22147/02;24972/03

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   FALAKAOĞLU VE SAYGILI- TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no:22147/02 ve 24972/03)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Ocak 2007   __________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 22147/02 ve 24972/03 başvuru no’lu davaların   nedeni bu ülke vatandaşı olan Bülent Falakaoğlu ve Fevzi Saygılı’nın (başvuran) Avrupa   İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 6 Mayıs 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları   Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış   oldukları başvurudur.   Başvuranlar, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından K.T. Sürek tarafından   temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Başvuranlar sırasıyla 1974 ve 1966 doğumlu olup İstanbul’da ikamet etmektedirler.   Olayların meydana geldiği dönemde Bülent Falakaoğlu, Yeni Evrensel gazetesinin   yazı işleri müdürü, Fevzi Saygılı ile sözkonusu gazetenin sahibidir.   Şubat 2001 tarihinde sözkonusu gazetenin 872. sayısının 10. sayfasında, silahlı bir   terör örgütü MLKP üyesi oldukları gerekçesiyle yargılanan tutuklular adına Yunus Aydemir   imzalı “Tecrit terörünü yeneceğiz” isimli bir bildiri yayınlanmıştır.   Bu bildiride ayrıca, açlık grevi yapan tutukluların ve bu kişilerin tutuklu bulundukları   cezaevlerinin isimlerine yer verilmiştir.   Sözkonusu gazetenin 873. sayısının 6. sayfasında “Basına ve Kamuoyuna-   Direneceğiz, hücreleri yıkacağız! Tecrit terörüne son!” başlıklı bir yazı yayınlanmıştır.   İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı, 24 Nisan 2001   tarihli iki ayrı iddianameyle dava konusu makaleleri yayınladıkları gerekçesiyle, sözkonusu   gazetenin yazı işleri müdürü ve sahibi olan başvuranlar hakkında suç duyurusunda   bulunmuştur. İstanbul DGM Cumhuriyet Savcısı, başvuranların Terörle Mücadele   Kanunu’nun 6 §§ 2. ve sonuncu maddesi ve Basın Kanunu’nun Ek 2 § 1. maddesi uyarınca   mahkum edilmelerini talep etmiştir.   1. 22 Şubat 2001 tarihinde yayınlanan bildiri nedeniyle açılan ceza davası   Başvuranlar, İstanbul DGM’ne sundukları 14 Mayıs 2002 tarihli savunma   layihalarında, sözkonusu makalenin bir beyan niteliğinde olduğunu ve suç olarak   nitelendirilebilecek hiçbir unsur içermediğini ifade etmişlerdir. Bu beyanın, yasadışı ya da   terörist grupların beyanı olmadığını, yalnızca haklarında hiçbir mahkumiyet kararı verilmeyen   tutukluların beyanından ibaret olduğunu dile getirmişlerdir. Başvuranlar, AİHS’nin 6. ve 10.   maddelerine atıfta bulunmuşlardır.   Aynı gün İstanbul DGM, terör örgütlerinin beyanlarını yayınlamaları nedeniyle   başvuranların suçlu olduklarına karar vermiştir. DGM, 3713 sayılı Kanun’un 6 § 2. maddesi   uyarınca Falakaoğlu’nu 118.638.00 Türk Lirası (yaklaşık 94 Euro) ve Saygılı’yı 788.625.000   Türk Lirası (yaklaşık 622 Euro) ağır para cezasına çarptırmıştır. Mahkeme ayrıca 5680 sayılı   Basın Kanunu’nun Ek 2 § 1. maddesi gereğince sözkonusu gazetenin yayının bir gün süreyle   durdurulmasına karar vermiştir.   Başvuranlar, temyiz başvurusunda bulunmuştur.   Yargıtay Cumhuriyet Savcısı 9 Ekim 2002 tarihinde, Yargıtay’dan ilk derece   mahkemesi kararını onamasını istemiştir.   Şubat 2003 tarihinde Yargıtay başvuranların talebini reddetmiş ve ilk derece   mahkemesi kararını onamıştır.   Sözkonusu gazete 27 Mayıs tarihinden 28 Mayıs 2003 tarihine kadar kapatılmıştır.   