21894/93

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AKKUM VE DĐĞERLERĐ/Türkiye Davası*   Baꢀvuru No. 21894/93   Strazburg   Mart 2005   USULĐ ĐꢁLEMLER   Davanın nedeni, üç Türk vatandaꢀı vatandaꢀı Zülfü Akkum, Hüseyin Akan ve Rabia   Karakoç’un (“baꢀvuranlar”), 4 Mayıs 1993 tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri   Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) eski 25. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa   Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yaptıkları baꢀvurudur. (baꢀvuru no. 21894/93).   Adli yardım verilen baꢀvuranları, görevlerini Đngiltere’de ifa etmekte olan avukatlar   Kevin Boyle ve Françoise Hampson temsil etmiꢀtir. Türk Hükümeti’ni (“Hükümet”) kendi   Ajanları temsil etmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 2, 3, 6, 13, 14 ve 18. maddeleri ile AĐHS’ye ek 1 No.lu Protokol’ün   1. maddesine dayanarak, özellikle, akrabalarının 10 Kasım 1992 tarihinde düzenlenen bir askeri   operasyon sırasında güvenlik güçleri tarafından kanuna aykırı ꢀekilde öldürülmüꢀ olduğunu ve   yetkili makamların, sözkonusu öldürmeye iliꢀkin yeterli bir soruꢀturma yürütmediklerini iddia   etmiꢀtir. 10 Nisan 1998 tarihinde sunulan görüꢀlerinde, baꢀvuranlar Komisyon’a AĐHS’nin 6.   maddesine dayandırdıkları ꢀikayetlerini daha fazla sürdürmek istemediklerini bildirmiꢀlerdir.   Ekim 1994 tarihinde Strazburg’da bir duruꢀma yapılmıꢀ ve 5 Mart 1996 tarihinde   baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilerek 1 Kasım 1999 tarihinde Komisyon henüz   davayı incelemeyi tamamlamamıꢀ olduğu halde AĐHS’ye ek 11 No.lu Protokol’ün ikinci   hükmü olan 5 § 3. madde gereğince AĐHM’ye havale edilmiꢀtir.   Baꢀvuru ile ilgili olarak AĐHM’nin Birinci Dairesi görevlendirilmiꢀtir (AĐHM Đç Tüzüğü’nün   § 1. maddesi). Sözkonusu daire içerisinde, davayı inceleyecek Heyet (AĐHS’nin 27 § 1.   maddesi) Đç Tüzüğün 26 § 1. maddesinde öngörüldüğü üzere teꢀkil edilmiꢀtir. Türkiye’yi tem-   silen seçilen avukat Rıza Türmen, davadan çekilmiꢀtir (28. madde). Hükümet dolayısıyla ad   hoc yargıç olarak Feyyaz Gölcüklü’yü atamıꢀtır (AĐHS’nin 27 § 2. maddesi ve Đç Tüzüğün 29   § 1. maddesi).   Baꢀvuranlar ve Hükümet, esaslar hususunda görüꢀlerini sunmuꢀtur (Đç Tüzüğün 59 §   1. maddesi). Taraflar, karꢀılıklı görüꢀlerine yazılı olarak cevap vermiꢀtir.   Kasım 2004 tarihinde AĐHM, Dairelerinde değiꢀiklik yapmıꢀtır (Đç Tüzüğün 25 §   1. maddesi). Sözkonusu dava ile ilgili olarak yeni oluꢀturulan Birinci Daire görevlendirilmiꢀ   tir   (Đç Tüzüğün 52 § 1. maddesi).   * Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Çok Taraflı Siyasî Đꢀler Genel Müdürlüğü tarafından Türkçe’ye çevrilmiꢀ olup, gayrıresmî tercümedir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Çok Taraflı Siyasî Đꢀler Genel   Müdürlüğütarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiꢀ   olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   I. DAVA OLAYLARI   Baꢀvuranlar, Zülfü Akkum, Hüseyin Akan ve Rabia Karakoç, sırasıyla 1944, 1928 ve   doğumlu ve Kürt kökenli Türk vatandaꢀlarıdır. Baꢀvuranlar, 10 Kasım 1992 tarihinde   güvenlik güçleri tarafından öldürüldükleri iddia edilen Mehmet Akkum, Mehmet Akan ve   Derviꢀ Karakoç’un babası, erkek kardeꢀi ve annesidir. Öldükleri tarihte baꢀvuranların   akrabaları sırasıyla 29, 70 ve 33 yaꢀlarındadır.   A. Giriꢀ   Özellikle 10 Kasım 1992 tarihinde geliꢀen olaylarla ilgili olan dava olayları, taraflar   arasında ihtilaflıdır.   Olaylar, taraflar tarafından sunulduğu ꢀekliyle, aꢀağıda kaydedilen Kısım B’de   belirtilmiꢀtir (paragraflar 12-29). Hükümet’in olaylarla ilgili görüꢀleri aꢀağıda kaydedilen   Kısım C’de özetlenmiꢀtir (paragraflar 30-34). Baꢀvuran ve Hükümet tarafından sunulan   belgeye dayanan ifadeler Kısım D’de özetlenmiꢀtir (paragraflar 35-97).   Komisyon, taraflar arasında ihtilaflı olan olayları saptamak için, AĐHS’nin eski 28 § 1.   (a) maddesine uygun olarak tarafların da yardımı ile, bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. 10 Mart ve   Mart 1997 tarihleri arasında Ankara’da ifade alacak üç temsilci atamıꢀtır. Aꢀağıda   kaydedilen 17 tanıkla birlikte ikinci ve üçüncü baꢀvuranla görüꢀmüꢀlerdir: Abdurrahman   Karakoç, Güllü Güzel-Karakoç, Zeliha Karakoç, Hayriye Karaman, Hacire Ceylan, Hüseyin   Yılmaz, Alaattin Aydın, Koray Türkan, Nihat Turan, Ömer Faruk Köksal, Hüseyin Bakır,   Ersan Topaloğlu, Mürꢀit yılmaz, Muhammed Özdemir, Tuncer Arpacı, Murat Koç ve son   olarak Ramazan Dal. Sözkonusu görgü tanıkları tarafından verilen sözlü ifadelerin özeti   aꢀağıda kaydedilen Kısım E’de bulunmaktadır (paragraflar 98-174).   Đlk baꢀvuran, Zülfü Akkum ile birlikte Hediye Akelma da çağırılmıꢀtır, fakat   Komisyon temsilcileri görüꢀmeye gelmemiꢀlerdir. Akkum’un avukatı Zülfü Akkum’un   hayatından endiꢀe etmesi nedeniyle temsilcilere ifade vermek istemediğini belirtmiꢀtir.   Sözkonusu olaylara tanık olduğu iddia edilen ve ismi baꢀvuranlar tarafından belirtilmemiꢀ   olan Hediye Elma Akodun da temsilcilere ifade vermek istememiꢀtir ve hiçbir neden ileri   sürmemiꢀtir. Son olarak, sözkonusu tarihte Dicle Kasabası’nın belediye baꢀkanı olan ve ismi   baꢀvuranlar tarafından belirtilmemiꢀ olan Mehmet Güranioğlu da temsilcilerle görüꢀmemiꢀtir.   B. Baꢀvuranların Olaylar Hakkındaki Görüꢀleri   Baꢀvuranlar Zülfü Akkum ve Hüseyin Akan, Diyarbakır yakınlarındaki Dicle Đdari   Kaza Bölgesi’nde kurulmuꢀ Kurꢀunlu Köyü’ndendir. Rabia Karakoç, yine Dicle Havalisi’nde   olan Kırkpınar Köyü’ndeki Kayaꢀ Köyü’ndendir.   Kurꢀunlu Köyü ve Kayaꢀ Köyü, oldukça dağlık bir alanda kurulmuꢀtur ve   birbirlerinden yaklaꢀık 45 dakika yürüme mesafesindedir. Kurꢀunlu Köyü’ne yakın ve   Kayaꢀ’tan bir saat yürüme mesafesinde Kurꢀunlu düzlüğü bulunmaktadır. Sözkonusu düzlük,   çok az bir yükselti dıꢀında tamamen düzdür. Ancak, yer yer ormanlarla kaplı olan dağlarla   çevrelenmiꢀtir. Bu düzlük ve onu çevreleyen dağlık alan, Kurꢀunlu sakinleri tarafından   hayvanlarını otlatmak amacıyla kullanılmaktadır. Kurꢀunlu düzlüğünün kuzeyinde, Kayaꢀ’tan   iki buçuk saat yürüme mesafesinde Çevrecik köyü bulunmaktadır. Kurꢀunlu Köyü’nün güney   doğusunda 10 Nisan 1992 tarihinde güvenlik güçlerinin, köy muhtarı Hüseyin Akdıvar’ın evi   de dahil olmak üzere dokuz köylünün evini yaktığı Kelekçi Köyü bulunmaktadır (bkz.   Akdıvar ve Diğerleri/Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-   IV).   Kasım 1992 tarihinde Zülfü Akkum, Kurꢀunlu Köyü’nün muhtarıydı. Oğlu   Mehmet, onunla birlikte sürekli olarak köyde yaꢀamıyordu, ancak, 10 Kasım’da, Mehmet   köyünü ziyaret etmiꢀtir. Mehmet köydeyken, çobanlık görevini üstlenmesi gerektiğini   öğrenmiꢀtir. Köylülere ait hayvanlara bakmakla görevlendirilmiꢀ dört köylü bulunmaktadır:   Mehmet Akkum, Mehmet Akan ve iki kadın, Hacire Ceylan ve Hediye Akodun.   Kasım’da 8.00-9.00 civarlarında Mehmet Akan ve Mehmet Akkum, köy   hayvanlarını Kurꢀunlu düzlüğü ve çevresinde otlatmak üzere Kurꢀunlu Köyü’nü terketmiꢀtir.   Köyden ayrılmalarının hemen ardından, diğer iki kadın çoban da sürülerini Kurꢀunlu   düzlüğüne götürmek üzere köyü terketmiꢀtir. Mehmet Akan ve Mehmet Akkum sürüleri,   düzlüğü çevreleyen dağlık alana götürürken, iki kadın çoban iki sürüyü ayrı tutmak için kendi   sürüleriyle düzlükte kalmıꢀtır.   Askeri bir operasyon düzenlendiğini fark ettiklerinde düzlükte uzun süredir   bulunmamaktaydılar. Mehmet Akan ve Mehmet Akkum dağlık alanda bulundukları sırada,   ilk olarak askerlerin izlediği yola rastlamıꢀtır. Dağlık alanda gizlenmiꢀ olan askerlerle   çevrelenmiꢀlerdir.   Devam etmekte olan bir operasyon olduğunu ve askerlerin düzlüğü çevreleyen dağlık   bölgede gizlenmiꢀ olduklarını fark ettiklerinde Hacire ve Hediye düzlük alanda   bulunmaktaydı. Düzlüğün sınırlarına yaklaꢀtıkları sırada askerlere rastlamıꢀlardır. Hacire’nin   keçilerinden bazıları, düzlükten ayrılıp dağlık alandaki ormanlara doğru gitmeye baꢀlamıꢀtır.   Hacire, keçileri gözden kaybetmek istemediği için ve çalılığa girmelerini engellemek   amacıyla keçileri takip etmiꢀtir.   Ayrıca, ormanlık alanın sınırlarında, iki asker Hacire’yi durdurmuꢀtur. Ona ve   Hediye’ye hayvanları terkedip evlerine dönmelerini söylemiꢀlerdir. Hediye ayrılmayı kabul   etmiꢀ, fakat Hacire keçilerini almak için ısrar etmiꢀtir. Askerler, ısrar ettiği için Hacire’ye   tüfeklerinin dipçikleri ile vurmuꢀtur. Sonuç olarak, Hacire de köye doğru Hediye’yi takip   etmeye koyulmuꢀtur. Köye döndüklerinde, Hüseyin Akan’a Mehmet Akan’ı askerler   tarafından dövüldüğü sırada yardım isterken gördüklerini bildirmiꢀlerdir. Mehmet Akan ve   Mehmet Akkum, en son bir grup askerin olduğu dağlık alanda canlı görülmüꢀtür.   Đki kadın düzlükten köylerine dönerken, iki çocuğuyla atının üzerinde olan Derviꢀ   Karakoç’a rastlamıꢀtır. Annesi, Rabia Karakoç, karısı Güllü, kız kardeꢀi Hayriye Karaman ve   son olarak bir akrabaları Zeliha Karakoç onu ayakta takip etmektedir. Akrabalarını ziyaret   etmek üzere Çevrecik Köyü’ne gitmektedirler.   Derviꢀ atını üzerinde, Hacire ve Hediye’nin yanından geçmiꢀtir, fakat Hacire ve   Hediye aralarında Rabia Karakoç’un da olduğu kadınları durdurmuꢀtur. Rabia’ya   yolculuklarına devam etmemeleri gerektiğini, her yerde askerler olduğunu ve Derviꢀ’i   yakalayabileceklerini söylemiꢀlerdir. Derviꢀ, 10-15 metre gittikten sonra atını durdurmuꢀ ve   kadınların neden durduğunu anlamak için onlara doğru bakmıꢀtır. Annesi Derviꢀ’e kadınların   askerler hakkında ne söylediğini bildirdiğinde, Derviꢀ de gitmemelerinin iyi olacağını   belirtmiꢀtir.   Ancak o sırada Hacire’ye evine dönmesini söyleyen askerler ormanlık alandan çıkmıꢀ,   Derviꢀ’e yaklaꢀmıꢀ ve ona atından inmesini ve kimlik kartını göstermesini söylemiꢀtir. Derviꢀ   atından inmiꢀ ve çocukları annesi ile karısına teslim etmiꢀtir. Atı da teslim etmek istemiꢀtir   fakat askerler buna engel olmuꢀtur. Derviꢀ’in kimlik kartına bakmıꢀlar ve onu geri cebine   koymuꢀlardır. Daha sonra kadınlar kendilerini izlerken Derviꢀ’i ormanlık alana   götürmüꢀlerdir.   Askerler tüfeklerinin dipçikleri ile Derviꢀ’in omzuna vurmuꢀtur. Daha sonra tek bir   tabanca atıꢀı duyulmuꢀ ve hemen ardından düzlüğün çevresinden ateꢀ edilmeye baꢀlanmıꢀtır.   Rabia, oğlunu vuran bir ateꢀ görmüꢀtür. Mermiler her yanın tozla kaplanmasına neden   olmuꢀtur. Kadınlar korkmuꢀ bir vaziyette köylerine kaçmıꢀlardır. Sürekli ꢀekilde ateꢀ   edilmeye baꢀlanmadan önce, Derviꢀ’in cesedine yaklaꢀmayı baꢀaramamıꢀlardır.   Kadınlar kendi köylerine dönmüꢀtür. Ertesi gün, Rabia oğlunu aramak için kendisine   eꢀlik edecek birisini bulmak üzere Kurꢀunlu Köyü’ne gitmiꢀtir. Ancak, kimse kendisine eꢀlik   etmek istememiꢀtir. Köylüler, o günün sabahında Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’u aramak   üzere düzlüğe gitmiꢀler, fakat yalnızca hayvan ölüleriyle karꢀılaꢀarak aramalarını   tamamlamadan köylerine geri dönmüꢀlerdir.   Zülfü, oğluyla ilgili soruꢀturma yapmak için Dicle Kasabası’na gitmiꢀ olduğu için   Rabia, Zülfü Akkum’un karısı ile konuꢀmuꢀtur. Hüseyin Akan da kardeꢀi hakkında bilgi   edinmek için Zülfü Akkum ile gitmiꢀtir. Düzlükler civarındaki tepelerde askerler onları   çevreledikten sonra ne olduğunu bilmek istemiꢀlerdir. Kendileri ile birlikte Dicle Merkez   Karakolu’na giden Dicle belediye baꢀkanı Mehmet Güranioğlu ile karꢀılaꢀmıꢀlardır. Bir   yarbay, askerlerin henüz dönmediğini söylemiꢀtir. O gece Dicle’de kalmıꢀlardır.   Ertesi sabah, 12 Kasım tarihinde, Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na gitmiꢀlerdir.   Öğlen köye telefon ettiklerinde, Mehmet Mehmet Akan ve Mehmet Akkum hakkında hala   bilgi yoktur. Saat 14.30’da tekrar aradıklarında, Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un   cesetlerinin bulunduğunu öğrenmiꢀlerdir. Cumhuriyet Savcısı’na haber vermiꢀ ve Savcı’dan   cesetleri almak için bir araba göndermesini istemiꢀlerdir. Zülfü cesetleri almak üzere köye   dönmüꢀtür.   Köyülüler, Derviꢀ’in ve Mehmet Akan’ın cesetlerini bulmuꢀtur. Derviꢀ’in atının   cesedi de Mehmet Akan’ın cesedinin bulunduğu düzlük alandadır. Etrafta kullanılmıꢀ   fiꢀeklerle birlikte birçok hayvan ölüsü vardır.   Köylüler Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerini köylerine götürmüꢀtür.   Zülfü, cesetleri Dicle’ye götürüp otopsilerini yaptırmak üzere taksiyle gelmiꢀtir.   Zülfü Akkum, 16 Kasım’da Elazığ’daki karakola gidene kadar oğlunun baꢀına neler   geldiğini öğrenememiꢀtir.14 Kasım’da kendisine bir jandarma komutanı tarafından Elazığ’da   iki ceset bulunduğu ve bunlardan birinin oğlu olabileceği söylenmiꢀtir. Karakolda kendisine   biri oğlu Mehmet’e ait olan iki ceset fotoğrafı gösterilmiꢀtir. Ceset çok kötü durumdadır ve   kulakları kesilmiꢀtir. Sol kolunun üst kısmının derisi yüzülmüꢀtür.   Gerekli yasal formaliteler tamamlandığında, Zülfü Akkum, hiç kimsenin sahip   çıkmaması nedeniyle cesedin gömüldüğü Elazığ Mezarlığı’ndan cesedi almıꢀ ve gömülmesi   için köyüne götürmüꢀtür.   C. Hükümet’in Olay Hakkındaki Görüꢀleri   Kasım 1992 tarihinde Elazığ’daki güvenlik güçleri, Elazığ’daki Bukadi Köyü   yakınlarında PKK militanlarına karꢀı askeri bir operasyon düzenlemiꢀtir. Mehmet Akkum,   silahlı PKK militanları ve güvenlik güçleri arasında çıkan çatıꢀmada hayatını yitirmiꢀtir. Olay   sırasında PKK’ya iliꢀkin birçok doküman, ateꢀli silahlar için cephane ve stoklar ele   geçirilmiꢀtir.   Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından Mehmet   Akkum’a karꢀı baꢀlatılan iꢀlemlere, ölümü ardından son verilmiꢀtir.   Ayrıca 10 Kasım 1992 tarihinde Arıcak Köyü yakınlarında Dicle güvenlik güçleri ve   silahlı PKK militanları arasında ꢀiddetli bir çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Karakoç ve Akan sözkonusu   çatıꢀma sırasında hayatlarını yitirmiꢀtir.   Üç kiꢀinin öldürülmesine iliꢀkin açılan hazırlık soruꢀturması sonucunda, 19 Ağustos   tarihinde Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’na bir iddianame sunulmuꢀtur. Yedi   jandarma askeri ve memuru, birden fazla kiꢀiyi öldürmekle suçlanmıꢀtır.   Ceza davası, Elazığ’daki 8. Kolordu’ya (“Askeri Mahkeme”) bağlı Askeri   Mahkeme’ye havale edilmiꢀtir. Mahkemenin, baꢀvuranların ve isimleri verilen tanıkların   isimlerini belirleme çabaları baꢀarısız olmuꢀtur. Yalnızca, olaylara ꢀahit olduklarını inkar   eden iki tanığın izini belirlemek mümkün olmuꢀtur. 21 Aralık 1995 tarihinde Askeri   Mahkeme, jandarmaların baꢀvuranların akrabalarını öldürmek hususunda beraat etmesine   karar vermiꢀtir.   D. Taraflar Tarafından Sunulan Yazılı Đfade   Aꢀağıda kaydedilen bilgiler, taraflar tarafından sunulan dokümanlardan elde edilmiꢀtir.   1. Askeri Operasyon   Olayın gerçekleꢀtiği mahalde hazırlanmıꢀ ve el yazısıyla yazılmıꢀ bir askeri operasyon   raporu, 11 Kasım 1992 tarihinde yedi jandarma memuru ve askeri tarafından hazırlanmıꢀ ve   imzalanmıꢀtır. Dokümanın en baꢀında, 8 Kasım 1992 tarihli Sancak-1 Askeri Operasyon   Planı’na bir gönderme yapılmıꢀtır. Sözkonusu planın bir nüshası Komisyon’a ya da   Mahkeme’ye sunulmamıꢀtır.   Raporda 10 Kasım 1992 tarihinde sabah saat 3.00’te Elazığ’dan dört, Palu’dan iki,   Alacakaya’dan dört, Kovancılar’dan üç, Arıcak’tan dört jandarma komando taburu,   Üçocak’tan bir, Arıcak’tan bir jandarma taburu ve Dicle’den bir grup jandarma komando   taburunun planlı bir askeri operasyon baꢀlattığı belirtilmiꢀtir. Operasyona Sancak-1 kod adı   verilmiꢀtir.   Aynı sabah saat 6.30’ta bir grup terörist ve Arıcak’tan dört jandarma komando taburu   arasında Bukardi Köyü yakınlarındaki Payidar Tepeleri’nde, (00, 59) koordinatlarında silahlı   bir çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Çatıꢀma o gün 18.00’e kadar aralıklarla devam etmiꢀtir. Çatıꢀma   sırasında askerler, Kurꢀunlu Köyü sakinlerine ait hayvan sürüleri ardına gizlenen ve askerlere   ateꢀ açan teröristlere ateꢀle karꢀılık vermiꢀtir.   Ertesi gün sabaha karꢀı askerler tarafından baꢀlatılan araꢀtırmada bir ceset   bulunmuꢀtur. Askerler, bulunan cesedin teröristlere yardım ve yataklık eden bir kiꢀiye ait   olduğu kanısına varmıꢀtır. Ceset üzerinde kimliğini tespit etmeye yardımcı olacak bir   doküman bulunmamıꢀtır. Araꢀtırma sırasında askerler, aralarında beꢀ kullanılmıꢀ G3 tüfek   fiꢀeği, on bir kullanılmıꢀ Kalashnikov tüfek fiꢀeği ve yüz otuz altı kullanılmıꢀ BKC tüfek   fiꢀeği bulunan bir grup kullanılmıꢀ fiꢀek ele geçirmiꢀtir.   Ayrıca, (00, 59) koordinatlarında bir sığınak ortaya çıkarılmıꢀ ve içerisinde saklanan   yiyecekle birlikte askerler tarafından imha edilmiꢀtir. 11 Kasım 1992 tarihinde 13.30’ta sona   eren operasyonda görev alan askerler arasında ölü ya da yaralı bulunmamaktadır.   Olay mahallinde hazırlanmıꢀ olan sözkonusu raporun daha sonraki bir aꢀamada   daktiloda yazılmıꢀ olduğu düꢀünülmektedir. Ancak, el yazısı ile ve daktilo ile yazılmıꢀ   raporlar arasında iki karꢀıtlık bulunmaktadır. Daktiloda yazılmıꢀ raporda, Palu’dan dört   jandarma komando taburunun operasyonda görev aldığı belirtilirken, el yazısıyla hazırlanmıꢀ   raporda Palu’dan yalnızca iki taburun görev aldığı belirtilmiꢀtir. Ayrıca, el yazısı ile   hazırlanmıꢀ rapora göre, Alacakaya’dan dört jandarma jandarma komanda taburu   operasyonda görev alırken, daktilo ile hazırlanmıꢀ raporda sözkonusu taburlara   değinilmemiꢀtir.   Operasyon bölgesinde bulunmuꢀ olan raporlar ve kullanılmıꢀ fiꢀekler, 20 Kasım 1992   tarihinde Arıcak Jandarma Karakolu komutanı Yüzbaꢀı Mürꢀit Yılmaz tarafından Palu   Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na teslim edilmiꢀtir.   Kasım 1992 tarihinde diğer bir askeri rapor da aralarında Albay Hüseyin Yılmaz’ın   da bulunduğu dört kiꢀi tarafından hazırlanmıꢀ ve imzalanmıꢀtır (bkz. yukarıda kaydedilen   paragraf 113 ve 124 arası). Sözkonusu rapor aralarında Đçiꢀleri Bakanlığı’nın da bulunduğu   bir grup yetkili makama gönderilmiꢀtir. Raporda, operasyon ardından ele geçirilen cesedin   terörist bir örgüte üye mensup ya da terörist bir örgüt mensuplarına yataklık eden bir kiꢀiye ait   olduğu belirtilmiꢀtir. Ceset, daha sonra kimlik tespiti ve otopsi için Palu Köyü’ndeki   Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na teslim edilmiꢀtir.   Sözkonusu rapor, olay mahallinde hazırlanmıꢀ olan raporun el yazısı ve daktilo ile   hazırlanmıꢀ nüshaları ile çeliꢀmektedir. Rapora göre, operasyonda Palu’dan bir,   Alacakaya’dan dört, Arıcak’tan üç jandarma komando taburu operasyonda görev almıꢀtır.   Üçocak’tan gelen jandarma taburuna değinilmemiꢀtir, fakat daha önceki raporun her iki   nüshasında da belirtilmemiꢀ olan Karakoçan’dan gelen iki jandarma taburu operasyonda   görev aldığından bahsedilmektedir. Ayrıca, sözkonusu rapora göre terörist sığınağının   koordinatları, daha önce olay mahallinde hazırlanmıꢀ olan raporda belirtildiği gibi (00, 59)   değil, (97, 59)dur.   2. Hazırlık Soruꢀturması   Kasım 1992 tarihinde Cumhuriyet Baꢀsavcısı Nihat Turan ve Dr. Alaattin Aydın   tarafından bir ceset tetkik raporu hazırlanmıꢀ ve imzalanmıꢀtır.   Raporda, cesedin yaklaꢀık olarak 30-35 yaꢀlarında bir adama ait olduğu belirtilmiꢀtir.   Her iki kulağı da kayıptır ve midesinin üst kısmı ile sırtının sağ kısmında kurꢀunun girdiği   birer delik bulunmaktadır. Sol eline bir mermi girmiꢀ ve çıkmıꢀtır. Ayrıca, bir ꢀarapnelin yol   açmıꢀ olabileceği diğer baꢀka izler ve yanık izleriyle birlikte on santim uzunluğunda bir   merminin yol açtığı yara izleri bulunmaktadır. Doktor, ölme nedeninin ateꢀ etme olduğunu   tespit etmiꢀtir. Ölme nedeninin tespit edilmiꢀ olması nedeni ile tam bir otopsi yapılmamasına   karar verilmiꢀtir.   Cesedin üzerinde kimliğinin tespit edilmesine yardımcı olacak hiçbir doküman   bulunmamıꢀtır. 12 Kasım 1992 tarihinde Palu Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından gömme izni   çıkarılmasını müteakiben ceset gömülmüꢀtür.   Kasım 1992 tarihinde ilk baꢀvuran, Zülfü Akkum, Diyarbakır yakınlarındaki Dicle   Kasabası’ndaki Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na bir dilekçe sunmuꢀtur. Savcıya, oğlu Mehmet   Akkum ve bir diğer köy sakini Mehmet Akan’ın, 10 Kasım 1992 tarihinde sabah erkenden   hayvanlarını otlatmaya götürdüklerini ve akꢀam eve dönmediklerini bildirmiꢀtir. Her yerde   askerler olduğu için köylüler onları aramaya çıkmaktan çekinmiꢀtir. Ancak, 12 Kasım 1992   tarihinde Zülfü Akkum ve bir grup köylü, kaybolan iki kiꢀiyi aramaya çıkmıꢀ ve Mehmet   Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerini, Karakoç’un elleri arkasında bağlı olarak   bulmuꢀlardır. Zülfü Akkum, Cumhuriyet Savcısı’ndan cesetleri köye getirme hususunda   kendisine yardımcı olmasını istemiꢀtir.   Kasım 1992 tarihinde Mehmet Akan’ın oğlu, Ali Akan ve Derviꢀ Karakoç’un   kuzeni, Musa Karakoç Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na birer dilekçe sunmuꢀ ve akrabalarının   güvenlik güçleri mensuplarınca öldürüldüklerini bildirmiꢀtir. Savcıdan cesetler üzerinde   otopsi yapılmasını istemiꢀlerdir.   Kasım 1992 tarihinde Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcısı Đbrahim Engin ve Dr. Koray   Aydın Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetleri üzerinde harici incelemeler yapmıꢀtır.   Đnceleme sırasında, Mehmet Akan’ın oğlu babasının cesedini ve kuzeni de Derviꢀ Karakoç’un   cesedini teꢀhis etmiꢀtir. Rapora göre, 66 yaꢀındaki Mehmet Akan’ın ölüm nedeni, sağ kulağın   arkasından girerek sol kulağın üzerinden çıkan bir mermidir. Ölümlerin nedeninin tespit   edilmesi nedeni ile cesetler üzerinde tam bir otopsi yapılmamasına karar verilmiꢀtir.   Baꢀvuranların avukatları, Mahkeme’ye 7 Haziran 1993 tarihinde Londra’daki Charing   Cross and Westminster Tıp Okulu’nda adli tıp uzmanı olan Dr. Peter Vanezis tarafından   hazırlanan bir rapor sunmuꢀtur. Sözkonusu raporun bulguları, Mehmet Akkum ve Mehmet   Akan’ın cesetlerinin fotoğraflarına dayanmaktadır.   Dr. Vanezis’in raporu, Mehmet Akkum’un cesedindeki, yüzündeki sıyrık ve çürükleri,   her iki kulağındaki yırtılmaları, boynun ön kısmındaki çürüklerin toplamını, sol alt göğüs ve   karındaki kapsamlı çürükleri ve sağ koltuk altındaki sirküler bir deliği içeren kapsamlı   yaralanmaları listelemektedir. Sözkonusu raporda, ayrıca, ölüm ardından derinin, göğüs, üst   karın, sol üst kol ve sol elin arka kısmından kesip çıkarıldığı belirtilmiꢀtir. Dr. Vanezis,   bedene verilen zararların sözkonusu bölgeye uzun, yuvarlak olması muhtemel bir tahta   parçası veya çubuk ile vurulmasından kaynaklanmıꢀ olabileceği sonucuna varmıꢀtır. Ayrca,   aynı bölgenin tekmelenmiꢀ ya da darbe almıꢀ olması da muhtemeldir. Sözkonusu bölgeye   yapılan vuruꢀlar, acil tıbbi müdahale olmaksızın dalağın hayati boyutta zarar görmesine neden   olmuꢀ olabilir. Yüzdeki yaralanmaların, yumruk darbelerinden kaynaklanmıꢀ olması   muhtemeldir. Dr. Vanezis, Mehmet Akan’ın sol kulağının üst kısmında silah atıꢀından   kaynaklanan izler gözlemlemiꢀtir.   Kasım 1992 tarihinde Zülfü Akkum’a, Elazığ’daki yetkili makamlar tarafından   gömülen cesedin fotoğrafı gösterilmiꢀtir (bkz. yukarıdaki paragraf 47). Zülfü Akkum, ölen   kiꢀinin kendi oğlu Mehmet Akkum olduğunu teꢀhis etmiꢀtir. Ertesi gün, mezarlıkta ceset   kendisine teslim edilmiꢀtir.   Kasım 1992 tarihinde, Dicle Karakolu komutanı Binbaꢀı Ersan Topaloğlu, Dicle   Cumhuriyet Savcılığı’na Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin Arıcak Kasabası   yetki alanı dahilinde bulunmuꢀ olduğunu bildirmiꢀtir. Binbaꢀı Topaloğlu, daha sonra   Cumhuriyet Savcısı’na, radyo bağlantılarından, cesetlerin bulunduğu bölgede planlı bir   operasyon gerçekleꢀtirildiğini anlamıꢀ olduğunu bildirmiꢀtir.   Kasım 1992 tarihinde Güllü Karakoç ve Rabia Karakoç, Đnsan Hakları Derneği’nin   Diyarbakır ꢁubesi’ne detaylı ifadeler sunmuꢀ ve Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesine yol açan   olaylarda tanık oldukları durumları tasvir etmiꢀlerdir. 26 Kasım 1992 tarihinde Hüseyin Akan   ve Zülfü Akkum da Đnsan Hakları Derneği’ne ifadelerini sunmuꢀtur.   Aralık 1992 tarihinde Palu Cumhuriyet Baꢀsavcısı Nihat Turan hazırlık   soruꢀturmasına iliꢀkin dokümanları incelemiꢀ ve “9 Kasım 1992 tarihinde Payidar tepelerinde   PKK mensupları ve askerler arasında çıkan çatıꢀmada kimliği belirlenemeyen bir teröristin”   öldürülmesini araꢀtırma yetkisine sahip olmadığına karar vermiꢀtir. Nihat Turan, sözkonusu   kararı Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiꢀtir.   Aralık 1992 tarihinde Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,   kararı Nihat Turan’a geri göndermiꢀ ve kendisinden soruꢀturma dosyasını tamamlamasını,   cesedin fotoğraflarını dosyaya eklemesini ve geri göndermesini istemiꢀtir.   Haziran 1993 tarihinde Nihat Turan, Arıcak Jandarma Komutanlığı’ndan   komutanlıkta cesedin fotoğraflarının bulunup bulunmadığını bildirmelerini istemiꢀtir.   ꢁubat 1993 tarihinde Elazığ Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Nihat Turan’a Mehmet   Akkum’un cesedinin teꢀhisine iliꢀkin dokümanları göndermiꢀtir (bkz. yukarıdaki paragraf 53).   ꢁubat 1993 tarihinde Nihat Turan, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi   Cumhuriyet Savcısı’na ölen kiꢀinin isminin Mehmet Akkum olduğunu bildirmiꢀtir.   Mart 1993 tarihinde Nihat Turan, 18 ꢁubat 1993 tarihinde Elazığ Cumhuriyet   Baꢀsavcısı’ndan aldığı bilgileri gözardı ederek, Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanına “9   Kasım 1992 tarihinde öldürülen kimliği belirlenememiꢀ teröristin” cesedinin fotoğrafları olup   olmadığını sormuꢀtur.   Mart 1993 tarihinde Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanı, Nihat Turan’a 9   Kasım 1992 tarihinde hiçbir operasyon düzenlenmediğini ve sonuç olarak da herhangi bir   ceset ele geçirilmediğini bildirmiꢀtir. Ancak, 23 Ocak 1993 tarihinde, bir teröristin   öldürüldüğü, fakat askerlerin cesedin fotoğraflarını çekme fırsatını bulamadığı bir operasyon   düzenlenmiꢀtir.   Mart 1993 tarihinde Nihat Turan, Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcısı’ndan gelen bir   talebe cevabında, daha önce kimliği belirlenememiꢀ olan cesedin Mehmet Akkum’a ait   olduğunun anlaꢀıldığını bildirmiꢀtir.   Mart 1993 tarihinde Nihat Turan, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne Arıcak   Jandarma Komutanlığı’ndan alınan operasyon raporlarını göndermiꢀtir.   Aynı gün Nihat Turan, Mehmet Akkum’un cesedini teꢀhis etmiꢀ olmasına rağmen,   “ölü teröristin” kimliğini belirleme çabalarına devam etmiꢀ ve Elazığ Polis Karakolu’na   dosyalarında cesedin fotoğraflarını olup olmadığını soran bir mektup göndermiꢀtir. Daha   sonra, mektubunda cesedi tarif etmiꢀtir.   Yine aynı gün Nihat Turan, Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanına baꢀka bir   mektup göndermiꢀ ve 10 Mart 1993 tarihli mektubunda operasyon tarihinin yanlıꢀlıkla 9   Kasım 1992 olarak belirtildiğini bildirmiꢀtir. Nihat Turan daha sonra komutana, “9 Kasım   tarihindeki operasyon sırasında öldürülen” teröristin cesedinin fotoğraflarının bulunup   bulunmadığını sormuꢀtur.   Nisan 1993 tarihinde Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanı Nihat Turan, 9 Kasım   tarihinde herhangi bir operasyon düzenlenmediğini, fakat 11 Kasım 1992 tarihinde   silahlı bir çatıꢀmayı müteakiben bir cesedin ele geçirildiğini bildirmiꢀtir. Ancak, cesedin   fotoğraflarına sahip değildir.   Nisan 1993 tarihinde Elazığ Polis Karakolu, Nihat Turan’a cesedin bir fotoğrafını   göndermiꢀ ve cesedin 16 Kasım 1992 tarihinde Mehmet Akkum olarak teꢀhis edilmiꢀ   olduğunu bildirmiꢀtir.   Nisan 1993 tarihinde Nihat Turan kadastro memurluğuna “Mehmet Akkum adlı   teröristin ölümünü kaydetmelerini” isteyerek doğum, evlenme ve ölüm kayıtlarını isteyen bir   mektup göndermiꢀtir.   Mayıs 1993 tarihinde Nihat Turan, davayı araꢀtırma yetkisine sahip olmadığına dair   diğer bir karar vermiꢀ ve dosyayı, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.   Sözkonusu suça kararda, “Mehmet Akkum adlı teröristin 9 Kasım 1992 tarihinde PKK ve   güvenlik güçleri arasında çıkan silahlı çatıꢀma sırasında öldürülmesi” ꢀeklinde değinilmiꢀtir.   Mayıs 1993 tarihinde ꢀu an Mehmet Akkum’un öldürülmesini soruꢀturmakla   görevli olan Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcısı, yukarıda   kaydedilen yetkisizlik kararına değinmiꢀ ve ölmüꢀ olduğu için Mehmet Akkum aleyhine davet   açmamaya karar vermiꢀtir. Sözkonusu kararda, ölen kiꢀiye “ꢀüpheli” ꢀeklinde değinilmiꢀtir.   Hükümet tarafından Komisyon’a sunulan dokümanlardan 22 Ekim 1993 ve 3 Kasım   tarihlerinde Adalet Bakanlığı’na Bağlı Uluslararası Hukuk ve Dıꢀiliꢀkiler   Müdürlüğü’nün (“Müdürlük”) Nihat Turan’dan ve Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi   Cumhuriyet Savcısı’ndan, öldürmelere iliꢀkin soruꢀturma hususunda bilgi istemiꢀtir.   Müdürlük, sözkonusu bilgiyi Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na sunulmak üzere görüꢀler   hazırlayabilmek amacıyla istemiꢀtir.   Kasım 1993 tarihinde Nihat Turan Dicle’deki makama dört mektup göndermiꢀ,   Dicle Jandarma Komutanlığı ile irtibata geçilmesini istemiꢀ ve öldürülmelere iliꢀkin herhangi   bir doküman bulunup bulunmadığını öğrenmek istemiꢀtir. Nihat Turan ayrıca Dicle   Cumhuriyet Savcısı’na bir yıl önce ölen kiꢀinin akrabaları tarafından sunulan dilekçeler   hakkında bilgi vermiꢀ (bkz. yukarıdaki paragraf 48-49) ve Cumhuriyet Savcısı’ndan, ölen   kiꢀinin akrabalarından öldürmelere iliꢀkin bilgi almasını istemiꢀtir.   Kasım 1993 tarihinde Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,   Müdürlüğe Savcılık tarafından 21 Mayıs 1993 tarihinde (bkz. yukarıdaki paragraf 71) alınan   yetkisizlik kararını, ve ayrıca sözkonusu kararın, Mehmet Akkum’un öldürülmesine iliꢀkin   soruꢀturmayı sonlandırdığını bildirmiꢀtir. Dosya, tanık ismi içermediği için hiç kimse   sorgulanmamıꢀtır.   Aralık 1993 tarihli mektupla Nihat Turan Müdürlüğe Savcılığın halen Mehmet Akan   ve Derviꢀ Karakoç ‘un öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturmaya devam ettiğini, operasyonda görev   alan askerlerin kimliklerini henüz tespit edememiꢀ olduğunu ve muhtemel görgü tanıklarından   bilgi toplamaya çalıꢀtığını bildirmiꢀtir. Sözkonusu mektuptan anlaꢀıldığına göre, Nihat   Turan’a, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı tarafından alınan Mehmet   Akkum’un öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturmayı sona erdiren yetkisizlik kararı hakkında bilgi   verilmemiꢀtir.   Aralık 1993 tarihinde Dicle Cumhuriyet Savcısı, daha sonra Nihat Turan yapılan   bir istek üzerine (bkz. yukarıdaki paragraf 73), Zülfü Akkum’dan ifade almıꢀtır. Zülfü   Akkum, öldürülmelerin ertesi günü Dicle Valisi’ne ve Dicle Jandarma Komutanı’na   öldürmelerle ilgili bilgi verdiğini ve öldürülmelerin nasıl gerçekleꢀmiꢀ olabileceğine iliꢀkin   bilgi edinmeye çalıꢀtığını doğrulamıꢀtır.   Nihat Turan’ın 10 Kasım 1993 tarihli ölen kiꢀinin akrabalarının bulunması (bkz.   yukarıdaki paragraf 73) isteğine karꢀılık, yetkili makamların Musa Akkuꢀ ve Ali Aklan isimli   akrabaları bulma çalıꢀmaları baꢀarısızlıkla sonuçlanmıꢀtır. Sözkonusu çalıꢀmalar 7 Mart 1994   tarihine kadar devam etmiꢀtir.   Ağustos 1994 ve 1 Kasım 1995 tarihleri arasında Dicle ve Palu’da yetkili   makamlarca yürütülen soruꢀturma, ölen kiꢀinin akrabalarının izlerini bulmakla sınırlı   kalmıꢀtır. 10 Ekim 1994 tarihli bir mektupta yaꢀadıkları köylerin PKK’dan gelen yoğun   baskılar nedeniyle bir yıl önce boꢀaltılmıꢀ olması nedeni ile sözkonusu akrabaları bulmanın   mümkün olmadığı kaydedilmiꢀtir.   ve 14 Ekim 1994 tarihlerinde Hüseyin Akan ve Rabia Karakoç, Diyarbakır Đnsan   Hakları Derneği’ne ayrıca ifade vermiꢀ ve halen akrabalarının öldürülmesine iliꢀkin hiçbir   yetkili makam tarafından soruꢀturulmadıklarını belirtmiꢀtir.   3. Duruꢀma   Kasım 1995 tarihinde Elazığ Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından hazırlanan ve   Müdürlüğe sunulan bir dokümandan, 11 Kasım 1992 tarihli askeri raporu imzalayan yedi   jandarma memurunun (bkz. yukarıdaki paragraf 36) 19 Ağustos 1994 tarihinde baꢀvuranların   üç akrabasını öldürmekle suçlandığı anlaꢀılmaktadır.   Yine aynı dokümandan, huzurunda yedi jandarmanın sorguya çekildiği Elazığ Ağır   Ceza Mahkemesi’nin 22 Haziran 1995 tarihinde jandarmaları yargılama ve dosyayı Askeri   Mahkeme’ye gönderme yetkisine sahip olmadığı kararını verdiği anlaꢀılmaktadır. Hükümet,   Komisyon’a ya da Mahkeme’ye iddianamenin ya da Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi’nin aldığı   yetkisizlik kararının nüshalarını göndermemiꢀtir.   Askeri Mahkeme, baꢀvuranlar bulunamadığı için duruꢀma sırasında onlarla temasa   geçememiꢀ ve onları Mahkeme’ye çağıramamıꢀtır. Ancak, köy çobanları Hacire Ceylan ve   Hediye Akkoyun’nun (bkz. yukarıdaki paragraf 14) yerlerini tespit etmek ve duruꢀma   sırasında ifadelerini almak mümkün olduğu halde yapılmamıꢀtır.   