18387/02

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ABĐ VE DĐĞERLERĐ -TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 18387/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi   ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (18387/02) no’lu davanın nedeni isimleri ekte   yer alan 31 T.C. vatandaꢀının (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 4 Ocak   tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin   (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu   avukatlarından M.S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Beytüꢀꢀebap Jandarma Đlçe Komutanlığı’nın yapılan bir ihbarı değerlendirerek yasadıꢀı terör   örgütü PKK’ya yönelik düzenlemiꢀ olduğu soruꢀturma kapsamında baꢀvuranlar 9 Temmuz ve   Temmuz 2001 tarihleri arasında yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuranlar bu örgüt   adına terörist saldırılarda bulunduklarını belirtir yakalama tutanaklarına imza atmıꢀlardır.   Kayıtlara göre Ali Abo 31 Mayıs-1 Haziran tarihleri arasında bir gün, Đsa Abi (Cangir’in   oğlu), Cafer Aslan ve Kerim Acar 9-19 Temmuz 2001 tarihleri arasında on gün; ꢁemsettin   Abi 12-20 Temmuz 2001 tarihleri arasında sekiz gün; Fahri Ceylan ve Yakup Ceylan 12-   Temmuz 2001 tarihleri arasında dokuz gün; Kahraman Abo, Nazmi Abi, Mirza Aꢀan, Naif   Aꢀan, Yakup Aꢀan, Sadun Yeꢀil, ꢁehmus Abi, Bahattin Aslan, Hakkı Aꢀan, Turhan Aslan 12-   Temmuz 2001 tarihleri arasında on gün; Đsa Abi (Kardaꢀ’ın oğlu), Hekim Aslan, Orhan   Abi, Keser Acar, 13-23 Temmuz 2001 tarihleri arasında on gün; Yasin Abi, Ahmet Abi,   Hamit Acar, Zeydin Aꢀan, Faki Aꢀkan, Nazmi Aslan ve Cemil Abi 14-24 Temmuz 2001   tarihleri arasında on gün; Kemal Acar, Ekrem Aꢀkan ve Nezir Abo 15-25 Temmuz 2001   tarihleri arasında on gün süreyle gözaltında kalmıꢀtır.   Gözaltı bitiminde baꢀvuranlar adli bir hekim tarafından sağlık kontrolünden geçirilmiꢀtir.   Hazırlanan sağlık raporlarında baꢀvuranların vücutlarında herhangi bir kötü muamele izine   rastlanmamıꢀtır. Sözü edilen sağlık raporlarında adı geçenlerin sağlık durumlarının yanı sıra   daha önceki cerrahi müdahale izleri de dikkate alınmıꢀtır. Raporlara göre hiçbir baꢀvuran kötü   muameleye maruz kaldığını dile getirmemiꢀtir. Baꢀvuranlar adli tıp kontrolünün ardından   Cumhuriyet Savcısı ve Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) hakimi karꢀısına   çıkarılmıꢀtır. DGM hakimi baꢀvuranları PKK üyesi olmak ve bu örgüte yardım ve yataklık   etmek suçları ile itham etmiꢀ ve adı geçenlerin tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.   Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlar gözaltı sonrasında kendilerini muayene eden doktorun   herhangi bir kötü muamele izini dile getirmediği gerekçesiyle Siirt Cumhuriyet Savcılığı’na   giderek görevli jandarmalar hakkında ꢀikâyette bulunmuꢀlardır. Beytüꢀꢀebap Cumhuriyet   Savcılığı bir soruꢀturma açmıꢀ ve baꢀvuranların Siirt Devlet Hastanesi’nde sağlık   taramasından geçirilmesini talep etmiꢀtir. 24 Ağustos 2001 tarihinde hazırlanan raporlarda   herhangi bir kötü muamele izine rastlanmadığı kaydedilmiꢀtir.   Kasım 2001 ve 27 Aralık 2001 tarihlerinde adli tıp doktoru ve görevli hemꢀire savcı   tarafından dinlenmiꢀtir. Adli tıp doktoru sağlık muayenelerinin ayrıntılı olarak   gerçekleꢀtirildiğini, hatta bazı baꢀvuranların itirazına rağmen muayenelerin giysilerin   çıkarılarak yapıldığını ifade etmiꢀtir. Hemꢀire de polislerin gözetiminde yapılmayan sağlık   kontrolleri sırasında orada olduğunu belirtmiꢀtir.   