22922/03

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖRDÜNCÜ DAĐRE   HALĐL KAYA/TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 22922/03)   KARAR   STRAZBURG   Eylül 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USULĐ ĐꢀLEMLER   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 22922/03 no’lu davanın nedeni T.C.   vatandaꢀı Halil Kaya’nın (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 4 ꢁubat 2003   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi   uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, AĐHM önünde Adana Barosu avukatlarından K. Derin tarafından temsil   edilmiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   Baꢀvuran, 1983 doğumludur ve Adana’da yaꢀamaktadır.   Aralık 2000 tarihinde 00.15’te, sözkonusu tarihte on yedi yaꢀında olan baꢀvuran,   lehinde sokaklarda sloganlar atmak ve araba lastiği yakmak suretiyle yasadıꢀı bir örgüte   yardım ve yataklık etmekten Adana’da gözaltına alınmıꢀtır. Aynı gün, avukat gıyabında,   sırasıyla polis ve Cumhuriyet Savcısı tarafından sorgulanmıꢀtır. Dava dosyasındaki   bilgilerden, baꢀvuranın gözaltına alındığı ikinci gün serbest bırakıldığı anlaꢀılmaktadır.   Ocak 2001’de Adana DGM Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı ve diğer üç kiꢀiyi, Ceza   Kanunu’nun 169. maddesi ve Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddesi (3713 no’lu Kanun)   bağlamında suç teꢀkil eden, yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etmekle suçladığı bir   iddianame yayımlamıꢀtır.   Ocak ve 13 Ağustos 2001 tarihleri arasında mahkeme, baꢀvuranın bir avukat   tarafından temsil edilmediği otuz dört duruꢀma düzenlemiꢀtir. 3 Eylül 2001 tarihli duruꢀma   için baꢀvurana, avukat tayin edilmiꢀtir.   Aralık 2001’de DGM, kararını vermiꢀtir. Baꢀvuranı suçlu bularak iki yıl altı aylık   hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme, baꢀvuranı mahkum ederken avukat gıyabında polise   ve Cumhuriyet Savcısı’na verdiği ifadeleri göz önüne almıꢀtır. 8 Temmuz 2002’de Yargıtay,   esasa iliꢀkin bir duruꢀma düzenlemeksizin baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir. 8 Temmuz 2002   tarihli karar, 21 Ağustos 2002’de Adana DGM sekretaryasına tevdi edilmiꢀtir. Müteakiben, 11   Eylül 2002’de baꢀvuran, cezasını çekmek üzere cezaevine gönderilmiꢀtir.   Bu süre zarfında 30 Temmuz 2003’te Ceza Kanunu’nun 169. maddesinde değiꢀiklik   yapan 4963 no’lu Kanun yürürlüğe girmiꢀtir. Yeni kanunun, baꢀvuran için daha avantajlı   maddeleri bulunduğunu gerekçe gösteren yasal temsilci, yargılamanın yeniden yapılmasını   talep etmiꢀtir. 15 Eylül 2003’te Adana Ceza Mahkemesi davayı yeniden açmaya karar vermiꢀ   ve baꢀvuranın serbest bırakılmasını öngörmüꢀtür. Buna bağlı olarak, konu Adana Ceza   Mahkemesi tarafından yeniden incelenmiꢀ ve Ceza Kanunu’nun 169. maddesinin yeni ifade   biçimini göz önüne alan mahkeme, 7 Ekim 2004’te baꢀvuranın 169. madde bağlamında değil   312. madde bağlamında mahkum edilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır. Sonuç olarak,   baꢀvuran üç ay on gün hapis cezasına çarptırılmıꢀ ve cezası, para cezasına çevrilmiꢀtir.   Ayrıca, 647 no’lu Kanun uyarınca cezasının infazı ertelenmiꢀtir. Baꢀvuran, 7 Ekim 2004’te   temyize baꢀvurmuꢀtur.   Aralık 2005’te Yargıtay Baꢀsavcısı, dava dosyasının yeniden incelenmek üzere   Adana Ceza Mahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiꢀtir. Savcı kararında 12 Ekim 2004’te   yürürlüğe girerek Ceza Kanunu’nu bir kez daha değiꢀtiren yeni yasaya atıfta bulunmuꢀtur.   Savcı ayrıca 31 Mart 2005’te 5326 no’lu Kanun’da kabahatlere iliꢀkin getirilen yeni bir   değiꢀikliğe dikkat çekmiꢀtir.   Adana Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın davasını bir kez daha son hukuki değiꢀiklikleri   göz önüne alarak incelemiꢀtir. Son olarak, 8 Mayıs 2006’ta mahkeme, baꢀvuranı 5326 no’lu   Kanun’un 215. maddesi uyarınca suçlu bularak yirmi beꢀ günlük hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Mahkeme ayrıca sözkonusu cezayı, para cezasına çevirmiꢀ ve 5395 no’lu Çocuk Koruma   Kanunu uyarınca davanın hükme bağlanmasını ertelemeye karar vermiꢀtir. Sözkonusu karar,   Haziran 2007’de Adana Ağır Ceza Mahkemesi tarafından onanmıꢀtır.   