Hacire Ceylan 17 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadesinde, sözkonusu tarihte askerler   ona bir operasyon gerçekleꢀtirmekte olduklarını ve evine dönmesini söyledikleri sırada köy   dıꢀında hayvanlarını otlatmakta olduğunu belirtmiꢀtir. Askerlerin söylediklerine uymuꢀ ve   askerlerin Mehmet Akan’ı ya da diğer bir kiꢀiyi dövdüklerini görmemiꢀtir.   Hediye Akodun 23 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadesinde gerçekleꢀtirilen herhangi   bir operasyondan, Mehmet Akan’ın ya da diğer iki kiꢀinin öldürülmesinden haberdar   olmadığını belirtmiꢀtir.   Duruꢀma sırasında, sözkonusu tarihte herbirinin ülkenin farklı yerlerinde çalıꢀmakta   olduğu yedi sanığın hepsi, Askeri Mahkeme’ye tanıklık etmek için Mahkeme huzuruna   çıkmak istemediklerini bildirmiꢀlerdir. Sanıkların isteklerini kabul eden Askeri Mahkeme,   sanıkların çalıꢀmakta olduğu kasabalardaki Ceza Mahkemeleri’ne istinabe müzekkeresi   göndermiꢀ ve sözkonusu Mahkemeler’in sanıklardan ifade almalarını istemiꢀtir. Đfadeler daha   sonra Askeri Mahkeme’ye havale edilmiꢀtir.   ꢁaban Bozkurt dıꢀında, tüm sanıklar 10 Kasım 1992 tarihinde bir operasyon   gerçekleꢀtirildiğini doğrulamıꢀtır. ꢁaban Bozkurt, operasyonun gerçekleꢀtirildiği gün baꢀka   bir yerde görevli olarak bulunmaktadır.   Sanıklar, bir grup teröristin üzerlerine ateꢀ açması üzerine karꢀılık verdiklerini   belirtmiꢀlerdir. Operasyonda yaklaꢀık 250-300 asker görev almıꢀ olduğu için sanıklar   sözkonusu üç kiꢀiyi tam olarak kimlerin vurduğunu bilememektedir.   Yedi sanıktan biri olan Adem Kolukısa, 5 Mayıs 1995 tarihli ifadesinde iki ceset   görmüꢀ olduğunu ve diğer asker arkadaꢀlarından da bir ceset daha olduğunu duyduğunu   belirtmiꢀtir. Görmüꢀ olduğu cesetler, 30-35 yaꢀlarında iki adama aittir.   Recep Tombak 23 Mayıs 1995 tarihli ifadesinde kendisi ve asker arkadaꢀlarının   operasyonun ertesi günü üç cesedi de gördüklerini belirtmiꢀtir.   Diğer bir sanık Yüzbaꢀı Tuncer Arpacı, 20 Kasım 1995 tarihli ifadesinde kendisinin üç   cesedi bulduğunu ve operasyon raporlarında sözkonusu bulguyu kaydettiğini belirtmiꢀtir.   Cesetlerden biri, Kurꢀunlu düzlüğünde bulunan 50-60 yaꢀlarında sakallı bir adama aittir.   Tuncer Arpacı, teröristlerin askerler tarafından kuꢀatıldığını ve operasyonda Cobra   helikopterleri ve havan topu kullanıldığını belirtmiꢀtir. Sonuç olarak, sözkonusu kiꢀilere   kimin ateꢀ ettiğini belirlemek mümkün olmamıꢀtır.   Aralık 1995 tarihinde Askeri Mahkeme, oybirliği ile tüm sanıkların beraatine karar   vermiꢀtir. Kararında, adresleri bilinmediği için ölen kiꢀilerin akrabalarını   sorgulayamadıklarını belirtmiꢀtir. Mahkeme, ayrıca ölen kiꢀilerin akrabaları tarafından ileri   sürülen iddiaların Hacire Ceylan ve Hediye Akkoyun tarafından verilen ifadelerle   uyuꢀmadığını belirtmiꢀtir. Öte yandan, sanıkların 8 Kasım 1992 tarihli Sancak-1   Operasyonu’na iliꢀkin gerçekleꢀtirilen askeri operasyon hususundaki tanıklıklarında tutarlı   oldukları gözlemlenmiꢀtir. Sonuç olarak, Askeri Mahkeme ölenlerin akrabaları tarafından ileri   sürülen sözkonusu üç kiꢀinin askerler tarafından öldürüldüğüne iliꢀkin iddiaları gözardı   etmeye karar vermiꢀtir.   Askeri Mahkeme’nin askerlerin beraat etmesine iliꢀkin kararı, ele geçirilen delillerin   incelenmesine dayanmaktadır.   Duruꢀma sırasında Murat Koç, Ramazan Dal ve Yavuz Akın adlı üç sanık tarafından   verilen ifadeler, Komisyon’a ya da Mahkeme’ye sunulmamıꢀtır. Sonuç olarak, aꢀağıda   kaydedilen bilgiler sözkonusu üç sanığın ifadelerinin özetini içeren Askeri Mahkeme   kararından alınmıꢀtır.   Murat Koç ifadesinde, operasyon sırasında bir grup teröristin öldürüldüğünü   duyduğunu belirtmiꢀtir.   Ramazan Dal ifadesinde, operasyondan sonra kendisi ve asker arkadaꢀlarının bir ceset   bulduklarını ve sözkonusu bölgede bir at ve koyun ölüsü gördüğünü belirtmiꢀtir.   Yavuz Akın ifadesinde, kendisi ve arkadaꢀlarının karakola götürdükleri bir ceset   gördüğünü ve bu kiꢀinin nasıl öldüğünü bilmediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, operasyonda fighter   jet ve helikopter kullanıldığını belirtmiꢀtir. Son olarak, Yavuz Akın 11 Kasım 1992 tarihli   olay mahallinde hazırlanan operasyon raporunu imzalamıꢀ olduğunu reddetmiꢀtir (bkz.   yukarıdaki paragraf 36).   Ayrıca Askeri Mahkeme kararından Binbaꢀı Ersan Topaloğlu’nun da duruꢀma   sırasında sorgulandığı anlaꢀılmaktadır. Verdiği ifade Komisyon’a ya da Mahkeme’ye   iletilmemiꢀtir fakat kararın içerdiği özete göre, Binbaꢀı Topaloğlu kendisine Zülfü Akkum   tarafından oğlu Mehmet Akkum’un ve bir köylünün kayıp olduğunun bildirildiğini   belirtmiꢀtir. Daha sonra Binbaꢀı Topaloğlu bir takım soruꢀturmalar düzenlemiꢀ ve bölgede   askeri bir operasyon yapıldığını ortaya çıkarmıꢀtır. Đki cesedin Elazığ’daki morga   götürüldüğünü ve içlerinden birinin Zülfü Akkum’un oğlu olduğunu doğrulamıꢀtır.   E. Sözlü Đfade   1. Rabia Karakoç (ilk baꢀvuran), Derviꢀ Karakoç’un annesi   2. Güllü Güzel-Karakoç, Derviꢀ Karakoç’un eꢀi   3. Zeliha Karakoç, Derviꢀ Karakoç’un akrabası   4. Hayriye Karaman, Derviꢀ Karakoç’un kız kardeꢀi   Kasım 1992 tarihinde, sabahın erken saatlerinde, yukarıda kaydedilen dört görgü   tanığı Derviꢀ Karakoç ve iki çocuğu ile birlikte, bir akrabalarını ziyaret etmek üzere Çevrecik   Köyü’ne gitmek için Kayaꢀ Köyü’ndeki evlerini terketmiꢀlerdir. Derviꢀ çocukları ile birlikte   at üzerindedir ve kadınlar ardından yürümektedir. Yaklaꢀık yarım saatlik bir yürüyüꢀ   ardından, hayvanların otlamakta olduğu bir düzlüğe gelmiꢀler ve kendilerine doğru koꢀmakta   olan Hediye ve Hacire isimli iki kadın çobanı görmüꢀlerdir. Hediye ve Hacire gruba, her   tarafta askerler olduğu için köye geri dönmelerini ve devam etmelerinin güvenli olmayacağını   bildirmiꢀtir. Ancak Derviꢀ, askerlerden korkacak bir ꢀeyi olmadığı söyleyerek devam etmek   için ısrar etmiꢀtir.   Yolculuklarına birkaç dakika devam ettikten sonra, yol tarafındaki çalılıklardan iki   asker kendilerine doğru yaklaꢀmıꢀ ve Derviꢀ’ten atından inerek kimlik kartını göstermesini   istemiꢀtir. Askerler daha sonra kadınların köye dönmesini istemiꢀtir. Daha sonra Derviꢀ’i   kollarından kavrayarak yavaꢀça uzaklaꢀmıꢀlardır. Derviꢀ’in atını da yanlarında   götürmüꢀlerdir. Rabia Karakoç, askerlerin Derviꢀ’i çalıların arkasına götürdüğünü ve bir   tanesinin Derviꢀ’e tüfeğinin dipçiği ile vurduğunu görmüꢀtür. Birkaç dakika sonra Rabia tek   atıꢀlık bir silah sesi duymuꢀ fakat boꢀluğa mı, Derviꢀ’e mi ateꢀ edildiğini anlayamamıꢀtır.   Daha sonra, alanın her yanından ateꢀ edilmeye baꢀlanmıꢀ ve ormanın gerilerinden 500-600   asker belirmiꢀtir. Rabia, bir ateꢀin Derviꢀ’i karnının alt bölümünden vurduğunu görmüꢀtür.   Sözkonusu olay, Kurꢀunlu Köyü dıꢀındaki düzlükte meydana gelmiꢀtir.   Daha sonra görgü tanıkları iki çocukları ile birlikte köylerine geri dönmüꢀ ve Derviꢀ’in   geri dönmesi için beklemeye baꢀlamıꢀlardır. Derviꢀ o gün köyüne dönmemiꢀ ve askeri   operasyon devam etmekte olduğu için köylüler tanıklara gidip Derviꢀ’i aramaları için yardım   etmekten korkmuꢀlardır. Operasyon sırasında, makinalı tüfekler ve helikopterler de   kullanılmıꢀtır.   Operasyon sona erdiğinde, Rabia Karakoç ve Kurꢀunlu Köyü’nden bir grup köylü,   birçok ölü hayvan gördükleri bölgeye gitmiꢀtir. Rabia oğlunu en son gördüğü noktaya   ulaꢀtığında, oğlunun ölü olan atı ve köpeğini görmüꢀtür. Atın ölüsünden 30-40 metre   uzaklıkta, oğlunun göğsü ve kalçalarında birçok silah yarası bulunan cesediyle karꢀılaꢀmıꢀtır.   Derviꢀ’in ölümünden yaklaꢀık bir yıl sonra, tanıkların köyü olan Kayaꢀ’a, askerler   tarafından baskın yapılmıꢀtır. Köylüler, eꢀyalarını yanlarına almaktan korkarak köyü   terketmiꢀtir. Köyü terketmeleri ardından, askerler tüm evleri yakmıꢀtır.   Dört görgü tanığının hiçbiri, Derviꢀ’in öldürülmesi ile ilgili olarak soruꢀturma yapan   yetkili makamlar tarafından sorgulanmamıꢀtır.   5. Abdurrahman Karakoç, Derviꢀ Karakoç’un Kardeꢀi   Olay zamanında Đstanbul’da yaꢀamakta olduğu için tanık, 10 Kasım 1992 tarihinde   gerçekleꢀmiꢀ olan olan olayların hiçbirini görmemiꢀtir. O gün amcası kendisine 16.00’da   telefon ettiği zaman olaylar hakkında bilgisi olmuꢀtur. Telefon konuꢀmasını müteakiben tanık,   kendisine askerlerin kontrolü altında bulunduğu ve gitmesine izin verilmediği bildirilen   Batman’a gitmiꢀtir. Birkaç gün sonra, nihayet köyüne gidebildiğinde, kardeꢀi Derviꢀ’in   öldürülmüꢀ olduğunu öğrenmiꢀtir. Tanık köye ulaꢀtığında Derviꢀ çoktan gömülmüꢀtür. Hacire   Ceylan tanığa, 10 Kasım 1992 tarihinde gerçekleꢀen olayları anlatmıꢀtır.   Tanık, geçmiꢀte Derviꢀ’ten sürekli köy korucusu olması istendiğini ve baskı nedeniyle   Derviꢀ’in köyü terketmek istediğini hatırlamıꢀtır.   Kasım 1993 tarihinde tanık, kardeꢀinin ölümünün ilk yıl dönümü için bir toplantı   düzenlemek üzere köyüne dönmüꢀtür. Ancak, helikopterler köye gelerek ateꢀ etmeye   baꢀlamıꢀtır. Açılan ateꢀ sırasında kuzeni yaralanmıꢀ ve tanık kuzenini tedavi amacı ile   Diyarbakır’a götürmek durumunda kalmıꢀtır. Köye döndüğünde, köyün boꢀ olduğunu   görmüꢀtür. Askerler herkesi köyü terketmeye zorlamıꢀtır.   5. Hacire Ceylan   Olayların gerçekleꢀtiği tarihte tanık, köy çobanı olarak Kurꢀunlu Köyü’nde   yaꢀamaktadır.   Kasım 1992 tarihinde 9.00’da tanık, Kurꢀunlu Köyü’ndeki evini çoban Hediye   Akelma Akodun ve hayvanları ile birlikte terketmiꢀtir. Hayvanlarını otlatmaya götüren   Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ı takip etmiꢀlerdir. Yolda kendilerine köylerine geri   dönmelerini söyleyen iki askerle karꢀılaꢀmıꢀlardır. Tanık hayvanlarını da yanında götürmek   istediği halde askerler izin vermemiꢀ ve ısrar ettiği için tanığa vurmuꢀlardır.   Tanık ayrıca, Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’u ormanlık alana doğru götüren bazı   askerler görmüꢀtür. Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’un bir grup askerin ortasında olduğunu   görmüꢀ fakat göz bozukluğu nedeni ile askerlerin tam olarak ne yapmakta olduklarını   görememiꢀtir. Askerler yüksek sesle bağırdıkları için neler olduğunu duyamamıꢀtır.   Eve dönüꢀ yolunda, tanık ve Hediye Akodun, Rabia Karakoç ve ailesi ile   karꢀılaꢀmıꢀtır. Daha sonra Derviꢀ Karakoç’un, daha önce karꢀılaꢀmıꢀ oldukları iki asker   tarafından atından indirildiğini görmüꢀtür. Askerlerin Derviꢀ’i birkaç metre öteye   götürdüğünü ve Derviꢀ’in askerlere kimlik kartını gösterdiğini görmüꢀtür. Her iki yanında da   birer asker vardır. Askerler kadınlara eve gitmelerini söylemiꢀtir. Derviꢀ’in karısının   bağırarak kocasına tüfek dipçiği ile vurulduğunu söylediğini duyduğunda, tanık Derviꢀ’in   halen askerlerin onu götürmüꢀ olduğu noktada durduğunu görmüꢀtür. Daha sonra, duyduğu   tek bir silah atıꢀı ardından sürekli ateꢀ edilmeye baꢀlanmıꢀtır. Bazı atıꢀlar, tanığın da   aralarında bulunduğu grubu hedef almıꢀ ve sığınmak için bir kayanın arkasına koꢀmuꢀlardır.   Rabia’nın çığlık attığını ve oğlunun öldürülmüꢀ olduğunu söylediğini duymuꢀtur.   Ateꢀ sona erdiğinde, herkes kendi köyüne dönmüꢀtür. Tanık köyüne döndüğünde,   Mehmet Akkum’un babasına oğlunun askerler tarafından götürüldüğünü gördüğünü   söylemiꢀtir. Cesetler bulunduktan sonra, tanık sözkonusu bölgeye gitmiꢀ ve Derviꢀ’in   cesedinin onu son gördüğü noktada yattığını görmüꢀtür.   Yetkili makamlara tarafından tanığın ifadesi alınmıꢀ ve kendisine Derviꢀ’in ne zaman   öldürüldüğü ve askerler tarafından kendisine vurulup vurulmadığı sorulmuꢀtur. Sabah mı   akꢀam mı öldürüldüğünü bilmediğini ve daha sonra onu son gördüğü noktada öldürülmüꢀ   olduğunu gördüğünü belirtmiꢀtir. Ayrıca, askerlerin Derviꢀ’e vurduklarını da belirtmiꢀtir.   6. Hüseyin Yılmaz   Tanık bir jandarma albayıdır ve olayın gerçekleꢀtiği tarihte Elazığ Đl Jandarma   Komutanlığı’nda komutanlık yapmaktadır. Yukarıdaki paragraf 43’te değinilen askeri raporu   imzalayanlardan biridir.   senesinin Kasım ayında komutanlığına, Elazığ Đli içersindeki Arıcak havalisi   yakınlarındaki Payidar tepeleri denen bölgede 300 teröristin bulunduğu bildirilmiꢀtir.   Teröristlerin sözkonusu bölgede barındığı bilinmektedir ve güvenlik güçleri, bölgede PKK   mensupları ile yedi ya da sekiz silahlı çatıꢀmanın gerçekleꢀtiği birçok operasyon   düzenlenmiꢀtir. Sözkonusu bilgi üzerine, bölgede askeri bir operasyon düzenleme kararı   alınmıꢀ ve tanık, operasyonu düzenleme görevini üstlenmiꢀtir.   Kasım 1992 tarihinde bir operasyon planı hazırlanmıꢀtır ve operasyona Sancak-1   ismi verilmiꢀtir. Operasyon planları, her bir askeri birimin üstleneceği pozisyonu göstermiꢀtir.   Yedi ya da sekiz kilometre karelik alanı kaplayacak operasyonda yaklaꢀık 250 asker görev   alacaktır. Operasyon planı, operasyonda görev alacak askerlerin isimlerini içermektedir ve   operasyona dahil olan askeri birimleri isimlendirmektedir. Plan, adli tahkikatın tamamlanması   üzerine arꢀive konulabilir.   Tüm operasyonlar tam bir gizlilik içerisinde planlanmıꢀtır ve sözkonusu bölgede   yaꢀayan köy sakinlerine önceden haber verilmemiꢀtir. Bununla beraber, jandarma için genel   bir bilgi kaynağı olan bazı köy sakinleri, güvenlik güçlerinin operasyon düzenlediğini   bilmektedir ve operasyonlar sırasında evlerinden ayrılmamıꢀtır. Köy sakinlerine operasyonun   gidiꢀatı hakkında bilgi vermek baꢀarıyı tehlikeye atmak olacaktır. Ancak, operasyon   bölgesindeki askerler hiçbir sivilin bölgeye girmediğini garanti edecektir.   Operasyon, 10 Kasım 1992 tarihinde gün doğarken Payidar tepelerinde baꢀlamıꢀtır.   Tanık operasyonu, operasyon alanının dıꢀında kurulmuꢀ olan fakat alanı gören Erimli   Jandarma Merkezi’nde kurulmuꢀ olan geçici kumanda biriminden gelen bir radyo bağlantısı   yoluyla izlemiꢀtir.   Terörist örgüt mensupları genellikle BKC adı verilen otomatik tüfekler ve askerler   MG3 otomatik tüfekleri ve RPG kullanmaktadır. Operasyonda helikopter kullanılmamıꢀtır.   Operasyon kendi genel kumandası altında gerçekleꢀtirildiği halde, adli yükümlülüğü   bulunmamaktadır. Bir askeri operasyon sırasında, iꢀtirak eden birimlerden sorumlu bölge   jandarma komutanları adli yükümlülüğe sahiptir ve Cumhuriyet Baꢀsavcıları ile direkt temas   halindedir. Sözkonusu durumda, bu komutanlar Palu ve Dicle bölge jandarma komutanlarıdır.   Operasyonda görev alan komutanlar tarafından hazırlanan olay raporları yerel Cumhuriyet   Savcısı’na ve ayrıca tanıklara sunulacaktır.   Operasyonda görev alan askeri birimlerin sayısı ile ilgili askeri raporlar arasındaki   tutarsızlıklar hakkında sorgulandığında, tanık bunların sadece masum eksiklikler olduğunu   belirtmiꢀtir.   Tanık hiçbir zaman Derviꢀ Karakoç’un askerler tarafından öldürülmüꢀ olduğu   iddiasından haberdar edilmemiꢀtir. Derviꢀ Karakoç’un akrabaları ꢀikayetlerini, iki günden   fazla süren operasyon sırasında bölgede olan askeri birimlerin komutanlarına ya da adli   makamlara sunmadıkları için iddiaların asılsız olduğunu düꢀünmüꢀtür. Derviꢀ Karakoç’un   öldürülmesinden haberdar olmaması nedeni ile, durumu soruꢀturmamıꢀtır.   Anılan son iki kiꢀinin ölümü, Đçiꢀleri Bakanlığı’na verdiği raporunda belirtilmemiꢀtir,   zira, bu kiꢀilere ait cesetler, raporun hazırlanması sonlanana dek bulunamamıꢀtır. Ancak, tüm   operasyonu daha detaylı olarak ortaya koyan “nihai rapor” veya “detaylı operasyon raporu”   isimli ayrı bir rapor olacaktı. Bu rapor, operasyona iliꢀkin diğer bütün belgelerle birlikte   Ankara’daki Jandarma Komutanlıklarına gönderilecekti. Bu belge gizli olacak ve yargı   makamlarına iletilmeyecekti. Operasyon raporlarını incelemek suretiyle, hangi askeri birimin   hangi bölgeden sorumlu olduğunu tespit etmek mümkün olacaktı.   Tanığın, emri altındaki ve iddiaya göre sorumlu olduğu operasyon esnasında, birkaç   askerin üç kiꢀiyi öldürmüꢀ olma ꢀüphesiyle yargılandığı hakkında herhangi bir bilgisi yoktu.   Kanıt sunması için mahkemeye çağrılmamıꢀ ve duruꢀmaya katılması talebinde   bulunulmamıꢀtı.   Tanığa göre, Sancak-1 baꢀarılı bir operasyon olarak görülebilirdi. Bir operasyonun   baꢀarılı olmasının ölçütü, terör örgütüne verilmiꢀ olan zarar idi. Bu operasyonda, güvenlik   güçleri herhangi bir zayiat vermemiꢀtir. Tanık, operasyon esnasında öldürülen vatandaꢀların   masum olup olmadığını bilmediğini belirtmiꢀ ve her operasyonun risk taꢀıdığını ifade etmiꢀtir.   Hiç kimse, bir askeri operasyon esnasında sıradan vatandaꢀların öldürülmesini istemez.   Tanığa göre, bu operasyonda riski azaltmak amacıyla her türlü tedbir alınmıꢀtır.   8. Dr. Alaattin Aydın   9. Dr. Koray Türkan   Olayların olduğu tarihte, tanıklar, sırasıyla Palu ve Dicle’de görev yapmakta idiler.   Adli tıp uzmanlığı eğitimi almamıꢀlardı, fakat dıꢀ muayene ve otopsi yakmakla   sorumluydular, çünkü görev yaptıkları ilçelerde adli tıp uzmanı bulunmamaktaydı.   Dr. Aydın, Mehmet Akkum’un cesedi üzerinde, Dr. Türkan ise Mehmet Akan ve   Derviꢀ Karakoç’un cesetleri üzerinde muayene yapmıꢀtır.   Dr. Aydın, Dr. Vanezis tarafından hazırlanan rapordaki bulgulara mutabakat etmiꢀtir.   Dr. Vanezis tarafından Mehmet Akkum’un bedeninde tespit edilen yara ve hasarlara,   kendi raporunda neden değinilmediği sorulduğunda, Dr. Aydın kendi yaptığı muayenede bu   tür yaralara rastlamadığını ifade etmiꢀtir.   Dr. Aydın, ilk olarak, Mehmet Akkum’un kulaklarının ꢀarapnel parçaları sebebiyle   yaralanmıꢀ olabileceğini öne sürmüꢀ, ancak daha sonra, kulaklarının öldükten sonra kesilmiꢀ   olması gerektiğini, zira o bölgede hiç kanama olmadığını belirtmiꢀtir. Ancak, bunun ölüm   sebebiyle bir iliꢀkisi olmadığından, raporuna bu bilgiyi dahil etmeyi önem arz eder   görmemiꢀtir.   Her iki tanık da, tam otopsi yapmanın gereği olmadığını, çünkü cesetler üzerinde   yaptıkları muayenelerin, ölüm sebebini belirlemelerini sağladığını ileri sürmüꢀlerdir. Dr.   Türkan, Mehmet Akan’ın ne kadar mesafeden vurulduğunu kesin olarak ifade edememiꢀtir.   Derviꢀ Karakoç’un cesedinde yaptığı muayeneye iliꢀkin olarak, Dr. Türkan, her giriꢀ deliğine   ait bir çıkıꢀ deliği tespit ettiğinden, daha fazla kurꢀun, kurꢀun izi veya vücut içinde   kalabilecek herhangi farklı bir kanıt olacağını düꢀünmemiꢀtir.   10. Nihat Turan   Olayların olduğu tarihte Palu’da Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapan tanık,   Mehmet Akkum’un cesedinin incelenmesinde bulunmuꢀtur. Kulakların bulunmadığını fark   etmiꢀ ancak, vücuttan nasıl kesildiğinin tespitini kendi görevi olarak görmemiꢀtir. Jandarma   tarafından verilen bilgiye dayanarak Mehmet Akkum’un terörist olduğu sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle, bu ölümü soruꢀturmak için yetkisinin bulunmadığına karar vermiꢀ ve davayı   teamüle uygun olarak Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’na   göndermiꢀtir. Devlet Güvenlik Mahkemeleri daha fazla bilgi talebinde bulunsa idi, soruꢀturma   yürütecek olan bölge savcısına bunu bildirirdi.   Soruꢀturmasında, askeri operasyonun tarihi olarak sürekli 9 Kasım 1992’ye atıfta   bulunmuꢀtur, zira, bir jandarma telefonla kendisine operasyonun bu tarihte olduğu bilgisini   vermiꢀtir.   Yaklaꢀık olarak Aralık 1993’te, Derviꢀ Karakoç ve Mehmet Akan’ın öldürülmesine   iliꢀkin soruꢀturma da, sözkonusu ꢀahıslar, Palu’ya ait Arıcak ilçesinde öldürüldüğünden, Nihat   Turan’ın bulunduğu savcılığa intikal etmiꢀtir. 1993’ün sonlarında, tanık baꢀka bir göreve   atanmıꢀtır, dolayısıyla ꢀahısların öldürülmesine iliꢀkin operasyonun sonucu hakkında bilgi   temin etmesi mümkün olmamıꢀtır. Ancak, tanık, Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un   öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturma dosyasının da, soruꢀturmayı özetleyen bir fezleke ile birlikte   Palu Cumhuriyet Savcılığı tarafından Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne gönderildiğini   doğrulamıꢀtır. Akabinde, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi, “PKK ile bağlantılı unsurlar”   taꢀımadığı gerekçesiyle dosyayı geri göndermiꢀ ve Palu Cumhuriyet Savcılığı soruꢀturmayı   sürdürme yetkisine sahip olmuꢀtur. Palu Cumhuriyet Savcılığı daha sonra dosyayı Elazığ Ağır   Ceza Mahkemesi’ne göndermiꢀtir ve yedi jandarmaya yönelik suçlamada bulunulmuꢀtur.   Tanık, hiçbir askeri sorgulamamıꢀtır, zira, ölümler silahlı çatıꢀma esnasında meydana   gelmiꢀtir ve ayrıca bu operasyonda hangi askeri birimlerin yer aldığı hakkında tanığın bilgisi   yoktu. Her halükarda, öldürmenin bir silahlı çatıꢀma esnasında olup olmadığına kesinlik   kazandırmak mümkün olamayacaktı.   11. Ömer Faruk Köksal   Olayların meydana geldiği tarihte Elazığ Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapan   tanık, üç ꢀahsın ölümüne iliꢀkin soruꢀturmaya dahil değildi. Elazığ Cumhuriyet Savcılığı,   yalnızca, Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi’nce talep edildiği üzere, ölen ꢀahısların akrabalarına   ve diğer muhtemel görgü tanıklarına ulaꢀmaya çalıꢀmıꢀtır.   Öldürülen ꢀahısların akrabalarının ꢀikayetlerini bildirdikleri Cumhuriyet Savcısı’nın   görevlerine iliꢀkin bir soruya cevaben, tanık, böyle bir durumda, Savcı’nın öncelikle   akrabaları sorguya çekmesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Buna ek olarak, Savcı, ön soruꢀturma   esnasında bütün kanıtları toplamalı ve ancak bundan sonra, ꢀayet gerekliyse, içtihattan   ayrılmaya yönelik bir karar vermelidir.   12. Hüseyin Bakır   Tanık, jandarma subayıdır, olayların meydana geldiği tarihte ise Dicle jandarma   Komando Bölüğü komutanıydı.   Sancak-1 Operasyonu’nu anımsamıꢀtır, ancak kendi askeri birimi operasyona dahil   olmadığından, operasyon sırasında tam olarak nelerin meydana geldiği hakkında bilgisi   olmamıꢀtır. Askeri raporda kendi biriminin de operasyonda yer almıꢀ olduğu ꢀeklinde adının   geçmesinin açıklaması olarak, tanık, bunun, muhtemelen kendi biriminin, operasyondan bir   gün sonra teröristlerin bölgeden kaçmasını önlemek için bölgeye gönderilmesinden   kaynaklandığını ifade etmiꢀtir.   Kendisi o bölgedeyken herhangi bir çatıꢀma olmamıꢀ ve silah sesi duymamıꢀtır.   Kendisinin operasyonla ilgisini izah eden bir rapor hazırlamamıꢀtır.   Ölümlerden, operasyon bittikten dört-beꢀ gün sonrasına kadar haberi olmamıꢀtır.   Ancak, operasyon devam ederken, Zülfü Akkum’un, kendisine, köyden iki çobanın kayıp   olduğunu bildirdiğini doğrulamıꢀtır.   Kurꢀunlu ovasının yaklaꢀık iki kilometre uzunluğunda ve 600-800 metre geniꢀliğinde   olduğunu söylemiꢀtir. Düz, seyrek ağaçlı ve tamamen dağlarla çevrili bir alan olduğunu ifade   etmiꢀtir. Ormanlık alanda ise meꢀe ağaçları, çalılar ve kayalıklar bulunmaktadır. Mehmet   Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin bulunduğu, Kurꢀunlu Ovası’nda yer alan bölgeyi,   gösterilen iki fotoğraftan tespit etmiꢀtir. Kendisine gösterilen üçüncü bir fotoğrafın da, eğimli   alana doğru uzanan yerin fotoğrafı olduğu ihtimalini de göz ardı etmemiꢀtir.   13. Đkinci baꢀvuran ve Mehmet Akan’ın erkek kardeꢀi olan Hüseyin Akan   Kasım 1992 tarihinde yaklaꢀık olarak sabah 6’da, Mehmet Akan ve arkadaꢀı   Mehmet Akkum, hayvanları çayıra götürmek için köyden ayrılmıꢀtır. Onlar köyden   ayrıldıktan sonra, iki köy çobanı olan Hacire ve Hediye de hayvanlarını dıꢀarı çıkarmıꢀtır.   Sabah saat 9 civarında, tanık, köyün üzerinden ovanın doğusuna doğru uçan bir   helikopter görmüꢀtür. Bundan sonra, silah sesleri duymuꢀ ve yarım saat sonra hayvanların   bazıları yaralı halde köye gelmiꢀtir. Hacire, yaklaꢀık olarak öğle vaktinde köye dönmüꢀtür.   Köylülere, helikopterin indiğini ve içindeki askerlerin kadınları köye geri dönmeye   zorladığını anlatmıꢀtır. Ancak, Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’un tutuklandığını görmüꢀ   ve etrafı askerlerle çevrilmiꢀ olan Mehmet Akan’ın sesini duymuꢀtur.   Mehmet Akan ve Mehmet Akkum akꢀam köye dönmediğinden, tanık, ertesi sabah   bilgi almak amacıyla köy muhtarı Zülfü Akkum ile Dicle’ye gitmiꢀtir. Önce Bölge Valiliği’ne   gitmiꢀler daha sonra da jandarma kıꢀlasına gönderilmiꢀlerdir. Kıꢀladaki bir jandarma binbaꢀı,   endiꢀelenmemelerini ve iki çobanın yakında döneceğini söylemiꢀtir.   Ertesi gün kıꢀlaya tekrar gitmiꢀler ve kendilerine sözkonusu iki ꢀahsın Palu   Jandarması’nca tutuklandığı söylenmiꢀtir. O gün, baꢀvuran köye dönmemiꢀ ve Dicle’de   kalmıꢀtır. Ertesi sabah kendisine, erkek kardeꢀinin ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin   bulunduğu bildirilmiꢀtir. Baꢀvuranın bu durumu Cumhuriyet Savcısı’na bildirmesine rağmen,   Cumhuriyet Savcısı olay yerine gitmeyi reddetmiꢀtir.   14. Ersan Topaloğlu   Tanık, jandarma subayıdır. Olayların meydana geldiği tarihte, Dicle Jandarma   Komutanlığı komutanı ve Hüseyin Bakır’ın üstü konumunda idi.   Tanık, Kasım 1992’de meydana gelen olayları net olarak anımsayamamıꢀtır, zira,   operasyonda yer almamıꢀtır. Ancak, bir operasyonun yapıldığını ve telsizden silahlı bir   çatıꢀma olduğunu duyduğunu hatırlamıꢀtır. Operasyonda yer almadıkları halde, neden kendi   birimlerinin adının operasyon raporlarında geçtiği sorulduğunda, tanık, kendi görevlerinin,   teröristlerin kaçmasını engellemek amacıyla, operasyon bölgesinde kendi taraflarını kapatmak   ile sınırlı olduğunu belirtmiꢀtir. Ancak, operasyon esnasında faaliyetlerin kaydını tutmak   komando birimlerinin bir uygulaması değildi, dolayısıyla, bu operasyonda yer almalarına   iliꢀkin hiçbir rapor bulunmamıꢀtır.   Aralık 1995’te, tanık, Ankara Asliye Ceza Mahkemesi’ne kanıtlarını sunmuꢀtur. Bu   mahkemeye verdiği ifadesinde, Kurꢀunlu Muhtarı Zülfü Akkum’un köyden kaybolan iki kiꢀi   hakkında soruꢀturma yapmasını istemesi üzerine, telsizle operasyon güçleri ile irtibata   geçtiğini doğrulamıꢀtır. Telsizden gelen yanıt ise, bir teröristin ölü bulunduğu yönünde   olmuꢀtur. Tanık, daha sonra, ölü teröristin Zülfü Akkum’un oğlu olabileceği düꢀüncesiyle,   Zülfü Akkum’u Elazığ Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiꢀtir. Akabinde ise, cesedin Zülfü   Akkum’un oğluna ait olduğu ortaya çıkmıꢀtır.   15. Mürꢀit Yılmaz   Tanık, jandarma subayıdır; Kasım 1992 tarihinde Arıcak Jandarma Komutanı idi.   Tanık, sözkonusu operasyona bizzat katılmıꢀtır. Çatıꢀma yaklaꢀık olarak sabah saat   6’da, Kurꢀunlu’nun kuzeyinde ve Palu’nun güneyinde kalan Payidar tepelerinde baꢀlamıꢀtır.   Tanığın bölüğü, teröristler kendilerine ateꢀ açtığında, bölgede inceleme yapmakta idi.   Teröristler, yükseltili bölgedeki çalılar nedeniyle görüꢀün kısıtlı olduğu geniꢀ bir alana   yayılmıꢀ idi. Sayıları yüze yakındı. Çatıꢀmada askerler zayiat vermemiꢀtir. Çatıꢀma bütün gün   ve ertesi gün aralıklarla devam etmiꢀtir.   Çatıꢀma, köylülerin gitmeyeceği, hatta hayvanlarını otlatmak için dahi gitmeyeceği,   geniꢀ bir alanda meydana gelmiꢀtir. Bir insanın, sürekli ateꢀin olduğu bir silahlı çatıꢀmanın   yakınına gideceğine inanmak mantık dıꢀıdır.   Tanığa, çatıꢀma sırasında bir teröristin ölü ele geçirildiği bildirilmiꢀtir. Ceset, otopsi   yapma imkanı bulunduğundan Palu Jandarma Karakolu’na getirilmiꢀtir.   Tanığa, olaydan üç – dört gün sonra, çapraz ateꢀte iki kiꢀinin daha öldüğü   bildirilmiꢀtir. Tanık, cesetleri bizzat görmemiꢀtir.   Operasyonda helikopter veya uçak kullanılmamıꢀtır. Büyük çaplı bir operasyon   olmamasına rağmen, bu operasyonda çeꢀitli birimler görev almıꢀtır.   Tanığın, üç köylünün ölümü ile bağlantılı olarak askerlerinden kovuꢀturulan olup   olmadığına dair bilgisi olmamıꢀtır.   16. Muhammed Özdemir   Tanık, komando subaydır; olayların meydana geldiği tarihte ise Arıcak Komando   Bölüğü’nden sorumlu idi.   Sancak-1 Operasyonu’na katılmıꢀtır. Terör örgütüne mensup kiꢀilerin bölgede   saklandığı ve kıꢀı orada geçireceği yönündeki istihbaratı takiben operasyon planlanmıꢀtır.   Teröristlerin varlığı, bölgedeki güvenlik güçleri ve jandarma karakolları için büyük tehdit   oluꢀturmaktaydı, dolayısıyla, operasyonun amacı bu tehdidi bertaraf etmek idi. Tanığın birimi   ise, teröristlerin operasyon bölgesinden kaçmasını engellemek amacıyla yolları kapatmakla   sorumlu idi.   Kasım 1992 tarihinde yaklaꢀık olarak 5:45’te, tanığa, telsizle, kendi emrindeki iki   grup askere Payidar Tepelikleri’ne ilerlerken ateꢀ açıldığı ve sonrasında bir çatıꢀmanın   baꢀladığı haberi gelmiꢀtir. Saat 14:00 civarında tanık ve emrindeki gruplar alana yaklaꢀmıꢀtır.   Teröristlerle kendi ekibi arasında 40-50 metre mesafe bulunmaktaydı. Teröristler, tanık ve   emrindeki askerlere ateꢀ etmeye baꢀlamıꢀ ve çıkan çatıꢀma saat 16:00’ya kadar devam   etmiꢀtir. Operasyonda Cobra helikopteri ya da uçak kullanılmamıꢀtır.   Güvenlik güçleri herhangi bir kayıp vermemiꢀtir. Đkinci gün, tanık, tepelik alanın   arkasında bir teröristin öldürüldüğünü duymuꢀtur. Tanık, cesedi almak için Tuncer Arpacı’nın   emrinde bir grup askeri bölgeye göndermiꢀtir. Ceset, daha sonra, helikopterle Palu’ya   getirilmiꢀtir. Tanık, bizzat cesedi görmemiꢀ ve cesetten kulakların kesilmiꢀ olduğu bilgisi   kendisine bildirilmemiꢀtir. Operasyon esnasında, tanığa, Kurꢀunlu Ovası’nda iki köylünün ölü   bulunduğu bildirilmemiꢀtir.   Tanığa, yakın tarihte, üç kiꢀinin öldürülmesinden ötürü yedi jandarmanın yargılandığı   bildirilmiꢀtir. Kendisine Askeri Mahkeme’de ifade vermesine iliꢀkin bir çağrı yapılmamıꢀtır.   17. Tuncer Arpacı   Tanık, Arıcak Jandarma Karakolu komutanıydı. Baꢀvuranın akrabalarının   öldürülmesinden yargılanıp beraat eden yedi jandarmadan biridir.   Sancak-1 Operasyonu’nu anımsamıꢀtır. Operasyon, PKK teröristlerinin Payidar   Tepelikleri olarak bilinen bölgede bulunduğu yönündeki istihbarat temelinde planlanmıꢀtır.   Tanığın emrindeki birim, operasyona katılmıꢀ ve yolları kapatmakla   görevlendirilmiꢀtir. Birim, Payidar tepeliklerinin kuzeydoğusuna yaklaꢀtıkça teröristler ateꢀ   etmiꢀ ve çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Tanık, 5:30’dan 9:00’a kadar devam eden çatıꢀma esnasında   kendi birimindeki askerlerin teröristleri öldürüp öldürmediğini hatırlayamamıꢀtır. 10 Kasımı,   Kasım’a bağlayan gece boyunca tanık bölgede kalmıꢀtır.   Arıcak’taki karakolun komutanı olarak, tanığın bazı yasal yükümlülükleri   bulunmaktaydı. Çatıꢀmayla ilgili olay raporunu ve olay haritasını hazırlamıꢀ ve bunlar   Cumhuriyet Savcısı’na gönderilmiꢀtir. Tanık, 11 Kasım 1992 tarihli olay raporu ve Askeri   Mahkeme’ye verdiği ifade arasındaki çeliꢀkilere izahat getirmiꢀ ve duruꢀmada çok   heyecanlandığını ve kafasının karıꢀtığını, dolayısıyla, üç kiꢀiye ait cesedi bulduğunu   yanlıꢀlıkla belirtmiꢀtir. Ancak, aslen, olay yeri inceleme raporunda belirttiği gibi, yalnızca bir   ceset bulunmuꢀtur.   Tanığa, Muhammed Özdemir tarafından telsizle bir cesedin bulunduğu bildirilmiꢀtir.   Yasal sorumluluğu bulunduğundan, tanık, bölgeye gönderilmiꢀtir. Kimlik bulmak amacıyla   ceset üzerinde arama yapmıꢀtır. Cesedi incelememesine rağmen, cesette iki kulağın da   bulunmadığını fark etmiꢀtir. Ceset yakınlarında ateꢀli silah bulunup bulunmadığını   hatırlayamamıꢀtır. Çatıꢀma sahasında bulunduğundan, cesedin bir PKK teröristine ait olduğu   sonucuna varmıꢀtır. Operasyon devam ederken sıradan bir köylü, bu alana girmezdi.   Tanığın Askeri Mahkeme’de verdiği ifadenin aksine, operasyonda helikopter   kullanılmamıꢀtı. Tanık, Kurꢀunlu Ovası’ndan hangi birimin sorumlu olduğunu bilmiyordu,   ancak bu, operasyon öncesinde hazırlanan operasyon emrinin incelenmesi ile kesinliğe   kavuꢀabilir.   18. Murat Koç   Tanık, olayların meydana geldiği tarihte Arıcak Komando biriminde astsubaydı.   Baꢀvuranın üç akrabasının öldürülmesinden ötürü yargılanan ve beraat eden yedi   jandarmadan biridir.   Palu’da görevli askeri birimlerle ortak bir operasyona katılmıꢀ ve bir noktada   teröristlerin saldırısına uğramıꢀlardır. Tanık, askerleriyle bütün gece boyunca bölgede kalmıꢀ   ve ertesi sabah bölgede inceleme çalıꢀmalarında bulunmuꢀlardır.   Bu çalıꢀmalarda bir terörist barınağı ve teçhizat bulmuꢀlar fakat cesede   rastlanmamıꢀtır. Tanık, 11 Kasım 1992 tarihli olay raporunu imzalamıꢀtır fakat, tanığın, bu   raporda atıfta bulunulan cesede dair bilgisi yoktu. Đmzalamadan önce raporun içeriğinin   doğruluğunu sınamayı gerekli görmemiꢀtir.   Tanık, Kurꢀunlu Ovası’nı biliyordu ancak, operasyonun oraya kadar uzanıp   uzanmadığına dair bilgisi yoktu. Tanık, olay yeri raporunun, operasyonun henüz gerçekleꢀtiği   alanda hazırlandığını ve dolayısıyla, o kargaꢀa ortamında kimi unsurların rapora   alınmamasının mümkün olduğunu söyleyerek iki askeri rapor arasındaki tutarsızlıklara izahat   getirmiꢀtir.   19. Ramazan Dal   Olayların meydana geldiği tarihte tanık, Arıcak komando takımlarından birinin   komutanıydı. Kendisi, baꢀvuranın üç akrabasının öldürülmesinden ötürü yargılanıp beraat   eden yedi jandarmadan biridir.   Kasım 1992’de tanığın komutanı, tanığa, emrinde bulunan askerlerin bir operasyona   katılacağını bildirmiꢀ ve kendisi ile askerlerinin görevleri hakkında talimat vermiꢀtir. Takım   komutanından alınan talimatlar doğrultusunda tanığın emrindeki ekip, operasyon bölgesine   doğru yol almaya baꢀlamıꢀtır. Ekip, saat 6 civarında Payidar tepeliklerine ulaꢀtığında,   teröristler ateꢀ etmiꢀ ve çatıꢀma baꢀlamıꢀ ve aralıklarla 21:00’e kadar devam etmiꢀtir.   Ertesi sabah operasyon bölgesinde inceleme yapmıꢀlardır. Murat Koç’un emrindeki   dördüncü ekip, içinde yiyecek, ꢀarjör, sırt çantası ve diğer teçhizat olan bir sığınak   bulmuꢀlardır. Tanığın ekibindeki askerlere komutanları tarafından telsizle, Brektepe-Ulaꢀtepe   yönünde bir ceset bulunduğu haberi verilmiꢀ ve tanığa, Karakol Komutanı Tuncer Arpacı ile   sözkonusu bölgeye intikal etmesi emri verilmiꢀtir. Operasyon alanı içinde kalan, cesedin   bulunduğu yere ulaꢀtıklarında, Karakol Komutanı, tüm bulgulara iliꢀkin bir rapor   hazırlamıꢀtır. Tanık da raporu imzalamıꢀtır. Cesedin bulunduğu nokta, yaklaꢀık olarak   Kurꢀunlu köyünden dört - beꢀ kilometre uzaklıktaydı. Tanık, cesedi inceleme yetkisi   olmamasına rağmen, ölü ꢀahsın kulaklarının kesildiğini fark etmiꢀtir. Ardından kendisine   cesedi Çevrecik köyüne götürmesi emri verilmiꢀtir. Daha sonra ise, ceset Palu Cumhuriyet   Savcılığı’na nakledilmiꢀtir.   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK   Đlgili iç hukuka iliꢀkin açıklama Ergi – Türkiye davasında bulunabilir (28 Temmuz   1998, Raporlar 1998-IV, ss. 1767-68, §§ 46-52).   HUKUK   1.HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI   Hükümet, Komisyon’a sunduğu ek görüꢀünde, baꢀvuranların iç hukuk yollarını   tüketmediğine dair iddiası üzerinde daha ayrıntılı durmuꢀtur. Bu bağlamda, özellikle idari   yollar olmak üzere, birkaç yolun açık olduğuna iꢀaret etmiꢀtir.   AĐHM, konunun, kabuledilebilirlik kararında Komisyon tarafından yeterince incelendiğini not   ederek tekrar incelenmesini gerekli bulmamıꢀtır. Dolayısıyla, Hükümet’in ön itirazını   reddeder.   II.AĐHM’NĐN KANIT DEĞERLENDĐRMESĐ ĐLE OLAYLARI BELĐRLEMESĐ   A.Tarafların iddiaları   1.Baꢀvuranlar   Birinci ve ikinci baꢀvuranlar, Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın, son olarak, çok   sayıda askerle birlikte dağ eteğinde görüldüğünü öne sürmüꢀlerdir. Kanıtlar, sözkonusu   ꢀahısların güvenlik güçlerince çok yakın mesafeden öldürüldüğünü göstermektedir. Birinci   baꢀvuran Zülfü Akkum, ayrıca, oğlunun kulaklarının öldükten sonra kesildiğini ileri   sürmüꢀtür.   Birinci ve ikinci baꢀvurana göre, Komisyon’un görgü tanıklarından kanıt alması   mümkün olmamıꢀtır, çünkü, öldürülme ꢀartlarından ötürü, iki Mehmet’in öldürüldüğünü   gören tanıklara çağrı yapmaları mümkün olmamıꢀtır. Ancak bu, sözkonusu kiꢀilerin   ölümünden doğan sorumluluğun belirlenememesi anlamına gelmemektedir. Bu tür bir yorum,   baꢀvuranlara göre, ꢀayet bir Devlet görevlisinin elinde silah bulunmazsa, bir Devlet’in, adam   öldürmeden asla sorumlu olmayacağı demek olacak, bu da, AĐHS’nin 2. maddesine aykırı   olacaktır.   Birinci ve ikinci baꢀvuranlar ayrıca, dava ꢀartları çerçevesinde, Hükümet’in, iki   Mehmet’in nasıl öldürüldüğüne dair makul açıklama getirmesi gerektiğini ileri sürmüꢀlerdir.   Bunu desteklemek için de, Inter-Amerikan Đnsan Hakları Mahkemesi’nin Godinez –   Honduras kararına atıfta bulunmuꢀtur (20 Ocak 1989 kararı, Đnter-Am Đ. H. M. Ser. C No. 5, §   141). Bu davada, mahkeme, “insan hakları ihlallerini belirleme safhasında, Devlet’in,   ꢀikayetçinin, Devlet’in iꢀbirliği olmadığı takdirde elde edilemeyecek kanıtları sunmadığı   ꢀeklinde bir savunma yapamayacağına” hükmetmiꢀtir. Ayrıca, Đnsan Hakları Komitesi de bu   yönde bir yaklaꢀımı benimsemiꢀtir. Bu bağlamda baꢀvuranlar, Barbado – Uruguay davasına   atıfta bulunmuꢀlardır (Đnsan Hakları Komitesi Tebliği No. 84, 1981, § 9.6). Bu davada, “kanıt   sunma zorunluluğuna iliꢀkin olarak, Komite, halihazırda geçmiꢀ davalarda, özellikle ꢀikayetçi   tarafın ve Taraf Devlet’in her zaman kanıtlara ulaꢀma imkanının eꢀit olmadığını ve daha çok   Taraf Devlet’in ilgili bilgilere ulaꢀma imkanının olduğunu göz önüne alarak, sözkonusu   zorunluluğun yalnızca ꢀikayetçi tarafa ait olamayacağı” kanısına varılmıꢀtır.   Son olarak, üçüncü baꢀvuran, Derviꢀ Karakoç’un, sorumlu Hükümet’in güvenlik   güçleri tarafından çok kısa mesafeden vurulduğunu ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, Karakoç’un atı ve   köpeğinin de vurularak öldürüldüğünü ileri sürmüꢀtür.   2. Hükümet   Hükümet, yapılan operasyonun olağan nitelikte olduğunu ve operasyon bölgesine   girmemeleri için civar köy sakinlerine önceden bilgi verildiğini ifade etmiꢀtir. Operasyon,   köylüleri cezalandırmak veya korkutmak amacıyla değil, daha önceden büyük çaplı bir PKK   yuvasının yok edildiği bölgede PKK’nın yeniden yapılanmasını önlemek amacıyla   yapılmıꢀtır.   Meydana gelen üç ölüme, güvenlik güçleri tarafından sebebiyet verildiğine iliꢀkin   kanıt bulunmamıꢀtır. Olayların araꢀtırılması, yedi kiꢀiyi yargılayan yargı organı tarafından   gereğince yürütülmüꢀtür.   Hükümete göre, baꢀvuranların ve tanıkların sözlü ifadeleri, baꢀvuranların iddialarının   doğruluğunu ꢀüpheye yer bırakmayacak ꢀekilde kesinleꢀtirmek için yeterli olmamıꢀtır. Bunun   aksine, jandarmaların ifadesi tutarlı ve sözkonusu olaylara ıꢀık tutar nitelikteydi.   B.Madde 38 § 1 (a) ve bu bağlamda AĐHM’ce çıkarılan sonuçlar   Kanıtları incelemeye geçmeden önce, AĐHM, daha önce de yaptığı gibi, AĐHS’nin 34.   maddesi ile öngörülen bireysel baꢀvuru sisteminin etkin olarak yürütülmesi için Devletlerin,   baꢀvuruların, düzgün ve etkili bir biçimde incelenmesinin sağlanması için her türlü yolu   olanaklı kılması gerektiğinin çok büyük önem arz ettiğinin altını çizer (bkz. Tanrıkulu –   Türkiye [BD], no. 23763/94, § 70 1999-IV). Bu tür davalara iliꢀkin iꢀlemlerin bir özelliği,   bireysel bir baꢀvuranın, Devlet’i, kendisinin AĐHS’den kaynaklanan haklarını ihlal etmekle   suçladığı durumlarda, bazı davalarda, yalnızca sorumlu Hükümet’in bu iddiaları   doğrulayabilecek veya reddedecek bilgilere ulaꢀma imkanının olduğudur. Hükümet’in, sadece   kendi tasarrufunda bulunan bu tür bilgileri tatmin edici bir açıklama yapmayarak vermemesi,   sadece baꢀvuranın iddialarının temeli olduğu çıkarımlarına götürmez aynı zamanda sorumlu   Devlet’in AĐHS’nin 38 § 1 (a) maddesinden kaynaklanan yükümlülüğüne bağlı kalmasının   derecesi hakkında olumsuzluk yansıtır (bkz. Timurtaꢀ – Türkiye, no. 23531/94, §§ 66 ve 70,   AĐHM 2000-VI).   Bu bağlamda, AĐHM, Hükümet’in, Komisyon’un bilgi ve belge taleplerine verdiği   yanıta iliꢀkin bazı hususları önemle not eder. Belirli belgeler için yapılan bireysel talepler   hariç, Hükümet’ten ayrıca, 1997 yılında Ankara’daki duruꢀma esnasında da olmak üzere,   birkaç defa, 10 Kasım 1992’deki askeri operasyona ve baꢀvuranın akrabalarının   öldürülmesine dair tüm belgeleri Komisyon’a ve akabinde AĐHM’ye sunması talep edilmiꢀtir.   Bu belgelere iliꢀkin olarak, AĐHM öncelikle, kıdemli bir jandarma olan Albay Hüseyin   Yılmaz’ın ifadesine göre, tüm operasyonu detaylarıyla anlatan bir “nihai rapor/detaylı   operasyon raporu”nun bulunması gerektiğini gözlemler. Komisyon, 21 Mart 1997 ve 5   Haziran 1997 tarihlerinde Hükümet’ten bu belgenin kopyasını talep etmiꢀtir. ꢁayet bu belgeyi   gönderme durumunda değil ise, Hükümet, bu belgenin verilmesini engelleyen milli güvenlik   çıkarlarının yazılı bir açıklamasını temin etmeye davet edilmiꢀtir. Bu taleplere bir yanıt   alınamamıꢀtır.   Đkinci olarak, Askeri Mahkeme’nin kararı ve 11 Kasım 1992 olay raporu dahil olmak   üzere birkaç belgeden, Sancak-1 Operasyon Planı’nın 8 Kasım 1992’de hazırlandığı   görülmektedir. Bu belge de Hükümet tarafından sunulmamıꢀtır. Bu iki önemli belgenin   sunulmamasına, kararın ilerleyen paragraflarında değinilecektir, ancak, ꢀu aꢀamada dahi,   AĐHM, sözkonusu belgelerin, davanın olaylarının ortaya konması açısından ifadeleri faydalı   olabilecek tanıkları belirlemede Komisyon için yararlı olabileceğinin altını çizer. Bu   bağlamda, AĐHM, Albay Yılmaz’a göre, Kovancılar ve Alacakaya’daki askeri birimlerin,   cesetlerin bulunduğu Kurꢀunlu Ovası’ndan sorumlu olduğunu not eder. Ancak, Hükümet   tarafından ꢀahitliği sunulan jandarma tanıkların hiçbiri bu birimlere ait değildi.   Son olarak, AĐHS iꢀlemleri esnasında Hükümet tarafından sunulan belgelerin bazıları   da, AĐHS kurumlarına ulaꢀtırılmayan ve soruꢀturmayla ilgili ve potansiyel olarak önemli diğer   belgelere atıfta bulunmaktadır. Bu belgeler ꢀunları içermektedir:   (a)Palu Cumhuriyet Savcısı Sn.Turan tarafından hazırlanan ve Kayseri Devlet   Güvenlik Mahkemesi’ne gönderilen, Derviꢀ Karakoç ve Mehmet Akan’ın öldürülmesine   iliꢀkin soruꢀturmayı özetleyen fezleke;   (b) Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, Palu Cumhuriyet Savcılığı’na gönderilen cevabı;   (c) yedi jandarma hakkında suçlamaları içeren 19 Ağustos 1994 tarihli iddianame;   (d) 22 Haziran 1995 tarihinde Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi tarafından alınmıꢀ   görevsizlik kararı;   (e) yargılama süresince bazı jandarma personelince verilen ifadeler.   Hükümet, yukarıda anılan belgeleri temin etmemekle ilgili herhangi bir açıklama   getirmemiꢀtir. Sorumlu bir Hükümet’in, yukarıda değinildiği gibi, AĐHS iꢀlemleri süresince   iꢀbirliği yapmasının önemine atıfta bulunarak, AĐHM, bu davada, sorumlu Devlet’in,   AĐHS’nin 38 § 1 (a) maddesindeki olaylar ve olguları ortaya koymada Komisyon ve   AĐHM’ne gerekli tüm kolaylıkları sağlaması yükümlülüğünü yerine getirmediğini tespit   etmiꢀtir.   C. AĐHM’nin olayları değerlendirmesi   1. Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesi   Üçüncü baꢀvuran Rabia Karakoç’a göre, oğlu Derviꢀ Karakoç, 10 Kasım 1992   tarihinde askerler tarafından çok kısa mesafeden vurulmuꢀtur. Hükümet bunu reddetmiꢀtir.   AĐHM, üçüncü baꢀvuranın köyü yakınında 10 Kasım 1992 tarihinde, bir askeri   operasyon olduğunun ve dokuz kurꢀunla vurulmuꢀ olan oğlu Derviꢀ’in cesedinin operasyon   sonunda bulunduğunun tartıꢀma konusu olmadığını not eder. Tartıꢀma konusu olan, Sn.   Karakoç’un, üçüncü baꢀvuranın iddia ettiği gibi askerlerce öldürülüp öldürülmediğidir.   Asıl meydana gelen olaylara iliꢀkin çeliꢀen ve çatıꢀan iddiaların olduğu bu tip bir   davada, AĐHM, kapsamlı yerel adli soruꢀturma ve belge nitelikli kanıtların bulunmaması   hususunda esef duyar. Belgesel kanıtların bulunmaması bağlamında, AĐHM, yukarıda ayrıntılı   olarak değinilen belgeler ve özellikle 8 Kasım 1992 tarihli operasyon planı ile “nihai   rapor/detaylı operasyon raporu”nun Hükümet’in tasarrufunda tutulduğunu ve bunların,   davanın olayları ve olgularını doğru bir biçimde ve tam olarak belirlemede vazgeçilmez   olduğunu not eder. AĐHM, bu belgelerin, kendisine, hangi askeri birimlerin aslında   operasyonda yer aldığını ve operasyon esnasındaki yerlerine dair daha kesin bilgi   sağlayacağını ümit eder. Bu belgelerin yokluğunda, AĐHM, tespitlerini, AĐHS kurumlarında   süren iꢀlemlerde dosyalanan sınırlı sayıda diğer bazı belgeler ve Komisyon temsilcilerine   verilen sözlü kanıtlar temelinde yapmak zorunda kalmıꢀtır.   Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesi soruꢀturmasıyla ilgili belgelere iliꢀkin olarak AĐHM,   baꢀlangıçta Sn. Karakoç’un cesedinin operasyondan sonra askerler tarafından bulunmuꢀ   olmasına rağmen, bu gerçeğin, AĐHM’ye sunulan operasyon raporlarında kaydedilmediğini   not eder. Sn. Karakoç’un cesedi, cesedi bulan askerler tarafından değil, operasyon sona   erdikten sonra, kendisini aramaya çıkan annesi ve bazı Kurꢀunlu köyü sakinleri tarafından   götürülmüꢀtür. Ceset üzerinde inceleme, ancak Zülfü Akkum cesedi Dicle’ye götürdüğünde   yapılmıꢀtır.   Temin edilen 11 Kasım 1992 tarihli operasyon raporlarına iliꢀkin olarak, AĐHM,   bunların eksiklikler ve çeliꢀkilerle dolu olduğu sonucuna varmaktan baꢀka seçeneği yoktur.   Bu kusurların ciddi niteliğine istinaden, AĐHM, Murat Koç’un iddia ettiği üzere raporların   askeri operasyonun hemen sonrasındaki “kargaꢀa ortamı”nda hazırlanması veya Albay   Yılmaz’ın öne sürdüğü gibi “masum eksiklikler” olduğu ꢀeklinde açıklanması hususunda ikna   olmamıꢀtır. Buna ek olarak, operasyonda görev alan bazı birimlerin faaliyetlerine iliꢀkin   hiçbir kayıt tutulmamıꢀtır. Binbaꢀı Ersan Topaloğlu’nun verdiği ifadeye göre, operasyondaki   faaliyetlerin kaydını tutmak komando birimlerinin uygulaması değildi, dolayısıyla   operasyonda kendi emrindeki komando birimlerinin faaliyetlerine iliꢀkin rapor   hazırlanmamıꢀtır.   Sn. Karakoç’un cesedinin muayene raporuna iliꢀkin olarak, AĐHM, bu raporun   yalnızca, vücutta tespit edilen kurꢀun giriꢀ ve çıkıꢀ deliklerinin sayısından ibaret olduğunu not   eder. Muayeneyi yapan Dr. Türkan tarafından, kurꢀun izlerinin veya baꢀka kanıtların hala   ceset üzerinde olabileceği ihtimaline değinilmemiꢀtir. Ateꢀ edilme mesafesi ya da kullanılan   silah veya silahların belirlenmesine çalıꢀılmamıꢀtır. Ölümün silah atıꢀından kaynaklanan   yaralanmadan olduğunun tespiti, Dr. Türkan ve Cumhuriyet Savcısı Đbrahim Engin’in tam   otopsi raporunun gerekli olmadığı sonucuna varmaları için yeterli olmuꢀtur. Dolayısıyla bu   rapor, ölüme sebebiyet verenlerin belirlenmesine yardımcı olabilecek ipuçları ortaya atmaya   muktedir değildir.   Yazılı kanıtlara istinaden AĐHM son olarak, Palu Cumhuriyet Savcısı Nihat Turan’ın 3   Aralık 1993 tarihli yazısında Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un ölümünde iliꢀkin   soruꢀturmanın devam etmekte olduğunu iddia etmesine rağmen, ilgili belgelerin mevcut   olmasına karꢀın, soruꢀturmaya iliꢀkin hiçbir belgenin Askeri Mahkeme’ye ya da AĐHS   kurumlarına iletilmediğini not eder.   Sözlü kanıtlara iliꢀkin olarak, AĐHM, - Derviꢀ Kararkoç’u hayattayken gören son   kiꢀiler olan - Rabia Karakoç, Güllü Güzel-Karakoç, Zeliha Karakoç, Hayriye Karaman ve   Hacire Ceylan isimli beꢀ kadının Komisyon temsilcilerine anlattıklarının detay bakımından   ikna edici nitelikte, tutarlı ve birbirini doğrulayıcı olduğu kanısındadır. Rabia Karakoç, Güllü   Güzel-Karakoç ve Zeliha Karakoç ve Hayriye Karaman, temsilcilere sabah erken saatte   köyden nasıl çıktıklarını ve kendilerine daha uzağa gitmemelerini, zira bir operasyon   yapıldığını söyleyen Hacire Ceylan ve Hediye Akodun isimli çobanlara nasıl rastladıklarını   anlatmıꢀlardır. Ayrıca, Rabia Karakoç, tek el silah sesini duyduğunu ve ardından gelen sürekli   ateꢀi anlatmıꢀtır. Olayların bu ꢀekilde anlatımını – yine olayların bir diğer tanığı olan – Hacire   Ceylan da temsilcilere verdiği ifadede doğrulamıꢀtır. Ayrıca, 17 Mayıs 1995 tarihinde Elazığ   Ağır Ceza Mahkemesi’ne verdiği ifadede Bn. Ceylan da 10 Kasım 1992 tarihinde bir   operasyon yapıldığını ve askerlerin kendisine eve gitmesini söylediğini doğrulamıꢀtır. Bu   anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, Hediye Akodun’un Ağır Ceza Mahkemesi’ne bir operasyon   yapılmadığı ꢀeklindeki ifadesini ilgili bulmamıꢀtır. Buna ek olarak, Bn. Ceylan da temsilciler   huzurunda Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesiyle ilgili olarak Ağır Ceza Mahkemesi tarafından   sorgulandığını ileri sürmüꢀtür, ancak görüldüğü kadarıyla bu, ifadesine kaydedilmemiꢀtir.   Ayrıca, Rabia Karakoç’un ifadesi de Đnsan Hakları Derneği’ne verdiği ifadelerle ve   baꢀvuru formunda ortaya konduğu ꢀekliyle olayların anlatımı ile büyük ölçüde tutarlı   niteliktedir.   Diğer taraftan, AĐHM, jandarmaların, temsilcilere verdiği ifadeleri çeliꢀkili ve çoğu   zaman açıksözlülükten uzak bulmaktadır. Bu bağlamda öncelikle, Askeri Mahkeme’de cezai   iꢀlemlerdeki sanıklardan biri olan Tuncer Arpacı’nın ifadesine atıfta bulunur. Bu iꢀlemler   devam ederken, Sn. Arpacı, bizzat üç ceset bulduğunu ve bunu operasyon raporuna   kaydettiğini beyan etmiꢀtir. Ayrıca, operasyonda Cobra helikopterlerinin kullanıldığını ifade   etmiꢀtir. Ancak, tarafları temsil eden temsilciler ve avukatlar tarafından ifadesi alınırken, Sn.   Arpacı, operasyondan sonra yalnızca bir ceset bulunduğunu ve helikopter kullanılmadığını   ifade etmiꢀtir. Sn. Arpacı’nın üç cesede ve bunların bulunduğu yere iliꢀkin olarak Askeri   Mahkeme’ye verdiği tam ve detaylı tarif karꢀısında AĐHM, Arpacı’nın ifadelerindeki   çeliꢀkilere iliꢀkin verdiği izahat hususunda, yani Askeri Mahkeme’ye verdiği ifadede   ꢀaꢀırdığını ifade etmesi hususunda, ikna olmamıꢀtır. Bu nedenle, Sn. Arpacı’nın güvenilir bir   tanık olmadığı kanısındadır.   Đkinci olarak, AĐHM, Askeri Mahkeme’ye çıkarılan bir diğer tanık jandarma Murat   Koç tarafından temsilcilere verilen ifadenin benzeri çeliꢀkiler içerdiğini gözlemler. Askeri   Mahkeme’ye verdiği ifadede, Sn. Koç, operasyon esnasında birkaç teröristin öldürüldüğünü   duyduğunu söylemiꢀtir. Ancak, delegelere, operasyon sonrasında hiç ceset bulunmadığını   belirtmiꢀtir. Aslında bir cesedin bulunduğunun belirtildiği operasyon raporunu imzalamadan   önce olayların doğruluğunu tetkik etmeyi gerekli görmemiꢀtir.   Albay Hüseyin Yılmaz’ın delegelere sunduğu kanıtlara iliꢀkin olarak ise AĐHM,   Yılmaz’ın, askeri raporlar arasındaki çeliꢀkileri “masum eksiklikler” olarak nitelendirmesi   karꢀısında ꢀaꢀkınlığa düꢀmüꢀtür. AĐHM, bu tür bir izahatın, profesyonel ve kıdemli bir ordu   mensubundan beklenen standartlarla uyuꢀmadığı kanısındadır. Ayrıca, Albay Yılmaz’ın   operasyonu bizzat planlamıꢀ ve idare etmiꢀ olduğu gerçeği dikkate alındığında, AĐHM,   Yılmaz’ın, Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesine dair bilgiden gerçekten yoksun olduğu   hususunda ikna olmamıꢀtır. Bunun ötesinde, kendi emrinde olan bir operasyonda yer alan   yedi jandarmanın, bu operasyon esnasında meydana gelen ölümlerden ötürü   kovuꢀturulduğundan haberdar olmadığı hususunda da ikna olmamıꢀtır. Aynı durum,   kendisinin de yer aldığı askeri operasyon esnasında, iddia edilen davranıꢀlarından ötürü   kovuꢀturulan personelin sayısını bilmediğini öne süren Arıcak Jandarma Komutanı Mürꢀit   Yılmaz’ın ifadesi için de geçerlidir.   Dolayısıyla AĐHM, Devlet yetkililerince davanın olaylarına iliꢀkin olarak verilen   bilginin yalnızca çeliꢀkili olmasıyla kalmayıp bu görevlilerin bazıları tarafından verilen   ifadelerin doğru kabul edilemeyeceği bir durumla karꢀı karꢀıyadır. Tatmin edici bir açıklama   ꢀöyle dursun, herhangi bir açıklamanın bulunmadığı bu durumda, mevcut ꢀartlarda ve diğer   tanıkların verdiği yazılı ve sözlü ifadelere dair değerlendirmesini dikkate alarak AĐHM, bu   davada, üçüncü baꢀvuranın iddialarının temeli olduğuna dair çıkarımlar yapmanın yerinde   olduğu kanısındadır.   Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında AĐHM, Derviꢀ Karakoç’un, kendisine ait atın ve   köpeğin, üçüncü baꢀvuran tarafından öne sürülen olaylar çerçevesinde askerler tarafından   öldürüldüğünün belirlendiğini tespit etmiꢀtir.   2. Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın öldürülmesi   Birinci ve ikinci baꢀvuranlar, Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın, hayatta iken son   olarak, fazla sayıda askerle birlikte dağ eteğinde görüldüğünü ve sonrasında güvenlik   güçlerince öldürüldüğünü öne sürmüꢀlerdir. Zülfü Akkum, ayrıca, oğlunun kulaklarının   öldükten sonra tahrip edildiğini ileri sürmüꢀtür.   Hükümet, bu iki ꢀahsın aslında öldüğünü kabul etmiꢀ, ancak bunun, askerler ve PKK   mensupları arasındaki çapraz ateꢀte gerçekleꢀtiğini ve bu ꢀahısları aslen kimin öldürdüğünü   belirlemenin mümkün olmadığını ileri sürmüꢀtür.   Dolayısıyla AĐHM, 10 Kasım 1992 tarihinde Sancak-1 Operasyonu’nun yapıldığı   alanda Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin bulunduğu konusunda taraflar   arasında herhangi bir anlaꢀmazlık bulunmamaktadır. Mehmet Akkum’un kulaklarının tahrip   edildiği hususunda da görüꢀ ayrılığı bulunmamaktadır. Ancak üzerinde anlaꢀmazlık bulunan   konu, nasıl öldükleridir.   AĐHM, iddialarını kanıtlamak için, birinci ve ikinci baꢀvuranların, gerçekçi ve   mantıksal olarak kendilerinden beklenen her ꢀeyi yaptıkları kanısındadır. Oğlunun askerlerce   öldürülmesine sebep olan olayları gören tanıkları bulunan üçüncü baꢀvuran Rabia Karakoç’un   aksine, birinci ve ikinci baꢀvuranların Hacire Ceylan’dan baꢀka bir görgü tanığı yoktu.   Yukarıda da anıldığı üzere, Hükümet’in 8 Kasım 1992 tarihli operasyon planını ve – Albay   Yılmaz’a göre bir bölgeden sorumlu birimleri belirlemeyi mümkün kılacak – “nihai   rapor/detaylı operasyon raporu”nu sunamaması, baꢀvuranların tanıklık yapamadığı ve   Komisyon’un sözkonusu bölgede ne olduğuna dair birebir bilgisi bulunan askeri personele   çağrı yapamadığı anlamına gelmektedir. AĐHM ayrıca, “nihai rapor/detaylı operasyon   raporu”nun yerel soruꢀturma makamlarına ve hatta Askeri Mahkeme’ye dahi sunulmamıꢀ gibi   gözüktüğüne iꢀaret eder. Bu ꢀartlar çerçevesinde, baꢀvuranların ve AĐHS kurumlarının da,   Hükümet’in iꢀbirliği olmadan bu belgelere ulaꢀma imkanı olmamıꢀtır.   Bu davanın olayları çerçevesinde, kanıtların Sorumlu Hükümet’in elinde bulunduğu   durumda, AĐHM, baꢀvuranların iddialarını destekleyecek yeterli kanıt sunamadığı sonucuna   varmanın uygun olmayacağı kanısındadır. Bu safhada, AĐHM, bir baꢀvuran tarafından öne   sürülen iddiaları doğrulayacak veya reddedecek bilgiye ulaꢀma imkanı olan tarafın yalnızca   sorumlu Hükümet olması halinde, - tatminkar bir açıklama yapmaksızın - Hükümet’in bu tür   bilgileri vermemesinin, baꢀvuranın iddialarının dayanağı olduğu doğrultusunda çıkarımlar   yapılmasına sebep olabileceğini bir kez daha tekrarlar.   Buna ek olarak, AĐHM daha önce de, sözkonusu olayların tamamen veya büyük bir   kısmının makamların kendi bilgileri dahilinde olduğu hallerde – bu makamların denetiminde   gözaltında tutulan insanların durumunda olduğu gibi – bu gözaltı durumları esnasında   meydana gelen yaralanmalar ve ölümlere iliꢀkin kuvvetli karineler doğuracağını belirtmiꢀtir.   Dolayısıyla, bireyin sağlıklı halde gözaltına alındığı fakat serbest kaldığı tarihte yaralanmıꢀ   olduğu durumlarda, Devlet, bu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine dair makul bir   açıklama getirmekle yükümlüdür, aksi takdirde, AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında bu bir   problem teꢀkil eder (bkz. Tomasi – Fransa, 27 Ağustos 1992 kararı, Seri A no. 241-A, ss. 40-   41, §§ 108-111; Ribitsch – Avusturya, 4 Aralık 1995 kararı, Seri A no. 336, ss. 25-26, § 34; ve   Selmouni – Fransa [BD], no. 25803/94, § 87 AĐHM 1999-V). Bu gibi durumlarda, kanıt   yükümlülüğünün makamlara ait olduğu düꢀünülebilir (bkz. diğerlerinin yan sıra, Salman –   Türkiye [BD], no. 21986/93, § 100, AĐHM 2000-VII).   AĐHM, sağlıklarından Devlet’in sorumlu olduğu, gözaltında tutulan kiꢀilerin durumları   ile, Devlet makamlarının denetiminde olan bölgelerde yaralı veya ölü bulunan kiꢀilerin   durumları arasında bir paralellik görmenin meꢀru olduğu kanısındadır. Bu tür bir paralellik,   her iki durumun da tamamen veya büyük bir kısmının, makamların bilgisi dahinde olduğu   gerçeğine dayandırılmıꢀtır. Dolayısıyla, bu tür davalarda olduğu gibi baꢀka davalarda da,   Hükümet’in elinde bulunan kritik belgeleri sunmadığı, ki bunun da AĐHM’nin olayları kesin   olarak belirlemesini engellediği durumlarda, bu belgelerin neden baꢀvuranların iddialarını   doğrulamada faydası olmadığına veya sözkonusu olayların nasıl meydana geldiğine dair   tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmek görevi Hükümet’e düꢀmektedir, aksi ise   AĐHS’nin 2. ve/veya 3. maddesi bağlamında bir problem ortaya koyacaktır.   Hükümet, kendisi tarafından tutulan belgelerin, baꢀvuranların iddialarına dair bir bilgi   taꢀımadığı sonucunun çıkarılabileceği herhangi bir görüꢀ sunamamıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHM,   Hükümet’in, baꢀvuranların iki akrabasının öldürülmesi ve Mehmet Akkum’un vücudundaki   tahribi açıklama yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği inceleyecektir. Bunu yaparken ise,   AĐHM, temsilciler huzurunda verilen sözlü ifadeyi değerlendirmeye alacak ve yerel düzeyde   yürütülen soruꢀturmaya özellikle ağırlık verecektir, bunun amacı, bu soruꢀturmanın   sorumluların tespit edilip cezalandırılması için yeterli olup olmadığını kesinliğe   kavuꢀturmaktır (bkz. mutatis mutandis Đpek – Türkiye, no. 25760/94, § 170, AĐHM 2004-…   (bölümler) ve içinde anılan kararlar).   Baꢀvuranların, iki akrabalarının son olarak askerlerin elinde gördükleri ꢀeklindeki   iddialarını desteklemek amaçlı sunabildiği tek kanıt, Hacire Ceylan’ın görgü tanıklığı yapması   olmuꢀtur. AĐHM, 17 Mayıs 1995 tarihinde Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi’ne verdiği   ifadesinde, Hacire Ceylan sözkonusu tarihte, askerlerin kendisine bir operasyon yapılacağını   ve evine dönmesini söylediğinde, kendisinin köy dıꢀında hayvanlarını otlattığını belirtmiꢀtir.   Askerleri, Mehmet Akan’ı veya baꢀka bir kiꢀiyi döverken görmemiꢀtir. Bu ifadeden, Ceylan,   askerlerin her iki Mehmet’i de aldığını gördüğüne yönelik sorgulanmıꢀ gibi görünmemektedir.   Ceylan’ın Komisyon delegelerine verdiği ifade ile ilgili olarak, AĐHM, bu ifadenin   gayet inandırıcı olduğunu tespit etmiꢀtir. Ceylan, Komisyon temsilcilerinin, baꢀvuranların   temsilcilerinin sorgulaması ve Hükümet temsilcilerinin çapraz sorgusu esnasında olayları aynı   ꢀekilde anlatmıꢀtır. 17 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadede olduğu gibi, kendisine köye   dönmesini söyleyen askerleri gördüğünü doğrulamıꢀtır. Gözlerinin iyi görmemesinden dolayı   askerlerin iki Mehmet’e ne yaptığını göremediğini, ancak ikisinin de askerlerin elinde olduğu   hakkında ꢀüphesi olmadığını belirtmiꢀtir.   Đkinci baꢀvuran Hüseyin Akan da, temsilcilere ifadesinde, Ceylan’ın köye döndüğünde   kendisine ve diğer köylülere iki Mehmet’i askerlerin elinde gördüğü bilgisini verdiğini   doğrulamıꢀtır.   Hükümet’in göstermiꢀ olduğu jandarma tanıklarının ifadeleri söz konusu olduğunda,   AĐHM, bu tanıkların hiçbirinin operasyon sırasında cesetlerin bulunduğu alandan sorumlu   olan askeri birimlere ait olmadığını belirtmiꢀtir. AĐHM her durumda, jandarma tanıklarının   Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesiyle ilgili (Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’un   öldürülmesiyle ilgili olayları da ilgilendiren) yukarıda yer alan ifadelerinin değerlendirmesine   baꢀvurabilirdi.   AĐHM, sözlü kanıtın baꢀvuranların iddialarının temelsiz olduğu sonucuna götürdüğü   ya da söz konusu olayların nasıl ortaya çıktığı hakkında Hükümet tarafından yeterli ve ikna   edici bir açıklama oluꢀturduğunun söylenemeyeceğini dikkate almaktadır.   Yerel düzeyde gerçekleꢀtirilen araꢀtırmayla ilgili olarak, AĐHM’nin Derviꢀ   Karakoç’un cesedinin incelenmesine iliꢀkin gözlemleri, aynı ꢀekilde Mehmet Akkum ve   Mehmet Akan’ın cesetlerinin incelenmesi açısından da geçerlidir. Bunun sonucu olarak, bu   incelemelerin raporları yalnızca kurꢀunun girip çıktığı deliklerin sayısını kaydetmiꢀtir; kurꢀun   ve ꢀarapnel izlerinin vücuda yerleꢀme ihtimalinine hiçbir ꢀekilde yer verilmemiꢀtir (bununla   beraber, Dr. Aydın bazı yaralanmaların ꢀarapnelden kaynaklanmıꢀ olabileceği sonucuna   varmıꢀtır); kurꢀunların atıldığı mesafeyi ya da kullanılan ateꢀli silahın tipini belirlemek için   hiçbir giriꢀimde bulunulmamıꢀtır. Aynı zamanda, bu ölümlerle ilgili olarak, Dr. Türkan ve   Cumhuriyet Savcısı Sn. Engin ölenlerin silah atıꢀıyla yaralandıkları ve bu nedenle tam bir   otopsi yapılmasının gerekli olmadığı sonucuna varmıꢀlardır. Ayrıca, ölen kiꢀilerin bir   çatıꢀmada yer alıp almadığını ya da ateꢀli bir silah kullanıp kullanmadıklarını belirlemek için   hiçbir denetim yapılmamıꢀtır; böyle denetlemeler, barut izleri için cesetlerin parmak uçlarının   incelenmesini gerektirebilirdi.   AĐHM ayrıca, cesetlerin bulunduğu yerin balistik incelemesinin yapılmadığını da   belirtmiꢀtir. Nitekim, Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç davasında cesetleri alan ve   incelenmek üzere Dicle’ye götüren köylülerdi.   AĐHM, Palu Cumhuriyet Savcısı Nihat Turan’ın yaptığı soruꢀturmaya eleꢀtirel bir   biçimde değinmektedir. Örneğin, Turan soruꢀturmanın hemen baꢀında - kendisine getirilen   askeri belgelerin hiçbirinde ölenlerle ilgili böyle bir bilgi olmamasına rağmen - Mehmet   Akkum’un terörist olduğu sonucuna varmıꢀtır ve bu yüzden de ölümü soruꢀturmak için yargı   yetkisinin olmadığını belirtmiꢀtir. Ayrıca, askeri bir operasyon içindeki silahlı bir çatıꢀmada   suç iꢀlenip iꢀlenmediğini belirlemenin, bu operasyona hangi askeri birimlerin katıldığına dair   bilgiye sahip olmadan mümkün olmadığına inandığı için, operasyonda yer alan jandarmaların   hiçbirini sorgulamak için giriꢀimde bulunmamıꢀtır. Ancak, AĐHM, Nihat Turan’ın ölümleri   sorgulamak için yargı yetkisinin olmadığına karar vermesinden bir ay önce, 20 Kasım 1992   tarihinde, askeri raporlara ulaꢀtığını belirtmektedir. Bununla beraber, bu durum Nihat Turan’ı   operasyonda yer alan jandarmaları ölümler hakkında bilgileri olup olmadığı konusunda   sorgulamaya götürmemiꢀtir. Nihat Turan yine 23 Aralık 1992’de, Mehmet Akkum’un   cesedinden bir teröristin cesedi olarak bahsetmiꢀtir; bu da Turan’ın Zülfü Akkum’un 16   Kasım 1992’de oğlunun cesedini teꢀhis ettiğini belirten belgeyi kabul etmediğini   göstermektedir. Ayrıca, Turan’ın 30 Mart 1993’te askeri raporları yalnızca Kayseri Devlet   Güvenlik Mahkemesi’ne göndermesi, yargı yetkisinin olmadığına karar vermesinden önce bu   raporların içeriklerine gerçekten dikkat edip etmediği ꢀüphelerini daha da arttırmaktadır.   Aynı zamanda, ölenlerin yakınlarının ölümlerin askerler tarafından gerçekleꢀtirildiğine   dair Palu ve Dicle savcılıklarına resmi ꢀikayette bulunmasına rağmen, Nihat Turan o esnada   ölenlerin yakınlarını sorgulamamıꢀtır. Turan ilk olarak, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk   ve Dıꢀ Đliꢀkiler Müdürlüğü’nün kendisini Komisyon’a yapılan baꢀvurudan haberdar ettiği ve   kendisine ölümlerle ilgili soruꢀturmanın nasıl ilerlediğini sorduğu 22 Ekim 1993’te ve 3   Kasım 1993’te - ölümlerden yaklaꢀık bir yıl sonra - ölenlerin yakınlarını sorgulamayı   düꢀünmüꢀtür.   Bu nedenle, Turan’ın yargı yetkisinin olmadığına karar vermesinden önce yaptığı “ilk   araꢀtırma”, Mehmet Akkum’un cesedinin incelenmesine katılımıydı.   AĐHM, Turan’ın 9 Kasım 1992’den sürekli olarak askeri operasyonun yapıldığı tarih   olarak bahsetmesini ꢀaꢀırtıcı bulmaktadır, çünkü Turan’ın savcılığına gönderilen bütün   belgeler bu tarihi 10 Kasım 1992 olarak gösteriyordu. Turan’ın 9 Kasım’ın operasyonun   yapıldığı tarih olduğu konusunda ısrarlı olması, soruꢀturmanın büyük önem taꢀıyan ilk   safhalarında birçok yanlıꢀ anlaꢀılmaya ve dolayısıyla gecikmeye neden olmuꢀtur.   Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı’nın ölen Mehmet Akkum hakkında cezai   takibat baꢀlatmama sonucuna vardığı 21 Mayıs 1993 tarihli karar, yerel makamların   baꢀvuranların yakınlarının ölümlerini soruꢀturma görevlerini ciddiye almadıklarını   göstermektedir. Bu savcıdan, Mehmet Akkum hakkında cezai takibat baꢀlatması değil, onun   ölümünü soruꢀturması istendiğini bilmek gerekir. Ancak, 22 Ekim 1993’te Adalet Bakanlığı   Uluslararası Hukuk ve Dıꢀ Đliꢀkiler Müdürlüğü kendisini Komisyon’a yapılan baꢀvurudan   haberdar ettiğinde ve kendisine ölümlerle ilgili soruꢀturmanın nasıl ilerlediğini sorduğunda,   verdiği 25 Kasım 1993 tarihli cevabında, cezai takibat baꢀlatmama kararının soruꢀturmayı   sonlandırdığını ve dosya tanıkların isimlerini içermediğinden tanıkları sorgulamanın mümkün   olmadığını belirtmiꢀtir. Bu durum, Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısının operasyona katılan   askeri birimlerin isimlerini listeleyen askeri kayıtları gözardı ettiğini göstermektedir.   AĐHM, Askeri Mahkeme’de yapılan yedi jandarmanın duruꢀmasıyla ilgili olarak,   birçok davalı ve görgü tanığının iddianame ve ifadelerini içeren ve bu takibatlarla ilgili olan   birçok önemli belgenin Komisyon’a ya da AĐHM’ye ulaꢀtırılmadığını yinelemiꢀtir. Bu yedi   jandarmanın suçlanmasının tek sebebi, bu kiꢀilerin 11 Kasım 1992 tarihli raporun yazarları   olmalarıdır. Bu jandarmalardan biri olan ꢁaban Bozkurt’un operasyona bile katılmamıꢀ   olması, yetkililerin onu da suçlamasını önlememiꢀtir.   AĐHM’nin ꢀaꢀırtıcı bulduğu bir diğer konu ise, bütün davalıların Askeri Mahkeme   huzuruna çıkmamasının mazur görülmesiydi. Sonuç olarak, davalılar kendileri tarafından   imzalanan 11 Kasım 1992 tarihli rapor ile daha sonra kendilerinin verdiği ifadeler arasındaki   ciddi aykırılıklar için, özellikle de operasyondan sonra bulunduğu belirtilen cesetlerin   sayısındaki tutarsızlıklar için hesap vermeleri istenmemiꢀtir. Bu bağlamda, AĐHM, Askeri   Mahkeme’nin yedi jandarmanın açıklamalarında tutarlı olduklarını düꢀünmesini hayretle   karꢀılamaktadır.   Ayrıca, Askeri Mahkeme’nin “nihai rapor/ayrıntılı operasyon raporu”nun varlığından   haberdar edilmediği görülmektedir. Dolayısıyla, Askeri Mahkeme cesetlerin bulunduğu   alanlardan hangi askeri birimlerin sorumlu olduğu ya da operasyonun diğer ayrıntıları   hakkında bilgi edinmemiꢀtir.   Askeri Mahkeme’nin davalıların beraati için verdiği kararda, Hacire Ceylan ve Hediye   Akodun’un ifadelerine güvenmesiyle ilgili olarak, AĐHM Hediye Akodun’un birꢀey   gördüğünü inkar etmesine rağmen, Hacire Ceylan’ın gerçekten bir operasyon gerçekleꢀtiğini   onayladığını belirtmektedir. Ancak, Hacire Ceylan’dan askerlerin Mehmet Akkum ve   Mehmet Akan’ı götürdüklerini görüp görmediğini söylemesi istenmemiꢀtir. Ceylan yalnızca   askerleri Mehmet Akan’ı ya da diğer herhangi bir köylüyü döverken görmediğini ifade   etmiꢀtir.   Askeri Mahkeme’nin operasyon alanında baꢀvuranların yakınlarını öldürmekten   sorumlu olabilecek herhangi bir teröristin varlığını doğrulamayı gerekli bulmadığı   görülmektedir. Bununla beraber, AĐHM Sancak-1’in çok sayıda teröriste ateꢀ eden yüzlerce   askeri kapsayan büyük çaplı bir operasyon olduğunun belirtilmesine rağmen, hiç terörist   cesedi bulunmadığını ve hiçbir askerin yaralanmadığını ya da ölmediğini ifade etmektedir.   Gerçekten de, Askeri Mahkeme’ye göre silahlı kuvvetlerin kullandığı tipte olmayan   kullanılmıꢀ tüfek fiꢀekleri dıꢀında, operasyonda PKK’nın yer aldığına dair hiçbir kanıt yoktur.   Her durumda, bu BKC tipi tüfek fiꢀeklerini ölümlerle eꢀleꢀtiren adli tıp muayenesi ya da tam   bir otopsi olmadığı sürece, AĐHM bunlara kanıt değeri vermek istememektedir.   Mehmet Akkum’un cesedinin parçalanmasıyla ilgili olarak, AĐHM yerel makamların   bu konuya ciddi önem verdiğini gösteren hiçbir belgenin Komisyon’a ya da AĐHM’ye   sunulmadığını belirtmektedir. Aksine, AĐHM, Nihat Turan’ın temsilciler önünde cesedin nasıl   bu ꢀekilde parçalandığını araꢀtırmanın kendi görevi olmadığını söylediğini ifade etmektedir.   Son olarak, Askeri Mahkeme’de yapılan duruꢀmalar süresince, davalıların hiçbiri bu konuyla   ilgili olarak sorgulanmamıꢀtır.   Askeri Mahkeme’de yapılan cezai takibatları ve yerel soruꢀturmayı incelemesine   dayanarak AĐHM, ilk olarak Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın ölümleriyle ve Mehmet   Akkum’un cesedinin parçalanmasıyla, ikinci olarak da sorumluların belirlenmesi ve   cezalandırılmasıyla ilgili gerçekleri saptatabilecek hiçbir anlamlı soruꢀturmanın yerel düzeyde   gerçekleꢀtirilmediğini belirtmektedir.   Yukarıda bahsedilenlerin ıꢀığında, Hükümet’in Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın   ölümlerinin ve Mehmet Akkum’un cesedinin parçalanmasının hesabını vermediği ortaya   çıkmaktadır.   III. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   AĐHS’nin 2. Maddesi ꢀöyledir:   “ 1. Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile   cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine   getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten öldürülemez   2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluluk   haline gelmesi sonucunda meydana gelmiꢀse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmıꢀ   sayılmaz:   a) Bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması için   b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu   bulunan bir kiꢀinin kaçmasını önlemek için   c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”   A. Derviꢀ Karakoç’un Öldürülmesi   1. Tarafların ifadeleri   Üçüncü baꢀvuran, oğlu Derviꢀ Karakoç’un AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilerek   Kurꢀunlu düzlüğünde askerler tarafından öldürüldüğünü ileri sürmüꢀtür. Karakoç’un silahsız   olduğunu ve güvenlik kuvvetleri için hiçbir tehdit oluꢀturmadığını belirtmiꢀtir. Karakoç’un   AĐHS’de yer alan nedenlerin hiçbiri için öldürülmediğini ve öldürülmesinin gerekmediğini   ifade etmiꢀtir.   Hükümet, Karakoç’un üçüncü baꢀvuranın iddia ettiği ꢀekilde öldürüldüğünün   saptanmadığını ileri sürmüꢀtür.   2. AĐHM’nin değerlendirmesi   Yaꢀam hakkını koruma altına alan ve yaꢀam hakkının alınmasının haklı sayılabileceği   koꢀulları belirleyen 2.madde, AĐHS’nin ihlali hiçbir ꢀekilde kabul edilmeyen en temel   hükümleri içinde yer almaktadır. 3. madde ile birlikte, Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan   demokratik toplumların temel değerlerinden birini oluꢀturmaktadır. Bu nedenle, yaꢀam   hakkının alınmasının haklı sayılabileceği koꢀullar tam anlamıyla yorumlanmalıdır. Bireylerin   korunması amacıyla oluꢀturulmuꢀ bir belge olan AĐHS’nin amacı, 2. madde’nin teminatlarının   yararlı ve etkili olabilmesi için, bu maddenin yorumlanıp uygulanmasını gerektirmektedir   (bkz. McCann ve Diğerleri / Đngiltere, 27 Eylül 1995 tarihli karar, A Serisi no. 324, s. 45-46,   §§ 146-147).   2. madde bütünüyle okunduğunda, yalnızca kasıtlı öldürmeyi değil, aynı zamanda   kasıtsız bir sonuç olan yaꢀam hakkının alınmasına yol açabilecek “güç kullanımına” izin   veren durumları kapsadığı görülmektedir. Bununla beraber, öldürücü gücün kasıtlı kullanımı,   bunun gerekliliğini değerlendirirken dikkate alınacak faktörlerden yalnızca biridir. Güç   kullanımı, (a) ve (c) alt paragraflarında belirtilen bir ya da daha fazla amacın elde edilmesi   için “kesinlikle gerekli” olmalıdır. Bu koꢀul, “Devlet” eyleminin AĐHS’nin 8’den 11’e kadar   olan maddelerinin 2. paragraflarına göre “demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığını”   belirlerken, genelde uygulanan gereklilik testinden daha katı ve zorlayıcı bir testin yapılması   gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kullanılan güç, belirtilen amaçların elde edilmesiyle   tam anlamıyla orantılı olmalıdır (ibid., s. 46, §§ 148-149).   2. madde’de korumaya verilen önemin ıꢀığında, AĐHM yaꢀam hakkından mahrum   etmeyi, yalnızca Devlet ajanlarının eylemlerini değil, aynı zamanda çevreleyen bütün   koꢀulları göz önüne alarak en dikkatli biçimde incelemeye almalıdır. 2. maddenin 2.   paragrafında belirtilen amaçlardan biri için Devlet ajanları tarafından güç kullanılması, o   sırada geçerli olan iyi sebepler olarak algılanan fakat daha sonra yanılma olduğu ortaya çıkan   dürüst bir inanca dayandığı zaman haklı görülebilir (ibid., s. 58-59, § 200).   AĐHM, Derviꢀ Karakoç’un 10 Kasım 1992’de askerler tarafından öldürüldüğünü   saptamıꢀtır. Davalı Hükümet, baꢀlangıçta üç kiꢀinin terörle mücadelede kendini savunan   güvenlik kuvvetleri ile yapılan silahlı bir çatıꢀmada öldürüldüğünü iddia etmiꢀtir. Hükümet   daha sonra, Derviꢀ Karakoç’u askerlerin öldürdüğünü inkar etmiꢀtir; güç kullanımının   AĐHS’nin 2. maddesinin 2. paragrafında belirtilen meꢀru amaçlardan daha farklı bir ꢀey   olmadığını ileri sürme yoluna gitmemiꢀtir. Bu durumun Hükümet’in ileri götürmesi gereken   bir konu olduğunu düꢀünerek AĐHM, Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesinin AĐHS’nin 2 § 2   maddesine göre haklı görülüp görülmeyeceğini araꢀtırmayı gerekli görmemektedir.   Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesiyle ilgili olarak, 2. maddenin ihlal edildiği   görülmektedir.   B. Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın Öldürülmesi   1. Tarafların ifadeleri   Birinci ve ikinci baꢀvuran, yakınları Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın AĐHS’nin   ikinci maddesi ihlal edilerek ve kanuna aykırı bir biçimde öldürüldüklerini iddia etmiꢀlerdir.   Hükümet, Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın baꢀvuranların iddia ettiği biçimde   öldürüldüğünü kanıtlamak için yeterli delil olmadığını belirtmiꢀtir.   2. AĐHM’nin değerlendirmesi   AĐHM, Hükümet’in Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın öldürülmesini   açıklayamadığını saptamıꢀtır. Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın öldürülmesiyle ilgili   olarak, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği görülmektedir.   C. Operasyonun planlanmasında ve kontrolünde dikkatsizlik iddiası   Baꢀvuranlar, Hükümet’in yakınlarının yaꢀam hakkını korumadığını ileri sürmüꢀlerdir.   Bu bağlamda, baꢀvuranlar özellikle Devlet’in yakınlarının yaꢀam riskini en aza indirecek   ꢀekilde Sancak-1 operasyonunu planlayıp yönetmediğini; yakınlarının ölümüyle ilgili titiz bir   araꢀtırma yapmadığını; ve son olarak, bu ölümlerin sorumlularının kanuna uygun biçimde   hareket edip etmediklerini belirlemek için gerçek yasal iꢀlemler baꢀlatmadığını iddia   etmiꢀlerdir.   Hükümet, bu konuya özellikle değinmemiꢀtir.   AĐHM, yukarıdaki AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği bulgularına dayanarak, bu   dava koꢀulları içinde, bu konuyla ilgili ayrı bir bulgu elde etmeyi gerekli görmemektedir.   D. Soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiası   Baꢀvuranlar, yaꢀam hakkı pratikte anlamlı olacaksa, o zaman yaꢀam hakkının   alınmasının yasaya uygun olup olmadığını belirlemek için yasal iꢀlemlerin baꢀlatılmasının –   yasaya aykırı olduğu düꢀünüldüğünde ceza uygulanmaktadır- ve etkin bir soruꢀturmanın   gerekli olduğunu belirtmiꢀlerdir. Bu bağlamda, baꢀvuranlar, bu davadaki soruꢀturmanın ve   cezai takibatın etkin olmanın aksine adaleti saptıracak kadar eksik olduğunu ileri   sürmüꢀlerdir.   Hükümet bu iddiaları reddetmiꢀ ve yetkililerin ölümleri soruꢀturmak için cezai   kovuꢀturma dahil gerekli bütün adımları attıklarını belirtmiꢀtir.   AĐHM, AĐHS’nin 1. maddesi uyarınca Devlet’in genel bir ödevi olan “kendi yetki   alanları içinde bulunan herkese bu Sözleꢀme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve   özgürlükleri tanımak”la birlikte ele alınan 2. maddede yer alan yaꢀam hakkını koruma   zorunluluğunun, güç kullanımı sonucu kiꢀiler öldürüldüğünde etkin ve resmi bir tür   soruꢀturmayı gerekli kıldığını yinelemektedir (bkz., mutatis mutandis, McCann ve Diğerleri,   yukarıda değinilmiꢀ, s. 49, § 161; ve Kaya / Türkiye, 19 ꢁubat 1998 tarihli karar, Raporlar   1998-I, s. 329, § 105).   AĐHM, davalı Hükümet’in birinci ve ikinci baꢀvuranların yakınlarının ölümlerininin   nedenini açıklayıp açıklamadığı sorusu bağlamında yedi jandarmanın soruꢀturmasını ve   duruꢀmasını incelemiꢀ ve yetkililerin ölümlerle ilgili gerçekleri saptayabilecek anlamlı bir   soruꢀturma yürütmediği sonucuna varmıꢀtır. AĐHM, bu soruꢀturmanın Derviꢀ Karakoç’un   ölümüyle ilgili olarak yapılan soruꢀturmayla aynı olduğunu belirtmektedir. Yukarıda   bahsedilen incelemede belirlediği eksikliklerin ıꢀığında AĐHM, yerel makamların AĐHS’nin 2.   maddesinin gerektirdiği gibi, baꢀvuranların üç yakınının ölümüyle ilgili yeterli ve etkin bir   soruꢀturma yürütmediği sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.   IV. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Birinci baꢀvuran Zülfü Akkum, oğlunun kulaklarının ölümden sonra askerler   tarafından kesildiğini belirtmiꢀtir. Bu baꢀvuran, uluslararası anlaꢀmazlıklarda uygulanabilir   olan 1949 Cenova Sözleꢀmesi I’e ve ayrıca uluslararası olmayan anlaꢀmazlıklarda   uygulanabilir olan 1949 tarihli dört Cenova Sözleꢀmesi’nin 3. maddelerine gönderme   yaparak, savaꢀ zamanında bile ölülerin yağmalanmaması ve kesilip bozulmaması gerektiğini   ifade et   miꢀtir. 3. madde’nin ihlalleri, evrensel müsamahakar hukuk suçlarıdır.   Birinci baꢀvuran ayrıca, oğlu Mehmet Akkum’un parçalanmasının AĐHS’nin 3.   maddesine aykırı olan insanlık dıꢀı muameleyi gösterdiğini, ve tam olmayan ve bozulmuꢀ bir   ceset gömmek zorunda kaldığı için, cesedin parçalanmasının bir Müslüman için saldırganca   olduğunu ileri sürmüꢀtür.   AĐHS’nin 3. maddesi ꢀöyledir:   “Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi   tutulamaz.”   Hükümet, bu konuya değinmemiꢀtir.   AĐHM baꢀlangıçta, AĐHS’nin 3. maddesinin demokratik toplumun en temel   değerlerinden birini içerdiğini yinelemektedir. Bu madde iꢀkenceyi, insanlık dıꢀı ya da onur   kırıcı ceza veya iꢀlemleri koꢀullar ve mağdurun davranıꢀı ne olursa olsun kesinlikle   yasaklamaktadır (bkz., örneğin, Labita / Đtalya [GC], no 26772/95, § 119, AĐHM 2000-IV).   Bir ceza ya da iꢀlemin “insanlık dıꢀı” ya da “onur kırıcı” olması için, buradaki eziyet   ya da küçük düꢀürmenin her durumda, meꢀru iꢀlem ya da cezanın belli bir ꢀekliyle bağlantılı   olan eziyet ve küçük görmenin kaçınılmaz unsurunu aꢀması gerekmektedir (bkz. V./ Đngiltere   [GC], no 24888/94, § 71, AĐHM 1999-IX). Đꢀlemin amacının mağduru aꢀağılamak ya da   küçük düꢀürmek olup olmadığı sorusu göz önüne alınması gereken ayrı bir faktördür, ancak   böyle bir amacın olmaması sonuç olarak 3. maddenin ihlalini yok sayamaz (bkz., örneğin,   Peers / Yunanistan, no. 28524/95, § 74, AĐHM 2001-III, ve Kalashnikov / Rusya, no.   47095/99, § 101, AĐHM 2002-VI).   AĐHM, “ortadan kaybolan kiꢀinin” ailesinden birinin 3. maddeye aykırı bir iꢀlemin   mağduru olup olmadığı sorusunun, baꢀvuranın acısına ciddi bir insan hakları ihlali   mağdurunun yakınlarının kaçınılmaz olarak duygusal baskı altında olmasından ayrı bir boyut   ve karakter veren özel faktörlerin varlığına bağlı olacağına karar vermiꢀtir (bkz. Çakıcı /   Türkiye [GC], no. 23657/94, § 98, AĐHM 1999-IV). Đlgili unsurlar, aile bağının yakınlığını –   bu bağlamda ebeveyn-çocuk bağına belli bir ağırlık verilecektir – iliꢀkinin özel koꢀullarını,   aile üyesinin söz konusu olaya ne kadar ꢀahit olduğunu, aile üyesinin ortadan kaybolan kiꢀi   hakkında bilgi elde etmek için gösterdiği çabayı ve yetkililerin bu soruꢀturmalara nasıl   karꢀılık verdiğini kapsamaktadır. Çakıcı davasında AĐHM, böyle bir ihlalin özünün aile   üyesinin “ortadan kaybolması” gerçeğinde yatmadığını, yetkililerin bu durum dikkatlerine   sunulduğunda duruma karꢀı tepkileri ve tavırlarıyla ilgili olduğunu vurgulamıꢀtır. Özellikle bu   ikinci durumda, ortadan kaybolan kiꢀinin bir yakını yetkililerin davranıꢀının mağduru   olduğunu iddia edebilir (bkz. ayrıca Timurtaꢀ, yukarıda değinilmiꢀ, §§ 96-98).   Aynı ꢀekilde, AĐHM oğlunun parçalanmıꢀ cesediyle karꢀılaꢀan bir baba olarak Zülfü   Akkum’un, AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca yasal bir biçimde mağdur olduğunu iddia   edebileceğini düꢀünmektedir.Ayrıca, oğlunun cesedinin parçalanması sonucu Zülfü   Akkum’un çektiği acının, AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olan onur kırıcı iꢀleme eꢀdeğer   olduğu konusunda AĐHM’nin ꢀüphesi yoktur. Birinci baꢀvuran Zülfü Akkum’la ilgili olarak,   AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılmaktadır.   V. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında etkin bir hukuk yolu olmadığından   ꢀikayetçi olmuꢀlardır. AĐHS’nin 13. maddesi ꢀöyledir:   “Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi   görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama   etkili bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”   Hükümet, söz konusu olaylarla ilgili kapsamlı bir araꢀtırma yapıldığını ve bunun   sonucunda yedi jandarmanın suçlu bulunduğunu ifade etmiꢀtir. Bununla beraber, baꢀvuranlar   cezai kovuꢀturmaya katılmamıꢀtır.   AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, yerel yasal düzenlemede hangi biçimde güvenlik   altına alınmıꢀ olursa olsun, Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlüklerin özünü uygulamak   için ulusal düzeyde bir hukuk yolu sağlamayı teminat altına aldığını yinelemektedir. Bu   nedenle, 13. maddenin anlamı, AĐHS uyarınca “savunulabilir bir ꢀikayetin” aslıyla ilgilenecek   bir iç hukuk yolunun hükmünü gerektirmekte ve Sözleꢀmeyi Đmzalayan Devletlere,   sözleꢀmenin bu hükmünde yer alan zorunluluklara uyma ꢀekliyle ilgili bir takdir yetkisi   verilmiꢀse de, uygun hukuk yolunu belirtmektedir. 13. maddedeki zorunluluğun kapsamı,   baꢀvuranın AĐHS uyarınca yaptığı ꢀikayetin niteliğine göre değiꢀiklik göstermektedir.   Bununla beraber, 13. maddenin gerektirdiği hukuk yolu kanunda olduğu gibi pratikte de   “etkin” olmalıdır, özellikle de davalı Devlet’in yetkililerinin eylemleri ve ihmalleri tarafından   uygulamanın haksız bir biçimde engellenmemesi anlamında “etkin” olmalıdır (bkz. Aksoy /   Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-VI, s. 2286, § 95);   Aydın / Türkiye, 25 Eylül 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VI, s. 1895-96, § 103; ve Kaya,   yukarıda kaydedilmiꢀ, s. 329-30, § 106).   Yaꢀamın korunması hakkına büyük önem veren 13. madde, uygun görülen yerde   tazminat ödenmesine ek olarak, yaꢀam hakkının alınmasından sorumlu olanların   belirlenmesini ve cezalandırılmasını sağlayabilen ve ꢀikayette bulunan kiꢀinin soruꢀturma   iꢀlemlerine kolayca ulaꢀabileceği kapsamlı ve etkin bir soruꢀturmayı gerekli kılmaktadır (bkz.   Kaya, yukarıda kaydedilmiꢀ, s. 330-31, § 107).   Bu davada ileri sürülen kanıta dayanarak, AĐHM, AĐHS’nin 2. ve 3. maddeleri   uyarınca davalı Hükümet’in baꢀvuranların yakınlarının ölümünden ve birinci baꢀvuranın   gördüğü onur kırıcı muameleden sorumlu olduğunu saptamıꢀtır. Bu bakımdan, baꢀvuranların   ꢀikayetleri 13. maddenin amaçları dahilinde “savunulabilir” ꢀikayetlerdir (bkz. Salman,   yukarıda kaydedilmiꢀ, § 122, ve burada değinilen yetkililer).   