18532/05

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   FATMA TUNÇ – TÜRKĐYE (no. 2)   (B a ꢀvuru no. 18532/05)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 18532/05 no’lu davanın nedeni, Fatma Tunç   (“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Nisan 2005   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa   Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Đstanbul Barosu avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Kocaeli’de ikamet etmektedir.   Baꢀvuran 10 Ekim 2001 tarihinde yasadıꢀı örgüt üyesi olduğu ꢀüphesiyle Đstanbul’da   yakalanmıꢀtır. 14 Ekim 2001 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın müsaadesiyle avukatı ile kısa   süreliğine (5 dakika) görüꢀebilmiꢀtir.   Polis, 14 Ekim 2001 tarihinde, avukatı bulunmaksızın baꢀvuranın ifadesini almıꢀtır.   Baꢀvuran, verdiği ifadede, hakkındaki suçlamaları kabul etmiꢀ, yasadıꢀı örgütle olan   bağlantılarına iliꢀkin ayrıntılı bilgi vermiꢀtir. Daha sonra, baꢀvuran 16 Ekim 2001 tarihinde,   önce Cumhuriyet Savcısı’nın, ardından Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi sorgu hakiminin   huzuruna çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı huzurunda yasadıꢀı örgüt üyesi   olduğunu kabul etmiꢀtir. Sorgu hakimi tarafından sorgulanması sırasında ise hakkındaki   suçlamaları reddetmiꢀtir. Sorgu hakimi baꢀvuranın sorgulanmasının ardından tutuklu olarak   yargılanmasına karar vermiꢀtir.   Cumhuriyet Savcısı 23 Kasım 2001 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne,   baꢀvuranı Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesiyle Terörle Mücadele Kanunu’nun 5.   maddesi uyarınca yasadıꢀı silahlı örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur.   Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 4 Mart 2004 tarihinde, baꢀvuranın polise verdiği   ifadeyle diğer delillere dayanarak baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı ay hapis cezasına   çarptırmıꢀtır. Yargıtay 11 Kasım 2004 tarihinde baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir.   Baꢀvuran 7 Ekim 2005 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran AĐHS’nin 6/3 (a), (b) ve (c) maddesi uyarınca, gözaltındayken avukat yardımı   alamadığından, avukatı yanında olmaksızın alınan ifadesinin de davayı gören mahkeme   tarafından mahkumiyetine karar verilirken kullanıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35/1 maddesinin öngördüğü altı aylık süre koꢀuluna   uymadığını savunmuꢀtur. Hükümet’e göre, baꢀvuranın, AĐHM’ye baꢀvurusunu, Đstanbul   Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde 10 Aralık 2001 tarihinde görülen ilk duruꢀmanın ardından   altı ay içinde yapması gerekirdi. Esasa iliꢀkin olarak, Hükümet, baꢀvuranın, gözaltındayken   Ekim 2001 tarihinde avukatıyla görüꢀmüꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.   AĐHM, bir davanın adil olup olmadığının belirlenmesinde, davanın bütününün göz önünde   bulundurulması gerektiğini anımsatır (John Murray - Đngiltere). Mevcut davada baꢀvuran   AĐHM’ye baꢀvurusunu, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği gibi, Yargıtay’ın 11 Kasım   tarihinde kesinleꢀen kararının peꢀinden altı ay içinde yapmıꢀtır. Sonuç olarak   Hükümet’in itirazı kabul edilmemiꢀtir.   AĐHM baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeder. Ayrıca AĐHM, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM, tarafların sundukları belgelerde, baꢀvuranın avukatıyla 14 Ekim 2001 tarihinde,   16.40-16.45 arasında beꢀ dakika görüꢀtüğünü gözlemlemiꢀtir. AĐHM bu bağlamda Salduz   kararında ([BD], 36391/02), ceza davasının hazırlığında, soruꢀturma aꢀamasının önemini   vurguladığını anımsatır. Zira bu aꢀama esnasında toplanan deliller suçun davada ele alınacağı   çerçeveyi belirler. AĐHS’nin 6/1 maddesi, adil yargılanma hakkının yeterince “uygulanabilir   ve etkili” olabilmesi için, belirli davaların özel koꢀullarında bu hakkın kısıtlanmasını   gerektirecek zaruri sebepler olmadığı sürece, kural olarak, ꢀüphelinin, polisin ilk   sorgulamasından itibaren avukata eriꢀebilmesini gerektirir. Yukarıda belirtilenler ile 3842   Sayılı Kanun’un 31. maddesi doğrultusunda, avukata eriꢀimle ilgili olarak uygulanan   kısıtlamanın sistematik olduğu ve devlet güvenlik mahkemelerinin yetkisine giren suçlarla   bağlantılı olarak gözaltında bulunan herkese uygulandığı göz önünde bulundurulduğunda,   AĐHM, baꢀvuranın gözaltındayken avukatıyla görüꢀmesine karꢀın, bu görüꢀmenin AĐHS   standartlarına göre yeterli olmadığı sonucuna varmıꢀtır.   AĐHM ayrıca, Salduz davasında gözaltında hukuki yardım alınamamasına iliꢀkin meseleyi   incelediğini, AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğini   gözlemler. AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, Salduz kararında tespit ettiği bulguların dıꢀına   çıkılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.   Bu nedenle bu davada AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesi ihlal   edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ   Baꢀvuran ayrıca 6. madde uyarınca, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından   yargılanmadığını iddia etmiꢀtir. AĐHS’nin 13. ve 14. maddeleri uyarınca, ꢀikayetleri   doğrultusunda etkili baꢀvuru yolu bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.   AĐHM dava dosyasında baꢀvuranın iddialarını destekleyecek veya bu hükümlerin ihlalini   teꢀkil edecek hiçbir unsur görememektedir. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin   35/3 ve 4. maddeleri çerçevesinde dayanaktan yoksun olduğu için reddedilmesi gerekir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Baꢀvuran 5,000 Euro maddi tazminat, 15,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.   Baꢀvuran ayrıca, yargılama masrafları için 2,000 Euro, avukatlık masrafları için 5,000 Euro   talep etmiꢀ, taleplerini desteklemek için vekalet sözleꢀmesini sunmuꢀtur.   AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı   görememektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Manevi tazminatla ilgili olarak, hakkaniyete   uygun surette baꢀvurana 1,500 Euro ödenmesine hükmeder.   AĐHM ayrıca en uygun tazmin biçiminin, baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1   maddesinin koꢀullarıyla uyumlu olarak yeniden yargılanması olacağı kanısındadır (bkz.   Salduz). AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği   kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM,   sahip olduğu belgeler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, bu baꢀlık altında 1,000 Euro   tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.   AĐHM ayrıca gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvurana hukuki yardım sağlanmamasına iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir olduğuna,   baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;   2. Baꢀvurana gözaltında hukuki yardım sağlanamaması nedeniyle, AĐHS’nin 6/1 maddesiyle   bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın   kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, uygulanabilecek her tür vergiyle beraber,   ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na çevirerek izleyen meblağları   ödemesine,   (i) Uygulanabilecek her türlü vergi ile beraber 1,500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) manevi   tazminat,   (ii) Baꢀvurana uygulanabilecek her türlü vergi ile beraber mahkeme masrafları için   1,000 Euro (bin Euro),   (b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan   eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   5. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine,   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca   Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Françoise Elens-Passos   Zabıt Katibi Yardımcısı   Françoise Tulkens   Baꢀkan   3