20868/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEY Đ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   KÖK VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 20868/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2010   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (20868/04) numaralı baꢀvurunun nedeni on   üç T.C. vatandaꢀı Ömer Kök, Ali Tunç, Rafet Kök, Recep Kök, Zeynep ꢁenoğlu, Emine   Gevren, ꢁükriye Tezcan, Rukiye Yücetürk, Hüsniye Can, Nazmiye Yazar, Kerime Kök,   Melek Makarnacı ve Necmiye Kök’ün (baꢀvuranlar) 5 Mayıs 2004 tarihinde Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca   yaptığı baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Sakarya ve Kocaeli Barosu   avukatlarından G. Çanga ve H.R. Arda tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuranlar sırasıyla 1930, 1934, 1965, 1963, 1947, 1936, 1939, 1941, 1942, 1968, 1939,   ve 1961 doğumlu olup Sapanca’da ikamet etmektedir.   yılında Sapanca Uzunkum’da bulunan 5.037 ve 6.737 m2’lik araziler tarım alanı olarak   vasıflandırılmıꢀ ve tapu kadastro kayıtlarında baꢀvuranların ailesi adına tescil ettirilmiꢀtir   (sırasıyla 320 ve 414 numaralı parseller).   Ocak 1993 tarihinde tapu kadastro çalıꢀmalarının sınırlandırılması vesilesiyle Tapu   Kadastro 1 numaralı Tespit Komisyonu sözkonusu taꢀınmazları orman arazisi sınırları içinde   göstermiꢀtir.   Ekim 2001 tarihinde baꢀvuranlar (Ömer Kök, Ali Tunç, Zeynep ꢁenoğlu, Emine Gevren,   ꢁükriye Tezcan, Rukiye Yücetürk ve Hüsniye Can) taꢀınmazların Tapu kadastro tespit   komisyonu tarafından ormanlık arazi olarak vasıflandırılmasının iptali istemiyle Orman Genel   Müdürlüğü aleyhinde Sapanca Asliye Hukuk Mahkemesi önünde dava açmıꢀlardır.   Sapanca Tapu ve Kadastro Müdürlüğü 17 Ekim 2001 tarihinde dosyaya tapu kayıtlarının   durumunu eklemiꢀtir. Bu belgelere göre, 9 Nisan 1993 tarihinde tapu kaydına sözü edilen bu   parsellerin satıꢀını engelleyen bir ꢀerh konulmuꢀtur. Bu kayıtlar aynı zamanda 13 Ağustos   yılından bu yana taꢀınmazların maliklerinin değiꢀtiğini göstermektedir; 14 Mart 1998   tarihinde baꢀvuranlar Ömer Kök, Ali Tunç, Zeynep ꢁenoğlu, Emine Gevren, ꢁükriye Tezcan,   Rukiye Yücetürk, Hüsniye Can ve Đsmail Kök (18 ꢁubat 2002’de vefat etmiꢀtir) bu iki   parselin malikleri konumundaydı.   Asliye hukuk mahkemesi 18 Temmuz 2002 tarihinde baꢀvuranların bu talebini reddetmiꢀtir.   Mahkeme, zilyetliğinde bulunması nedeniyle taꢀınmazların o dönemde baꢀvuranların ailesi   adına tescil edildiğini, fakat 1993 yılında orman alanı sınırlandırması çalıꢀmalarının ve 10   Nisan 2002 ve 24 Haziran 2002 tarihlerinde yapılan alan ekspertiz incelemelerinin, topografi   haritalarının ve bilirkiꢀi raporlarının sözü edilen alanın orman arazisi olduğunu ortaya   koyduğu saptamasını yapmıꢀtır.   Baꢀvuranlar 10 Ocak 2003 tarihinde bu karara karꢀı temyize gitmiꢀtir. Adı geçenler bu   arazileri 1957 yılında edindiklerini ve otuz yıldan fazla bir süre kullandıklarını iddia ederek   sürerek taꢀınmazlar orman arazisi olarak nitelendirse bile, Devletin kendilerine tazminat   ödemesi gerektiğini savunmuꢀlardır.   Yargıtay 24 Mart 2003 tarihinde temyize gidilen kararı onamıꢀtır.   Yargıtay 6 Ekim 2003 tarihinde baꢀvuranlar tarafından yapılan kararın düzeltme talebini   reddetmiꢀtir. Yargıtay’ın bu kararı 5 Kasım 2003 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar kendilerine tazminat vermeksizin tapu senetlerinin iptal edilmesinin Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinde yer alan mülkiyet hakkına aykırı bir durumu teꢀkil ettiğinden   ꢀikayetçidir.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet baꢀvuranların iç hukuk yollarını tüketmedikleri gerekçesiyle AĐHM’yi baꢀvuruyu   kabuledilemez ilan etmeye çağırmaktadır.   Hükümet öncelikli olarak, benzer koꢀulları içeren ve Orman Genel Müdürlüğü’nün talebi   üzerine tapusu yargı kararı ile iptal edilerek Hazine adına tescil edilen bir davada, davayı açan   bir kimsenin tazminat elde ettiğine değinmekte, bu kararda, Đzmir Asliye Hukuk Mahkemesi   Hazinenin bizzat bahse konu taꢀınmazın niteliğini göz önünde bulundurmaksızın satıꢀını   gerçekleꢀtirmesi dolayısıyla ilgiliye tazminat ödemesi gerektiğine hükmettiğini ifade   etmektedir.   Hükümet ayrıca, baꢀvuranların 25 Ocak 1993 tarihli tapu kadastro komisyonunun çalıꢀmalarına   o dönemde yürürlükte bulunan hükümler çerçevesinde kendilerine tanınan sürede itiraz   etmediklerini savunmaktadır.   Hükümet son olarak, Đsmail Kök’ün mirasçıları (Rafet Kök, Recep Kök, Nazmiye Yazar,   Kerime Kök, Melek Makarnacı ve Necmiye Kök) ile Orman Genel Müdürlüğü arasındaki   davanın iç hukukta halen derdest olduğunu belirterek, baꢀvuranların temsilcisinin baꢀvuranlar   açısından bu davanın sonucunu beklemelerinin yersiz olduğunu ileri sürdüğü sözlerine   eklemektedir.   Baꢀvuranlar Hükümetin savına itiraz ederek sözkonusu bu mahrumiyet kararına karꢀı iç   hukukta herhangi bir baꢀvuru yolunun mevcut olmadığını iddia etmekte, bu doğrultuda,   kadastro komisyonunun arazinin niteliğine iliꢀkin kararlarına itiraz etme ve mahrumiyet   nedeniyle tazminat talep etme süresinin on yıl içinde mümkün olabileceği açıklamasını   yapmaktadırlar. Kadastro komisyonunun kararları öncesinde herhangi bir tazminat baꢀvurusuna   gidilemediğinden bu baꢀvuru yolları ancak teoride mümkün olabilmektedir. Her halükarda,   Türk Hukuk’unda etkili bir baꢀvuru yolunun mevcut olduğunu gösterir bir içtihat yer   almamaktadır.   Ocak 1993 tarihli kadastro komisyonunun kararlarına itiraz ile ilgili olarak baꢀvuranlar   yetkili bir mahkeme önünde açılan davanın on yıllık sürede uygulanabilir olduğunu iddia   etmektedir.   Baꢀvuranlar Đsmail Kök’ün mirasçıları için açılan davanın sürdüğü konusuna itiraz ederek   halen devam eden hiçbir davanın olmadığını iddia etmekte, bu doğrultudaki tek davanın 12   Ekim 2001 tarihinde Ömer Kök, Ali Tunç, Zeynep ꢁenoğlu, Emine Gevren, ꢁükriye Tezcan,   Rukiye Yücetürk ve Hüsniye Can tarafından açıldığını dile getirmektedir. Davanın açıldığı   dönemde Đsmail Kök halen hayattaydı ve sağlık durumu nedeniyle duruꢀmaya katılamamıꢀtı.   Đsmail Kök’ün 18 ꢁubat 2002 tarihinde vefat etmesinin ardından her iki parsel üzerindeki   mülkiyet hakkı mirasçılarına (Rafet Kök ve Recep Kök, Nazmiye Yazar, Kerime Kök, Melek   Makarnacı ve Necmiye Kök) geçmiꢀtir. Baꢀvuranlar ayrıca, baꢀvuranların bir bölümü   tarafından yapılan baꢀvurunun ihtilaf konusu parseller üzerinde bütün baꢀvuranların mülkiyet   hakkını öne sürmek bakımından yeterli olacağını öne sürmektedir.   AĐHM, Hükümetin ilk iki itirazına iliꢀkin, daha önce de benzer itirazların dile getirildiğini ve   bunların reddedildiğini hatırlatır (Bkz. diğerleri arasında, Rimer vd.-Türkiye kararı, no:   18257/04, 10 Mart 2009). Mevcut baꢀvuruda benimsediği bu kararın dıꢀına çıkılmasını   gerektirecek herhangi bir özel durumun sözkonusu olmadığını belirtir. AĐHM bu nedenle   Hükümetin ön itirazının her iki bölümünü de reddetmektedir.   AĐHM, iç hukukta Đsmail Kök’ün mirasçılarının davalarının halen derdest olduğu hususunda   ise dava dosyasından Hükümetin bu savı destekleyici bir kanıt unsurunu sunmadığını   saptamaktadır. AĐHM sonuç itibarıyla, Hükümetin bu doğrultudaki itirazını da reddetmektedir.   B. Esasa dair   AĐHM, hâlihazırda Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ilk bendinin ikinci cümlesi   anlamında baꢀvuranların mülkiyet hakkına yönelik mülkten ‘yoksun bırakma’ olarak   değerlendirilmesi gereken bir müdahalenin var olduğunu tespit etmektedir.   Ulusal mahkemeler tarafından öne sürülen gerekçeler ıꢀığında, AĐHM baꢀvuranların   mülkiyetinden yoksun bırakılması iꢀleminin Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin birinci   bendinin ikinci paragrafı gereğince genel menfaatler çerçevesinde tabiatın ve ormanların   korunması amacını güttüğü kanısındadır (Bkz. diğerleri arasında, ꢁatır-Türkiye kararı, no:   36192/03, 10 Mart 2009).   AĐHM, baꢀvuranların dile getirdiği ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce de incelediğini ve   Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır. Bunun yanı   sıra, taꢀınmazın değeri ile uyuꢀmayan makul bir meblağ ödemeksizin mülkiyetten yoksun   bırakmanın aꢀırı bir müdahaleyi oluꢀturduğunu ve istisnai koꢀullarda toplam bir tazminatın   yokluğunun Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile bağdaꢀmadığını dile getirmektedir (Bkz.   sözü edilen Turgut vd-Türkiye no: 36192/03 ve özellikle söz edilen ꢁatır vd.). Mevcut   baꢀvuruda, baꢀvuranlar taꢀınmazlarının Orman Genel Müdürlüğüne devredilmesini müteakip   herhangi bir tazminat elde edememiꢀtir. AĐHM, Hükümetin bu davanın farklı bir sonuca   ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir (Bkz. sözü   edilen Turgut vd.-Türkiye ve ꢁatır-Türkiye).   Bu nedenle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGLANMASI HAKKINDA   A. Maddi tazminat   Baꢀvuranlar maddi zarara uğradıklarını ileri sürerek 320 numaralı parsele değin 151.110 TL   ve 414 numaralı parsel için 192.210 TL olmak üzere toplam 343.320 TL (yaklaꢀık 216.880   Euro) tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar bu bağlamda, Sapanca Asliye Hukuk   Mahkemesine 4 Mayıs 2004 tarihinde iletilen bilirkiꢀi raporunu dayanak göstermektedir.   Hükümet AĐHM’yi aꢀırı ve dayanaktan yoksun olarak nitelendirdiği bu meblağları   reddetmeye davet etmekte, sözü edilen bilirkiꢀi raporunun tek taraflı olarak baꢀvuranların   isteğiyle hazırlandığını savunmaktadır. Hükümete göre mezkur taꢀınmazlar ormanlık alanın   bir bölümünü oluꢀturmaktadır ve özel bir mülkiyet konusunu teꢀkil edemez. Bu nedenle   taꢀınmazların herhangi bir satıꢀ değeri yoktur.   AĐHM, ihlalin tespit edildiği bir baꢀvuruda Savunmacı Hükümetin ihlali gidermek ve ihlalden   önceki duruma mümkün olduğunca dönülmesini sağlayacak ꢀekilde ihlalin sonuçlarını   ortadan kaldırmak yükümlüğünün bulunduğunu hatırlatır (Bkz. Iatridis-Yunanistan (adil   tatmin) no: 31107/96). Bir davaya taraf Sözleꢀmeci Devletlerin, prensip olarak, ihlale   hükmedilen bir kararın gereklerini yerine getirmek için baꢀvuracakları yolları seçme   serbestliği bulunmaktadır. Bir kararın nasıl icra edileceğine iliꢀkin takdir yetkisi ile,   Sözleꢀmeci Devletlerin, AĐHS’nin temel yükümlülüğü olan “güvence altına alınan hak ve   özgürlükleri tanıma” (1. madde) yükümlülüğü ile uyumlu bir seçme hakkı kastedilmektedir.   Đhlalin doğası restitutio in integrum’a müsaitse, bunu yerine getirmek Savunmacı Devlete   düꢀer, zira AĐHM’nin bunu bizzat yapmaya ne yetkisi ne imkânı bulunmaktadır. Buna karꢀılık   ulusal hukuk ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmaya olanak tanımıyor ve/veya ancak kısmen   giderebiliyorsa, bu durumda AĐHS’nin 41. maddesi AĐHM’yi, mağdura uygun göreceği bir   telafiyi sağlama yetkisi vermektedir (Bkz. Brumarescu-Romanya (adil tatmin) no: 28342/95).   AĐHM bununla birlikte, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin yalnızca tazminat ödenmemesi   dolayısıyla ihlal edildiği sonucuna varmaktadır. Bu baꢀvuruda, tespit edilen ihlalin doğası   restitutio in intergrum’un uygulanmasına olanak tanımamaktadır. Benzer bir durumda geri   verme iꢀleminin meꢀruluğu Savunmacı Devlet tarafından tazminin belirlenmesinde esas   alınacak kıstasların uygulanmasına da yansımaktadır, meꢀru yollardan yoksun bırakmanın   mali sonuçları yasaya aykırı olarak el koyma ile bir tutulamaz (Bkz. Scordino-Đtalya (no1)   no:36813/97 ve Eski Yunanistan Kralı vd.-Yunanistan (adil tatmin) no: 25701/94, 28 Kasım   2002).   AĐHM, aynı konuyu içeren benzer davalarda dile getirdiklerini bir kez daha hatırlatır (Bkz.   sözü edilen Turgut vd.-Türkiye ve ꢁatır-Türkiye kararı):   « Tabiatın ve ormanların ve daha genel olarak da çevrenin korunması, kamuoyunda ve dolayısıyla kamu   makamları nezdinde sürekli ve desteklenen bir ilgiyle savunulan bir değerdir. Çevrenin korunmasına iliꢀkin   mülahazalar sözkonusu olduğunda, bilhassa da devlet konuyla ilgili olarak bir yasal düzenlemeye gitmiꢀse,   ekonomik zorunluluklar ve hatta mülkiyet hakkı gibi bazı temel haklar öncelik arz etmemelidirler (…) ».   AĐHM yerleꢀik içtihadına göre taꢀınmazın değeri ile uyuꢀan makul bir meblağa   hükmetmeksizin mülkten yoksun bırakmak aꢀırı bir müdahaleyi oluꢀturmaktadır. Bunun yanı   sıra Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi her halükarda tam bir tazmini güvence altına   almamaktadır. Bu itibarla, «kamu yararı» güden meꢀru amaçlar doğrultusunda kamulaꢀtırılan   taꢀınmazların gerçek değerinin altında bir meblağa hükmedilebilir (Bkz. mutatis mutandis,   Lithgow vd.