23249/04

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ARDIÇOĞLU- TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no 23249/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaꢀı Pervin Ardıçoğlu, Ahmet Ardıçoğlu ve Mehmet Artuk Ardıçoğlu (baꢀvuranlar)   tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 28 Haziran 2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel   Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)   34. maddesi uyarınca yapılan 23249/04 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuranlar sırasıyla 1938, 1963 ve 1966 doğumlu olup Ankara ve Đstanbul’da ikamet   etmektedir.   Eylül 1952’de, Burhaniye Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından alınan karar ile   Balıkesir ilinin Burhaniye ilçesinde yer alan ve toplam yüzölçümü 460 m2 olan bir arazi,   Süreyya Caner adına, 4 numaralı parsel olarak tapuya kaydedilmiꢀtir.   Burhaniye Sulh Mahkemesi, 28 Kasım 1964 tarihinde alınan karar ile arazinin   yüzölçümünü 500 m2 olarak belirlemiꢀtir.   Bu arazi üzerine bir ev inꢀa edilmiꢀtir. 14 Haziran 1976’da, Sabahattin Ardıçoğlu (S.A.)   ilgili araziyi satın almıꢀ ve kendi adına tapuya kayıt ettirmiꢀtir.   Mart 1978’de yapılan kadastro çalıꢀması sonucu sözkonusu taꢀınmaz tapuya 488 m2 özel   arazi üzerine inꢀa edilmiꢀ olan 2 ayrı ev olarak kaydedilmiꢀtir.   Kasım 1978 tarihinde, herhangi bir itirazın dile getirilmemiꢀ olmasından dolayı, tapu   kayıtlarında yapılan değiꢀiklik kesinleꢀmiꢀtir.   S.A.’nın vefat etmesinin ardından, ilgilinin gayrimenkulleri baꢀvuranlara miras olarak   kalmıꢀtır.   Mayıs 2000 tarihinde, Devlet Hazinesi, Burhaniye Asliye Hukuk Mahkemesi’nde   (« Mahkeme») tapu kaydının iptali ve evlerin yıkılması için bir dava açmıꢀtır.   Üç jeoloji mühendisi tarafından düzenlenen, 28 Ocak 2002 tarihli bilirkiꢀi raporunda,   4nolu parselin kıyı ꢀeridine dahil olduğu ve özel mülkiyetin konusunu teꢀkil edemeyeceğini   belirtilmiꢀtir.   Tapu kadastro teknisyeni ve bir mimar tarafından düzenlenen, 4 Mart 2002 tarihli diğer bir   bilirkiꢀi raporunda, daha ayrıntılı olarak, 4nolu parselin 422,27 m2’sinin deniz kıyı ꢀeridinin   alanına dahil olduğu belirtilmiꢀtir. Ayrıca, raporda arazinin ve iki evin değerinin   380 000 000 Türk Lirası (TL) ve 12 000 000 000 TL, yani raporun düzenlendiği tarihte,   aꢀağı yukarı 8 680 Euro ve 10 034 Euro’ya tekabül ettiği belirtilmiꢀtir.   Mahkeme, 6 Haziran 2002 tarihinde, kıyı ꢀeridine dahil olan arazinin özel hukuk kiꢀisi   tarafından iktisap edilemeyeceği gerekçesiyle, sözkonusu 422,27 m2’nin 4nolu parselden   çıkarılmasına ve tapu kayıtlarının buna uygun olarak düzeltilmesine karar vermiꢀtir.   Eylül 2002 tarihinde, baꢀvuranlar temyize gitmiꢀlerdir.   Yargıtay, 10 Aralık 2003 tarihinde, kararı tüm düzenlemeleri ile onamıꢀtır.   Baꢀvuranlar, 11 ꢁubat 2004 tarihinde, karar düzeltme baꢀvurusunda bulunmuꢀlardır.   Yargıtay, 10 Mayıs 2004’te karar düzeltme baꢀvurusunu reddetmiꢀtir. Karar bu ꢀekilde, 6   Haziran 2002 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.   Aralık 2005 tarihinde, Devlet Hazinesi, kararı uygulamıꢀ ve evler yıkılmıꢀtır.   HUKUK   I. AĐHM’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar komisyonlar tarafından yapılan incelemelerin ve ulusal mahkeme tarafından   benimsenen çözümün mülkiyetlerine iliꢀkin davanın hakkaniyetine halel getirdiğinden   ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 6. maddesini ileri sürmektedirler.