2171/14

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.ms.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.ms.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC     EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   SEKCJA CZWARTA     SPRAWA G.N. PRZECIW POLSCE   (Skarga nr 2171/14)   WYROK     STRASBOURG   19 lipca 2016   Wyrok ostateczny   19/10/2016       Wyrok ten stał się ostateczny zgodnie z warunkami określonymi w art. 44§ 2 Konwencji. Może on podlegać zmianom redakcyjnym.   W sprawie G.N. p. Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako Izba złożona z następujących osób:   András Sajó, Przewodniczący, Nona Tsotsoria, Paulo Pinto de Albuquerque, Krzysztof Wojtyczek, Egidijus Kūris, Iulia Motoc, Gabriele Kucsko-Stadlmayer, Sędziowie, a także Andrea Tamietti, Zastępca Kanclerza Sekcji,   Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 czerwca 2016 r., Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu.   POSTĘPOWANIE    1.  Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 2171/14) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesionej do Trybunału na podstawie Artykułu 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywatela Polski, Pana G. N. (“skarżący”), w dniu 23 grudnia 2013.  2.  Skarżący był reprezentowany przez Pana G. Thuan Dit Dieudonné, prawnika praktykującego w Strasburgu. Rząd Polski („Rząd”) był reprezentowany przez pełnomocnika, Panią J. Chrzanowską, z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.  3. Skarżący zarzucał, że odmowa sądu krajowego, aby zastosować Konwencję haską z dnia 25 października 1980 roku w sprawie cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę oraz odmowa nakazania powrotu dziecka stanowiło naruszenie jego prawa do poszanowania życia rodzinnego i naruszenie artykułu 8 Konwencji  4. W dniu 15 września skarga została zakomunikowana Rządowi. W dniu 5 kwietnia 2016 roku, zgodnie z artykułem 47 § 4 regulaminu Trybunału, Trybunał postanowił z urzędu udzielić anonimowości wnioskodawcy.   FAKTY   OKOLICZNOŚCI SPRAWY  5. Skarżący urodził się w 1961 roku i mieszka w Mississauga, w Kanadzie.   A. Wprowadzenie    6. W 2009 roku skarżący zawarł w Kanadzie związek małżeński z E. N., obywatelką polską . Mieszkali oni w Kanadzie i tam urodził się ich syn we wrześniu 2010 roku. Dziecko otrzymało obywatelstwo kanadyjskie z uwagi na miejsce urodzenia. Trybunał nie posiada informacji na temat tego, czy posiada również obywatelstwo polskie. Rodzina mieszkała w mieszkaniu skarżącego. Skarżący pracował na pełnym etacie i był jedynym żywicielem rodziny. W lutym 2011 roku wziął urlop wychowawczy trwający trzydzieści trzy tygodnie.  7. W kwietniu 2011 roku rodzina udała się do Polski na wakacje. Ustalone było, aby powrócić do Kanady w lipcu 2011 roku, w tym celu zostały wykupione również bilety lotnicze. Małżonkowie rozstali się w maju 2011 roku i E.N. odmówiła powrotu do Kanady z dzieckiem. Wkrótce potem skarżący sam wrócił do Kanady. Na krótko przyleciał do Polski w lipcu 2011 roku, kiedy jego syn został poddany niespodziewanej operacji   B. Postępowanie na podstawie Konwencji Haskiej    8. W dniu 31 października 2011 roku skarżący złożył wniosek o powrót jego dziecka do Kanady na podstawie Konwencji haskiej. Wniosek ten wpłynął do Sądu Rejonowego w Kielcach w dniu 23 stycznia 2012 roku.  9. W dniu 27 listopada 2012 roku Sąd Rejonowy w Kielcach postanowił dopuścić dowód z opinii biegłych z Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego ("RODK"). Biegli mieli ocenić, czy istnieje poważne ryzyko, że powrót chłopca za granicę może narazić go na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawić go w niekorzystnej sytuacji. Kopia tego postanowienia nie została złożona do Trybunału.  10. Skarżący i E.N. zostali poproszeni o stawienie się na przeprowadzenie wywiadu w RODK, który zaplanowano na dzień 30 listopada 2012 roku. Wydaje się, że postanowienie sądu o dopuszczeniu dowodu z opinii z RODK zawierało dyspozycję, że badanie powinno się odbyć niezależnie od tego czy skarżący będzie obecny. Skarżący nie zjawił się na spotkaniu w RODK. W efekcie opinia została sporządzona wyłącznie w oparciu na oświadczeniach dziecka i matki oraz na czterech tomach akt sprawy sądowej. Opinia została przygotowana przez dwóch biegłych z zakresu psychologii i została wydana w dniu 7 grudnia 2012 roku  11. W swoich wnioskach biegli z RODK zwrócili uwagę na fakt, że przez poprzednie półtorej roku dziecko (które było w wieku dwóch lat w czasie badania psychologicznego) żyło z dala od ojca i niemal nie utrzymując z nim kontaktu. Zauważyli oni również, że dziecko miało silną więź emocjonalną z matką; dziecko rozwijało się dobrze i mówiło po polsku; e E.N. zapewniała bezpieczeństwo, dobre samopoczucie i rozwój dziecka.  12. Biegli stwierdzili, że "oddzielenie dziecka od matki, mogłoby zakłócić jego poczucie bezpieczeństwa, przynależności i stabilności, oraz [że] byłoby niekorzystne dla jego rozwoju - w szczególności psychologicznego byłoby sprzeczne z jego najlepszym interesem. W związku z powyższym, powierzenie opieki nad dzieckiem ojcu stwarza poważne zagrożenie dla jego emocjonalnego społecznego rozwoju, i może spowodować sytuację, która dla dwuletniego dziecka będzie trudna do zniesienia. "  13. Oprócz ekspertyzy z RODK, sąd krajowy dopuścił następujące dowody: z zeznań złożonych przez skarżącego, E.N. i członków obu rodzin oraz dokumentacji medycznej.  14. W dniu 2 stycznia 2013 roku Sąd Rejonowy w Kielcach, z sędzią przewodniczącym I.G., oddalił wniosek skarżącego, wniesiony na podstawie Konwencji haskiej (II RNsm 87/12).  15. Sąd pierwszej instancji uznał, że dziecko zostało bezprawnie zatrzymane w Polsce przez matkę w rozumieniu Konwencji haskiej. Uznano również, że zgodnie z artykułem 17 Konwencji haskiej, tymczasowe ustalenia dotyczące kwestii opieki nad dzieckiem i jego miejsca zamieszkania, które zostały orzeczone przez kanadyjskie i polskie sądy rodzinne (patrz: pkt 33, 34 i 36 poniżej) były postrzegane jako nieistotne dla sprawy.  16. Sąd okręgowy uznał również, że opinia z RODK była dokładna jasna i miała wysoką wartość dowodową. Opierając się na ekspertyzie i pozostałych materiałach dowodowych, sąd rodzinny ustalił, że dziecko od momentu narodzin było pod stałą dobrą opieką matki (która nie pracowała w Kanadzie). Dziecko miało silną więź emocjonalną z matką, nie pamiętało skarżącego i nie postrzegało go jako rodzica. Skarżący nie wykazał żadnego zainteresowania dzieckiem. Od lipca 2011 roku, widział swojego syna tylko raz, w marcu 2012 roku, pomimo tego, że był w Polsce przez miesiąc. Przestał płacić alimenty i nie wykazał żadnego zainteresowania synem. Sąd krajowy zauważył dodatkowo, że skarżący sprzedał swoje mieszkanie w Kanadzie i nie było wiadomo, czy jego nowe warunki życia były adekwatne do zamieszkania z dwuletnim dzieckiem.  17. W związku z powyższym zostało ostatecznie uznane, że oddzielenie dwuletniego chłopca od matki i odesłanie go do swego ojca w Kanadzie byłoby traumatyczne i trudne do zniesienia dla dziecka. To z kolei może stanowić zagrożenie dla rozwoju emocjonalnego i społecznego dziecka i może zaburzyć jego poczucie bezpieczeństwa i stabilności.  18. Skarżący złożył apelację, twierdząc, że sąd pierwszej instancji popełnił błąd, między innymi, stosując zbyt szeroką i nierestrykcyjną interpretację artykułu 13 (b) Konwencji haskiej i oddalając jego wniosek, mimo że nie ustalono, że powrót dziecka do Kanady wiąże się z ryzykiem szkody fizycznej lub psychicznej dla dziecka. Skarżący zakwestionował także opinię biegłych z RODK, twierdząc, że jest mało przekonująca i niezgodna z uzyskanymi dowodami.  19. W dniu 9 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Kielcach (II Ca 551/13) oddalił apelację w istotnej części.  20. Sąd odwoławczy zauważył, że międzynarodowe i krajowe praktyki wymagają tego, by artykuł 13 (b) był restrykcyjnie rozumiany, zgodnie z czym, zasadniczo niekorzystne skutki separacji dziecka wynikające z uprowadzenia dziecka nie stworzyły poważnego ryzyka szkody fizycznej lub psychicznej w ramach rozumienia tego przepisu. Zauważono również, że cel Konwencji haskiej zostanie osiągnięty, jeżeli rodzic, który uprowadził dziecko powróci. Jeśli nie istnieją żadne obiektywne przeszkody, związane z powrotem, można wnioskować, że rodzic odmawia powrotu i działa we własnym interesie, a nie interesie dziecka.  21. Sąd odwoławczy uznał, że stosowanie wyżej wymienionych zasad jest bardziej skomplikowane w przypadkach dotyczących bardzo małych dzieci. Konwencja haska przewiduje jedynie maksymalne wymagania wiekowe dla dzieci, których powrót może być zarządzony na mocy jej przepisów (w wieku 16 lat). Tymczasem chodzi również o ochronę (zgodnie z art 12) bardzo małych dzieci przed możliwymi, szkodliwymi skutkami zmian, jeśli wykazano, że rodzic ubiegający się o powrót nie podejmował się opieki nad dzieckiem przed uprowadzeniem lub dziecko już przystosowało się do nowego środowiska. Zgodnie z tym podejściem, oddzielanie uprowadzonego dziecka od rodzica, który miał dominującą rolę w jego życiu nie wchodzą w zakres artykułu 13 (b), chyba że wyjątkowo istnieją obiektywne przeszkody w powrocie rodzica. Takie podejście było jednak trudne do zaakceptowania w sprawach dotyczących uprowadzeń dzieci przez matki z powodu szczególnych relacji między nimi. Było tak nawet w przypadku braku jakichkolwiek obiektywnych przeszkód w powrocie matki, ponieważ każda separacja niemowlęcia od matki jest nieuchronnie sprzeczna z najlepiej pojętym interesem dziecka.  22. Sąd odwoławczy uznał, że ogromne znaczenie miał kontakt dziecka z matką i jego oddzielenie od niej naraziłoby chłopca na niekorzystną sytuację. Sąd krajowy oparł się na następujących elementach sprawy: syn skarżącego przybył do Polski z obojgiem rodziców w wieku sześciu i pół miesiąca, w kwietniu 2011 roku; Od tego czasu dziecko było pod wyłączną opieką matki; Najważniejszym elementem w jego życiu był kontakt z matką; nie miał żadnych wspomnień z życia w Kanadzie; a skarżący nie uważał, że pobyt dziecka w Polsce jest nielegalny przed październikiem 2011 roku. Sąd odwoławczy zauważył również, że skarżący nie pojawił się na rozmowie w RODK, nie skorzystał z możliwości wykazania tego, że ​​potrafi nawiązać dobry kontakt ze swoim małym dzieckiem i że widział syna tylko jeden raz od czasu ostatniego wyjazdu z Kanady.   C. Kontakt skarżącego z dzieckiem.    23 Od lipca 2011 roku skarżący odwiedził syna raz, w marcu 2012 roku podczas miesięcznego pobytu w Polsce.  24. Zdaniem skarżącego, podejmował on niezliczone próby, aby zobaczyć swojego syna. W szczególności, wnioskował do sądu w dniu 23 listopada 2011 roku o spotkanie z synem poza domem E.N., w bliżej nieokreślonym dniu w lutym 2012 roku. Kopie tego wniosku nie zostały przedłożone Trybunałowi. Zdaniem Rządu, skarżący nie pytał o kontakt z dzieckiem oraz o niego nie zabiegał.  25. W dniu 23 lutego 2012 roku skarżący złożył wniosek do właściwego sądu krajowego co do ustaleń jakie mają być wykonane, aby zapewnić skuteczne korzystanie z prawa do kontaktu w toku postępowania na podstawie Konwencji haskiej. Chciał spotkać się z synem poza domem E.N. na jeden dzień przed i w dniu rozprawy sądowej. Twierdził, że nie widział swojego dziecka od sierpnia 2011 roku, a matka i dziadkowie dziecka byli bardzo wrogo nastawieni do skarżącego, gdy starał się odwiedzić syna w domu. Skarżący stwierdził, że wniosek został sporządzony na podstawie artykułu 21 Konwencji haskiej. Kopia tego wniosku nie została złożona do Trybunału.  26. W dniu 2 marca 2012 Sąd Rejonowy w Kielcach z sędzią I.G. jako przewodniczącym, zdecydował o oddaleniu wniosku o wydanie zarządzenia tymczasowego w sprawie ustalenia kontaktów uznając go za bezpodstawny. Uznano, że skarżący nie wykazał, że matka dziecka, niezależnie od jej rzekomo wrogiego nastawienia, utrudniała mu kontakt z dzieckiem. Sąd krajowy oparł się na obowiązujących przepisach Kodeksu Postępowania Cywilnego i nie odnosił się do artykułu 21 Konwencji haskiej.  27. Skarżący stwierdził, nie składając potwierdzającej to kopii odpowiedniego dokumentu, że w dniu 1 lipca 2013 roku sąd krajowy zdecydował o przyznaniu mu prawa do nadzorowanych wizyt z synem na dwie godziny dziennie w domu E.N. Skarżący przebywał w tym czasie w Kanadzie, a więc nie skorzystał z tego prawa.  28. Skarżący twierdził również, że w dniu 9 lipca 2013 roku sąd apelacyjny oddalił jego wniosek, przypuszczalnie z powodu innego terminu wizyt. Kopii tej decyzji nie ma w aktach sprawy.  29. W bliżej nieokreślonym terminie, polski sąd rodzinny przyznał skarżącemu prawo do kontaktu z dzieckiem. Szczegóły tej decyzji nie są znane Trybunałowi.  30. W dniu 3 czerwca 2014 roku Sąd Okręgowy w Kielcach wydał postanowienie, przypuszczalnie dotyczące prawa skarżącego do kontaktu z synem (IC 2240/11). Kopia tej decyzji nie została złożona do Trybunału.  31. Skarżący złożył apelację od tego postanowienia. W dniu 10 września 2014 roku adwokat skarżącego uzupełnił to odwołanie argumentując, że E.N. ograniczała prawo ojca kontaktu z dzieckiem, który usiłował je egzekwować zgodnie z postanowieniem sądu. Wynik tych postępowań nie jest znany.   D. Postępowanie rozwodowe w Polsce    32. W dniu 1 września 2011 roku E.N. wniósł pozew o rozwód w Polsce. Postępowanie rozwodowe jest obecnie w toku przed Sądem Okręgowym w Kielcach.  33. W dniu 22 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Kielcach wydał zarządzenie tymczasowe, ustanawiając miejsce zamieszkania dziecka przy matce. Wydaje się, że skarżący uczestniczył w rozprawie sądowej poprzez wideokonferencję. Odmówił odpowiedzi na wszelkie pytania.   E. Postępowanie rozwodowe i dotyczące opieki nad dzieckiem w Kanadzie.    34. W dniu 27 października 2011 roku Sąd Okręgowy prowincji Ontario (Ontario Superior Court of Justice) w Kanadzie orzekł, że zatrzymanie dziecka w Polsce było bezprawne i wydał tymczasowy nakaz przyznający pełną opiekę nad dzieckiem skarżącemu, upoważniający go oraz organy ścigania, do zabrania dziecka i żądania od E.N. bezzwłocznego wydania dziecka. W tym celu został wydany przez Interpol list gończy w sprawie E.N. za przestępstwo porwania. Odwołanie E.N. przeciwko temu orzeczeniu została oddalone w dniu 3 kwietnia 2012 roku.  35. W dniu 21 sierpnia 2012 roku Sąd Okręgowy prowincji Ontario (Ontario Superior Court of Justice) uznał obrazę sądu przez E.N. poprzez między innymi, niezastosowanie się do nakazu tymczasowego opisanego powyżej. Żaden wyrok nie został w związku z tym wydany.  36. W dniu 11 września 2012 roku Sąd Okręgowy prowincji Ontario (Ontario Superior Court of Justice) utrzymał w mocy tymczasową decyzję z dnia 27 października 2011 roku w przedmiocie udzielenia ostatecznego nakazu wyłącznego sprawowania pieczy nad dzieckiem przez skarżącego. Kanadyjski sąd zwrócił się również o pomoc do polskich sądów w zapewnieniu natychmiastowego zatrzymania i powrotu dziecka na podstawie Konwencji haskiej.  37. W dniu 22 maja 2013 roku Sąd Okręgowy prowincji Ontario orzekł rozwód pomiędzy skarżącym a E.N.     WŁAŚCIWE PRZEPISY PRAWA KRAJOWEGO I MIĘDZYNARODOWEGO    38. Właściwe prawo międzynarodowe i krajowe są określone w wyroku Trybunału z dnia 1 marca 2016 roku K.J. v. Polska, nr. 30813/14, §§ 33-38 i 41-41, 01   PRAWO   SKARGA NA NARUSZENIE ARTYKUŁU 8 KONWENCJI Z POWODU ODMOWY WYDANIA NAKAZU WYDANIA DZIECKA NA PODSTAWIE KONWENCJI HASKIEJ I NA PROCES PODEJMOWANIA DECYZJI    39. Skarżący zarzucał naruszenie jego prawa do poszanowania życia rodzinnego na podstawie artykułu 8 Konwencji z powodu oddalenia jego wniosku na podstawie Konwencji haskiej. W szczególności, skarżący stwierdził, że sądy krajowe nie zastosowały Konwencji haskiej i pozwoliły na to by skarżący stał się dla dziecka osobą obcą z powodu braku szybkiego rozstrzygnięcia sprawy. Polskie sądy również nie ustosunkowały się do sprawy rozwodu z E.N i nie wydały zarządzenia tymczasowego dotyczącego kwestii zamieszkania i utrzymywania dziecka odpowiednio szybko. Artykuł 8 Konwencji stanowi, co następuje: „1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego ... 2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków, zgodnych z prawem i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. "   Dopuszczalność    40. Trybunał zauważa, że ​​skarga nie jest oczywiście nieuzasadniona w rozumieniu artykułu 35 § 3 (a) Konwencji. Ponadto zauważa, że ​​nie jest ona niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Należy zatem uznać ją za dopuszczalną   Meritum   Stanowiska stron    41. Skarżący zarzucał naruszenie artykułu 8 Konwencji ze względu na wynik i długość postępowania prowadzonego na mocy Konwencji haskiej. Skarżący twierdził również, że naruszenie artykułu 8 Konwencji wynikało z decyzji sądu krajowego do rozpoznania sprawy o rozwód z E.N. oraz do wydawania zarządzeń tymczasowych w kwestiach zamieszkania i utrzymywania dziecka, w okresie gdy postępowanie na mocy Konwencji haskiej było w toku.  42. Dokładniej, skarżący twierdził, że zaskarżona decyzja odmawiająca nakazu powrotu dziecka wynikała z nieprawidłowej szerokiej interpretacji art 13 (b) Konwencji haskiej i była sprzeczna z najlepiej pojętym interesem dziecka w rozumieniu tego przepisu.  43. Był zdania, że ​​sądy krajowe chroniły interesy matki dziecka, która zdecydowała nie wracać do Kanady, nie wskazując żadnych obiektywnych powodów takiej decyzji. Co więcej, koncentrowały się na elementach, które nie były unormowane w Konwencji haskiej w artykule 13, a mianowicie na umiejętnościach rodzicielskich i warunkach bytowych skarżącego oraz E.N. w odniesieniu do potrzeb dziecka, jak gdyby orzekały w zwyczajnej sprawie dotyczącej opieki rodzicielskiej.  44. Wreszcie, skarżący zarzucił, że proces decyzyjny prowadzący do przyjęcia zaskarżonych decyzji był sprzeczny z wymogami proceduralnymi artykułu 8 Konwencji. Skarżący stwierdził, że jego zdaniem sądy krajowe miały wystarczająco dużo czasu, aby zbadać jego prośbę na podstawie Konwencji haskiej z naruszeniem obowiązku jak najszybszego postępowania na podstawie art 11 Konwencji haskiej. Skarżący podniósł również, że odniesienie się do rozwodu z E.N. i wydanie zarządzenia tymczasowego w kwestiach miejsca zamieszkania oraz utrzymywania dziecka było niezgodne z art 16 Konwencji haskiej.  45. Rząd argumentował, że ingerencja w prawo skarżącego do poszanowania życia rodzinnego została uzasadniona na podstawie ustępu 2 artykułu 8 Konwencji. Rząd zasadniczo stwierdził, że sądy krajowe dogłębnie zbadały całą sytuację rodzinną i dokonały zrównoważonej i rozsądnej oceny poszczególnych interesów dziecka i rodziców. W okolicznościach niniejszej sprawy, wydanie decyzji nie nakazującej powrotu dziecka do Kanady było to bez wątpienia w najlepszym interesie dziecka.   Ocena Trybunału   (a)  Ogólne zasady    46. Ogólne zasady dotyczące: relacji między Konwencją i Konwencją haską, zakresu badania przez Trybunał międzynarodowych zgłoszeń o uprowadzeniu dziecka, najlepszych zabezpieczeń interesów dziecka oraz obowiązków proceduralnych państw, są określone w wyroku Wielkiej Izby Trybunału w przypadku X v. Łotwa (patrz X v. Łotwa [GC], nr 27853/09, §§ 93-102, 107 ETPCz 2013), a także w szeregu innych orzeczeń dotyczących postępowania w sprawie powrotu dziecka na podstawie Konwencji haskiej (patrz Maumousseau i Waszyngton przeciwko Francji, nr 39388/05, § 68, 6 grudnia 2007 roku;.. Ignaccolo-Zenide przeciwko Rumunii, nr 31679/96, § 102, ECHR 2000 i;... Iosub Caras v Rumunia , nr 7198/04, § 38, 27 lipca 2006 roku;... Shaw p. Węgrom, nr 6457/09, § 72, 26 lipca 2011 r., a Adžić p. Chorwacji, nr 22643/14, §§ 93-95, 12 marca 2015).   (b)  Zastosowanie zasad ogólnych w niniejszej sprawie    47. W przedmiotowej sprawie, podstawowa ingerencja w prawo skarżącego do poszanowania jego życia rodzinnego nie wynikała z działania lub zaniechania ze strony pozwanego państwa, lecz z działania żony skarżącego i matki jego dziecka, a więc osoby fizycznej, która przetrzymywała syna w Polsce (patrz KJ p. Polsce, nr 30813/14, § 52, 1 marca 2016, a López Guio p. Słowacji, nr 10280/12, § 85, 03 czerwca 2014).  48. Skarga ta jednak postawiła pozwane państwo przed obowiązkiem zapewnienia skarżącemu jego prawa do poszanowania jego życia rodzinnego, na podstawie środków gwarantowanych przez Konwencję haską w celu zapewnienia mu szybkiego kontaktu ze swoim dzieckiem (patrz K.J. p. Polsce, cytowany powyżej, § 53 oraz Ignaccolo-Zenide, cytowany powyżej, § 94).  49. W niniejszym przypadku, utrzymując że przetrzymywanie dziecka z dala od miejsca jego stałego pobytu w Kanadzie było bezprawne w rozumieniu artykułu 3 Konwencji haskiej, sądom krajowym zbadanie wniosku skarżącego o powrót jego syna zajęło rok i pięć miesięcy, a ostatecznie wniosek został oddalony z tej przyczyny , że powrót dziecka bez matki postawiłby chłopca w niekorzystnej sytuacji w rozumieniu artykułu 13 (b) Konwencji haskiej (patrz: pkt 15, 17, 19 i 22 powyżej).  