Mart 2002 tarihinde Adalet Bakanlığı CMUK’un 154/4 maddesinin uygulanmasına   istinaden sorumlu kiꢀilere yönelik adli soruꢀturma yetkisinin verilmesini reddetmiꢀtir.   Savcılık 13 Haziran 2003 tarihinde men-i muhakeme kararı vermiꢀtir. 20 ꢁubat 2004 tarihinde   Siirt Ağır Ceza Mahkemesi, Adalet Bakanlığı’nın soruꢀturma yetkisinin verilmesine yer   olmadığı kararı üzerine baꢀvuranların yapmıꢀ olduğu itirazı reddetmiꢀtir.   HUKUK   AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuranlar jandarma karakollarında   gözaltında bulundukları esnada kötü muamelelere maruz kaldıklarını ve kötü muamele   iddialarını dile getirebilecekleri etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığını ileri sürmektedir.   Baꢀvuranlar kanunsuz olarak yakalandıklarından, gözaltı süresinin uzunluğundan ve   haklarında yapılan ithamlardan haberdar olamadıklarından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuranlar   son olarak AĐHS’nin 5/1, 2 ve 3. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.   Hükümet baꢀvuranların ꢀikayetlerinin her türlü temelden yoksun olduğunu savunmakta ve bu   ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun olarak nitelendirilmesi gerektiğini ifade etmektedir.   Kötü muamele iddialarına gelince, AĐHM bu ꢀikayetleri AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde   inceleyecektir. AĐHM baꢀvuranların gözaltı süresinin bitiminde, savcılığa suç duyurusunda   bulunduktan sonra Siirt Devlet Hastanesi’nde sağlık kontrollerinden geçtiklerini, ilgili   raporlarda herhangi bir kötü muamele izine rastlanılmadığını hatırlatır. Üstelik gözaltı   süresinin sonunda yapılan muayenelerle ilgili olarak adli tıp hekiminin ifadesine karꢀılık   hiçbir baꢀvuran kötü muamele ꢀikayetini dile getirmemiꢀ, adli tıp hekiminin vermiꢀ olduğu   ifade sağlık kontrolleri sırasında orada bulunan hemꢀire tarafından teyit edilmiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olduğunu ileri sürdüğü iddialarını   destekleyici asgari düzeyde herhangi bir delil baꢀlangıcını veya unsurunu sunmadığını   saptamaktadır (Bkz. diğerleri arasında Avcı-Türkiye no: 52900/99, 30 Kasım 2004,   Kılıçgedik-Türkiye no: 55982/00, 1 Haziran 2004 ve Jeong-Çek Cumhuriyeti no: 34140/03,   ꢁubat 2007). AĐHM bu doğrultuda baꢀvuranların AĐHM önünde jandarma görevlileri   hakkında öne sürdükleri iddialarını destekleyici hiçbir delil unsurunu sunmadıkları kanısına   varmaktadır.   Yukarıda dile getirilenler ıꢀığında, AĐHM savunulabilir bir ꢀikayetin yokluğunda 3.   maddesinin iç hukuktaki yetkililere AĐHS’nin 3. maddenin ihlal edildiği yönündeki iddiaları   soruꢀturma yükümlülüğünü getirmediğine itibar etmektedir (Bkz. kaplan-Türkiye, no:   24932/94 19 Eylül 2000, Iꢀık-Türkiye no: 35064/97 2 Eylül 2003, D.E.-Bulgaristan kararı no:   44625/98, 1 Temmuz 2004, Yiğit-Türkiye no: 4218/02, 4260/02, 4262/02, 4271/02, 5 Aralık   ve Assenov vd.-Bulgaristan kararı 28 Ekim 1998). Baꢀvuranların 3. maddeye iliꢀkin   ꢀikayetleri yeterince gerekçelendirilmemiꢀtir. Dayanaktan yoksun bulunan baꢀvurunun bu   bölümünün AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca reddedilmesi gerekir.   Baꢀvuranların AĐHS’nin 5/1, 2 ve 3. maddesine atıfla kanunsuz yakalandıklarına, gözaltına   alınma gerekçelerinden haberdar olmadıklarına ve gözaltı süresinin uzunluğuna dair   ꢀikayetleri ile ilgili olarak AĐHM öncelikle, bu ꢀikayetlerin gözaltı süresinin 1 Haziran 2001   tarihinde sona ermesi ve AĐHM’ye baꢀvurunun 4 Ocak 2002 tarihinde yapılması ölçüsünde   baꢀvuran Ali Abo bakımından gecikmeli olarak yapıldığı saptamasında bulunmaktadır. Bu   nedenle AĐHS’’nin 35/1 ve 4. maddesine uygun olarak mezkur ꢀikayetlerin Ali Abo açısından   reddedilmesi gerekir. AĐHM geri kalan baꢀvuranların tümünün yasadıꢀı örgüt PKK ile olan   bağlantıları ve bu örgüt adına terörist eylemler gerçekleꢀtirdiklerini belirtir yakalama   tutanaklarına imza attıklarını gözlemlemektedir. Hürriyetten yoksun bırakma iꢀlemi   nihayetinde duyulan ꢀüphelerin teyit edilmesi veya ortadan kaldırılması amacını taꢀımaktadır   (Bkz. mutatis mutandis, Kerr-Birleꢀik Krallık kararı, 7 Aralık 1999 ve Dikme-Türkiye kararı,   no: 20869/92). AĐHS’nin 5/1 ve 2. maddesi hakkında yapılan bu ꢀikayetler dayanaktan   yoksun bulunmaktadır ve AĐHS’nin 35/3. ve 4. maddelerine uygun olarak reddedilmelidir.   Gözaltı süresinin uzunluğuna iliꢀkin AĐHS’nin 5/3 maddesi hakkındaki ꢀikayet ile ilgili olarak   AĐHM, kalan baꢀvuranların sekiz ila on gün süreyle gözaltında kaldıklarını gözlemlemektedir.   AĐHM baꢀvuranların gözaltı sürelerinin uzunlukları dikkate alındığında herhangi bir   kabuledilemezlik gerekçesi yer almadığını hatırlatır. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir   niteliktedir. AĐHM daha önceki kararlarda adli denetim olmaksızın dört gün altı saat süren   gözaltı süresinin toplum genelini terörizme karꢀı koruma amacı olsa dahi AĐHS’nin 5/3   maddesi bağlamındaki zaman kısıtlamalarının dıꢀına çıktığı sonucuna vardığını   hatırlatmaktadır (Bkz. Brogan vd.-Birleꢀik Krallık ve Sar vd.-Türkiye kararı, no: 74347/01, 5   Aralık 2006). Dolayısıyla, baꢀvuranların bahsekonu gözaltı süresinin uzunluğu nedeniyle   AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması kalmaktadır. Baꢀvuranların her biri maruz   kaldıkları manevi zarar için 135.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca temsil ve   altmıꢀ saatlik savunma gideri de dahil olmak üzere yargılama masrafları için 10.320 Euro   talep etmekte, herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmamaktadır. Hükümet bu meblağlara karꢀı   çıkmaktadır.   Mevcut davanın koꢀulları göz önüne alındığında AĐHM manevi tazminat olarak baꢀvuranlar   Đsa Abi (Cangir’in oğlu), Cafer Aslan, Kerim Acar, Kahraman Abo, Nazmi Abi, Mirza Aꢀan,   Naif Aꢀan, Yakup Aꢀan, Sadun Yeꢀil, ꢁehmus Abi, Bahattin Aslan, Hakkı Aꢀan, Turhan   Aslan, Đsa Abi (Kardaꢀ’ın oğlu), Hekim Aslan, Orhan Abi, Keser Acar, Yasin Abi, Ahmet   Abi, Hamit Acar, Zeydin Aꢀan, Faki Aꢀkan, Nazmi Aslan, Cemil Abi, Kemal Acar, Ekrem   Aꢀkan ve Nezir Abo’ya 3.000 Euro; Fahri Ceylan ve Yakup Ceylan’a 2 500 Euro; ve ayrıca   ꢁemsettin Abi’ye 2 000 Euro ödenmesini karalaꢀtırmaktadır.   AĐHM, yargılama giderlerine dair kanıtlayıcı bir belgenin yokluğunda bu talebi   reddetmektedir (Bkz. Nacaryan ve Deryan-Türkiye kararı (adil tatmin) no: 19558/02 ve   27904/02, 23, 24 ꢁubat 2009).   