19895/03;21302/03

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   MAHMUT VE ZÜLFÜ BALIKÇI - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 19895/03 ve 21302/03)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2008   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaꢀları Zülfü Balıkçı ve Mahmut Balıkçı (baꢀvuranlar) tarafından Türkiye   Cumhuriyeti aleyhine, 9 Nisan 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin   Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi   uyarınca yapılan 19895/03 ve 21302/03 numaralı baꢀvurular sonucu bu dava görülmektedir.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Tunceli barosu   avukatlarından B. Yıldırım tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Đki kardeꢀ olan baꢀvuranlar Mahmut Balıkçı ve Zülfü Balıkçı sırasıyla 1971 ve 1955 doğumlu   olup Tunceli’de ikamet etmektedirler.   A. 127/6 numaralı parsele iliꢁkin süreç   Tunceli ꢀehir merkezinde bulunan 127/6 sayılı parsel ile ilgili olarak üçüncü ꢀahıslarca Hazine   aleyhine 30 Aralık 1986 tarihinde Tunceli Asliye Hukuk Mahkemesi’nde tapu tespitine itiraz   davası açılmıꢀtır.   Asliye Hukuk Mahkemesi 1989 yılında dava dosyasını Tunceli Kadastro Mahkemesi’ne   (Mahkeme) iletmiꢀ ve kendi kayıtlarından düꢀürmüꢀtür.   Baꢀvuranların babası Ali Balıkçı 1989 yılında dava açarak aynı parsele iliꢀkin kadastro   tespitine itiraz etmiꢀtir. Mahkeme iki davanın birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.   Ağustos 1990 tarihinde Mahkeme, taraflara davaya iꢀtirak etmemeye devam etmeleri   halinde dosyanın takipten kalkabileceğini belirten uyarı niteliğinde bir tebliğname   göndermiꢀtir.   Mart 1999 tarihli duruꢀmada mahkemeye Ali Balıkçı’nın öldüğü bilgisi ulaꢀmıꢀ, mahkeme   mirasçılarını davayı takip etmeye davet etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar ilk kez 17 Nisan 2002 tarihli duruꢀmaya katılmıꢀlardır.   Mahkeme 17 Aralık 2003 tarihinde tarafların bütün iddialarını reddederek ihtilaf konusu   parselin Hazine adına tapu siciline kaydedilmesine karar vermiꢀtir.   Asliye Hukuk Mahkemesi yedisine Ali Balıkçı’nın, yedisine Mahmut Balıkçı’nın ve birine de   Zülfü Balıkçı’nın katıldığı doksan bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir. Yargılama süreci boyunca   mahkeme çeꢀitli müdahil olma taleplerini incelemiꢀ, taraflardan birçoğunun vefatını   kaydetmiꢀ, mirasçılarını davayı takip etmeye davet etmiꢀ, ayrıca çeꢀitli makamlardan   haritalar, imar planları ve hava fotoğrafları gibi gerekli bilgi ve belgelerin temin edilmesini   istemiꢀtir. Olay yeri keꢀfi ilk kez 3 Haziran 1991 tarihinde, sonraki ikinci inceleme ise birçok   tarih tespitinden sonra, ilkinden yaklaꢀık on bir yıl sonra 14 Temmuz 2003’de yapılmıꢀtır.   Baꢀvuranlar temyize gitmemiꢀlerdir. Davanın diğer müdahillerinin 8 Mart 2005’te temyize   baꢀvurmasının ardından Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   B. 108/8-4 numaralı parsele iliꢁkin süreç   M. A. 108/8-4 numaralı parsele iliꢀkin kadastro tespitine karꢀı 9 ꢁubat 1988 tarihinde Tunceli   Asliye Hukuk Mahkemesi’nde itiraz davası açmıꢀtır.   Ali Balıkçı 21 Aralık 1990 tarihinde davaya müdahil olarak katılmıꢀtır.   Temmuz 1999 tarihli duruꢀmada Ali Balıkçı’nın vefatının bildirildiği mahkeme,   mirasçılarını davayı takip etmeye davet etmiꢀtir.   Baꢀvuran Mahmut Balıkçı 23 Ekim 2002 tarihinde duruꢀmaya ilk kez katılmıꢀtır.   