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, bir ulusal mahkemenin bir kararı değil de diğerini almasına neden olan unsurları   denetleme yetkisi bulunmadığını, aksi takdirde kendini 3. veya 4. derece mahkemesi yerine   koymuꢀ olacağını hatırlatır. Aynı ꢀekilde, AĐHM’nin görevi ulusal mahkeme tarafından kabul   edilen bilirkiꢀi raporlarının delil olarak kabul edilmesinin uygun olup olmadığı konusunda bir   karar vermek değil, davanın, bilirkiꢀilerin atanma ꢀekli dahil olmak üzere bir bütün olarak adil   olup olmadığını değerlendirmektir (mutatis mutandis, Sadak ve diğerleri, Türkiye, nos   29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96, § 63, AĐHM 2001-VIII bakınız). Dosyada yer   alan unsurların incelenmesinden, baꢀvuranların bu baꢀvuruda, ulusal mahkemeler önünde   daha önce tartıꢀılmıꢀ bir konuyu sürdürdükleri görülmüꢀtür.   Baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun olduğuna ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve   4. fıkraları uyarınca reddedilmesine karar verilmiꢀtir.   II. AĐHS’YE EK 1 NOLU PROTOKOLÜNÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, AĐHS’ye ek 1 No’lu Protokol’ün 1.maddesinin öngördüğü ꢀekilde tazmin   edilmeden mülkiyetlerinden Hazine lehine mahrum bırakıldıklarını iddia etmiꢀlerdir.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, baꢀvuranların tapularının iptal edilmesi nedeniyle uğradıkları zararın tazmini   için dava açabileceklerini ileri sürmüꢀtür. Bu çerçevede Yargıtay tarafından 2007 senesinin   Ekim ve Kasım ayında verilen ve Devlet Hazinesinin kıyı ꢀeridinde yer alan tapu senetlerinin   iptaline yönelik talebinin reddedildiği kararlara atıfta bulunmuꢀtur. Hükümet ayrıca, mülklerin   eski sahibi olan S.A.’nın, o dönemde tapu kadastro tarafından yapılan incelemenin sonucuna   itiraz etmemesinden dolayı, Sözleꢀmenin 35/1 maddesi tarafından zorunlu kılınan iç temyiz   yollarını tüketme zorunluluğuna riayet edilmediğini belirtmiꢀtir.   Baꢀvuranlar bu iddialara itiraz etmiꢀlerdir. Hükümet tarafından ileri sürülen kararlara   iliꢀkin olarak, Yargıtay’ın, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesinin, 1 nolu Protokol’ün 1.   maddesinin ihlal edildiğine hükmettiği bazı kararları takiben çok yakın bir geçmiꢀte içtihad   değiꢀikliğine gittiğini belirtmiꢀlerdir. Kesinleꢀmiꢀ bir karara itiraz etmek ve ulusal   makamlardan tazminat almak için tüketilmesi gereken hiçbir iç hukuk yolu olmadığını   savunmuꢀlardır.   AĐHM, Hükümetin itirazının, baꢀvuranların, tapu senetlerinin iptal edilmesinden dolayı   uğradıkları zarara istinaden dava açabilme veya tazminat talep edebilme olanağına dair birinci   kısmı ile ilgili olarak, Doğrusöz ve Aslan Türkiye (no 1262/02, §§ 22-23, 30 Mayıs 2006)   davasında benzer bir itirazı, bu tür bir iç hukuk yolunun ancak bir tapu kaydının gayrimeꢀru   ꢀekilde iptal edilmesi durumunda geçerli olduğunu belirterek reddettiğini hatırlatır. Hâlbuki   bu baꢀvuruda, Burhaniye Asliye Hukuk Mahkemesi baꢀvuranların tapu senedini, özel kiꢀilerin   kıyı ꢀeridinde mülk sahibi olamayacaklarına iliꢀkin mevzuat uyarınca iptal etmiꢀtir   (Mehmet Ali Miçooğulları Türkiye, no 75606/01, § 17, 10 Mayıs 2007 bakınız). Ayrıca,   Yargıtay’ın AĐHM’nin içtihadına uygun olarak kendi içtihadında yaptığı yeniliğin   baꢀvuranların ꢀikayetçi oldukları duruma geriye dönük etkisi bulunmamaktadır.   Đtirazın ikinci kısmıyla ilgili olarak AĐHM’ye göre baꢀvuranların murisinin kadastro   tespitine itiraz etmesine gerek bulunmamaktaydı çünkü ihtilaflı taꢀınmazlar adına   kaydedilmiꢀti. Murisin sözkonusu araziyi 14 Haziran 1976 tarihinde satın aldığı, tapu   senedinin kendi adına düzenlendiği, bu arazinin baꢀvuranlara miras kaldığı ve ulusal   mahkemelerin ulusal mevzuata uygun olarak tapu kayıtlarını iptal ettiği hususlarında taraflar   arasında bir anlaꢀmazlık bulunmamaktadır.