21798/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   EĞĐLMEZ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 21798/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2005   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (21798/04) baꢀvuru no’lu davanın   nedeni, bu ülke vatandaꢀı Ayꢀe Eğilmez’in (baꢀvuran) 10 Haziran 2004 tarihinde Avrupa   Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran AĐHM önünde, Đstanbul Barosu avukatlarından S. Akat tarafından temsil   edilmektedir.   Wernicke Korsakoff (WK-S) hastası olduğunu iddia eden baꢀvuran, yeniden   hapsedilmesi durumunda AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edileceğini ileri sürmektedir.   OLAYLAR   A. Baꢀvurunun yapılmasına kaynaklık eden olaylar   doğumlu olan baꢀvuran, 4 Haziran 1998 tarihinde Đzmir DGM tarafından bir   terörist örgüte üye olmaktan oniki yıl altı ay hapis cezasına mahkum edilmiꢀtir.   Baꢀvuran 2002-2003 yılları arasında Uꢀak Cezaevi’nde yatmaktayken açlık grevine   baꢀlamıꢀtır.   Aralık 2001 tarihinde baꢀvuranın babası, CMUK’un 399. maddesine dayanarak,   sağlık durumundan ötürü kızının cezasının infazının ertelenmesini talep etmiꢀtir.   Aralık 2001 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranı muayene olmak üzere   Uꢀak Devlet Hastanesi’ne göndermiꢀ ve muayene sonucu düzenlenen 15 Ocak 2002 tarihli   raporda, baꢀvuranın özgürlükten yoksun bırakıcı cezayı çekebileceği yönünde görüꢀ   bildirilmiꢀtir.   Bunun üzerine 16 Ocak 2002 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın   babasının talebini reddetmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı’nın kararına karꢀı yapılan itiraz baꢀvurusu   da 5 Nisan 2002’de kabul edilmemiꢀtir.   Haziran 2002 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın emri üzerine baꢀvuran yeniden   muayene edilmiꢀ ve düzenlenen raporda ilkinde ulaꢀılan sonuçlar tekrarlanmıꢀtır.   Cumhuriyet Savcısı ikinci rapora dayanarak, 11 Temmuz 2002’de baꢀvuranın   cezasının ertelenmesi talebini reddetmiꢀtir.   Baꢀvuranın bu rapora itirazı üzerine ilgili kiꢀi 4 Mart 2003 tarihinde Cumhuriyet   Savcısı tarafından Adli Tıp Kurumu’nca muayene edilmeye gönderilmiꢀtir. Sözkonusu kurum   tarafından düzenlenen 16 Nisan 2003 tarihli raporda, baꢀvuranda Wernicke-Korsakoff   Sendromu (WK-S) teꢀhis edilmiꢀ ve uzatılabilir olmak kaydıyla altı ay süreyle hastanın   cezasının infazının ertelenmesi gerektiği sonucuna varılmıꢀtır.   Nisan 2003 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı CMUK’un 399. maddesi uyarınca   baꢀvuranın serbest bırakılmasına karar vermiꢀ ve bunu, erteleme süresinin bitiminden önce   baꢀvuranın Cumhuriyet Savcılığı’na gitmesi koꢀuluna bağlamıꢀtır.   Baꢀvuran 29 Eylül 2003 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı’na gitmiꢀ ve oradan   muayene edilmek üzere Adli Tıp Enstitüsü’ne gönderilmiꢀtir. Yapılan muayene sonucunda 15   Ekim 2003 tarihinde hazırlanan raporda, baꢀvuranın sağlık durumunun artık erteleme   tedbirinin devamını gerektirmediği sonucuna varılmıꢀtır.   Kasım 2003 tarihinde Uꢀak Cumhuriyet Savcısı baꢀvuran hakkında mahkumlara   mahsus yakalama müzekkeresi çıkartmıꢀ, ilgili kiꢀi ise firar etmiꢀtir.   