HUKUK   AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendini dayanak olarak gösteren baꢀvuran,   sözkonusu tarihte reꢀit olmadığı halde, polis tarafından göz altına alındığı sırada avukat   yardımı alamadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, ulusal yargılama sürecinde, polis tarafından gözaltına alındığı sırada avukat   yardımı alamadığını gerekçe olarak göstermemesi nedeniyle öncelikle baꢀvuranın AĐHS’nin   35/1 maddesinin gerektirdiği gibi iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Ayrıca, yargılanması sırasında 3 Eylül 2001 tarihinden sonra bir avukat tarafından temsil   edilmeye baꢀlanması nedeniyle baꢀvurunun, altı aylık süre sınırı aꢀıldıktan sonra yapıldığını   belirtmiꢀtir. AĐHM’nin Okul/Türkiye kararındaki (no. 45358/99, 4 Eylül 2003) içtihadını   dayanak olarak gösteren Hükümet, altı aylık sürenin, Yargıtay’ın kararını verdiği 8 Temmuz   2002’den itibaren baꢀlaması gerektiği kanaatindedir.   AĐHM, 3842 no’lu Kanun’un 31. maddesi uyarınca baꢀvuranın avukata eriꢀim hakkına   getirilen kısıtlamanın sistematik olduğunu ve devlet güvenlik mahkemelerinin yetki alanına   giren bir suçla bağlantılı olarak gözaltına alınan herkese uygulandığını kaydeder. Sonuç   olarak, sözkonusu kısıtlama mutat olarak uygulanmıꢀ ve baꢀvuran, polis tarafından gözaltında   tutulduğu süre içerisinde avukat yardımı hakkından yararlanmayı talep edememiꢀtir.   Dolayısıyla, AĐHM Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmesine iliꢀkin ilk itirazını reddeder.   AĐHM, Hükümet’in altı aylık süre kuralına uyulmamasına iliꢀkin iddiası hususunda, bir   yargılamanın adil olup olmadığı değerlendirilirken, yargılamanın bütünüyle göz önüne   alınması gerektiğini hatırlatır (bkz. John Murray/Đngiltere, 8 ꢁubat 1996, 63. paragraf, Hüküm   ve Karar Raporları 1996-I). Ayrıca, Hükümet’in atıfta bulunduğu Okul kararında AĐHM,   Yargıtay’ın duruꢀma düzenlemesi halinde, kararını sözkonusu duruꢀmayı müteakiben bir   hafta içerisinde vermesi gerektiği kaydedilen CMK’nın 324. maddesine atıfta bulunmaktadır.   Ancak, mevcut davada Yargıtay, davanın esasına iliꢀkin bir duruꢀma düzenlememiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranın kendisine nihai iç hukuk kararının ex officio (resen) tebliğ edilmesi   hakkına sahip olmadığı ve mevcut davada olduğu gibi ulusal yargılama sürecinde, bir avukat   tarafından temsil edildiği durumlarda, nihai iç hukuk kararının birinci derece mahkemesi   sekretaryasına tevdi edildiği tarihin, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca baꢀlangıç tarihi –   baꢀvuranın ya da yasal temsilcisinin, nihai kararın içeriğini öğrenebildiği en son tarih –   olarak olarak kabul edilmesi gerektiğini yineler (bkz. Đpek/Türkiye (karar), no. 39706/98, 7   Kasım 2000). Mevcut davada 8 Temmuz 2002 tarihli karar Adana DGM sekretaryasına 21   Ağustos 2002’de tevdi edilmiꢀtir. Baꢀvuranın, AĐHM’ye 4 ꢁubat 2002’de baꢀvuruda   bulunması nedeniyle AĐHM, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği gibi baꢀvurusunu altı   aylık süre içerisinde sunmuꢀ olduğu kanaatindedir. Sonuç olarak Hükümet’in itirazı   onaylanamaz.   AĐHM bu noktada AĐHM’ye mevcut baꢀvuruda bulunulması ardından baꢀvuran   aleyhindeki cezai takibatın, ulusal mevzuatta yapılan birçok değiꢀikliği müteakiben yeniden   baꢀlatıldığını gözlemler. Ulusal mahkemeler, yargılama sonunda baꢀvuranı, 5326 no’lu   Kanun’un 215. maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀ ancak hakkında hüküm verilmesini   ertelemiꢀtir. Sonuç olarak, baꢀvuran beꢀ yıl boyunca gözetim altında tutulmuꢀ ve   mahkumiyeti, sabıka kaydına geçmemiꢀtir. Ancak, sözkonusu karardan önce baꢀvuran, 11   Eylül 2002 ve 15 Eylül 2003 tarihleri arasında cezasını çekmiꢀtir. Sonuç olarak, baꢀvuran   halen AĐHS’nin 34. maddesi bağlamında mağdur olarak kabul edilebilir (bkz., mutatis   mutandis (üzerinde gerekli değiꢀiklikler yapıldıktan sonra), Birdal/Türkiye, no. 53047/99, 24.   paragraf, 2 Ekim 2007; a contrario, Koç ve Tambaꢀ (karar), no. 46947/99, 24 ꢁubat 2005).   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun kalan kısmının   dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da   kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle, kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM, esasa iliꢀkin olarak Salduz/Türkiye kararında aynı ꢀikayeti incelemiꢀ ve   AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin, 6/1 madde ile birlikte ihlal edildiği   sonucuna varmıꢀ olduğunu gözlemler ([BD], no. 36391/02, paragraflar 56-62, 27 Kasım   2008). AĐHM sözkonusu kararda, avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik   olduğu ve devlet güvenlik mahkemelerinin yetki alanına giren bir suçla bağlantılı olan ve bu   süreçte polis tarafından gözaltında tutulan herkese – yaꢀlarından bağımsız olarak –   uygulandığı sonucuna varmıꢀtır. AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ ve yukarıda anılan Salduz   kararında vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmasına neden olacak özel koꢀullar tespit   etmemiꢀtir.   AĐHM, mevcut davanın spesifik unsurlarından birinin baꢀvuranın yaꢀı olduğunu   kaydeder. Polis tarafından gözaltında tutulan ve reꢀit olmayanlara yapılan avukat yardımı   hususunda ilgili uluslararası hukuk belgelerini göz önüne alan AĐHM (bkz. Salduz,   paragraflar 32-36), bu tür bir hizmetin esas önemini vurgular.   Yukarıda kaydedilenleri göz önüne alan AĐHM, mevcut davada AĐHS’nin 6.   maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin, 6/1 madde ile birlikte ihlal edildiği sonucuna   varmıꢀtır.   Baꢀvuran, AĐHS’nin 41. maddesi bağlamındaki adil tatmine dayanarak 40,000 Euro   maddi tazminat ve 40,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Ayrıca, avukat ücreti için   5,000 Euro ve mahkeme masrafları için 300 Euro talep etmiꢀtir. Taleplerine gerekçe olarak,   bir tercümandan aldığı 200 Euro’luk faturayı sunmuꢀtur. Hükümet, sözkonusu taleplere itiraz   etmiꢀtir.   Tespit edilen ihlal ve talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını   tespit eden AĐHM, sözkonusu talebi reddeder. Baꢀvurana manevi tazminat olarak, hakkaniyet   temelinde, 1,500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   AĐHM ayrıca en uygun tatmin ꢀeklinin, baꢀvuranın talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1   maddesi gerekleri uyarınca yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (bkz. Salduz, 72.   paragraf).   AĐHM içtihadına göre, baꢀvuran ancak gerçekten ve gerekli olduğu için yapıldıklarını   ve miktarın makul olduğunu kanıtlaması durumunda masraflarının tazmin edilmesine hak   kazanır. Mevcut davada sahip olduğu bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önünde   bulunduran AĐHM, baꢀvurana bu baꢀlık altında 200 Euro tazminat ödenmesine karar   vermiꢀtir.   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına   uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. Baꢀvuranın polis tarafından gözaltında tutulduğu süreçte avukat yardımı alamaması   hususunda AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin, 6/1 madde ile birlikte ihlal   edildiğine;   3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Sorumlu Hükümet’in ulusal para birimine   çevrilmek üzere Sorumlu Devlet tarafından baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağların   ödenmesine;   (i) Manevi tazminat olarak 1,500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) ve ödenebilecek her tür   vergi;   (ii) Yargılama masraf ve giderleri için toplam 200 Euro (dokuz yüz Euro) ve   baꢀvurana uygulanabilecek her tür vergi;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının   üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.