Mahkeme 16 ꢁubat 2005’te aralarında baꢀvuranların da bulunduğu diğer müdahillerin   taleplerini reddederek sözkonusu parselin K.Y. adına tescil edilmesine karar vermiꢀtir.   Asliye Hukuk Mahkemesi, yüz bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ, Mahmut Balıkçı 14’üne   katılmıꢀtır. Zülfü Balıkçı bu duruꢀmaların hiç birine katılmamıꢀtır. Mahkeme bu süreç   boyunca mahkeme çeꢀitli müdahil olma taleplerini incelemiꢀ, taraflardan birçoğunun vefatını   kaydetmiꢀ, mirasçılarını davayı takip etmeye davet etmiꢀ, ayrıca çeꢀitli makamlardan tapu   sicil kayıtlarının fotokopileri ila bahse konu parsele iliꢀkin çeꢀitli belge ve bilgi istemiꢀtir.   Mahkeme olay yeri keꢀif incelemesi yapılması için çeꢀitli tarihler tespit etmiꢀ, ancak bu   inceleme öngörülen ilk tarihten yaklaꢀık on bir yıl sonra 11 Aralık 2000 tarihinde   gerçekleꢀtirilebilmiꢀtir. Mahkeme tarafından ikinci inceleme için 11 Mayıs 2001 tarihi   öngörülmüꢀ, ancak bu inceleme de 24 Ekim 2003 tarihinde gerçekleꢀtirilebilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar temyize gitmemiꢀlerdir. Davanın diğer taraflarının temyize gitmesinin ardından   Yargıtay 8 Haziran 2006 tarihinde hükmün baꢀvuranlarla ilgili bölümünü onamıꢀtır.   HUKUK   I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ   Aralık 2007 tarihinde bildirilen Hükümetin yazılı talebini ve baꢀvuranların aynı   yargılamanın uzunluğundan ꢀikayet ettiklerini göz önünde bulunduran AĐHM, Đçtüzüğünün   42/1 maddesi uyarınca bu iki baꢀvurunun birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar sözkonusu yargılamaların uzunluğunun AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen   «makul süre» kolunu karꢀılamadığını ileri sürmektedirler.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   Đlk yargılama ile ilgili olarak kaydedilmesi gereken dönem 1989 yılında baꢀlayıp, 8 Mart 2005   tarihinde sona ermektedir. Đki dereceli mahkemede görülen bu davanın süresi yaklaꢀık on altı   yıldır.   Đkinci yargılama ile ilgili dikkate alınması gereken dönem 21 Aralık 1990 tarihinde   baꢀlamakta ve 8 Haziran 2006 tarihinde sona ermektedir. Đki dereceli mahkemede görülen bu   davanın süresi ise yaklaꢀık on beꢀ yıl altı aydır.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   Hükümet baꢀvuranların mağdur statüsüne karꢀı çıkmaktadır. Hükümet baꢀvuranlara   babalarının öldüğü 1999 tarihinden baꢀlayarak davaya katılmaları konusunda çağrı yapıldığını   fakat adı geçenlerin 2002 yılına dek hiçbir duruꢀmaya gelmediklerini belirtmektedir.   Hükümete göre babalarının ölümünün ardından geçen üç yıldan fazla bir süre davaya   katılmayan baꢀvuranların, AĐHM’ye baꢀvurmadan önce birkaç duruꢀmaya katılmaları onlara   mağdur statüsü kazandırmaz.   Baꢀvuranlar bu saptamaya karꢀı çıkmakta, 3402 sayılı Tapu Kadastro Kanunu’nun 29.   maddesine göndermede bulunmaktadır.   AĐHM baꢀvuranların davalarını takip etme konusunda yeterli ihtimamı göstermediklerini   kabul etmektedir. Bununla birlikte, özellikle Tapu Kadastro Kanunu’nun kadastro   mahkemeleri önündeki yargılamanın tarafların yokluğunda da sürdürülebileceği yönündeki   açık hükmü dikkate alındığında, AĐHM yargı sürecinin aꢀırı uzunluğu nedeniyle baꢀvuranların   mağdur olduklarını öne sürebileceklerine itibar etmektedir.   AĐHM bu nedenle Hükümetin itirazını reddetmektedir. AĐHM baꢀvuruların herhangi bir   kabuledilemezlik gerekçesi ile karꢀı karꢀıya bulunmadığı saptamasını yapmaktadır.   Dolayısıyla baꢀvurular kabuledilmelidir.   B. Esasa dair   Hükümet bu baꢀvuruda davaların karmaꢀık olduğunu vurgulamaktadır. Sözü edilen süreçlerde   davalara katılan çok sayıda kiꢀi vefat etmiꢀtir. Yasaya uygun olarak mahkemenin mirasçıları   saptaması ve davalara katılımın sağlanması için ikametgah bilgilerini soruꢀturması   gerekmiꢀtir. Ayrıca çok sayıda kiꢀi davalara müdahil olarak katılmıꢀ ve her seferinde   mahkemenin müdahil olma talebini diğerlerine iletmesi gerekmiꢀtir.   Baꢀvuranlar bu tespitlere karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de   davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili mercilerin tutumu, davanın baꢀvuran için arz ettiği   önem gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır   (Bkz. diğer birçokları arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no:30979/96).   AĐHM mahkemeye sunulan bütün unsurların incelenmesinden baꢀvuranların ve babalarının   duruꢀmalara katılmamalarının yargılama sürecinin uzamasına neden olduğu kanaatine   varmaktadır. Bununla birlikte adı geçenlerin duruꢀmalara iꢀtirak etmemeleri gözlemlenen   gecikmenin ana unsuru değildir.   Duruꢀma tutanaklarından anlaꢀıldığı kadarıyla bahse konu dava sürecinin aꢀırı uzamasına   esasen davaya üçüncü ꢀahısların katılması, belgelerin temininde geçen süre ve bilhassa olay   yeri keꢀifleri neden olmuꢀtur. AĐHM bu bağlamda iki yargılama sürecinde de Kadastro   Mahkemesi’nin öngörülen tarihlerde olay yeri keꢀfi yapılmasını birçok kez ertelediğini   saptamaktadır.   AĐHM, içtihadının, sözleꢀmeci devletlere, adli makamlarının herkesin, hukuki yükümlülük ve   haklarına iliꢀkin itirazlarını makul bir sürede nihai bir karar elde etme hakkını güvence altına   alacağı ꢀekilde adli sistemlerini düzenleme yükümlülüğü getirdiğini hatırlatır (Bkz.   Comingersoll S.A.-Portekiz kararı no: 35382/97). Bu durumda sözü edilen yargılamanın ağır   ilerleyiꢀi esasen ulusal makamların yükümlülüğündedir.   AĐHM bu konudaki yerleꢀik içtihadı ve sözü edilen gerekçeler ıꢀığında yargı süreçlerinin   uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «makul süre» koꢀulunu karꢀılamadığına itibar etmektedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASINA ĐLĐꢀKĐN   AĐHS’nin 41. maddesine göre “AĐHM iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar   verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi   edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil   tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuranların her biri 1.000 YTL. (yaklaꢀık 525 Euro) maddi ve 20.000 YTL. (yaklaꢀık   10.500 Euro) manevi tazminat talep etmektedir.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM tespit edilen ihlal kararı ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı   kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. AĐHM buna karꢀın, manevi tazminat baꢀlığı altında   baꢀvuranların her birine talep ettikleri miktarın ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranların her biri kanıtlayıcı belge olmaksızın AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargı   giderleri ve masrafları için 3.000 YTL talep etmektedir.   Hükümet AĐHM’yi bu meblağları reddetmeye davet etmektedir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar   ıꢀığında baꢀvuranların bu taleplerini reddetmektedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna;   3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her birine   manevi tazminat için 10.500 (on bin beꢀ yüz) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 21 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6