Kasım 2003 tarihinde baꢀvuranın avukatı, Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu   tarafından müvekkilinin sağlık dosyasının yeniden incelenmesini talep ederek, Uꢀak Ağır   Ceza Mahkemesi’ne yakalama müzekkeresine karꢀı itiraz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur. 14   Kasım 2003’te adıgeçen Mahkeme bu talepleri reddetmiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatı bu karara karꢀı da 23 Aralık 2003’te itiraz etmiꢀtir.   Ocak 2004 tarihinde Alaꢀehir Ağır Ceza Mahkemesi bu baꢀvuruyu reddetmiꢀtir.   Ekim 2004’te Resmi Gazete’de yayımlanan yeni TCK’nın 1 Nisan 2005 tarihinde   yürürlüğe girmesi öngörülmüꢀtür.   Kasım 2004 tarihinde Cumhuriyet Savcısı’nın istemiyle re’sen toplanan Đzmir Ağır   Ceza Mahkemesi heyeti, yeni TCK’da mevcut davada iꢀlenen suç için daha az ceza   öngörüldüğünü ve baꢀvuranın da bu cezayı çekmiꢀ olduğunu gözönüne alarak, cezasının   infazının ertelenmesine karar vermiꢀtir. Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi, henüz yürürlüğe   girmediğinden yeni TCK’yı uygulamanın mümkün olmadığını fakat mevcut davada bu   durumun önemli bir rol oynamadığını zira baꢀvuranın yeni TCK uyarınca mahkum edilmiꢀ   olması halinde alacağı cezayı zaten çekmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Bununla birlikte Mahkeme,   davayı sonlandırmak için yeni TCK’nın yürürlüğe girdiği tarihte dava dosyasının tekrar   açılması gerektiğini kaydetmiꢀtir.   Mayıs 2005 tarihli bir Kanun’la, yeni TCK’nın yürürlüğe girme tarihi 1 Haziran   tarihine ertelenmiꢀtir.   B. AĐHM’nin soruꢀturma görevi   Elli üç adet baꢀvurunun bir tanesini oluꢀturan mevcut davada, AĐHM, Đç Tüzüğü’nün   Ek A1 maddesi uyarınca, esas hakkında incelemesi için ilgili olayların tespit edilmesi   amacıyla soruꢀturma heyeti oluꢀturmuꢀtur.   AĐHM üyeleri arasından altı delegeyi, Türkiye’deki ceza infaz kurumları ile   hastanelerde ziyarette bulunmakla görevlendirmiꢀ ve üç uzman doktordan oluꢀan bir bilirkiꢀi   heyetini, öncelikle aralarında baꢀvuranın da bulunduğu ilgili kiꢀilerin sağlık öykülerini   değerlendirmek, ardından da bu kiꢀilerin özgürlükten yoksun bırakıcı bir cezayı çekip   çekemeyeceklerini belirlemek amacıyla nöropsikiyatrik muayeneler yürütmekle   görevlendirmiꢀtir.   Ağustos 2004 tarihinde bu görevin en iyi ꢀekilde yürütülmesi amacıyla, AĐHM   Hükümet’ten, Đç Tüzüğü’nün 39. maddesi uyarınca, amaçlanan muayenelerin Bilirkiꢀi Kurulu   tarafından yürütülebilmesi için, firari durumda olan baꢀvuranın 6 Eylül-13 Eylül 2004   tarihleri arasında yakalanmamasını talep etmiꢀtir.   AĐHM bu görevi çerçevesinde, baꢀvurandan, 11 Eylül 2004 tarihinde muayene   edileceği Đstanbul Üniversitesi Çapa Hastanesi’ne gitmesini istemiꢀtir. AĐHM baꢀvurana,   geçerli bir mazereti olmadan bu çağrıya uymaması halinde, AĐHS’nin 37§1 c) maddesi   uyarınca baꢀvurusunun kayıttan düꢀeceğini de bildirmiꢀtir.   AĐHM’nin bu ꢀekilde gerçekleꢀtirdiği soruꢀturma görevine iliꢀkin bilgi Tekin Yıldız-   Türkiye (no: 22913/04, 10 Kasım 2005) kararında yer almaktadır.   HUKUK AÇISINDAN   Baꢀvuran, cezasının infazının ertelenmesini kararının, hiçbir bilimsel değeri olmayan   ve bir önceki sağlık raporu ile açıkça çeliꢀkili olan bir diğer sağlık raporuna dayanılarak   kaldırıldığını ileri sürmekte ve yakalandığı Wernicke-Korsakoff hastalığı nedeniyle yeniden   hapsedilmesinin AĐHS’nin 3. maddesini ihlal edeceğini belirtmektedir.   AĐHM baꢀvuranın avukatının 28 Temmuz 2004 tarihli bir mektupla, hakkındaki   yakalama müzekkeresinin kaldırılmadığı sürece müvekkilinin Bilirkiꢀi Kurulu tarafından   öngörülen sağlık muayenesine gelmeyeceğini bildirdiğini kaydeder.   Hükümet baꢀvurana verilen cezanın yasal reformlar çerçevesinde yeniden   belirlendiğini ve böylelikle ilgili kiꢀinin 30 Kasım 2004 tarihinde ceza affından yararlandığını   belirtmektedir. Dolayısıyla baꢀvuranın bu ceza ile ilgili olarak yeniden hapsedilme riski   yoktur. Her ne olursa olsun, baꢀvuranın 24 Nisan 2004 tarihinden itibaren özgür olduğu   dikkate alındığında, sözkonusu kiꢀinin artık mağdur sıfatı bulunmamaktadır.   AĐHM, bu konuda yapılan uyarıya karꢀın baꢀvuranın 11 Eylül 2004 tarihli muayeneye   gelmediğini gözlemlemiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatı 14 ꢁubat 2005 tarihli bir mektupla bu durumu, Hükümet   tarafından belirtilen geçici tedbirin ardından müvekkili hakkındaki yakalama müzekkeresinin   kaldırıldığının kendisine zamanında bildirmemesiyle açıklamaya çalıꢀmıꢀtır.   Baꢀvuranın avukatı diğer yandan, müvekkilinin cezasının geri kalanının ertelenmesi   kararının mevcut davada hiç önem taꢀımadığını, zira yeni TCK’nın henüz yürürlüğe   girmediğini iddia etmektedir. Sonuç olarak Hükümet her an baꢀvuranı yakalayıp yeniden   hapsedebilir.   AĐHM bu argümanların hem desteklenmediğini hem de anlaꢀılabilir ve nesnel bir   endiꢀeye dayanmadığını, zira mevcut davada Hükümet’in, o ana kadar kendisine bildirilen   geçici tedbirlerin tamamına saygı göstermekle kalmayıp aynı zamanda soruꢀturma görevinin   organizasyonu ve seyri için örnek teꢀkil edecek bir yardım sağladığını belirtmektedir.   Baꢀvuran tarafından da gayet iyi bilinen bu koꢀullar altında, sözkonusu kiꢀi   Hükümet’in herhangi bir olumsuz tutumundan dolayı endiꢀeli olduğunu iddia edemez. Çünkü   ortaya bu türden bir üzücü durumun çıktığı varsayılsa bile, buradan sonuç çıkartacak olan   yalnızca AĐHM’dir.   Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM baꢀvuranın mağdur sıfatı konusunda zaman   kaybetmeye gerek olmadığı kanaatindedir (bkz., Amuur- Fransa, 25 Haziran 1996, Derleme   Kararlar ve Hükümler 1996-III, s. 846, § 36, Dalban-Romanya [GC], no 28114/95, § 44,   CEDH 1999-VI, ve, mutatis mutandis, S.T.- Türkiye, no 32431/96, 6 Mayıs 2003).   Baꢀvuranın, bu konuda yapılan kesin uyarılara rağmen, ortada hiçbir neden yokken kendisi   için ayarlanan muayeneye gelmeyerek, bu ꢀekilde kendi baꢀvurusuna ait olguların tespit   edilmesini engellememiꢀ olması gerektiğini gözlemlemek AĐHM için yeterlidir.   Sonuç olarak AĐHM mevcut davada, AĐHS’nin 37§1 c) maddesi uyarınca baꢀvurunun   incelenmesine devam edilmesine artık lüzum kalmadığı kanaatine varmıꢀtır.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   Baꢀvurunun kayıttan düꢀürülmesine   karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. fıkralarına uygun olarak 10 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5