18748/91

MANOUSSAKIS DHE TË TJERË kundër GREQISË   Në një vendim të dhënë më 26 shtator 1996 në lidhje me çështjen Manoussakis dhe të   tjerë kundër Greqisë, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut mbajti qëndrimin se   dënimi i dëshmimtarëve të Jehovahut për hapjen dhe shërbimin të një shtëpie lutjesh   pa autorizimin e Ministrit të Edukimit Kombëtar dhe të Kulteve dhe mosdhënia e   autorizimit nga ana e këtij të fundit përbën shkelje të lirisë së tyre të besimit dhe të   ushtrimit të kultit, pra të nenit 9 të Konventës.   I. RRETHANAT E ÇËSHTJES   A. Faktet kryesore   1. Banues në Kretë, Z. Titos Manoussakis, Z. Constantinos Makridakis, Z.   Kyriakos Baxevanis dhe Z. Vassilios Hadjakis janë dëshmitarë të Jahovah-ut. Më   mars 1983, Z. Manoussakis merr me qera një sallë në Heraklion, me anë të një   kontrate jo-noteriale të firmosur nga palët private, e cila vendos se salla do të   përdoret për të gjitha llojet e mbledhjeve, martesave, etj.., të krishterëve dëshmitarë të   Jehovah-ut. Më 28 qershor 1983, kërkuesit i kërkojnë ministrit të edukimit kombëtar   dhe të kulteve autorizimin për të përdorur këtë sallë si shtëpi lutjesh. Më 10 dhjetor   1984, ministria i informon se administrata po analizon kërkesën e tyre. Në këtë ditë   proçedura nuk kishte akoma mbaruar.   2. Më 3 mars 1986 prokurori i Heraklionit fillon ndjekjet penale kundër   kërkuesve mbi bazën e Nenit 1 të ligjit n° 1363/1939, i ndryshuar nga Ligji nr.   1672/1939, për shkak të hapjes të një shtëpie lutjesh me qëllim për tu mbledhur dhe   për të festuar ceremoni fetare të besimtarëve të rrëfimit të dëshmitarëve jehovah-ut   (emri i Zotit të Biblës), pa autorizimin e autoriteteve fetare të njohura dhe të ministrit   të edukimit kombëtar dhe të kulteve. Më 6 tetor 1987, gjykata penale e shkallës së   parë i liron kërkuesit, duke vlerësuar se «mbledhja e besimtarëve të çfarëdo lloj   doktrine, në mungesë të akteve të përhapjes së besimit (proselitizmit), është e lirë edhe   në qoftë se ajo nuk është e autorizuar». Më 8 tetor 1987, prokurori i Heraklionit i   kundërvihet këtij vendimi përpara të njëjtës gjykatë e mbledhur në appel, dhe fiton më   shkurt 1990 dënimin e secilit prej fajtorëve me tre muaj burgim i kthyeshëm me   dhrahmi për ditë burgu dhe 20 000 dhrahmi gjobë. Të dënuarit paraqesin   çështjen përpara Gjykatës së Kasacionit dhe mbrojnë faktin se Neni 1 i ligjit në fjalë   dhe detyrimi për të kërkuar një autorizim për të hapur një shtëpi lutjesh (dekreti   mbretëror i 20 majit dhe 2 qershorit 1939) bien në kundërshtim me Nenin 13 të   Kushtetutës dhe Nenin 9 të konventës, të cilët garantojnë të drejtën për lirinë e fesë   dhe të kultit. Gjykata e Kasacionit hedh poshtë kërkesën e tyre më më 19 mars 1991.   B. Procedurat përpara Komisionit Europian të të Drejtave të Njeriut   3. Në kërkesën e tyre të 7 gushtit 1991 drejtuar Komisionit, të interesuarit   bazohen mbi Nenet 3, 5, 6, të ndërthurur me Nenin 8, 9, 10, 11 dhe 14 të Konventës   dhe 1 të protokollin nr. 1.   4. Më 10 tetor 1994, Komisioni mbështet padinë përsa i përket ankesës së bazuar   mbi Nenin 9. Në raportin e 25 majit 1995, ajo vendos se Neni 9 është shkelur. (me   unanimitet).   II. PËRMBLEDHJE E VENDIMIT TË 26 SHTATORIT 1996   (dhomë) (përmbledhje 1996-IV)   A. Në lidhje me pretendimet paraprake   5. Qeveria mbështet në rradhë të parë faktin se kërkuesit nuk i kishin shfrytëzuar   të gjitha rrugët e brendshme të rekursit, duke u ankuar dy herë rrjesht përpara Këshillit   të Shtetit për refuzimin e heshtur nga ana e ministrit të edukimit kombëtar dhe të   kulteve për autorizimin e kërkuar. Por heshtja e ministrit në krye të tre muajve është e   barabartë me një refuzim të heshtur, i cili mund të kundërshtohet përpara Këshillit të   Shtetit për tejkalim kompetencash.   