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 3., 5/1 ve 2. maddesi hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilemez; 5/3 maddesi   hakkındaki ꢀikayetin baꢀvuran Ali Abo açısından kabuledilemez, kalan diğer baꢀvuranlar   açısından kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin baꢀvuranlar Đsa Abi (Cangir’in oğlu), Cafer Aslan, Kerim Acar,   Kahraman Abo, Nazmi Abi, Mirza Aꢀan, Naif Aꢀan, Yakup Aꢀan, Sadun Yeꢀil, ꢁehmus Abi,   Bahattin Aslan, Hakkı Aꢀan, Turhan Aslan, Đsa Abi (Kardaꢀ’ın oğlu), Hekim Aslan, Orhan   Abi, Keser Acar, Yasin Abi, Ahmet Abi, Hamit Acar, Zeydin Aꢀan, Faki Aꢀkan,   Nazmi Aslan, Cemil Abi, Kemal Acar, Ekrem Aꢀkan, Nezir Abo, ꢁemsettin Abi, Fahri   Ceylan ve Yakup Ceylan açısından ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından;   i. baꢀvuranlar Đsa Abi (Cangir’in oğlu), Cafer Aslan, Kerim Acar, Kahraman Abo, Nazmi Abi,   Mirza Aꢀan, Naif Aꢀan, Yakup Aꢀan, Sadun Yeꢀil, ꢁehmus Abi, Bahattin Aslan, Hakkı Aꢀan,   Turhan Aslan, Đsa Abi (Kardaꢀ’ın oğlu), Hekim Aslan, Orhan Abi, Keser Acar, Yasin Abi,   Ahmet Abi, Hamit Acar, Zeydin Aꢀan, Faki Aꢀkan, Nazmi Aslan, Cemil Abi, Kemal Acar,   Ekrem Aꢀkan ve Nezir Abo’nun her birine 3.000 (üç bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;   ii. baꢀvuranlar Fahri Ceylan ve Yakup Ceylan’ın her birine 2.500 (iki bin beꢀ yüz) Euro   manevi tazminat ödenmesine;   iii. baꢀvuran ꢁemsettin Abi’ye 2.000 (iki bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   EK   1. Cemil Abi, 1959 doğumlu, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   2. Cafer Aslan, 1978 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   3. Turan Aslan, 1971 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   4. Karaman Abo, 1964 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   5. Hekim Aslan, 1977 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   6. Bahattin Aslan, 1974 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   7. Nezir Abo, 1952 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   8. Zeydin Aꢀan, 1972 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   9. Mirza Aꢀan, 1963 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   10. Hakkı Aꢀan, 1976 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   11. Yakup Aꢀan, 1954 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   12. Naif Aꢀan, 1939 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   13. Orhan Abi, 1978 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   14. Đsa Abi, (Cangir’in oğlu) 1971 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   15. Ekrem Aꢀkan, 1978 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   16. ꢁemsettin Abi, 1978 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   17. Yakup Ceylan, 1946 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   18. Nazmi Abi, 1965 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   19. ꢁehmus Abi, 1975 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   20. Đsa Abi, (Kardaꢀ’ın oğlu) 1964 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   21. Ahmet Abi, 1955 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   22. Keser Acar, 1954 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   23. Yasin Abi, 1979 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   24. Hamit Acar, 1978 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   25. Kerim Acar, 1964 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   26. Sadun Yeꢀil, 1978 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   27. Fahri Ceylan, 1967 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   28. Kemal Acar, 1975 doğumlu, Hakkari’de ikamet etmektedir.   29. Nazmi Aslan, 1964 doğumlu, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   30. Faki Aꢀkan, 1978 doğumlu, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   31. Ali Abo, 1949 doğumlu, Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   6