23918/02;23949/02;23946/02;23943/02;23941/02;23936/02;23933/02;23928/02;23924/02;23922/02;23921/02;23919/02;23956/02;23958/02;23966/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   HAS VE DĐĞERLERĐ- TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:23918/02, 23919/02, 23921/02, 23922/02, 23924/02,   23928/02, 23933/02, 23936/02, 23941/02, 23943/02, 23946/02, 23949/02,   23956/02, 23958/02 ve 23966/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Haziran 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (23918/02, 23919/02, 23921/02, 23922/02,   23924/02, 23928/02, 23933/02, 23936/02, 23941/02, 23943/02, 23946/02, 23949/02,   23956/02, 23958/02 ve 23966/02) baꢀvuru no’lu 15 davanın nedeni aꢀağıda baꢀvuru   tarihlerinin yer aldığı tabloda isimleri geçen bu ülke vatandaꢀlarının Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đnsan Haklarını güvence   altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Umut Yeniocak   tarafından temsil edilen M.Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak isimli baꢀvuranlar hariç   Đskenderun Barosu avukatlarından ꢁ. Ensari ve M. Ensari tarafından temsil edilmektedirler.   OLAYLAR   I. DAVA KOꢀULLARI   Karayolları Genel Müdürlüğü, 1993 yılında baꢀvuranlara ait olan ve Đskenderun’da   bulunan taꢀınmazları otoyol yapılması amacıyla kamulaꢀtırmıꢀtır.   Đdare tarafından ödenen bedelde anlaꢀmazlık doğması üzerine baꢀvuranlar,   kamulaꢀtırma bedelinin arttırılması talebiyle Đskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi’ne   baꢀvuruda bulunmuꢀlardır. Đskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, taꢀınmazların Đdare’ye   devredildiği tarihten itibaren hesaplanmak üzere yıllık %30 oranındaki yasal gecikme faizi ile   birlikte ek kamulaꢀtırma bedellerinin ödenmesine karar vermiꢀtir.   Bu kararlar 1998 tarihinde Yargıtay tarafından onanmıꢀ ve kesinleꢀmiꢀtir.   Đdare, mahkeme kararlarının kesinleꢀtiği tarihten yaklaꢀık iki sene sonra sözkonusu ek   kamulaꢀtırma bedellerini baꢀvuranlara ödemiꢀtir.   Ödemeye iliꢀkin bilgiler aꢀağıda yer almaktadır:   Baꢁvuranların   Karar   tarihi   Türk Lirası   cinsinden ek   kamulaꢁtırma   bedelleri (T.L.)   (gecikme faizleri   ve avukat   Yargıtay   karar   tarihleri   Ödemenin   yapıldığı   tarihler   Yıllık % 30   gecikme faizi ile   birlikte   hesaplanan ek   kamulaꢁtırma   bedelleri (T.L.)   isimleri   masrafları dahil   değildir)   baꢁvurunun yapıldığı tarih: 26 Haziran 2000   03.07.1998   2.343.600.000   21.09.1998   15.09.1998   13.04.2000   13.04.2000   6.343.670.000   62.644.338.000   Baꢁvuru   no:23918/02   Mehmet Has   Baꢁvuru   10.12.1997   23.387.145.000   no: 23919/02   Hasan Ak   Đbrahim Ak   Ali Ak (Mehmet oğlu)   Ahmet Ak   Đsmet Ak   Ali Ak (Osman oğlu)   Doğan Sönmez   Redife Soyak   Kemal Soyak   Meral Bönceoğlu   Ayfer Balcı   Yaꢀar Emre Soyak   Kasım Soyak   Baꢁvuru   no:23921/02   Elife Söylemez   Baꢁvuru   24.06.1998   24.06.1998   03.07.1998   3.652.169.000   1.795.235.000   9.369.750.000   21.09.1998   21.09.1998   21.09.1998   13.04.2000   13.04.2000   13.04.2000   10.082.006.000   4.909.640.000   25.520.306.000   no:23922/02   Vasil Todurga   Baꢁvuru   no:23924/02   Hüsamettin Aygören   Mehmet Yeniocak   Nizer Yeniocak   Baꢁvuru   no: 23928/02   Ali Gül   Baꢁvuru   03.07.1998   03.07.1998   03.07.1998   1.228.200.000   3.104.939.000   1.883.700.000   21.09.1998   21.09.1998   21.09.1998   13.04.2000   13.04.2000   13.04.2000   3.388.173.000   8.399.191.000   5.140.299.000   no: 23933/02   Mehmet Hadi Alan   Baꢁvuru   no: 23936/02   Hasan Güran   Ahmet Güran   Baꢁvuru   no:23941/02   Fatih Alpay   Baꢁvuru   no:23943/02   Đlyas Konur   Baꢁvuru   no: 23946/02   Saadet ꢁerbetçi   Baꢁvuru   18.06.1998   24.06.1998   24.06.1998   18.06.1998   2.131.200.000   2.249.600.000   1.918.588.000   1.520.900.000   21.09.1998   15.09.1998   21.09.1998   21.09.1998   13.04.2000   13.04.2000   13.04.2000   13.04.2000   5.752.066.000   6.130.048.000   5.288.149.000   4.173.108.000   no:23949/02   Adil Sayın   Kadriye Sayın   24.06.1998   24.06.1998   2.940.639.000   32.853.375.000   21.09.1998   21.09.1998   13.04.2000   13.04.2000   8.068.581.000   89.334.384.000   Baꢁvuru   no: 23956/02   Fevzi Doğru   Gülnaz Arslan   Seyhan Doğru   Zekiye Sapan   Baꢁvuru   no: 23958/02   Hasan Çetinoğlu   Mehmet Çetinoğlu   Musa Çirkin   Hatice Dinç   Mehmet Dinç   Cengiz Dinç   Nuray Karaca   Tülay Altan   Baꢁvuru   27.05.1998   62.571.600.000   21.09.1998   02.05.2000   168.205.881.000   no. 23966/02   ꢁerif Güneꢀ   Recep Ertan   HUKUK AÇISINDAN   I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ   Davaların esasa iliꢀkin olaylarının ve ortaya çıkardıkları soruların benzerliğini dikkate   alan AĐHM, Đç Tüzüğü’nün 42 § 1. maddesi uyarınca birleꢀtirilmelerine karar vermiꢀtir.   II. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki yönden ihlal edildiğini ileri   sürmektedirler. Baꢀvuranlar bir taraftan arazilerin Devlet’e devredildiği 1996 tarihinden sonra   ödenmesi gereken ilk kamulaꢀtırma bedelinin, baꢀvurulara göre değiꢀen sürelerde olmak üzere   iki ila üç yıl geç ödenmesinden, diğer taraftan ise olayların meydana geldiği dönemde yüksek   enflasyon oranı karꢀısında yetersiz kalan gecikme faizleri nedeniyle kamulaꢀtırmayı yapan   Đdare tarafından geç ödenen ek kamulaꢀtırma bedellerinin değer kaybetmesinden dolayı   ꢀikayetçi olmaktadırlar.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   AĐHM, ꢀikayetin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin olan kısmı ile ilgili   olarak, baꢀvurulara göre değiꢀen zamanlarda olmak üzere iki ila üç yıllık bir dönemin   sözkonusu olduğunu ve bu dönemin kamulaꢀtırma kararının tapu kayıtlarına tescil edildiği   tarih ile arazilerin 1996 yılında Devlet’e devredilmesinin ardından ilk tazminatın ödendiği   tarih arasında bulunduğunu kaydetmektedir. Bu zaman zarfında baꢀvuranlar, kamulaꢀtırma   kararının tapu kayıtlarına tescil edilmesinden sonra gerçek hakları sınırlanmıꢀ olsa da   mülklerinden istifade etmiꢀlerdir. Bu türden bir sınırlamanın baꢀvuranları zarara uğrattığı   varsayılsa bile (örneğin mülkün üçüncü kiꢀilere satılamaması gibi), baꢀvuranlar tarafından bu   türden bir zarara uğradıkları iddiasıyla ulusal mahkemeler önünde herhangi bir giriꢀimde   bulunulmamıꢀ olması sebebiyle baꢀvurunun bu kısmı iç hukuk yollarının tüketilmesi ilkesi ile   ters düꢀmektedir (Akgün-Türkiye (karar), no: 35361/02, 27 Ekim 2002; Karaman ve Beyazit-   Türkiye, no: 73739/01, 4 Temmuz 2006). Sonuç olarak AĐHM baꢀvurunun yalnızca ek   kamulaꢀtırma bedelinin geç ödenmesine iliꢀkin olan kısmını inceleyecektir.   Bu bakımdan Hükümet, baꢀvuranlar tarafından icra davası açılmadığı gerekçesiyle   AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir.   AĐHM, hukuki yargılama sonucunda Devlet’ten alacağı bulunan bir kimseden,   tazminat elde etmek amacıyla icra davası baꢀlatmasını istemenin uygun olmayacağına dair   içtihadını hatırlatmaktadır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02, 27 Mayıs 2004, ve Karahalios-   Yunanistan, no: 62503/00, 11 Aralık 2003). Bu nedenle Hükümet tarafından dile getirilen   itirazın kabuledilmesi mümkün değildir.   AĐHM, içtihadından doğan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle Akkuꢀ kararı) ve elinde   bulunan unsurların tümünü gözönüne alarak baꢀvurunun esastan incelenmesi gerektiğine   kanaat getirmektedir. AĐHM sonuç itibariyle baꢀvurunun baꢀka hiçbir kabuledilemezlik   gerekçesi ile ters düꢀmediğini tespit etmektedir.   B. Esas Hakkında   AĐHM, bu davadakine benzer sorunların gündeme geldiği birçok dava incelediğini ve   bunların Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını belirtmektedir   (Bkz. Akkuꢀ kararı ve Aka kararı).   AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak   hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Ulusal mahkemelerin kararına göre   kamulaꢀtırmayı yapan Đdare tarafından baꢀvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın   ödenmesindeki gecikme, baꢀvuranları, mülklerinin kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara   daha sokmuꢀtur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme,   AĐHM’yi, baꢀvuranların genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması   arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke   katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.   Sonuç olarak Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, adli yargılama süresinin AĐHS’nin 6 § 1. maddesini ihlal ettiğinden   dolayı ꢀikayetçi olmaktadırlar.   AĐHM, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca baꢀvurunun açıkça dayanaktan yoksun   olmadığına kanaat getirmektedir. Baꢀvuruda baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi   bulunmamaktadır. AĐHM, 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin vardığı sonuç göz önüne   alındığında sorunun AĐHS’nin 6 § 1. maddesi açısından tekrar incelenmesine gerek   olmadığına kanaat getirmektedir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat, Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuranlar maddi ve manevi tazminat ve AĐHM önünde yapılan masraf ve   harcamalar için çeꢀitli miktarlarda tazminat talep etmektedirler.   Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, Akkuꢀ kararında benimsenen hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili   ekonomik veriler ıꢀığında baꢀvuranlara aꢀağıda yer alan miktarlarda tazminat ödenmesine   karar vermiꢀtir:   Baꢁvuru no   23918/02   Baꢁvuran(lar)   Mehmet Has   Hükmedilen tutar (Euro)   3.102   23919/02   Hasan Ak   Đbrahim Ak   Ali Ak (Mehmet oğlu)   Ahmet Ak   Đsmet Ak   Toplu olarak   32.350   Ali Ak (Osman oğlu)   Doğan Sönmez   Redife Soyak   Kemal Soyak   Meral Bönceoğlu   Ayfer Balcı   Yaꢀar Emre Soyak   Kasım Soyak   Elife Söylemez   Vasil Todurga   Hüsamettin Aygören   Mehmet Yeniocak   Nizer Yeniocak   Ali Gül   23921/02   23922/02   23924/02   4.787   2.089   Toplu olarak   13.952   23928/02   23933/02   23936/02   1.614   4.433   Toplu olarak   2.405   Mehmet Hadi Alan   Hasan Güran   Ahmet Güran   23941/02   23943/02   23946/02   23949/02   Fatih Alpay   Đlyas Konur   Saadet ꢁerbetçi   Adil Sayın   Kadriye Sayın   Fevzi Doğru   Gülnaz Arslan   Seyhan Doğru   Zekiye Sapan   Hasan Çetinoğlu   Mehmet Çetinoğlu   Musa Çirkin   2.641   2.665   2.339   Toplu olarak   2.047   Toplu olarak   3.660   23956/02   23958/02   Toplu olarak   49.234   Hatice Dinç   Mehmet Dinç   Cengiz Dinç   Nuray Karaca   Tülay Altan   23966/02   ꢁerif Güneꢀ   Recep Ertan   Toplu olarak   93.592   Manevi tazminatla ilgili olarak AĐHM, ihlal tespitinin kendisinin adil tazmin için baꢀlı   baꢀına yeterli olduğuna kanaat getirmektedir.   