢀi raporlarının hazırlanmasını talep etmiꢀ ve tanıkların   ifadesini dinlemiꢀtir. 24 Mayıs 2001 tarihinde, mahkeme, 3 Temmuz 1995 tarihinden itibaren   iꢀleyecek yasal faizi ile birlikte baꢀvuranlara 600,000,000 TL manevi tazminat ödenmesine   karar vermiꢀtir. Mahkeme, ayrıca, baꢀvuranların maddi açıdan hiçbir ꢀekilde ölen oğullarına   bağlı olmadıklarını belirterek maddi tazminat taleplerini reddetmiꢀtir.   Temmuz 2001 tarihinde, Yargıtay, manevi tazminat miktarının, 3 Temmuz 19951   tarihinden itibaren iꢀleyecek yasal faizi ile birlikte, 1,000,000,000 TL’ye (yaklaꢀık 790 ABD   3 Temmuz 1995 tarihinde, 1,000,000,000 TL 22,660 ABD Doları’na eꢀdeğerdir.   Doları) çıkarılması gerektiğine karar vermiꢀtir. Yargıtay, Đzmir Đꢀ Mahkemesi’nin kararını   bozmak için herhangi bir gerekçe bulunmaması nedeniyle, baꢀvuranların temyiz taleplerinin   geri kalan kısmını reddetmiꢀtir. Söz konusu karar, 22 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlara   tebliğ edilmiꢀtir. Aynı gün, davalı taraf baꢀvuranlara 2,677,533,000 TL (yaklaꢀık 1,850 ABD   Doları) ödemiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, ilk olarak, yerel mahkemelerin maddi tazminat taleplerini reddederek   delilleri değerlendirmedikleri ve iç hukuku doğru yorumlamadıkları konusunda ꢀikayetçi   olmuꢀlar ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, ayrıca,   aynı hüküm uyarınca, tazminat davası süresinin makul süre ꢀartına uymadığını iddia   etmiꢀlerdir.   A. Hükümet’in ön itirazı   Hükümet, baꢀvurunun altı aylık sürenin dıꢀında yapıldığını iddia etmiꢀtir. Hükümet,   bu bakımdan, yerel mahkemelerce nihai kararın 5 Temmuz 2001 tarihinde verildiğini, ancak   baꢀvurunun 1 ꢁubat 2002 tarihinde yapıldığını ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, Yargıtay’ın nihai kararının 22 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlara tebliğ   edildiğini, dolayısıyla AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği ꢀekilde altı ay içerisinde   AĐHM’ye baꢀvuruda bulunulduğunu gözlemlemektedir.   B. Yargılamanın adilliği   Baꢀvuranlar, yerel mahkemelerin maddi tazminat taleplerini reddederek yanlıꢀ karar   verdikleri konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.   AĐHM, görevinin, yerel mahkeme kararları için bir temyiz mahkemesi olarak veya   kimi zaman söylendiği gibi, bir dördüncü derece mahkemesi olarak hareket etmek olmadığını   hatırlatır. Đçtihadına göre, tanıkların güvenilirliğini ve davaya iliꢀkin hususlarla kanıtlar   arasındaki bağlantıyı en iyi yerel mahkemeler değerlendirebilir (Vidal/Belçika, 22 Nisan   1992, Edwards/Birleꢀik Krallık, 16 Aralık 1992).   AĐHM, söz konusu davada, yerel mahkeme kararlarının iç hukuka ve davanın özel   koꢀullarına dayanılarak verildiğini gözlemlemektedir. AĐHM, yerel mahkemelerin gerçekleri   saptarken veya iç hukuku yorumlarken keyfi veya makul olmayan bir ꢀekilde hareket ettikleri   sonucuna varmak için herhangi bir gerekçe görmemektedir. Bu nedenle, AĐHS’nin 6/1   maddesinin ihlali söz konusu değildir.   AĐHM, yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği   sonucuna varmıꢀtır.   C. Yargılamanın süresi   Baꢀvuranlar, tazminat davasının makul bir süre içerisinde tamamlanmadığı konusunda   ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Baꢀvuranlar, ayrıca, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle, yerel   mahkeme tarafından ödenmesine hükmedilen tazminatın 1995-2001 yılları arasında enflasyon   nedeniyle oluꢀan değer kaybını kapsamadığını iddia etmiꢀlerdir.   Hükümet, iddialara itiraz etmiꢀtir.   AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM, esasa iliꢀkin olarak, söz konusu yargılamanın 20 Kasım 1995 tarihinde   baꢀlayıp 5 Temmuz 2001 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, yargılama iki   aꢀamalı olarak beꢀ yıl yedi ay sürmüꢀtür.   AĐHM, yargılama süresinin uzun olup olmadığı konusunun dava koꢀulları ıꢀığında ve   davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuran ile ilgili makamların tutumu ve baꢀvuran için neyin tehlikede   olduğu gibi ölçütler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Frydlender /   Fransa, no. 30979/96).   AĐHM, söz konusu davadakine benzer sorunlar içeren birçok davada sıklıkla   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (Frydlender, yukarıda kaydedilen).   AĐHM, dava koꢀullarına dönerek, baꢀvuranların oğullarının iꢀvereni aleyhine açılan   ceza davası sonuçlanıncaya kadar Đzmir Đꢀ Mahkemesi’nin tazminat davasını ertelediğini   gözlemlemektedir. Ancak, Türk mevzuatına göre, ceza mahkemelerinin kararları hukuk   mahkemeleri açısından bağlayıcı değildir. Dava dosyasına göre, Đzmir Đꢀ Mahkemesi, ceza   davasının sona ermesinin ardından 2001 yılında konuya iliꢀkin bir bilirkiꢀi raporunun   hazırlanmasına hükmetmiꢀ ve Mart 2001’de hazırlanan söz konusu rapora dayanarak karara   varmıꢀtır. Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulunduran AĐHM, yerel mahkemenin   tazminat davasını beꢀ yıl erteleyerek, makul bir süre içerisinde davalara iliꢀkin karar verme   yükümlülüğünü yerine getirmediğine karar vermiꢀtir.   Yukarıdaki unsurları göz önünde bulunduran AĐHM, söz konusu davada yargılamanın   çok uzun sürdüğü ve makul süre ꢀartının yerine getirilmediği sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle,   AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 1 NO.LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle maddi zarara uğradıkları   konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlar ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1.   maddesine dayandırmıꢀlardır. Baꢀvuranlara göre, yerel mahkemelerce uygulanan faiz oranı   1995-2001 yılları arasında enflasyonun yol açtığı değer kaybını karꢀılamamıꢀtır.   Hükümet, ilk olarak, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca davalı taraf   aleyhinde ek dava açmamıꢀ olmaları nedeniyle baꢀvuranların bu ꢀikayete iliꢀkin iç hukuk   yollarını tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Hükümet, diğer yandan, baꢀvuranların olay   tarihinden itibaren iꢀleyen faizi ile birlikte tazminat aldıkları gerekçesiyle mağdur olarak   görülemeyeceklerini iddia etmiꢀtir.   AĐHM, bu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayetle yakından iliꢀkili olması nedeniyle   aynı ꢀekilde kabuledilebilir nitelikte olduğunu kaydeder.   Ancak, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle tespit edilen AĐHS’nin 6/1 maddesinin   ihlalini göz önünde bulunduran AĐHM, söz konusu davada, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün   1. maddesinin ihlal edilip edilmediği konusunun ayrıca incelenmesine gerek olmadığı   kanaatindedir. AĐHM, yargılamanın uzun sürmesinin bir baꢀvuranın mülkiyet hakkı   üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalinin bir sonucu   olarak görülebileceğini ve söz konusu hüküm bağlamında adil tatmine karar verirken göz   önünde bulundurulabileceğini hatırlatır (Varipati / Yunanistan, no. 38459/97; Michailidou ve   Diğerleri / Yunanistan, no. 21091/07; Mianowicz / Almanya (no. 2), no.71972/01).   Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesi   uyarınca yapmıꢀ oldukları ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına karar verir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Baꢀvuranlar, maddi tazminat olarak 10,000 Euro talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,   sırasıyla 15,000 Euro ve 25,000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuꢀlardır. Baꢀvuranlar,   ayrıca, avukatlık ücret sözleꢀmesine dayanarak, avukatlık ücretleri için 2,000 Euro, yargılama   masraf ve giderleri için 500 Euro talep etmiꢀlerdir.   Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, yerel mahkemeler önündeki yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin   6/1 maddesinin ihlal edildiği yönündeki tespitine atıfta bulunmuꢀtur. AĐHM, ayrıca,   yargılamanın sonunda yerel mahkemelerin, davanın açıldığı tarih ile karar tarihi arasında   geçen sürede enflasyon nedeniyle oluꢀan değer kaybını göz önünde bulundurmadan tazminat   miktarını belirlediğini kaydeder. Yerel mahkemelerin tazminat miktarına yasal faiz oranını   eklemiꢀ olmalarına rağmen, bu miktarın baꢀvuranların uğradığı maddi zararın tamamını   karꢀılamadığı açıktır. Bu bakımdan, AĐHM, Temmuz 1995’te 22,600 ABD Dolarına tekabül   eden 1,000,000,000 TL’lik miktarın Temmuz 2001’de 790 ABD Dolarına tekabül ettiğini ve   yargılama sonunda baꢀvuranlara Temmuz 1995’ten beri iꢀleyen faizi ile birlikte 1,850 ABD   Doları ödendiğini gözlemlemektedir. Bu nedenle, AĐHM, söz konusu davada yargılamanın   uzun sürmesi sonucu baꢀvuranların sıkıntı çektiklerine ve maddi zarara uğradıklarına karar   verir. Yukarıda anlatılanları göz önünde bulunduran AĐHM, hakkaniyete uygun olarak,   baꢀvuranlara maddi ve manevi tazminat olarak ortaklaꢀa 15,000 Euro ödenmesine karar verir.   AĐHM, yargılama masraf ve giderleri için, ilgili içtihadını göz önünde bulundurarak,   Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 850 Euro’luk miktar düꢀülmek üzere   baꢀvuranlara 1,000 Euro ödenmesine karar verir.   AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikayetin kabulediledilemez, baꢀvurunun geri kalan   kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. Baꢀvuranların AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesine iliꢀkin ꢀikayetlerinin   ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;   4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet   tarafından baꢀvuranlara, maddi ve manevi tazminat olarak ortaklaꢀa 15,000 Euro (on   beꢀ bin Euro), yargılama masraf ve giderleri için adli yardım olarak verilen 850 Euro   düꢀülmek üzere ortaklaꢀa 1,000 Euro (bin Euro) ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin   yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal   kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6