Cumhuriyet Savcısı, 28 Mayıs 2003 tarihinde Saygılı’nın mahkum edildiği para cezası   hakkında ödeme emri çıkarmıştır.   Saygılı 10 Temmuz 2003 tarihinde 263.000.000 Türk Lirası tutarında ödeme   yapmıştır.   2. 23 Şubat 2001 tarihinde yayınlanan bildiri nedeniyle açılan ceza davası   Başvuranlar, İstanbul DGM’ne sundukları 2 Ekim 2001 tarihli savunma layihalarında,   sözkonusu makalenin bir beyan niteliğinde olduğunu ve suç olarak nitelendirilebilecek hiçbir   unsur içermediğini ifade etmişlerdir. Bu beyanın, yasadışı ya da terörist grupların beyanı   olmadığını, yalnızca haklarında hiçbir mahkumiyet kararı verilmeyen tutukluların beyanından   ibaret olduğunu dile getirmişlerdir. Başvuranlar, AİHS’nin 6. ve 10. maddelerine atıfta   bulunmuşlardır.   Aynı gün İstanbul DGM, terör örgütlerinin beyanlarını yayınlamaları nedeniyle   başvuranların suçlu olduklarına karar vermiştir. DGM, 3713 sayılı Kanun’un 6 § 2. maddesi   uyarınca Falakaoğlu’nu 378.540.000 Türk Lirası (yaklaşık 264 Euro) ve Saygılı’yı   757.080.000 Türk Lirası (yaklaşık 528 Euro) ağır para cezasına çarptırmıştır. Mahkeme ayrıca   sayılı Basın Kanunu’nun Ek 2 § 1. maddesi gereğince dava konusu makalenin milli   güvenliği bozucu nitelikte olması sebebiyle sözkonusu gazetenin yayının üç gün süreyle   durdurulmasına karar vermiştir.   Başvuranlar, temyiz başvurusunda bulunmuştur.   Yargıtay, başvuranlara tebliğ edilmeyen Cumhuriyet Savcısı’nın görüşünden hareketle   Mart 2002 tarihinde ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuranlar (başvuru no: 22147/02), 23 Şubat 2001 tarihinde yayınlanan bildiri   nedeniyle aleyhlerinde açılan ceza davası çerçevesinde Yargıtay Cumhuriyet Savcısı’nın   tebliğnamesinin kendilerine tebliğ edilmemesinden dolayı şikayetçi olmakta ve AİHS’nin 6 §   1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını ve başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesiyle karşılaşılmadığını tespit etmektedir.   Bu nedenle şikayetin kabuledilebilir bulunması uygun olacaktır.   B. Esas Hakkında   AİHM, Büyük Daire’nin 11 Temmuz 2002 tarihinde verilen bir kararda, Yargıtay   Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi hususunu incelediğini ve   AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği kanaatine vardığını hatırlatmaktadır (Göç-Türkiye,   no: 36590/97, Bkz. aynı zamanda Abdullah Aydın-Türkiye (No:2). no: 63739/00, 10 Kasım   2005). AİHM, kabul edilen bu karardan ayrılmasını gerektirecek bir neden görememektedir.   Sonuç olarak, AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.   II. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuranlar, sözkonusu gazetenin geçici olarak kapatılmasının ve mahkum   edilmelerinin ifade özgürlüğü hakkın ihlal ettiğini ileri sürmekte ve AİHS’nin 10. maddesine   atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bir müdahalenin varlığını kabul etmemektedir. Hal böyle iken AİHM bir   müdahalenin var olduğuna kanaat getirirse de Hükümet bu müdahalenin, dava konusu   yazıların tutukluları, tutukluluk koşulları ile ilgili olarak isyana teşvik eden terörist grupların   beyanlarından ibaret olması sebebiyle bu müdahalenin meşru olduğunun altını çizmektedir.   Bu müdahalenin, kamu düzenin sağlanması, ulusal güvenliğin korunması, suç işlenmesinin   önlenmesi gibi meşru bir amacı bulunmakta ve cezaevlerindeki güvenlik konusunun   hassasiyeti dikkate alındığında gereklilik arz etmektedir.   AİHM, bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını ve başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesiyle karşılaşılmadığını tespit etmektedir.   