Bu nedenle yetkililer, baꢀvuranların yakınlarının ölümü ve Mehmet Akkum’un   cesedinin parçalanmasıyla ilgili etkin bir soruꢀturma yürütmek zorundaydılar. Yukarıda   belirtilen nedenlerden dolayı, hiçbir cezai soruꢀturmanın, ꢀartları 2. maddede öngörülen   soruꢀturma zorunluluğundan daha geniꢀ kapsamlı olabilen 13. maddeye uygun olarak   yürütülmüꢀ olduğu düꢀünülemez (bkz. Kaya, yukarıda kaydedilmiꢀ, s. 330-331, § 107). Bu   nedenle AĐHM, baꢀvuranlara yakınlarının ölümü ve Mehmet Akkum’un cesedinin   parçalanmasına iliꢀkin etkin bir hukuk yolu sağlanmadığını ve baꢀvuranların böylece tazminat   talebi dahil olmak üzere diğer bütün hukuk yollarına ulaꢀımının engellendiğini saptamıꢀtır.   Sonuç olarak, AĐHS’nin 13. maddesinin ihlali söz konusudur.   VI. YETKĐLĐLERĐN AĐHS’NĐN 2. VE 13. MADDELERĐNĐ ĐHLAL ETTĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 2. maddesine dayanarak, Devlet ajanlarının dahil olduğu   düꢀünülen Türkiye’nin güneydoğusundaki kiꢀilerin öldürülmesiyle ilgili soruꢀturmaların   yetersiz olduğunu ve sorumluların cezalandırılmadığını ileri sürmüꢀlerdir. Bu iddia,   Komisyon’un ve AĐHM’nin Türkiye’deki yetkililerin etkin soruꢀturmalar yürütmemesini   saptamasıyla birlikte birçok durumda kanıtlanmıꢀtır. Baꢀvuranlar ayrıca, AĐHS’nin 13.   maddesi uyarınca, etkin hukuk yollarının sağlanmadığını iddia etmiꢀlerdir.   AĐHM, 2. ve 13. maddelerle ilgili yukarıdaki saptamalarını göz önüne alarak, bu   davada belirlenen eksikliklerin yetkililerin benimsediği uygulamanın bir parçası olup   olmadığını bulmayı gerekli görmemektedir.   VII. AĐHS’NĐN 2. VE 13. MADDELERĐYLE BĐRLĐKTE 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL   EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, Kürt kökenli olmalarından dolayı, kendilerinin ve ölen yakınlarının   AĐHS’nin 2. ve 13. maddeleriyle birlikte 14. maddesi ihlal edilerek ayrımcılığa maruz   bırakıldıklarını ileri sürmüꢀlerdir. 14. madde ꢀöyledir:   “Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil,   din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk,   servet, doğum veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan   sağlanır.”   Baꢀvuranlar özellikle, Kürt kökenli köylüler olarak yakınlarına Kürt kökenli olmayan   bir kiꢀiden daha az yaꢀam hakkı tanındığını iddia etmiꢀlerdir.   AĐHM 2. ve 13. maddelerin ihlalleriyle ilgili saptamalarını göz önüne alarak, bu   ꢀikayetlerin ayrıca 14. madde’yle birlikte ele alınmasını gerekli görmemiꢀtir.   VIII. AĐHS’NĐN 18. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar ayrıca, Mehmet Akkum’un öldürülmesinin örtbas edilmesi ve yasal   iꢀlemlerin güvenlik güçlerinin haklı olduğunu ispat etmek ve gerçeğin ortaya çıkmasını   engellemek amacıyla yapılacak kadar hatalı olması nedeniyle AĐHS’nin 18. maddesi’nin ihlal   edildiğini ileri sürmüꢀlerdir. AĐHS’nin 18. Maddesi ꢀöyledir:   “Bu Sözleꢀmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen   sınırlamalar ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”   AĐHM yukarıdaki saptamalarını göz önüne alarak, bu ꢀikayeti ayrıca ele almayı   gerekli görmemektedir.   IX. AĐHS’NĐN 1 NO.LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesi uyarınca, askerlerin   yakınlarının öldürülmesinin yanısıra, çiftlik hayvanlarının ve özellikle Derviꢀ Karakoç’a ait at   ve köpeğin öldürülmesinden de sorumlu olduklarını belirtmiꢀlerdir. AĐHS’nin 1 No.lu   Protokolü’nün 1. maddesinin ilgili kısmı ꢀöyledir:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini   isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen   koꢀullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun   bırakılabilir.   ...”   Hükümet, bu konuya bu ꢀekilde değinmemiꢀtir.   AĐHM, askerlerin Derviꢀ Karakoç’a ait köpek ve atı öldürdüğünü saptamıꢀtır. AĐHM,   atın ve köpeğin öldürülmesinin, Derviꢀ Karakoç’un mal ve mülk dokunulmazlığına haksız bir   müdahale oluꢀturduğunu düꢀünmektedir. Bu nedenle AĐHM, atın ve köpeğin öldürülmesiyle   ilgili olarak, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.   Çiftlik hayvanlarının öldürülmesiyle ilgili olarak AĐHM, Mehmet Akkum ve Mehmet   Akan’ın Kurꢀunlu köylülerine ait olan ve operasyon bölgesinde ölü bulunan hayvanlara   çobanlık ettiğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuranlar, operasyon boyunca 89 koyunun öldürüldüğünü   iddia etmiꢀlerdir. Bununla beraber AĐHM, baꢀvuranların kendilerine ait olan ölen hayvanların   sayısıyla ilgili olarak hiçbir kanıt göstermediğini belirtmiꢀ ve bu hayvanların hangi koꢀullarda   öldüğünü saptayamamıꢀtır. Bu ꢀartlar altında, AĐHM bu konuyla ilgili olarak bir ihlal söz   konusu olduğunu saptamamıꢀtır.   X. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili   Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,   gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Maddi Tazminat   Zülfü Akkum, oğlunun tahmini kazanç kaybı olarak 47,877.45 Sterlin (GBP)’lik bir   miktar talep etmiꢀtir. Akkum ayrıca, operasyonda öldürüldüğü iddia edilen 89 koyun için   4,045.05 Sterlin (GBP)’lik bir miktar talep etmiꢀtir. Hüseyin Akan, kardeꢀinin tahmini kazanç   kaybı olarak 10,211.04 GBP’lik bir miktar talep etmiꢀtir. Son olarak, Rabia Karakoç oğlunun   tahmini kazanç kaybı olarak 40,073.59 Sterlin (GBP)’lik bir miktar talebinde bulunmuꢀtur. O   dönemde Türkiye’deki ortalama ömür uzunluğu göz önüne alındığında, aktüarya cetveline   göre yapılan hesaplamalar sonucu yukarıda belirtilen miktarlar bulunmuꢀtur.   Hükümet, Đngiltere’de kullanılmak üzere hazırlanan aktüarya cetvelinin baꢀvuranlar   tarafından kullanılmasına itiraz etmiꢀtir. Hükümet ayrıca, talep edilen miktarları aꢀırı ve   asılsız bulmuꢀtur. Hükümet son olarak, AĐHM’nin karar verdiği miktarların haksız servet   edinmeye yol açmaması gerektiğini belirtmiꢀtir.   Baꢀvuranların kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak, AĐHM içtihat hukukunda,   baꢀvuranın talep ettiği tazminatla AĐHS’nin ihlali arasında kesin bir nedensel bağlantı olması   gerektiği ve bunun uygun durumlarda kazanç kaybıyla ilgili tazminatı da kapsayabileceği   belirtilmektedir (bkz., diğer makamlar arasında, Barbera, Messegué ve Jabardo / Đspanya   (Madde 50), 13 Haziran 1994 tarihli karar, A Serisi no. 285-C, s. 57-58, §§ 16-20, ve Çakıcı,   yukarıda kaydedilmiꢀ, § 127).   Birinci baꢀvuranın kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak AĐHM, dava dosyasında   Mehmet Akkum’un ölen oğlunun evli ya da çocuklarının olup olmadığıyla ilgili hiçbir bilgi   olmadığını belirtmiꢀtir. Ayrıca, birinci baꢀvuran hiçbir ꢀekilde oğluna bağlı olduğunu iddia   etmemiꢀtir. Bu nedenle AĐHM, birinci baꢀvurana tazminat ödenmesini uygun bulmamaktadır.   Birinci baꢀvuranın operasyonda öldürüldüğü iddia edilen 89 koyuna iliꢀkin talebiyle   ilgili olarak AĐHM, böyle bir ihlal saptamadığını ifade etmiꢀtir. Bu nedenle AĐHM, koyunlarla   ilgili olarak hiçbir tazminat ödenemeyeceği sonucuna varmıꢀtır.   Đkinci baꢀvuranın kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın ölen   kardeꢀinin dört çocuğu olduğunu belirtmiꢀtir. Bununla beraber, ikinci baꢀvuran, Mehmet   Akan’ın çocuklarının babalarına bağlı olduklarını ileri sürmemiꢀtir. AĐHM, Mehmet Akan’ın   öldürüldüğü zaman 70 yaꢀında olmasını göz önüne alarak, çocukların maddi yönden Mehmet   Akan’a bağlı olmasını olası görmemiꢀtir. Bu bakımdan, ikinci baꢀvurana da hiçbir tazminat   ödenmemesi sonucuna varılmıꢀtır.   Üçüncü baꢀvuranın kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak AĐHM, ölen oğlu Derviꢀ   Karakoç’un öldürüldüğü sırada 33 yaꢀında, evli ve maddi bakımdan kendisine bağlı iki   çocuğu olduğunu belirtmiꢀtir. AĐHM ayrıca, AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca, Derviꢀ   Karakoç’un ölümünden yetkililerin sorumlu olduğunun saptandığını belirtmiꢀtir. Bu durumda,   2. maddenin ihlaliyle Derviꢀ Karakoç’un ailesinin bu kiꢀi tarafından sağlanan maddi destekten   yoksun bırakılması arasında doğrudan bir nedensel bağ bulunmaktaydı.   Bu nedenle, üçüncü baꢀvuranın oğlunun ölümü sonucu gelir kaybını yansıtan uygun   bir miktarın hesaplanması için aktüeryada kabul edilen bazla ilgili ayrıntılı ifadelerini göz   önüne alarak AĐHM, oğlunun tahmini kazanç kaybı olan ve 40,073 Sterlin (GBP)’ye tekabül   eden 57,300 EURO’luk miktarın Derviꢀ Karakoç’un eꢀi ve çocukları için elinde tutmak üzere   Rabia Karakoç’a ödenmesine karar vermiꢀtir. AĐHM, bu miktarın ödemenin yapılacağı   tarihte, karꢀılığı olan Türk Lirası üzerinden yapılmasına karar vermiꢀtir.   B. Manevi Tazminat   Baꢀvuranlar, ölen kiꢀilerin maruz bırakıldığı ihlallere iliꢀkin, mirasçılarının adına her   mağdur için 40,000 Sterlin (GBP)’lik bir miktar talep etmiꢀlerdir. Zülfü Akkum ayrıca,   AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerinin ihlallerine iliꢀkin olarak 10,000 GBP, Hüseyin Akan ve   Rabia Karakoç da AĐHS’nin 13. Maddesi’nin ihlaline iliꢀkin olarak ayrı ayrı 2,500 GBP talep   etmiꢀlerdir.   Hükümet, herhangi bir ihlal saptandığında bunun yeterli tazminatı sağlayacağını   düꢀündüğü için, manevi tazminat ödenmesinin gereksiz olduğunu ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, baꢀvuranların yakınlarının ölümünden ve Mehmet Akkum’un cesedinin   parçalanmasından yetkililerin sorumlu olduğunu saptadığını belirtmiꢀtir. 2. ve 3. maddelerinin   ihlallerine ek olarak, AĐHM ayrıca, yetkililerin AĐHS’nin 2. maddesindeki usul hukuku   zorunluluklarına karꢀı gelerek ve AĐHS’nin 13. maddesini ihlal ederek etkin bir soruꢀturma ve   hukuk yolu sağlamadıklarını saptamıꢀtır. Bu koꢀulları ve karꢀılaꢀtırılabilir davalardaki   tazminatları göz önüne alarak AĐHM, tarafsız bir ꢀekilde, 14,000 Sterlin (GBP)’ye tekabül   eden 20,000 EURO’luk manevi tazminatın ölen yakınlarının mirasçıları için ellerinde   bulundurmak üzere ikinci ve üçüncü baꢀvuranların her birine ödenmesine karar vermiꢀtir.   AĐHM, birinci baꢀvuran Zülfü Akkum’a, kendisi ve ölen oğlu Mehmet Akkum’un diğer   mirasçıları için, 20,000 EURO’luk manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir. AĐHM son   olarak, kiꢀisel olarak katlandıkları manevi zarar için, birinci baꢀvuran Zülfü Akkum’a 9,800   GBP’ye tekabül eden 14,000 EURO, kalan diğer iki baꢀvuranın her biri için 2,450 Sterlin   (GBP)’ye tekabül eden 3,500 EURO’luk manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuranlar, Avrupa Konseyi’nden yapılan yasal yardım aracılığıyla alınan miktarlar   hariç, baꢀvuruda bulunurken verilen ücretler ve yapılan masraflar için toplam 29,219.40   Sterlin (GBP) talep etmiꢀlerdir. Bu miktar, Ankara’daki duruꢀmada Komisyon delegeleri   huzurunda ifade alınmasına katılımda ve Strazburg’ta bulunan AĐHM huzurunda yapılan   duruꢀmaya katılımda ödenen ücretleri ve yapılan masrafları kapsamaktadır. Baꢀvuranların   talebi ꢀunlardan oluꢀmaktadır:   (a) Đngiltere’deki avukatlarının ücretleri için 12,470 Sterlin (GBP);   (b) Türkiye’deki avukatlarının ücretleri için 12,870 Sterlin (GBP);   (c) Đngiltere’deki avukatların yaptığı idari harcamalar için 121.40 Sterlin (GBP);   (d) Türkiye’deki avukatların yaptığı idari harcamalar için 853 Sterlin (GBP);   (e) Kürt Đnsan Hakları Projesi (KHRP) tarafından yapılan idari harcamalar için 370   Sterlin (GBP);   (f) KHRP’nin yaptığı çeviri harcamaları için 2,535 Sterlin (GBP).   Hükümet, Türkiye’deki avukatlar için talep edilen ücretin Türkiye Barolar Birliği’nin   belirlediği oranlardan sapmıꢀ olduğunu ileri sürmektedir. Baꢀvuranlar ve avukatları bu   ücretler üzerinde anlaꢀmıꢀ olsalar bile, böyle bir anlaꢀma hükümeti bağlamamaktadır.   Hükümet ayrıca, iddia edilen masrafların belgelenmediğini ifade etmektedir.   AĐHM, bu davanın Ankara’daki tanıkların ifadesini almak dahil, olaylara ve hukuka   yönelik ayrıntılı inceleme gerektiren karmaꢀık sorunlar içerdiğini belirtmektedir. Bununla   beraber AĐHM, KHRP’nin yaptığı masrafların gerekli ve mantıklı olduğuna ikna olmamıꢀtır;   çünkü kendi gider tablosunda da belirtildiği gibi, bu derneğin yaptığı iꢀ, Türkiye’deki ve   Đngiltere’deki avukatların yaptığı etkinlikleri büyük ölçüde ikiye katlamıꢀ olduğu   görünmektedir. AĐHM ayrıca, Türkiye’deki avukatların talep ettiği 12,870 Sterlin (GBP)’lik   miktarı çok yüksek bulmaktadır.   AĐHM, edindiği bilgiler üzerinden kendi tahmini yaparak, Avrupa Konseyi’nden yasal   yardım olarak alınan ve 19,595 Fransız Frangı’na tekabül eden 3,000 EURO ve katma değer   vergisi hariç, baꢀvuranlara 14,000 Sterlin (GBP)’ye tekabül eden 20,000 EURO ödenmesine   karar vermiꢀtir. Bu net ücret baꢀvuranların isteği üzerine, baꢀvuranların temsilcilerinin   Đngiltere’deki hesaplarına Sterlin olarak ödenecektir.   D. Gecikme Faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç   puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın benimsenmesinin uygun olduğu kanısındadır.   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE   1) Hükümet’in ilk itirazını reddetmiꢀtir,   2) Davalı Devlet’in AĐHS’nin 38. maddesi uyarınca, gerçekleri saptama görevlerinde   Komisyon’a ve AĐHM’ye gerekli imkanları sağlama yükümlülüğünü yerine   getirmediğine,   3) Hükümet’in AĐHS’nin 2. maddesini ihlal ederek baꢀvuranların üç yakının ölümünden   sorumlu olduğuna,   4) Operasyonun planlanmasında ve uygulanmasında iddia edilen dikkatsizlikle ilgili   olarak, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlalinin söz konusu olup olmadığını belirlemenin   gerekli olmadığına,   5) Davalı Devlet’e ait makamların üç kiꢀinin öldürülmesiyle ilgili olarak etkin bir   soruꢀturma yürütmemeleri nedeniyle AĐHS’nin 2. maddesini ihlal ettiklerine,   6) Birinci baꢀvuranla ilgili olarak AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine,   7) AĐHS’nin 13. Maddesi’nin ihlal edildiğine,   8) Yetkililerin AĐHS’nin 2. ve 13. maddelerini ihlal eden uygulamaları olup olmadığını   belirlemenin gerekli olmadığına,   9) AĐHS’nin 2. ve 13. maddeleriyle birlikte 14. maddesinin ihlal edilip edilmediğini   belirlemenin gerekli olmadığına,   10) AĐHS’nin 18. maddesinin ihlal edilip edilmediğini belirlemenin gerekli olmadığına,   11) Derviꢀ Karakoç’un atının ve köpeğinin öldürülmesi nedeniyle AĐHS’nin 1 No’lu   Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine,   12) Kurꢀunlu köylülerine ait çiftlik hayvanlarının öldürülmesiyle ilgili olarak, AĐHS’nin 1   No’lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlalinin söz konusu olmadığına,   13) (a) davalı Devlet’in üçüncü baꢀvuran Rabia Karakoç’a maddi tazminat olarak,   AĐHS’nin 44 § 2 maddesine göre kararın nihai olduğu tarihten itibaren üç ay içinde,   tabi tutulabilecek vergiyle beraber 57,300 EURO (elli yedi bin üç yüz euro)   ödemesine, bu miktarın ödeme tarihinde Türk Lirası’na çevrilerek ödenmesine ve   Derviꢀ Karakoç’un eꢀi ve çocukları için Rabia Karakoç’un elinde bulundurulmasına,   (b)davalı Devlet’in baꢀvuranlara manevi tazminat olarak, AĐHS’nin 44 § 2 maddesine   göre kararın nihai olduğu tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde Türk   Lirası’na çevrilecek ꢀekilde aꢀağıdaki miktarları ödemesine:   (i)   Zülfü Akkum’a kendisi ve oğlu Mehmet Akkum’un diğer varisleri   için 20,000 EURO (yirmi bin euro), kiꢀisel olarak ise 14,000 EURO   (on dört bin euro);   (ii)   Hüseyin Akan’a kardeꢀi Mehmet Akan’ın varisleri için elinde   tutmak üzere 20,000 EURO (yirmi bin euro), kiꢀisel olarak ise   3,500 EURO (üç bin beꢀ yüz euro);   (iii) Rabia Karakoç’a oğlu Derviꢀ Karakoç’un eꢀi ve çocukları için   elinde tutmak üzere 20,000 EURO (yirmi bin euro), kiꢀisel olarak   ise 3,500 EURO (üç bin beꢀ yüz euro);   (iv)   yukarıdaki miktarların üzerine tabi tutulacak bütün vergiler;   (c) davalı Devlet’in Avrupa Konseyi’nden yasal yardım olarak alınan 3,000 EURO (üç   bin euro) hariç, masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara, Đngiltere’deki kendilerinin   belirdiği banka hesabına tabi tutulabilecek katma değer vergisi ile beraber, bu kararın   verildiği tarihin döviz kuru üzerinden Sterline çevrilmek üzere 20,000 EURO ödemesine,   (d) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde   edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına,   karar vermiꢀtir.   14)Baꢀvuranların yalnızca tatmin olmak amacıyla yaptıkları geri kalan talebi   reddetmiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup 24 Mart 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Soren NIELSEN   Sekreter   Christos ROZAKIS   Baꢀkan