-Birleꢀik Krallık 8 Temmuz 1986, Broniowski-Polonya no: 31443/96 ve sözü   edilen Scordino-Đtalya (no1) kararları).   Yukarıda dile getirilenler ıꢀığında, AĐHM uygun bir tazminata hükmetmek için taraflarca   sunulan dosyada yer alan unsurların tamamını ve ilgili verileri dikkate alacaktır (Bkz. mutatis   mutandis, N.A. vd.-Türkiye kararı (adil tatmin) no: 37451/97, 9 Ocak 2007). AĐHM bu   bağlamda, tazminat konusunda belirleyeceği meblağ ile ilintili olmasa da ulusal yargı   sürecinde gerçekleꢀtirilen bilirkiꢀi incelemelerini göz önünde bulunduracaktır (Bkz. aynı   anlamda, Kozacıoğlu-Türkiye kararı no: 2334/03, 19 ꢁubat 2009).   AĐHM baꢀvuranların mahkemenin tayin ettiği bilirkiꢀinin raporunu sunduklarını not   etmektedir. 4 Mayıs 2004 tarihli bu rapor taꢀınmazların değerini 343.320 TL (yaklaꢀık   216.880 Euro) olarak belirlemiꢀtir.   AĐHM, bu unsurları dikkate alarak, ki bunlara yapılan müdahalede izlenen kamu yararı   amacı- da dahil ve hakkaniyete uygun olarak her türlü vergiden muaf tutulmak üzere   baꢀvuranlara ortaklaꢀa 175.000 Euro maddi tazminat ödenmesini uygun görmektedir.   B. Manevi tazminat   Baꢀvuranlar manevi tazminat baꢀlığı altında 10.000 TL (yaklaꢀık 5.900 Euro) talep   etmektedir.   Hükümet bu yönde bir ödeme yapılmasının gerekli olmadığına, ihlal tespitinin kendisinin   baꢀlı baꢀına bir adil tatmini oluꢀturacağına itibar etmektedir.   AĐHM bu baꢀvurunun koꢀulları dikkate alındığında, ihlal tespitinin adil bir tatmini oluꢀturmak   bakımından yeterli olacağı kanısına varmaktadır (Bkz. a contrario, Belvedere Alberghiera   S.R.l-Đtalya (adil tatmin) no: 31524/96, 30 Ekim 2003).   C. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar iç hukuktaki mahkemeler ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri   için 41.915 TL (yaklaꢀık 19.490 Euro) talep etmektedir. Bu amaçla avukatları ile yapmıꢀ   oldukları iki sözleꢀmeyi sunmaktadırlar; 21 Eylül 2001 tarihli sözleꢀmeye göre avukatlık   ücreti 10.000 TL (olayların meydana geldiği dönemde yaklaꢀık 7.080 Euro) 15 Nisan 2004   tarihli sözleꢀmeye göre ise avukatlık ücreti 25.000 TL (olayların meydana geldiği dönemde   yaklaꢀık 15.300 Euro) olup bunlara % 18 oranında KDV eklenmektedir. Baꢀvuranlar buna 1   Kasım 2007 tarihinde yapmıꢀ oldukları 5.900 TL tutarındaki ödemeyi de eklemektedir.   Baꢀvuranlar çeꢀitli tarihlerde iç hukukta yapılan harcama ve giderlere iliꢀkin toplam 615 TL   (yaklaꢀık 435 Euro) tutarındaki dokuz makbuzu sunmaktadır.   Hükümet AĐHM’yi aꢀırı olarak nitelendirdiği bu miktarları reddetmeye çağırmaktadır.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bu baꢀvuruda, mahkemeye sunulan deliller ve   sözü edilen kıstaslar ıꢀığında AĐHM, yargılama giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 5.000   Euro’nun ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.   D. Gecikme faizi   AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa:   i. 175.000 (yüz yetmiꢀ beꢀ bin) Euro maddi tazminat ödenmesine;   ii. yargılama masraf ve giderleri için 5.000 (beꢀ bin) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 24 Kasım 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   7