24130/11;29758/11

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 201 Listopad 2016 r. A i B p. Norwegii [Wielka Izba] – skargi nr 24130/11 i 29758/11 Wyrok z 15.11.2016 r. [Wielka Izba] Art. 4 Protokołu nr 7 Zakaz ponownego sądzenia lub karania Równolegle prowadzone postępowanie karne i administracyjne w odniesieniu do tego samego zachowania: brak naruszenia Fakty - Na skarżących nałożono dopłaty podatkowe w postępowaniach administracyjnych za zaniechanie zadeklarowania pewnego dochodu w ich zeznaniach podatkowych. W toczących się równolegle postępowaniach karnych zostali skazani i ukarani za oszustwo podatkowe z powodu tych samych zaniechań. Skarżący skarżyli się na podstawie art. 4 Protokołu nr 7, że ścigano ich i ukarano dwukrotnie w odniesieniu do tego samego przestępstwa. W dniu 7 lipca 2015 r. Izba Trybunału zrzekła się właściwości na rzecz Wielkiej Izby. Prawo – Art. 4 Protokołu nr 7: Postanowienie to zawiera trzy odrębne gwarancje i przewiduje, że za to samo przestępstwo nikt nie może: (i) podlegać możliwości sądzenia, (ii) być sądzony lub (iii) ukarany. To, czy postępowanie administracyjne ma charakter karny dla celów art. 4 Protokołu nr 7, należy oceniać na podstawie trzech kryteriów ze sprawy Engel, wypracowanych na potrzeby art. 6 Konwencji. Kwestia zaś, czy przestępstwa, które były rozpatrywane w oddzielnych postępowaniach, były tożsame, wymaga oceny w oparciu o fakty, a nie formalnej oceny polegającej na porównaniu istotnych elementów tych przestępstw. Celem art. 4 Protokołu nr 7 jest zapobieganie niesprawiedliwości polegającej na dwukrotnym ściganiu lub karaniu osoby za to samo zachowanie uznane za przestępstwo. Nie wyklucza on istnienia systemów prawnych, które przyjmują zintegrowane podejście wobec danego wykroczenia społecznego, a w szczególności podejście zakładające równoległe etapy odpowiedzi prawnej ze strony różnych organów i dla rożnych celów. Należy osiągnąć słuszną równowagę między z jednej strony należytym zagwarantowaniem interesów jednostki chronionych zasadą ne bis in idem, a z drugiej strony uwzględnieniem szczególnego interesu społeczności w przyjęciu odpowiednio dostosowanych regulacji w danym obszarze. Art. 4 Protokołu nr 7 nie wyklucza prowadzenia podwójnych postępowań pod warunkiem spełnienia pewnych warunków. W szczególności, pozwane Państwo musi wykazać w sposób przekonujący, że dane podwójne postępowania były dostatecznie blisko powiązane co do istoty i w czasie. Oznacza to nie tylko, że cele, do których się dąży, ale także środki wykorzystywane do ich osiągnięcia, powinny zasadniczo się uzupełniać i być powiązane w czasie, ale także, że możliwe konsekwencje zorganizowania w ten sposób prawnego traktowania danego zachowania powinny być proporcjonalne i przewidywalne dla osób, których to dotyczy. Czynniki istotne dla ustalenia, czy zachodzi dostatecznie bliski związek co do istoty, obejmują: (i) czy te odrębne postępowania realizują uzupełniające się cele, a zatem odnoszą do odmiennych aspektów danego niewłaściwego społecznie zachowania, (ii) czy dwukrotność danych postępowań jest na gruncie prawa i praktyki przewidywalną konsekwencją, (iii) czy właściwe postępowania prowadzone są w taki sposób, by uniknąć na tyle, na ile to możliwe, dublowania się procesu gromadzenia i oceny dowodów, w szczególności poprzez odpowiednią interakcję między różnymi właściwymi władzami prowadzącą do tego, by ustalenie faktów w jednym postępowaniu było wykorzystywane również w drugim postępowaniu, a także (iv) czy sankcja nałożona w postępowaniu, które się zakończyło w sposób ostateczny jako pierwsze, jest uwzględniana w postępowaniu, które się zakończy jako ostatnie, tak aby zapobiec ponoszeniu przed daną jednostkę nadmiernego ciężaru. Związek w czasie powinien być dostatecznie bliski, by chronić jednostkę przed stanem niepewności i zwłoki, a także przed przedłużaniem się postępowaniem w czasie. Im słabszy jest ten związek w czasie, tym większy jest ciężar dowodu po stronie Państwa w wyjaśnieniu i uzasadnieniu wszelkiej zwłoki, jaką można przypisać prowadzeniu przez nie postępowania. Władze krajowe stwierdziły, że zachowanie skarżących wymagało dwóch reakcji: kary administracyjnej i na gruncie prawa karnego. Kara administracyjna w postaci dopłaty podatkowej służyła jako środek odstraszający o charakterze generalnym i mający na celu zrekompensowanie znaczącej pracy i kosztów ponoszonych przez władze podatkowe w imieniu społeczeństwa, prowadzące kontrole i audyty w celu wykrywania takich wadliwych zeznań. Skazanie na gruncie prawa karnego służyło nie tylko odstraszaniu, ale także celom represyjnym w odniesieniu do tych samych antyspołecznych zaniechań, zawierających w sobie dodatkowy element popełnienia zawinionego oszustwa. Szczególne znaczenie miał fakt, że skazując skarżących, sąd krajowy wziął pod uwagę, że nałożono na nich już karę podatkową. Prowadzenie podwójnych postępowań z możliwością nałożenia różnych skumulowanych kar było przewidywalne w danych okolicznościach, a na ustaleniach co do faktów poczynionych w jednym postępowaniu oparto się w drugim postępowaniu. Nic nie wskazywało, że skarżący ponieśli jakikolwiek nieproporcjonalny uszczerbek bądź niesprawiedliwość, zachodził także dostatecznie bliski związek zarówno co do istoty, jak i w czasie między dwoma postępowaniami. Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (szesnastoma głosami do jednego). (Zobacz również: Zolotukhin p. Rosji [Wielka Izba], skarga nr 14939/03, 10 lutego 2009 r., Nota Informacyjna nr 116; Engel i Inni p. Holandii, skarga nr 5100/71 i inne, 8 czerwca 1976 r.; R.T. p. Szwajcarii (decyzja), skarga nr 31982/96, 30 maja 2000 r., Nota informacyjna nr 18; Nilsson p. Szwecji, skarga nr 73661/01, 13 grudnia 2005 r., Nota informacyjna nr 81; oraz Nykänen p. Finlandii, skarga nr 11828/11, 20 maja 2014 r.).   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa