23755/07

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 198 Lipiec 2016 r. Buzadji p. Republice Mołdawii [Wielka Izba] - skarga nr 23755/07 Wyrok z 5.07.2016 r. [Wielka Izba] Art. 5 Art. 5 ust. 3 Rozsądna długość tymczasowego aresztowania Brak właściwych i wystarczających powodów do tymczasowego aresztowania innych niż zasadne podejrzenie popełnienia przestępstwa: naruszenie Fakty – Skarżący, biznesmen, został zatrzymany w maju 2007 r. i oskarżony o defraudację wobec państwowej spółki, której był dyrektorem. Zastosowano wobec niego tymczasowe aresztowanie z uwagi na wagę zarzutów kierowanych przeciwko niemu, złożony charakter sprawy oraz ryzyko zmowy. Jego aresztowanie było kilkakrotnie przedłużane do lipca 2007 r., kiedy to sądy krajowe przychyliły się do jego wniosku o zastosowanie aresztu domowego. Pozostawał w areszcie domowym do marca 2008 r., kiedy zwolniono go za kaucją. W wyroku Izby z 16 grudnia 2014 r. Trybunał orzekł, czterema głosami do trzech, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 3 Konwencji, ponieważ sądy krajowe nie wskazały wystarczających powodów do przedłużenia tymczasowego aresztowania wobec skarżącego, a następnie do zarządzenia umieszczenia go w areszcie domowym. W dniu 20 kwietnia 2015 r. sprawa została przekazana do Wielkiej Izby na wniosek rządu. Prawo – Art. 5 ust. 3: W świetle pierwszego aspektu art. 5 ust. 3, osoby zatrzymane lub aresztowane na podstawie art. 5 ust. 1 lit. c w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zagrożonego karą, mają praw do „niezwłocznego” postawienia przed władzą sądową, która zbada zgodność z prawem pozbawienia wolności, a także to, czy podejrzenie jest uzasadnione. Zgodnie z drugim aspektem art. 5 ust. 3 – prawo do bycia sądzonym w rozsądnym terminie albo zwolnienia na czas postępowania – orzecznictwo Trybunału przewidywało, że utrzymywanie się uzasadnionego podejrzenia jest warunkiem sine qua non, by móc uznać ważność trwającego pozbawienia wolności, ale „po upływie pewnego czasu” nie jest to już wystarczające i wymagane są inne „właściwe oraz wystarczające” powody pozbawienia wolności. Trybunał nie zdefiniował jednak nigdy długości tego „upływu pewnego czasu”, choć uznał, że może to być nawet kilka dni. Trybunał uznał zatem, że użyteczne byłoby dalsze rozwinięcie orzecznictwa w odniesieniu do wymogu po stronie krajowych władz sądowych uzasadnienia trwającego pozbawienia wolności na potrzeby drugiego aspektu art. 5 ust. 3. Na wstępie przypomniał, że na potrzeby oceny rozsądnej długości [trwania tymczasowego aresztowania] na gruncie drugiego aspektu art. 5 ust. 3 okres czasu, który należy uwzględnić, rozpoczyna się od momentu, gdy osoba zostaje pozbawiona wolności Trybunał zauważył, że choć oba aspekty [art. 5 ust. 3] przyznają oddzielne prawa, istnieje pewien zakres wspólny: w obu przypadkach okres pozbawienia wolności rozpoczyna bieg od momentu zatrzymania; oba wymagają oceny władzy sądowej, czy istnieją podstawy uzasadniające pozbawienie wolności, a w sytuacji, gdy ich brak, zarządzenia zwolnienia; w praktyce zastosowanie gwarancji na podstawie drugiego aspektu będzie się pokrywać z tymi z pierwszego aspektu, zazwyczaj w sytuacjach, w których organ sądowy, który upoważnia do zatrzymania na podstawie pierwszego aspektu, jednocześnie zarządza tymczasowe aresztowanie podlegające gwarancjom z drugiego aspektu. W takich sytuacjach, pierwsze postawienie podejrzanego przed sędzią stanowi „skrzyżowanie”, na którym oba zestawy gwarancji się napotykają, a drugie wchodzą na miejsce pierwszych. Jednakże pytanie, kiedy drugi zestaw gwarancji ma pełne zastosowane, w tym znaczeniu, że dodatkowo w stosunku do zasadnego podejrzenia wymagane są dalsze właściwe i wystarczające powody, pozostawiono uzależnione od dość niejasnego sformułowania „upływu pewnego czasu” W tym względzie Trybunał odnotował, że prawo krajowe znacznej większości trzydziestu jeden Państw Członkowskich Rady Europy, wobec których przeprowadził analizę prawnoporównawczą, wymagało, by właściwe władze sądowe wskazały „właściwe i wystarczające” powody dla utrzymania pozbawienia wolności jeśli nie natychmiast to w ciągu zaledwie kilku dni od zatrzymania, a mianowicie w chwili, gdy sędzia badał po raz pierwszy konieczność zastosowania wobec podejrzanego tymczasowego aresztowania. Takie podejście, jeśliby przenieść je na grunt art. 5 ust. 3 Konwencji, nie tylko uprościłoby i wprowadziło większą jasność i pewność w orzecznictwie na podstawie Konwencji, ale też wzmocniłoby ochronę przed pozbawieniem wolności wykraczającym poza rozsądny termin. Istniały zatem przekonujące argumenty na rzecz zsynchronizowania gwarancji na podstawie drugiego aspektu art. 5 ust. 3 z przewidzianymi na podstawie jego pierwszego aspektu. A zatem, wymóg, by poza utrzymującym się zasadnym podejrzeniem urzędnik uprawniony do wykonywania władzy sądowej wskazał właściwe i wystarczające powody pozbawienia wolności, ma zastosowanie już w momencie podejmowania pierwszej decyzji o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, czyli innymi słowy niezwłocznie po zatrzymaniu. Wielka Izba stwierdziła, że umieszczenie skarżącego w areszcie domowym również stanowiło pozbawienie wolności i zastosowała te same kryteria do całego okresu pozbawienia wolności, niezależnie od miejsca, w którym skarżący został pozbawiony wolności. Wielka Izba stwierdziła, że powody powoływane przez sądy krajowe w sprawie zastosowania i przedłużenia pozbawienia wolności skarżącego miały charakter stereotypowy i abstrakcyjny. Ich orzeczenia cytowały podstawy aresztowania bez żadnej próby wykazania, w jaki konkretnie sposób miały one zastosowanie w szczególnych okolicznościach sprawy skarżącego. Ponadto, nie można uznać, że sądy krajowe działały w sposób konsekwentny. W szczególności, w niektórych przypadkach oddalały jako nieudowodnione i nieprzekonujące twierdzenia prokuratora na temat ryzyka ucieczki, wpływania na świadków, czy też matactwa ze strony skarżącego. W innych przypadkach uwzględniały te same powody bez widocznej zmiany w okolicznościach i bez wyjaśnienia. Kiedy w grę wchodzi tak ważna kwestia jak prawo do wolności osobistej, na władzach krajowych ciąży obowiązek przekonującego wykazania, że pozbawienie wolności jest konieczne. W obecnej sprawie z pewnością nie miało to miejsca. Brak było zatem właściwych i wystarczających powodów do zastosowania i przedłużenia tymczasowego aresztowania skarżącego. Rozstrzygnięcie: naruszenie (jednomyślnie). Art. 41: 3.000 euro z tytułu szkody majątkowej. (Zobacz Letellier p. Francji, skarga nr 12369/86, 26 czerwca 1991 r.; Labita p. Włochom [Wielka Izba], skarga nr 26772/95, 6 kwietnia 2000 r., Nota informacyjna nr 17; oraz Idalov p. Rosji [Wielka Izba], skarga nr 5826/03, 22 maja 2012 r., Nota informacyjna nr 152).   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa