22929/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İKİNCİ DAİRE   İSMAİL KAYA - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 22929/04)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Ekim 2008   İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı   şekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (22929/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaşı   İsmail Kaya’nın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) 25 Mayıs 2004   tarihinde Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesi’nin (AİHS)   34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.   Başvuran, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından H.Y. Kayar tarafından temsil   edilmiştir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOŞULLARI   doğumlu olan başvuran İstanbul’da ikamet etmektedir.   İstanbul Valiliği İl İdare Kurulu başvuranla birlikte diğer beş kişinin resmi evrakta sahtecilik   yaptıkları gerekçesiyle ceza mahkemelerine sevk edilmelerini kararlaştırmıştır. Lise müdürü   olan başvuran öğrencilere sahte diploma düzenlemekle suçlanmaktaydı.   Gaziosmanpaşa İlçe İdare Kurulu, sahtecilik yaptıkları gerekçesiyle başvuranla birlikte diğer   üç kişinin 5 Mayıs ve 14 Mayıs 1994 tarihlerinde ceza mahkemelerine sevk edilmelerini   kararlaştırmıştır.   Gaziosmanpaşa Asliye Ceza Mahkemesi konuyla ilgili yetkisizlik kararı vererek davayı Eyüp   Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale etmiştir.   Danıştay 19 Nisan 1995 tarihinde İstanbul İl İdare Kurulu’nun 1 Temmuz 1993 tarihli kararını   onayarak dosyayı İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermiştir.   Resmi evrakta sahtecilik iddiasıyla açılan dava 10 Temmuz 1995 tarihinde İstanbul Ağır Ceza   Mahkemesi’nde görülmeye başlanmıştır.   Eyüp Ağır Ceza Mahkemesi’nin 17 Haziran 1996 tarihinde aldığı karar uyarınca sahtecilik   iddiasıyla açılan iki dava birleştirilmiş ve bu dava İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi   görülmüştür.   İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi başvuranı suçlu bularak TCK’nın 339/1 maddesi uyarınca   resmi evrakta sahtecilik yapma suçundan iki yıl on bir ay hapse mahkum etmiştir.   Başvuran 7 Kasım 2002 tarihinde temyize gitmiştir. Başvuran bilahare verdiği temyiz   layihasında ilk derece mahkemesinin kararının gerekçelendirilmemiş olmasına ve Ağır Ceza   Mahkemesi’nin kanıtları değerlendirme tarzına itiraz etmiştir.   Yargıtay 17 Aralık 2003 tarihinde sözkonusu mahkumiyet kararını onamıştır.   HUKUK   I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuran makul bir süre içerisinde yargılanmadığını iddia etmektedir. Başvuran ayrıca,   Cumhuriyet Savcısı’nın, mahkeme heyetinin karar görüşmelerine katılmasının silahların   eşitliği ilkesine aykırı olduğunu iddia etmektedir. Başvuran bu çerçevede AİHS’nin 6/1   maddesine atıfta bulunmaktadır.   Hükümet bu sava karşı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirliğe ilişkin   1. Cumhuriyet Savcısı’nın Ağır Ceza Mahkemesi’nin görüşmelerine katılması hakkında   Hükümet başvuranın bu şikayetini ulusal mahkemeler önünde, bilhassa da Yargıtay’daki   temyiz aşamasında dile getirmediği cihetle iç hukuktaki başvuru yollarını tüketmediğini   savunmaktadır.   Başvuran, iç hukukta bu şikayetini etkili bir biçimde dile getirebileceği herhangi bir başvuru   yolu bulunmadığını iddia etmektedir. Başvuran ayrıca, bu konuya bakan ulusal mahkemelerin   başka davalarda benzer şikayetleri reddettiğini savunmaktadır.   AİHM, olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olduğu haliyle CMUK’un 381. ve 382.   maddeleri uyarınca sadece Ağır Ceza Mahkemesi heyetini oluşturan üç hakimin karar   verebileceğini gözlemlemektedir. Şayet Cumhuriyet Savcısı ihtilaf konusu yargılama   sırasında karar sürecine müdahil olmuş ise yasaya aykırı hareket etmiş demektir. Dolayısıyla   şayet başvuranın konuyla ilgili şüpheleri var idiyse bu şikayetini ulusal mahkemelere iletmesi   gerekirdi. Ancak dosya unsurlarından başvuranın bu yönde bir şikayette bulunmadığı   anlaşılmaktadır (Teslim Töre – Türkiye, no: 50744/99, 10 Haziran 2004). Dolayısıyla bu   şikayet iç hukuktaki başvuru yolları tüketilmemiş olduğundan AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve   4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.   2. Yargılama süresi hakkında   AİHM bu şikayetin AİHS’nin 35/3 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını   ve başka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin de bulunmadığını tespit etmektedir.   Dolayısıyla bu şikayetin kabuledilebilir ilan edilmesi yerinde olacaktır.   B. Esasa ilişkin   Dikkate alınması gereken dönem Temmuz 1993’te başlamış olup 17 Kasım 2003’te sona   ermiştir. Dolayısıyla sözkonusu dönem iki dereceden ceza mahkemesi önünde yaklaşık on yıl   beş ay sürmüştür.   AİHM bir yargılama süresinin makul olup olmadığının AİHM içtihadınca belirlenen   kıstaslara, bilhassa da başvuranın ve yetkili makamların tutumlarına bakılarak   değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (bkz., diğer birçokları arasında, Pélissier ve Sassi –   Fransa, no: 25444/94, prg. 67).   Mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları müteaddit defalar incelemiş   olan AİHM sözkonusu davalarda AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir   (Pélissier ve Sassi, adıgeçen).   Kendisine sunulan tüm unsurları inceleyen AİHM, Hükümetin, mevcut davada farklı bir   sonuca varmasına imkan sağlayacak nitelikte herhangi bir olgu ya da argüman sunmadığını   değerlendirmektedir. Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulunduran AİHM, mevcut   davadaki yargılama süresinin uzun olduğu ve ‘makul’ süre koşulunu karşılamadığı hükmüne   varmaktadır.   Bu itibarla AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Başvuran 50.000 Euro maddi ve 50.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   Tespit edilen ihlal ile maddi zarar iddiası arasında bir illiyet bağı bulunmadığı kanaatine varan   AİHM bu talebi reddeder. Buna karşın AİHM başvurana 6.000 Euro manevi tazminat   ödenmesinin yerinde olacağına hükmetmektedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Başvuran ayrıca, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için   20.000 Euro talep etmektedir. Başvuran bu talebini desteklemek üzere herhangi bir belge   sunmamıştır.   Hükümet bu talebe itiraz etmektedir.   AİHM’nin içtihadı uyarınca bir başvurana yargılama masraf ve giderlerinin iadesi ancak bu   masraf ve giderlerin gerçekliği, gerekliliği ve de makul oranda olduğu ortaya konulduğu   müddetçe mümkündür. Yukarıda anılan kıstasları ve mevcut unsurları göz önünde bulunduran   AİHM yargılama masraf ve giderlerine ilişkin talebi AİHM önündeki dava yönünden   reddeder.   C. Gecikme faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE   1. Başvurunun yargılama süresi yönünden yapılan şikayete ilişkin olarak kabuledilebilir,   geriye kalan şikayetler bakımından ise kabuledilemez olduğuna ;   2. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine ;   3. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek   her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından başvurana 6.000 Euro (altı   bin Euro) manevi tazminat ödenmesine ;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına ;   4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine ;   Karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 21 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   5