Në rekursin e tyre në Kasacion, kërkuesit mbështeteshin kryesisht mbi   papajtueshmërinë e Nenit 1 të Ligjit nr. 1363/1938, i cili kishte shërbyer si bazë për   dënimin e tyre, së bashku me Nenet 9 të Konventës dhe 13 të Kushtetutës. Gjykata e   Kasacionit hodhi poshtë këtë ankesë duke gjykuar se Gjykata Penale e Heraklionit e   mbledhur në appel kishte interpretuar dhe zbatuar në mënyrë korrekte dispozitat e   lartëpërmendura. Kërkuesit kanë shfrytëzuar rrugët e brendshme të rekursit lidhur me   dënimin e tyre.   6. Përsa i përket kërkesave të autorizimit, Ministri i Edukimit Kombëtar dhe të   kulteve iu është përgjigjur pesë herë me shkrim se ai po hetonte çështjen. Asnjëherë   nuk ka patur as vendim të heshtur që vendoste një afat rekursi, as vendim të qartë nga   ana e administratës dhe kërkuesit kanë qënë në pritje që prej 18 tetorit 1983. Por një   dyshim në lidhje me datën e fillimit të afateve të parashikuara mund të ekzistontenë   mendjen e kërkuesve : pas kërkesës së dytë të autorizimit të interesuarve,më 18 tetor   1983, Ministri i Edukimit Kombëtar dhe i kulteve iu përgjigj të interesuarve më 25   nëntor 1983, pra përpara skadimit të tre muajve që ndoqën bërjen e kërkesës ; pra nuk   ka heshtje të administratës të barabartë me një refuzim të heshtur të autorizimit të   kërkuar.   Gjykata hedh poshtë këtë pretendim. (me unanimitet).   B. Në lidhje me themelin   7. Në lidhje me themelin e çështjes, Gjykata konstaton se dënimi i të interesuarve   i vendosur prej gjykatës penale të Heraklionit e thirrur në apel për faktin se të   interesuarit kanë përdorur sallën e marrë me qera pa autorizimin e parashikuar nga   Ligji nr. 1363/1938, paraqet një ndërhyrje në ushtrimin e të drejtës së tyre për «lirinë e   ushtrimit të fesë së tyre me anë të kultit dhe riteve».   8. Në lidhje me justifikimin e ndërhyrjes, Gjykata vë re se kërkuesit ankohen më   pak për trajtimin, pengimin që iu bëhet kur ata dëshirojnë të hapin një kishë apo një   vend kulti; pra ata sulmojnë në thelb dispozitat e legjislacionit të brendshëm.   Megjithatë, Gjykata nuk e mendon të nevojshme të kërkojë në qoftë se ndërhyrja ishte   «e parashikuar nga ligji» apo jo, sepse sido që të ndodhë, ndërhyrja në fjalë është në   kundërshtim me Nenin 9 përsa i përket pikëpamjeve të tjera.   Shtetet kanë pushtetin e kontrollit në qoftë se një shoqatë duke patur qëllime   fetare, kryen aktivitete që dëmtojnë qytetarët. Megjithatë rrëfimi i dëshmitarëve të   jehovah-ut, i përmbush sipas ligjit grek kushtet e një kishe « të njohur ». Por duke   pasur parasysh rrethanat e çështjes, Gjykata konsideron se dënimi i tyre ndiqte një   qëllim legjitim në përputhje me Nenin 9 § 2 të Konventës : mbrojtja e rregullit.   10. A ishte kjo masë e nevojshme në një shoqëri demokratike? Legjislacioni grek   lejon një ndërhyrje të thellë të autoriteteve politike, administrative dhe fetare në   ushtrimin e lirisë fetare. Kushteve të shumta të parashikuara nga ligji, që disa prej tyre   i japin policisë, kryetarit të bashkisë, dhe të komunës një pushtet të madh vlerësimi, iu   shtohet mundësia e dhënë Ministrit të Edukimit Kombëtar dhe të kulteve për të shtyrë   deri në pafundësi përgjigjen e tij ose për të refuzuar autorizimin pa shpjegime apo   arsye të vlefshme.   11. E drejta për lirinë e fesë ashtu sikurse e koncepton Konventa përjashton çdo   vlerësim nga ana e Shtetit të legjitimitetit të besimeve fetare ose të mënyrave të   shprehjes së tyre? Duke u bazuar mbi këtë, Gjykata vlerëson se sistemi i autorizimit   shkon me Nenin 9 vetëm kur ai ka për qëllim të sigurojë një kontroll të Ministrisë mbi   respektimin e kushteve formale.   Por, nga dosja del si dhe nga shumë raste të raportuara nga kërkuesit dhe të   pakundërshtuara nga qeveria, shteti tenton të përfitojë nga fuqia e legjislacionit në   mënyrë që të imponojë kushte të rrepta dhe që ndalojnë ushtrimin e disa kulteve jo   ortodokse, sidomos atë të dëshmitarëve të Jehovahut.   Në rastin tonë, Ministri i Edukimit Kombëtar dhe i kulteve, i pyetur pesë herë nga   kërkuesit, nga 25 tetori 1983 deri më 10 dhjetor 1984, u përgjigj se ai po analizonte   dosjen e tyre. Kërkuesit nuk morën një përgjigje të shprehur qartë. Në këto kushte   qeveria nuk mund të mbështetej mbi moszbatimin e një formaliteti ligjor nga   kërkuesit për të justifikuar dënimin e tyre. Në këtë kuadër masa e dënimit nuk ka   asnjë rëndësi.   12. Gjykata vendos se dënimi i kundërshtuar prek kaq direkt lirinë fetare të   kërkuesve, aq sa ai nuk mund të vihet në barazpeshim me qëllimin legjitim të ndjekur,   dhe të nevojshëm në një shoqëri demokratike. Pra Neni 9 është shkelur. (me   unanimitet)   C. Në lidhje me nenin 50 të Konventës   13. Në fushën e Nenit 50, Gjykata konsideron se të interesuarit kanë pësuar një   dëm moral, por konstatimi i shkeljes së Nenit 9 mjafton për t’i shpërblyer (me   unanimitet).   Për shpenzimet përpara autoriteteve greke dhe të Strasburgut, të interesuarit   kërkonin një shumë prej 4 030 100 dhrahmish, të paraqitura hollësisht në kërkesë.   Gjykata e vlerëson këtë kërkesë të arsyeshme dhe e mbështet në tërësi.