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esasa iliꢀkin olarak   Baꢀvuranlar iddialarını yinelemiꢀtir.   Hükümet, yürürlükteki ulusal mevzuat uyarınca kıyı ꢀeridinde özel kiꢀiler adına tapu kaydı   yapılmasının mümkün olmadığını belirtmiꢀtir. Bu baꢀvuruyla ilgili olarak, sözkonusu   taꢀınmazlar Anayasa ve yürürlükteki kanunlar hilafına zamanında baꢀvuranların atası adına   tapuya kaydedilmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuranları tapu kaydı Burhaniye Asliye Hukuk   Mahkemesi tarafından iptal edilmiꢀtir. Bu çerçevede, kendilerine tazminat ödenmesi mümkün   değildir.   AĐHM’ye göre, bu olayda, baꢀvuranların mülkiyet hakkına yapılan müdahale AĐHS’ye ek   nolu Protokol’ün 1. maddesinin ikinci cümlesi anlamında “yoksun bırakma” olarak   değerlendirilmektedir.   AĐHM baꢀvuranlarınkine benzer bir ꢀikâyeti daha önceden incelediğini ve AĐHS’ye Ek 1   nolu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine hükmettiğini hatırlatır (N.A. ve diğerleri,   üstte belirtilen § 41). AĐHM bu vesileyle taꢀınmazın değeri ile orantılı, makul bir meblağ   ödemeksizin mülkiyetten yoksun bırakmanın genel itibarıyla aꢀırı olarak nitelendirilebilecek   bir müdahaleyi oluꢀturduğunu ve hiç tazminat ödenmemesinin ancak istisnai koꢀulların   varlığında Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi alanında meꢀru sayılabileceğini dile getirmiꢀti   (Nastou Yunanistan (no 2), no 16163/02, § 33, 15 Temmuz 2005, Jahn ve diğerleri, Almanya   [GC], nos 46720/99, 72203/01 ve 72552/01, CEDH 2005-VI, ve Les saints monastères   Yunanistan, 9 Aralık 1994, § 71, seri A no 301-A bakınız ). Bu baꢀvuruda baꢀvuranlar   mülklerinin Devlet Hazinesine devrinden dolayı hiçbir tazminat almamıꢀtır. AĐHM   Hükümetin hiç tazminat ödenmemesini meꢀru kılacak istisnai herhangi bir durumu ortaya   koymadığını not etmektedir (N.A. ve diğerleri, üstte belirtilen § 41).   Dolayısıyla, AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuranlar 500.000 Euro maddi tazminat ve 200.000 Euro manevi tazminat talep   etmektedir.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   Evlerin ve arazilerin değerlerine iliꢀkin herhangi bir bilginin yokluğunda AĐHM   hakkaniyete uygun baꢀvuranlara maddi zarar olarak 18.714 Euro ödenmesini uygun   görmektedir.   Olayların mevcut koꢀullarını göz önünde bulunduran AĐHM, ihlal tespitinin kendisinin   baꢀvuranların maruz kaldıkları manevi zararı gidermesi bakımından yeterli bir adil tatmini   oluꢀturacağı kanısındadır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin herhangi bir adil tatmin talebinde   bulunmamıꢀlardır. AĐHM bu nedenle bu baꢀlık altında bir ödeme yapılmasını gerekli   görmemektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana   üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi hakkındaki ꢀikayetin kabuledilebilir, bunun   dıꢀında kalan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Đhlal tespitinin kendisinin baꢀvuranların uğradığı manevi zararı gidermesi bakımından   baꢀlı baꢀına bir adil tatmini oluꢀturduğuna;   4. AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden ulusal para birimine çevrilerek, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara   ortaklaꢀa 18.714 (on sekiz bin yedi yüz on dört) Euro maddi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 2 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6