AĐHM elindeki mevcut unsurlar ve bu konudaki içtihat uyarınca baꢀka bir avukat   tarafından temsil edilen Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak isimli baꢀvuranlar hariç masraf   ve harcamalar için baꢀvuranlara toplu olarak 2.000 Euro ödenmesine, Nizer Yeniocak ve   Mehmet Yeniocak isimli baꢀvuranlara ise toplu olarak 300 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   B. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesine ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin olarak   dile getirilen ꢀikayetin ikinci kısmının kabuledilebilir olduğuna;   3. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6 § 1. maddesine iliꢀkin olarak dile getirilen ꢀikayetin ayrıca   incelenmesinin gerekli olmadığına;   5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay   içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek   üzere ve her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından   baꢀvuranlara:   i. maddi tazminat olarak:   -Mehmet Has’a (baꢀvuru no: 23918/02) 3.102 Euro (üç bin yüz iki)   ödenmesine;   -Hasan Ak, Đbrahim Ak, Ali Ak (Mehmet oğlu), Ahmet Ak, Đsmet Ak, Ali Ak   (Osman oğlu), Doğan Sönmez, Redife Soyak, Kemal Soyak, Meral Bönceoğlu,   Ayfer Balcı, Yaꢀar Emre Soyak, Kasim Soyak’a (baꢀvuru no: 23919/02) toplu   olarak 32.350 Euro (otuz iki bin üç yüz elli) ödenmesine;   -Elife Söylemez’e (baꢀvuru no: 23921/02) 4.787 Euro (dört bin yedi yüz seksen   yedi) ödenmesine;   -Vasil Todurga’ya (baꢀvuru no: 23922/02) 2.089 Euro (iki bin seksen dokuz)   ödenmesine;   -Hüsamettin Aygören, Mehmet Yeniocak ve Nizer Yeniocak’a (baꢀvuru no:   23924/02) toplu olarak 13.952 Euro (on üç bin dokuz yüz elli iki) ödenmesine;   -Ali Gül’e (baꢀvuru no:23928/02) 1.614 Euro (bin altı yüz on dört)   ödenmesine;   -Mehmet Hadi Alan’a (baꢀvuru no:23933/02) 4.433 Euro (dört bin dört yüz   otuz üç) ödenmesine;   -Hasan Güran ve Ahmet Güran’a (baꢀvuru no: 23936/02) 2.405 Euro (iki bin   dört yüz beꢀ) ödenmesine;   -Fatih Alpay’a (baꢀvuru no:23941/02) 2.641 Euro (iki bin altı yüz kırk bir)   ödenmesine;   -Đlyas Konur’a (baꢀvuru no: 23943/02) 2.665 Euro (iki bin altı yüz altmıꢀ beꢀ)   ödenmesine;   -Saadet ꢁerbetçi’ye (baꢀvuru no: 23946/02) 2.339 Euro (iki bin üç yüz otuz   dokuz) ödenmesine;   -Adil Sayın ve Kadriye Sayın (baꢀvuru no: 23949/02) 2.047 Euro (iki bin kırk   yedi) ödenmesine;   -Fevzi Doğru ve Gülnaz Arslan (Sapan), Seyhan Doğru ve Zekiye Sapan’a   (baꢀvuru no: 23956/02) 3.660 Euro (üç bin altı yüz altı) ödenmesine;   -Hasan Çetinoğlu, Mehmet Çetinoğlu, Musa Çirkin, Hatice Dinç, Mehmet   Dinç, Cengiz Dinç, Nuray Karaca ve Tülay Altan (Dinç) (baꢀvuru no:   23958/02) 49.234 Euro (kırk dokuz bin iki yüz otuz dört) ödenmesine;   -ꢁerif Güneꢀ ve Recep Ertan’a (baꢀvuru no: 23966/02) toplu olarak 93.592   Euro (doksan üç bin beꢀ yüz doksan iki) ödenmesine;   ii. masraf ve harcamalar için Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak’a toplu   olarak 300 Euro (üç yüz) ve diğer baꢀvuranlara toplu olarak 2.000 Euro (iki   bin) ödenmesine;   iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b)Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar,   Hükümet’in, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3 maddesi   gereğince 14 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   8