Bu nedenle şikayetin kabuledilebilir bulunması uygun olacaktır.   AİHM, 3713 sayılı Kanun’un 6 § 2. maddesi ve 5680 sayılı Kanun’un Ek 2 § 1.   maddesi gereğince alınan dava konusu tedbirlerin “yasayla öngörüldüğünü” tespit etmektedir.   Ayrıca dava konusu müdahale, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesine   ilişkin AİHS’nin 10. maddesinin 2. paragrafına uygun olarak meşru bir amaç taşımaktaydı.   Bu durumda dava konusu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup   olmadığı hususunun tespit edilmesi gündeme gelmektedir. Bununla ilgili olarak AİHM,   demokratik bir toplumda basının görevi hatırlatmaktadır (Goodwin-Birleşik Krallık, 27 Mart   tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler, ve Bladet Tromso ve Stensas-Norveç,   no:21980/93). Basının, terör tehdidi karşısında milli güvenlik veya ülke bütünlüğünün   korunması veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla konmuş olan sınırlamaları aşmaması   kaydıyla, sorumlulukları ve ödevleri çerçevesinde kamu menfaatini ilgilendiren konularda   görüş ve bilgi verme görevi bulunmaktadır (Sürek ve Özdemir-Türkiye, no: 23927/94 ve   24277/94, 8 Temmuz 1999 tarihli karar).   Bu özgürlüğün sınırlandırılmasını haklı kılacak bir sosyal gereklilik bulunup   bulunmadığı hususunu tespit etme görevi, bununla ilgili olarak takdir payına sahip olan ulusal   mahkemelere düşmektedir. Bu noktada AİHM denetimini yaparken, ulusal mahkemelerin   görevini üstlenmemekte fakat bu mahkemelerin takdir yetkilerine dayanarak aldıkları kararları   AİHS’nin 10. maddesi bakımından incelemektedir. AİHM bu incelemeyi yaparken,   sözkonusu müdahaleyi davanın bütününü dikkate alarak değerlendirmelidir (Bkz., diğerleri   arasında, Lingens-Avusturya, 8 Temmuz 1986, ve Rizos ve Daskas-Yunanistan, no: 65545/01,   Mayıs 2007). Özellikle de dava konusu yazıda kullanılan ifadeleri yayınlandığı bağlamda   değerlendirmeli ve terörle mücadele alanında ortaya çıkan zorlukları dikkate almalıdır (Bkz.,   İbrahim Aksoy, no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000, ve Incal-Türkiye, 9   Haziran 1998).   Buna karşın AİHM, başvuranların yazı işleri müdürü ve sahibi oldukları gazete   aracılığıyla terörist grupların beyanlarını yayınlamak suçundan mahkum edildiklerini tespit   etmektedir. Bu beyanlar, F tipi cezaevinde bulunan tutuklular tarafından kaleme alınmıştır. Bu   beyanlarda, tutukluların cezaevlerindeki tutukluluk koşulları ile ilgili taleplerine ve “bütün   insanlara” yapılan, F tipi cezaevlerinin “kaldırılması” yönündeki “mücadeleyi destekleme” ve   bu “mücadeleye katılma” çağrısına yer vermektedir.   AİHM’nin gözünde bu hususlar, yazıyı yazan kişilerin kişiliklerinden ve   yayınlandıkları ortamdan bağımsız olarak değerlendirilemez. Bununla ilgili olarak AİHM,   dava konusu bildirilerin, Terörle Mücadele Kanunu uyarınca mahkum edilen yüz kadar   tutuklunun ölüm orucu eylemini sürdürdüğü yirmi cezaevine, güvenlik güçleri tarafından   operasyon düzenlendiği 19 Aralık 2000 tarihinden kısa bir zaman sonra yayınlandıklarını   tespit etmektedir. Dava konusu bildirilerde, bu operasyon sırasında güvenlik güçleri ile   tutuklular arasında şiddetli çarpışmalar yaşanmış ve operasyon sonucunda çok sayıda tutuklu   ve polis memuru yaralanmış ve tutuklu öldürülmüştür.   