50. Należy zatem stwierdzić, że zdarzenie wzięte pod uwagę w niniejszej sprawie, w zakresie, w jakim stanowi to podstawę do odpowiedzialności pozwanego państwa, stanowi ingerencję w prawo skarżącego do poszanowania jego życia rodzinnego (patrz K.J. p. Polsce, cytowany powyżej, § 55 i Iosub Caras, cytowany powyżej, § 30).  51. Trybunał zauważa ponadto, że ingerencja ta miała swoją podstawę prawną w Konwencji haskiej, która weszła w życie w Polsce w 1992 roku i która stanowi część prawa krajowego. Ponadto sądy krajowe działały w oparciu o dążenie do uzasadnionego celu ochrony praw i wolności dziecka i jego matki (patrz K.J. przeciwko Polsce, cytowany powyżej, § 56;. Neulinger i Shuruk p. Szwajcarii [GC], nr 41615/07, §§ 99 i 106, ECHR 2010 oraz, mutatis mutandis, Maumousseau i Waszyngton, cytowany powyżej, § 61).  52. Należy zatem ustalić, czy ingerencja była "uzasadniona w demokratycznym społeczeństwie" w rozumieniu artykułu 8 § 2 Konwencji, interpretowanym w świetle odpowiednich instrumentów międzynarodowych, a także czy przy zachowaniu równowagi między sprzecznością interesów zwrócono uwagę przede wszystkim na najlepszy interes dziecka, w ramach swobodnego uznania przyznanego państwu w takich sprawach.  53. Trybunał zauważa, że, jak wyraźnie przyznał rząd (patrz pkt 45 powyżej), ocena najlepszego interesu dziecka przeprowadzona przez polskie sądy rodzinne w toku postępowania z Konwencji haskiej koncentrowała się przede wszystkim na porównaniu warunków bytowych skarżącego i E.N. Orzeczenie to zostało również oparte na założeniach, że dziecko, jeśli powróci do Kanady, musiałoby zostać oddzielone od matki, zostałoby umieszczone pod opieką skarżącego i kontakt chłopca z matką nie byłby zagwarantowany (patrz pkt 12, 16, 17 i 22 powyżej). 54.  Rzeczywiście, Trybunał nie może pominąć, że Sąd Okręgowy prowincji Ontario przyznał opiekę nad dzieckiem skarżącemu - w dniu 27 października 2011 roku tymczasowo, a w dniu 11 września 2012 roku ostatecznie. Wcześniejsza decyzja także upoważniała skarżącego oraz kanadyjskie organy ścigania do zatrzymania dziecka (patrz: pkt 34 i 36 powyżej). 55.  Trybunał nie może jednak spekulować odnośnie konsekwencji, jakie te decyzje mogą przynieść w danym momencie, gdyby dziecko wróciło do Kanady z E.N. Strony nie rozwinęły tej kwestii w trakcie kwestionowanych postępowań krajowych lub w zgłoszeniach skierowanych do Trybunału. W każdym razie, polski sąd rodzinny pierwszej instancji wyraźnie postanowił pominąć kanadyjskie nakazy sądowe, a także decyzję o miejscu zamieszkania dziecka wydane równolegle w toku polskich postępowań rozwodowych (patrz pkt 15 powyżej), natomiast sąd drugiej instancji nie omawiał szczegółowo powyższych decyzji (patrz: pkt 20-22 powyżej). 56. Polski sąd rodzinny ostatecznie zbadał sprawę na podstawie założeń, jakie omówiono powyżej. 57.  W szczególności w konkluzji opinii przygotowanej przez biegłych z RODK wyraźnie stwierdzono, że ,,oddzielenie dziecka od matki zakłóci jego poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji życiowej" i miałoby negatywny wpływ na rozwój psychiczny chłopca. Zauważono również, że "przeniesienie dziecka pod opiekę ojca" stwarza poważne ryzyko dla rozwoju emocjonalnego i społecznego chłopca i może spowodować sytuację, która byłaby trudna do zniesienia dla dziecka w wieku syna skarżącego (patrz pkt 12 powyżej). 58.  Sąd Okręgowy oparł się na tej opinii, twierdząc wyraźnie, że oddzielenie dwuletniego dziecka od matki i odesłanie go pod opiekę ojca w Kanadzie byłoby traumatyczne dla dziecka. Sąd rodzinny dokonał również dogłębnej analizy warunków finansowych oraz bytowych rodziców dziecka a także porównano ich umiejętności rodzicielskie oraz ustalenia z przedszkola(patrz pkt 16 i 17 powyżej). 59. Ostatecznie, sąd apelacyjny rozpoczął rozważania przez wyraźne uznanie zasady, zgodnie z twierdzeniem skarżącego, że nawet jeśli rodzic, który uprowadził dziecko pełnił dominującą rolę w jego życiu, to obecność obiektywnych przeszkód w powrocie rodzica jest wymagana zgodnie z Artykułem 13 (b) Konwencji haskiej. W swoim ostatecznym rozrachunku jednak sąd okręgowy odstąpił od tej zasady, uznając, że nie ma ona zastosowania w przypadku dotyczącym uprowadzenia niemowlęcia przez rodzica, który był głównym opiekunem, z uwagi na szczególną więź między nimi. W związku z tym sąd odwoławczy podtrzymał decyzję o oddaleniu wniosku skarżącego na podstawie Konwencji haskiej, powołując się na czynnik oddzielenia dziecka od E.N. nawet przy braku jakichkolwiek obiektywnych przeszkód w powrocie matki (patrz: pkt 21 i 22 powyżej). 60.  Trybunał zauważa, że ​​to pozostająca w separacji żona skarżącego, była osobą sprzeciwiającą się powrotowi dziecka. Dlatego do niej należało sporządzenie i uzasadnienie potencjalnego zarzutu charakterystycznych zagrożeń wynikających z artykułu 13 (b) Konwencji haskiej 61. Oprócz ponownego stwierdzenia, że wyjątki, dla powrotu na podstawie Konwencji haskiej należy interpretować zawężająco (zob. X przeciwko Łotwie, cytowane powyżej, § 116), w orzeczeniu tym Trybunał wskazał w szczególności, że szkoda, o której mowa w artykule 13 (b) Konwencji haskiej nie może powstać wyłącznie z powodu rozłąki z rodzicem, który był odpowiedzialny za bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie. To odseparowanie, jakkolwiek trudne dla dziecka, nie będzie automatycznie spełniało testu poważnego ryzyka (patrz mutatis mutandis, K.J. przeciwko Polsce, cytowany powyżej, § 67, G. S. przeciwko Gruzji, nr 2361/13, § 56, 21 lipca 2015). 