Üstelik AİHM, bu beyanlarda yer alan açlık grevine destek verilmesi çağrısının   ciddiyetini göz ardı edemez. Dava konusu ifadeler, F tipi cezaevlerinin “yok edilmesi” için   yürütülen ve eylemcilerin hayatını tehlikeye sokan eyleme “destek verilmesi” ve harekete   geçirilmesi amacıyla kamuoyuna yapılan bir çağrı niteliğindedir. Oysa ki, bu çağrının,   sunmak ya da analizini yapmak için hiçbir yorum yapılmaksızın olduğu şekliyle   yayınlandığını kabul etmek gerekmektedir. Bu açıdan, başvuranların dava konusu ifadelerle   kişisel olarak bir bağlarının bulunulmadığı hususu gerçekse de başvuranlar, yazıyı yazan   kişilere gazetede bir sütün ayırmış ve bu yazıların yayınlanmasına izin vermişlerdir.   Başvuranlar, sözkonusu gazetenin yayın çizgisi dikkate alındığında, içeriği ile ilgili olarak   herhangi bir sorumluluktan bağışık tutulamazlar (Sürek-Türkiye (no:3), no: 24735/94, 8   Temmuz 1999), bilgi verme hakkı terörist gurupların bildirilerinin yayınlanması için bir   mazeret ya da özür olarak ileri sürülemez.   Sonuç olarak, AİHS’nin 10. maddesi ile güvence altına alınan ifade özgürlüğü hakkına   yönelik olarak yapılan müdahalenin orantılı olup olmadığı incelendiğinde, verilen cezaların   türü ve süresi dikkate alınması gereken unsurlardır (diğerleri arasında, Ceylan-Türkiye, no:   23556/94).   Sonuç olarak AİHM, benzer durumlarda ulusal mahkemelerin sahip olduğu takdir payı   dikkate alındığında (Sürek-Türkiye (No:1), no: 26682/95), mevcut davada başvuranlara   verilen cezaların hedeflenen meşru amaçla orantısız olarak nitelendirilemeyeceği   kanaatindedir.   Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmaktadır.   III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Başvuranlar, sözkonusu gazetenin kapatılması nedeniyle 2.000 Euro ve mahkum   edildikleri para cezası için de 1.000 Euro olmak üzere maddi tazminat olarak 3.000 Euro talep   etmektedir.   Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.   AİHM, AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmediği tespiti ışığında başvuranlar   tarafından dile getirilen maddi tazminat taleplerini reddetmektedir. AİHM, manevi tazminat   talebi ile ilgili olarak, ihlal kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağı   kanaatindedir.   B. Masraf ve Harcamalar   Başvuranlar, AİHM nezdinde yaptıkları masraf ve harcamalar için 6.000 Euro   tazminat talebinde bulunmaktadır. Başvuranlar bununla ilgili olarak herhangi bir belge   sunmamıştır.   Hükümet bu talebe karşı çıkmaktadır.   AİHM, Mahkeme’nin içtihadı uyarınca ancak gerçekten yapılan ve makul bir   miktardaki masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır. AİHM, mevcut davada   yukarıda yer alan nedenleri ve elindeki mevcut unsurları dikkate alarak, Mahkeme önünde   yapılan masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 1.000 Euro ödenmesinin uygun   olacağı kanaatindedir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edilmediğine;   4. Mevcut ihlal kararının kendisinin başvuranların uğradığı manevi zararın tazmini   için başlı başına yeterli olduğuna;   5. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay   içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere her türlü   vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara masraf ve   harcamalar için 1.000 Euro (bin) ödenmesine:   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,   Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan   fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına;   6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 23 Ocak 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.   7