62.  W przedmiotowej sprawie, nie jest jasne, jakie były powody przedstawione przez E.N. gdy sprzeciwiała się powrotowi dziecka do Kanady i kiedy odmówiła towarzyszeniu dziecku. Sąd rodzinny przyjął twierdzenie, że gdyby chłopiec wrócił do Kanady byłby oddzielony od matki. Ponadto sąd rodzinny wziął pod uwagę następujące elementy, które zostały zidentyfikowane przez biegłych RODK: chłopiec był niemowlęciem, kiedy przybył do Polski; nie miał żadnych wspomnień z życia w Kanadzie; najważniejszym elementem w jego życiu był kontakt z matką; od uprowadzenia jego matka była jego jedynym opiekunem; skarżący zakwestionował ten stan rzeczy dopiero sześć miesięcy po przybyciu dziecka do Polski. Wreszcie, sąd krajowy powołał się na fakt, że skarżący widział dziecko tylko raz od lipca 2011 roku i wywnioskował, że poprzez nie pojawianie się na badaniu prowadzonym przez RODK, skarżący odstąpił od wykazania, że ​​był w stanie nawiązać dobry kontakt ze swoim małym dzieckiem (patrz pkt 22 powyżej). 63.  Trybunał uważa, że argumentacja sądu krajowego daleka jest od wymogów art 13 (b) Konwencji haskiej, które zostały opisane powyżej. 64. Nic w okolicznościach ujawnionych przed sądami krajowymi obiektywnie nie wykluczyło możliwości powrotu matki wraz z dzieckiem. Nic nie wskazywało na to, że ​​żona skarżącego nie miała wstępu na terytorium Kanady (patrz mutatis mutandis, K.J. przeciwko Polsce, cytowane powyżej, § 68 i Maumousseau i Washington, cytowane powyżej, § 74). Ponadto, mimo, że Sąd Okręgowy prowincji Ontario orzekł, że E.N. obraziła sąd w związku z niezastosowaniem się do jego ustaleń oraz mimo, że został wydany za nią list gończy przez Interpol za przestępstwo porwania (patrz pkt 34 i 35 powyżej), to zgodnie z wiedzą Trybunału zakres sankcji karnych czekających ją po powrocie, o ile takowe w ogóle będą, nie został określony (patrz, Paradis i in. przeciwko Niemcom (dec.), nr. 4783 / 03, 15 maja 2003). Trybunał nie jest powiadomiony o jakichkolwiek próbach ujęcia E.N. w Polsce, choć jej miejsce pobytu było znane władzom. Ponadto nic nie wskazuje, że skarżący mógł znacząco uniemożliwiać E.N. kontaktowanie się ze swoim dzieckiem w Kanadzie lub że nie miałaby ona dostępu do skutecznych środków prawnych w tym kraju w celu zapewnienia obrony swych interesów oraz interesów dziecka, jeżeli to stałoby się konieczne (patrz, mutatis mutandis, ibid.). 65.  Mając na uwadze cel i przedmiot Konwencji haskiej, który ma chronić dzieci przed bezprawnym uprowadzeniem z miejsca stałego pobytu dziecka, należy stwierdzić, że w uzasadnieniu polskich sądów rodzinnych w niniejszej sprawie brakuje elementów, które są niezbędne do właściwej oceny najlepszych interesów dziecka w kontekście określonych procedur na podstawie Konwencji haskiej. 66.  Trybunał zauważa ponadto, że jeśli chodzi o długość rzeczonego postępowania krajowego, pomimo uznania pilnego charakteru postępowania w trybie Konwencji haskiej, upłynął okres jednego roku, pięciu miesięcy i dwóch tygodni, od dnia, w którym wniosek skarżącego o zwrot dziecka zarejestrowano w Sądzie Rejonowym w Kielcach do dnia ostatecznej decyzji. Rząd nie wyjaśnił przyczyn tego opóźnienia. 67.  Trybunał jest szczególnie zaniepokojony faktem, że sprawa była już w sądzie pierwszej instancji przez dziesięć miesięcy, zanim dopuszczono dowód z opinii z RODK, podczas gdy biegli musieliby ukończyć swoje prace w ciągu dziesięciu dni, czyli przeanalizować cztery tomy akt sprawy oraz przeprowadzić wywiady i badania psychologiczne E.N., dziecka i skarżącego, jeśliby w nich wziął udział. 68.  W związku z tym, mimo że sześciotygodniowy termin nie jest obligatoryjny na mocy Konwencji haskiej, Trybunał uznaje, że przekroczenie go o sześćdziesiąt cztery tygodnie przy braku jakichkolwiek okoliczności mogących zwolnić sądy krajowe z jego ścisłego przestrzegania, nie licuje z powagą sytuacji i nie jest zgodny z pozytywnym obowiązkiem działania bez zbędnej zwłoki w postępowaniu o powrót dzieci (patrz K.J. przeciwko Polsce, cytowany wyżej, § 72; Carlson przeciwko Szwajcarii, nr 49492/06, § 76, 6 listopad 2008;. Karrer przeciwko Rumunii, nr 16965/10, § 54, 21 lutego 2012 r. RS przeciwko Polsce, nr 63777/09, § 70, 21 lipca 2015; Blaga przeciwko Rumunii, nr 54443/10, § 83, 1 lipca 2014, i Monory przeciwko Rumunii i Węgrom, nr 71099/01, § 82, 5 kwietnia 2005; a contrario, Lipkowsky (dec.), cytowana powyżej) 69.  Podsumowując, w świetle okoliczności postępowania postrzeganego jako całość i nie naruszając marginesu uznaniowości w tej kwestii Państw pozwanych, Trybunał uważa, że ​​państwo nie wywiązało się ze swoich pozytywnych obowiązków na podstawie artykułu 8 Konwencji. 70.  W świetle powyższego wniosku, nie jest konieczne, aby pozostała część skargi skarżącego o rzekomo wadliwym postępowaniu była rozpatrywana przez Trybunał. 71. Doszło więc do naruszenia artykułu 8 Konwencji. 72.  Ostatecznie, Trybunał zauważa, że ​​z uwagi na to, że dziecko straciło kontakt z ojcem w wieku sześciu miesięcy i mieszkało z matką w Polsce od ponad czterech lat, nie ma podstaw aby niniejszy wyrok był interpretowany jako zobowiązujący pozwane Państwo do podjęcia kroków nakazujących powrót dziecka do Kanady.   II.  ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 8 KONWENCJI Z POWODU BRAKU ZAPEWNIENIA PRZEZ SĄDY KRAJOWE PRAWA KONTAKTU 73.  Skarżący zarzucił również, że sąd krajowy nie zapewnił mu skutecznego korzystania z prawa do kontaktu w toku postępowania na podstawie Konwencji haskiej. W wyniku tego, jego kontakt z dzieckiem był nieregularny i rzadki, a także uzależniony od całkowitego uznania matki, która uprowadziła dziecko. To, zdaniem skarżącego, doprowadziło do rozpadu relacji syna z ojcem, a także naruszało Artykuł 21 Konwencji haskiej oraz prawa ojca i jego syna do poszanowania ich życia rodzinnego na podstawie Artykułu 8 Konwencji. 74.  Rząd nie zajął stanowiska. 75. Trybunał powtarzał, że artykuł 8 obejmuje prawo rodziców do podejmowania działań, które będą im umożliwiały połączenie się ze swoimi dziećmi i zobowiązania ze strony władz krajowych do podjęcia takich działań. Dotyczy to nie tylko spraw obejmujących przymusowe przejęcie dzieci przez opiekę publiczną i wdrożenie środków opiekuńczych ale również przypadków, w których między rodzicami i/lub innymi członkami rodziny dziecka zaistnieją spory odnośnie kontaktu i miejsca zamieszkania dzieci. Obowiązek podejmowania przez organy krajowe środków ułatwiających kontakt rodzica, któremu nie przyznano opieki po rozwodzie, z jego dzieckiem, nie jest jednakże absolutny. Główną kwestią jest, czy organy te podjęły wszystkie konieczne środki w celu ułatwienia kontaktu, jak tego wymagają szczególne okoliczności danej sprawy. Innym ważnym czynnikiem w postępowaniu dotyczącym dzieci jest to, że upływ czasu ma szczególne znaczenie, ponieważ zawsze istnieje niebezpieczeństwo, że jakakolwiek zwłoka w postępowaniu będzie miała wpływ na faktyczne rozstrzygnięcie sądu i na to, czy proces decyzyjny zapewni wymaganą ochronę interesów rodzicielskich (patrz, mutatis mutandis, Zawadka przeciwko Polsce, nr 48542/99, §§ 55 i 56, 23 czerwiec 2005 z dalszymi odnośnikami). 76.  W okolicznościach niniejszej sprawy, od lipca 2011 roku, skarżący odwiedził syna raz w marcu 2012 roku podczas jego miesięcznego pobytu w Polsce (patrz: pkt 16, 23 i 25 powyżej). 77.  Zdaniem Rządu, skarżący nie dopytywał się czy też nie szukał kontaktu z dzieckiem. Przeciwne stanowisko skarżącego jest w dużym stopniu niepotwierdzone (patrz: pkt 24 i 28 powyżej). 78.   Nieliczne dokumenty z akt sprawy ujawniają, że w dniu 23 lutego 2012 roku skarżący złożył wniosek o wydanie tymczasowego zabezpieczenia kontaktu przez cały czas trwania postępowania na gruncie Konwencji haskiej. W szczególności, starał się spotkać z synem poza domem E.N. na jeden dzień przed i w dniu rozprawy sądowej (patrz pkt 25 powyżej). W dniu 2 marca 2012 roku Sąd Rejonowy w Kielcach zdecydował się na oddalenie wniosku, jako bezzasadnego, biorąc pod uwagę, że skarżący nie wykazał, że matka dziecka utrudniała mu kontakt z dzieckiem (patrz pkt 26 powyżej). 79.  Wydaje się, że skarżący nie dochodził swoich praw za pomocą innych środków prawnych do czasu rozstrzygnięcia postępowania na gruncie Konwencji haskiej. Skarżący podjął działania dopiero we wrześniu 2014 roku (patrz pkt 31 powyżej). 80. Ponadto, jak przedstawił skarżący, zrzekł on się prawa do nadzorowanego kontaktu z synem przez dwie godziny dziennie w domu E.N., który został przyznany mu decyzją z dnia 1 lipca 2013 roku (patrz pkt 27 powyżej). 81.  Wydaje się, że sąd krajowy wydał szereg postanowień dotyczących ustalenia terminów kontaktów skarżącego z jego dzieckiem. W związku z brakiem odpowiednich dokumentów przedstawionych przez skarżącego, Trybunał nie jest w stanie ustalić przebiegu postępowania i treści kwestionowanych decyzji. 82.   Wynika z tego, że w świetle całości materiału będącego w posiadaniu Trybunału, oraz skarg będących w zakresie jego kompetencji, należy stwierdzić, że nie nastąpiło żadne naruszenie praw i wolności określonych w Konwencji lub jej Protokołach. Wynika z tego, że ta część skargi jest oczywiście bezzasadna i musi zostać odrzucona zgodnie z artykułem 35 §§ 3 (a) i 4 Konwencji. III.  ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI  83. Artykuł 41 Konwencji stanowi:: “Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.” A.  Szkoda 84.  Skarżący zażądał 18,501 euro (EUR) z tytułu szkód materialnych, stanowiących utratę ulg podatkowych i świadczeń dla dzieci dostępnych w Kanadzie. Skarżący domagał się również, 200.000 EUR z tytułu szkody niemajątkowej. 85.  Rząd podnosił, że nie istniał żaden związek przyczynowy między wskazanym naruszeniem Artykułu 8 przez skarżącego i szkodami materialnymi, które miał rzekomo ponieść skarżący. Ponadto argumentowano, że dochodzone zadośćuczynienie z tytułu szkód niematerialnych było nadmierne. 86. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym naruszeniem a domniemaną szkodą majątkową; dlatego też odrzuca to roszczenie. Z drugiej strony, Trybunał uznaje, że skarżący musiał doznać cierpienia i problemów emocjonalnych, wskutek odmowy przez sąd polski, wydania nakazu powrotu syna do Kanady, które nie są wystarczająco zrekompensowane stwierdzeniem naruszenia Konwencji. Uwzględniając kwoty przyznane w porównywalnych sprawach oraz dokonując oceny na zasadzie słuszności, Trybunał przyznaje skarżącemu kwotę 9.000 euro z tytułu szkody niemajątkowej.   B.  Koszty i wydatki 87.  Skarżący dochodził również kwoty 8,392 EUR z tytułu kosztów i wydatków poniesionych w związku z postępowaniem przed Trybunałem i 24,716 EUR za poniesione koszty w związku z postępowaniem w Kanadzie oraz 29,373 EUR z tytułu kosztów i wydatków poniesionych w związku z postępowaniem przed sądami krajowymi w Polce. Ostatnia kwota składa się na 1,809.06 EUR dla zastępstwa procesowego oraz opłat za tłumaczenia w zakresie, w jakim zostały one udokumentowane jako odnoszące się do postępowania na podstawie Konwencji haskiej i 4,244.89 EUR udokumentowanych kosztów podróży skarżącego (transport i hotele) poniesionych gdy postępowanie toczące się na podstawie Konwencji haskiej oczekiwało na rozstrzygnięcie, to znaczy w okresie od października 2011 roku i na początku lipca 2013 roku. 88.  Rząd wskazał na wątpliwości co do wiarygodności roszczenia skarżącego i stwierdził, że tylko koszty faktycznie poniesione w przygotowaniu do obrony sprawy skarżącego przed Trybunałem powinny być brane pod uwagę. Rząd wskazał, że wydatki zostały udokumentowane jedynie częściowo, i że liczba faktur wystawianych przez prawników w Kanadzie i w Polsce nie potwierdza, czy zostały one wydane w związku ze sprawą Konwencji haskiej skarżącego. 89.  Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, skarżący jest uprawniony do zwrotu kosztów i wydatków jedynie, jeśli wykazano, że odnoszą się do kroków podjętych w celu zapobieżenia lub naprawienia sytuacji, którą Trybunał uznał za sprzeczną z artykułem 8 Konwencji, w zakresie w jakim zostało wykazane, że zostały one faktycznie i koniecznie poniesione oraz były rozsądne co do wysokości. W niniejszej sprawie, na podstawie dokumentów będących w jego posiadaniu oraz powyższych kryteriów, Trybunał uznaje za uzasadnione przyznać sumę 14,446 EUR na pokrycie kosztów wynikających z: honorarium prawników reprezentujących skarżącego w postępowaniu na gruncie Konwencji haskiej przed sądami krajowymi w Polsce oraz w postępowaniu przed Trybunałem; opłat tłumaczeniowych oraz kosztów podróży skarżącego (w zakresie, w jakim zostały one udokumentowane jako występujące w toku i odnoszące się do postępowania prowadzonego na podstawie Konwencji haskiej). C.  Odsetki za zwłokę 90.  Trybunał uznaje za właściwe, aby odsetki za zwłokę były oparte na marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe.   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ   1.  Uznaje, jednomyślnie, skargę na naruszenie Artykułu 8 z uwagi na wynik postępowania w trybie Konwencji haskiej i proces podejmowania decyzji za dopuszczalną, natomiast pozostałą część skargi za niedopuszczalną;   2.  Uznaje, sześcioma głosami do jednego, że doszło do naruszenia artykułu 8 § 1 Konwencji;   3.  Uznaje, sześcioma głosami do jednego, (a)  że pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy od dnia, kiedy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z artykułem 44 § 2 Konwencji, następujące kwoty przeliczone na walutę pozwanego państwa według kursu z dnia wykonania wyroku,  (i)  9.000 euro (dziewięć tysięcy euro), powiększone o wszelkie podatki, które mogą zostać nałożone na tę kwotę, z tytułu doznanej szkody niemajątkowej; (ii) 14.446 euro (czternaście tysięcy czterysta czterdzieści sześć euro), powiększone o wszelkie podatki, które mogą zostać nałożone na skarżącego z tytułu kosztów i wydatków; (b)  po upływie powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty, winny zostać naliczone od tych kwot odsetki zwykłe według marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe;   4.  Oddala, jednomyślnie pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie. Sporządzono w języku angielskim, oraz obwieszczono pisemnie w dniu 19 lipca 2016, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.  Andrea Tamietti András Sajó Zastępca Kanclerza Przewodniczący     Zgodnie z art. 45 § 2 Konwencji i art. 74 § 2 Regulaminu Trybunału do wyroku dołączone jest zdanie odrębne Sędziego Motoc.   A.S. A.N.T. ZDANIE ODREBNE SĘDZIEGO MOTOC Głosowałem przeciw większości w tej sprawie. Uważam za bardzo problematyczne to, że Trybunał zastępuje władze krajowe w tej sprawie, oceniając sposób zastosowania artykułu 13 (b) Konwencji haskiej. Wydaje się, że zaistniały pewne niezgodności w uzasadnieniu najlepszego interesu dziecka.   Moim zdaniem, Trybunał hipotetycznie wskazał władzom krajowym, że nie udało im się ocenić możliwości powrotu matki z synem do Kanady. Wskazanie to nie tylko jest hipotetyczne, ale także nierealne. Rzeczywiście, większość wskazała, że odpowiedzialność za wychowanie i wykształcenie dziecka w tej sprawie spoczywa w równym stopniu na rodzicach i sądach krajowych. Moim zdaniem, niemożliwe jest jednak aby sądy krajowe, oceniły możliwość przeprowadzki jednego z rodziców do innego kraju z dzieckiem. Zadaniem sądu krajowego powinna być ocena najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka w warunkach, które panują w czasie gdy dziecko wraca do życia z odpowiednim rodzicem do kraju pochodzenia.   Moim zdaniem, sądy krajowe przeprowadziły bardzo staranną ocenę możliwości powrotu dziecka, kontrolując jego wszystkie właściwości osobiste w świetle orzeczenia Sądu Najwyższego z 1999 r.