24655/18;24656/18

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC   SEKCJA PIĄTA SPRAWA BARANIN I VUKČEVIĆ przeciwko CZARNOGÓRZE (Skargi nr 24655/18 oraz 24656/18)   WYROK   Art. 3 (aspekt proceduralny) - Ciągła nieskuteczność dochodzenia w sprawie brutalności policji po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny naruszenia art. 3 (materialnego i proceduralnego) - Dochodzenie nie było szybkie, dokładne ani niezależne i nie zapewniało wystarczającej kontroli publicznej - Brak utraty statusu ofiary w świetle ciągłej nieskuteczności - Skarga w części materialnej oddalona w świetle orzeczenia sądów krajowych i zasądzenia odszkodowania   STRASBURG 11 marca 2021 r.   OSTATECZNY 11 czerwca 2021   Wyrok stał się ostateczny zgodnie z warunkami określonymi w art. 44 ust. 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie Baranin i Vukčević przeciwko Czarnogórze Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Piąta), zasiadając jako Izba w składzie:  Síofra O’Leary, przewodnicząca,  Ganna Yudkivska,  Stéphanie Mourou-Vikström,  Lətif Hüseynov,  Lado Chanturia,  Ivana Jelić,  Arnfinn Bårdsen, sędziowie oraz Victor Soloveytchik, kanclerz sekcji, Mając na uwadze: skargi (nr 24655/18 oraz 24656/18) przeciwko Czarnogórze, wniesione do Trybunału w dniu 15 maja 2018 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencji”) przez Momčilo Baranina („pierwszy skarżący”), który posiada podwójne obywatelstwo czarnogórskie i kanadyjskie, oraz przez obywatela Czarnogóry Branimira Vukčevića („drugi skarżący”). decyzję o zawiadomieniu rządu Czarnogóry („Rządu”) o skargach; uwagi stron; obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2021 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: WPROWADZENIE 1.  Niniejsze sprawy dotyczą skarg skarżących wniesionych na podstawie art. 3 i 13 Konwencji dotyczących ich złego traktowania przez funkcjonariuszy policji o nieustalonej tożsamości w dniu 24 października 2015 r., a w szczególności zarzucanego braku skutecznego śledztwa w sprawie zdarzenia oraz braku skutecznego krajowego środka odwoławczego w tym zakresie. FAKTY 2.  Skarżący urodzili się odpowiednio w 1977 r. i 1978 r. Mieszkają w Podgoricy. Reprezentowała ich T. Gorjanc-Prelević, dyrektor wykonawczy organizacji pozarządowej Human Rights Action. 3.  Rząd był reprezentowany przez swojego pełnomocnika p. V. Pavličić. 4.  Przedstawione przez strony okoliczności faktyczne sprawy można streścić w następujący sposób. Informacje podstawowe 5.  W dniu 24 października 2015 r. koalicja opozycyjna zorganizowała protesty w Podgoricy przed budynkiem Parlamentu. W celu zapewnienia bezpieczeństwa podczas zgromadzenia rozmieszczono dużą liczbę funkcjonariuszy policji, w tym członków Specjalnej Jednostki Policji („SJP”) i Specjalnej Jednostki Antyterrorystycznej („SJA”). W pewnym momencie protesty stały się gwałtowne. Niektórzy z protestujących próbowali wedrzeć się do budynku Parlamentu i zaczęli rzucać w policję kamieniami i koktajlami Mołotowa. Szef Centrum Bezpieczeństwa (Centar bezbjednosti - „CB”) w Podgoricy, który był odpowiedzialny za zapewnienie bezpieczeństwa podczas protestów, nakazał zakończenie zgromadzenia. Tej nocy w mieście doszło do szeregu powiązanych incydentów, takich jak plądrowanie sklepów i wybijanie szyb, w tym w bankach. Łączna liczba rannych wyniosła pięćdziesiąt cztery osoby, w tym dwudziestu dziewięciu funkcjonariuszy policji i dwudziestu pięciu protestujących. Zdarzenia z dnia 24 października 2015 r. 6.  Tego samego wieczoru, około godziny 22:30, skarżący byli w pobliżu protestów, ale nie brali w nich udziału. Aby ominąć grupę protestujących, skierowali się w stronę znajdujących się w bocznej uliczce policjantów, którzy ich przepuścili. Kilka metrów dalej kilku zamaskowanych funkcjonariuszy policji podeszło do skarżących, kazało im położyć się na ziemi, rzucało w ich stronę obelgi słowne i kopało. Jeden z funkcjonariuszy policji przycisnął stopą głowę drugiego skarżącego do ziemi. Na miejscu zdarzenia znajdował się należący do SJA pojazd Hummer, a także kilka innych pojazdów. Zdarzenie zostało nagrane z okna pobliskiego biura i umieszczone na YouTube przez redaktora naczelnego dziennika Vijesti. 7.  W bliżej nieokreślonym dniu, po obejrzeniu nagrania wideo, prokuratura krajowa (Osnovno državno tužilaštvo - „PK”) wszczęła postępowanie przeciwko nieznanym funkcjonariuszom SJA w sprawie złego traktowania. 8.  W dniu 25 października 2015 r. SJA wydała pojedynczy raport na temat zdarzeń i użycia siły poprzedniej nocy. O incydencie z udziałem skarżących nie wspomniano. 9.  W dniach odpowiednio 27 i 28 października 2015 r. skarżący zwrócili się o pomoc medyczną. W raporcie medycznym dotyczącym pierwszego skarżącego odnotowano bolesny krwiak o średnicy 30 cm na wewnętrznym lewym udzie, bolesny krwiak o średnicy 20 cm na wewnętrznym prawym udzie oraz krwiak o średnicy 1 cm wokół lewej powieki. W raporcie medycznym dotyczącym drugiego skarżącego odnotowano krwiak o wymiarach 8 na 4 cm w okolicy lewego żebra oraz krwiak o wymiarach 15 na 7 cm pod lewym kolanem. 10.  W dniu 30 października 2015 r. skarżący zgłosili incydent na policję. Tego samego dnia zostali przesłuchani przez funkcjonariuszy policji CB. CB zażądało również materiałów wideo z miejsca zdarzenia i od różnych mediów. 11.  W dniu 10 listopada 2015 r. PK zwróciła się do Dyrekcji Policji (Uprava policije) o poinformowanie jej o tożsamości skarżących. Zażądano również informacji na temat kroków, jakie podjęto w celu ustalenia tożsamości funkcjonariuszy SJA, którzy brali udział w dwóch innych incydentach, do których doszło tej nocy, w miejscach, w których widziano pojazd Hummer SJA, i w sprawie których PK również wszczęła postępowanie. PK zauważyła, że incydenty te nie zostały wspomniane w raporcie SJA z dnia 25 października (zob. paragraf 8 powyżej). 12.  W dniu 12 listopada 2015 r. PK zażądała od SJA informacji o pozycji GPS wszystkich pojazdów służbowych użytych w dniu 24 października 2015 r. między godziną 21:30 a północą. W dniu 20 listopada 2015 r. SJA przekazała informacje dotyczące dziewięciu pojazdów. W szczególności funkcjonariusz SJA Lj.P. był odpowiedzialny za wszystkie z nich, w tym za Hummera. Nie prowadził jednak żadnego z nich, ponieważ znajdował się w pojeździe strażackim zaparkowanym przed parlamentem. W raporcie stwierdzono, że CB przeanalizowało dostępne nagrania wideo (z kamer monitorujących i nagrane przez media), ale biorąc pod uwagę ich niską jakość oraz fakt, że zaangażowani funkcjonariusze policji mieli na sobie maski gazowe i hełmy, ustalenie ich tożsamości było niemożliwe. Skarżący również nie mogli ich rozpoznać z tego samego powodu. 13.  W dniu 20 listopada 2015 r. Dyrekcja Policji poinformowała PK o trzech różnych incydentach, w których policja użyła siły w przedmiotową noc, w tym o incydencie z udziałem skarżących, i podała nazwiska skarżących. 14.  W dniu 3 grudnia 2015 r. PK przesłuchała skarżących w związku z uzasadnionym podejrzeniem, że padli oni ofiarą złego traktowania. Zasadniczo utrzymywali, że nie byli w stanie zidentyfikować żadnego z zaangażowanych funkcjonariuszy policji, ponieważ mieli na sobie maski i kaski. Stwierdzili również, że na miejscu zdarzenia znajdowały się dwa pojazdy policyjne - Hummer i Land Rover. W związku z tym drugi skarżący przyjął, że musieli tam być kierowcy Hummera i Land Rovera. Ponieważ z mediów dowiedział się, że dowódca SJA był w Hummerze, drugi skarżący przyjął, że on również tam był. Stwierdził również, że na tej ulicy nie było nikogo poza [skarżącymi] i funkcjonariuszami policji. 15.  W dniu 4 grudnia 2015 r. PK zwróciła się do CB o przekazanie materiału wideo z apteki w pobliżu miejsca, w którym doszło do incydentu. W dniu 30 grudnia 2015 r. CB poinformowało PK, że kamera w aptece rejestrowała obraz tylko wewnątrz lokalu, a rolety były opuszczone, ponieważ była ona zamknięta. CB stwierdziło, że odwiedziło również pobliską piekarnię, ale jej właściciel poinformował je, że w tym czasie kamera nie działała, a w każdym razie nagrania są przechowywane tylko przez dwadzieścia jeden dni. 16.  W dniu 12 stycznia 2016 r. Dyrekcja Policji poinformowała CB, że nie posiada nagrań komunikacji radiowej między różnymi dowódcami policji z przedmiotowej nocy, ponieważ odpowiedni system nagrywania nie działał. 17.  W dniu 26 stycznia 2016 r. PK zażądała od Dyrektora Policji informacji na temat działań podjętych w celu ustalenia tożsamości zaangażowanych funkcjonariuszy policji i powodów niepodjęcia ich wcześniej. 18.  W dniu 29 lutego 2016 r. na wniosek PK z dnia 8 lutego 2016 r. przedstawiono ekspertyzę medyczną dotyczącą obrażeń skarżących. Co do zasady ekspertyza ta stanowiła potwierdzenie wcześniejszych raportów medycznych (zob. paragraf 9 powyżej). Obrażenia zostały sklasyfikowane jako lekkie obrażenia ciała zadane tępą bronią mechaniczną, a także pięściami lub stopami. 19.  W dniach 7 kwietnia i 6 maja 2016 r. PK wezwała Dyrekcję Policji do ustalenia tożsamości funkcjonariuszy SJA, którzy brali udział w przedmiotowym zdarzeniu. 20.  W dniu 17 stycznia 2017 r. skarżący złożyli skargi konstytucyjne, zarzucając tortury, nieludzkie i poniżające traktowanie oraz brak skutecznego śledztwa. 21.  W toku postępowania, które nastąpiło później, PK stwierdziła przed Trybunałem Konstytucyjnym, że wszystkie dowody wskazywały na to, że wobec skarżących dopuszczono się złego traktowania, ale PK nie miała możliwości ustalenia tożsamości sprawców, ponieważ ich twarze nie były widoczne na dostępnych nagraniach wideo, a skarżący wyraźnie stwierdzili, że nie byli w stanie ich rozpoznać. PK wezwała szefa CB, Dyrekcję Policji i Ministra Spraw Wewnętrznych do podjęcia działań mających na celu ustalenie tożsamości sprawców. Dyrekcja Policji stwierdziła, że przeprowadziła rozmowy ze skarżącymi i obejrzała nagrania wideo, ale nie mogła nikogo zidentyfikować, ponieważ funkcjonariusze policji mieli na sobie maski i kaski. Uzyskane materiały przekazała PK. 22.  W dniu 21 czerwca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie zarówno materialnych, jak i proceduralnych aspektów art. 3. W szczególności skarżący doznali nieludzkiego i poniżającego traktowania ze strony funkcjonariuszy SJA o nieustalonej tożsamości, co doprowadziło do niewielkich obrażeń ciała i spowodowało u nich ból fizyczny i cierpienie psychiczne. Ponieważ skarżący nie zrobili nic, aby ich sprowokować, użycie siły nie było uzasadnione i było nadmierne i nieproporcjonalne. 23.  Sąd stwierdził ponadto, że PK nie przeprowadziła postępowania w dokładny, niezależny i szybki sposób. W szczególności PK nie przesłuchała dziennikarzy, którzy byli świadkami zdarzeń, ani żadnego z funkcjonariuszy SJA. Nieustannie zwracała się do Dyrekcji Policji o ustalenie tożsamości zaangażowanych funkcjonariuszy policji, pomijając fakt, że ci, do których się o to zwrócono, podlegali temu samemu łańcuchowi dowodzenia, co osoby objęte postępowaniem. Wreszcie, tożsamości sprawców nie udało się ustalić przez ponad dziewiętnaście miesięcy. Sąd uznał za nieistotne, że PK prowadziła wobec dowódcy SJA postępowanie w związku z udzieleniem innym pomocy w uniknięciu odpowiedzialności (zob. paragrafy 37-40 poniżej). 24.  Ponadto Dyrekcja Policji nie podjęła skutecznego i dokładnego dochodzenia w celu ustalenia tożsamości i ukarania swoich funkcjonariuszy. Nie mogły mieć na to wpływu zarzuty, że ustalenie tożsamości było utrudnione ze względu na fakt, że zaangażowani funkcjonariusze mieli na sobie kaski ochronne i maski przeciwgazowe, a nagranie wideo było nieprzydatne. Postępowanie nie mogło być również niezależne, ponieważ musiała je prowadzić wobec swoich kolegów. Sąd zwrócił się (zahtijeva) do Ministra Spraw Wewnętrznych i Dyrekcji Policji o pełną współpracę z PK w celu zebrania dowodów i ustalenia tożsamości odpowiednich funkcjonariuszy SJA. 25.  Sąd nakazał PK przeprowadzenie dokładnego, szybkiego i niezależnego dochodzenia w celu zapewnienia ustalenia tożsamości i wszczęcia postępowania karnego wobec funkcjonariuszy policji, w stosunku do których istniało uzasadnione podejrzenie, że dopuścili się złego traktowania w stosunku do skarżących. Sąd nakazał, aby decyzje te zostały wykonane w ciągu trzech miesięcy od daty ich publikacji w Dzienniku Urzędowym, a po upływie tego terminu PK miała przedłożyć sądowi sprawozdanie w tej sprawie. Decyzje zostały opublikowane w dniu 3 sierpnia 2017 r. 26.  W okresie od 18 września do 3 listopada 2017 r. PK przesłuchała redaktora naczelnego gazety Vijesti (zob. paragraf 6 powyżej), dyrektora TV Vijesti, właściciela apteki, dowódcę SJP i pięćdziesięciu czterech funkcjonariuszy SJA. W tym samym okresie wezwała Dyrekcję Policji i Ministra Spraw Wewnętrznych do poinformowania jej o środkach podjętych w celu ustalenia tożsamości sprawców. Zwróciła się również do szefa CB w Podgoricy o poinformowanie go, czy członkowie innych interweniujących jednostek zostali wysłani na miejsce zdarzenia, a jeśli tak, o podanie ich tożsamości. 27.  Redaktor naczelny Vijesti i właściciel apteki zostali przesłuchani w charakterze świadków. W związku z tym zostali pouczeni o obowiązku mówienia prawdy oraz o tym, że składanie fałszywych zeznań jest przestępstwem. 28.  Redaktor naczelny Vijesti stwierdził, że około pięciu do siedmiu umundurowanych mężczyzn w kaskach pobiło skarżących. Jeden z obecnych nie miał hełmu, ale ponieważ było ciemno, nie mógł go rozpoznać ani nawet stwierdzić, czy miał coś na twarzy, czy nie. W pobliżu widział Hummera. Zauważył również, że około 20-30 metrów dalej policjanci próbowali wyciągnąć kogoś z samochodu lub uniemożliwić mu to. Nie mógł powiedzieć nic więcej na ten temat, ponieważ jego uwaga była skupiona na skarżących. Nie potrafił powiedzieć, kto był z nim w biurze tamtej nocy. 29.  Dyrektor TV Vijesti stwierdził, że żaden z jego pracowników nie nagrał przedmiotowych zdarzeń ani nie był ich świadkiem. Właściciel apteki twierdził, że kamery obejmowały jedynie wnętrze lokalu, a w każdym razie apteka była w tym czasie zamknięta. Dowódca SJP twierdził, że jego jednostka nie była rozmieszczona na ulicy, na której doszło do incydentu. 30.  Funkcjonariusze SJA, w tym dowódca SJA, byli przesłuchiwani „jako obywatele” (u svojstvu građana radi prikupljana obavještenja) i zostali pouczeni po tym, że nie mają obowiązku odpowiadać na żadne pytania. Zostali oni przesłuchani m.in. na temat tego, jak byli ubrani w noc, o której mowa oraz jakie kaski mieli na sobie. Zasadniczo stwierdzili, że dowiedzieli się o incydencie z udziałem skarżących dopiero później, głównie za pośrednictwem mediów. Wszyscy mieli na sobie maski, kaski i pełne wyposażenie, a nagranie wideo było słabej jakości, co oznaczało, że nie można było rozpoznać żadnego z funkcjonariuszy. Wielu z nich uważało, że mogli tam być również członkowie innych jednostek, zwłaszcza że niektórzy z nich mieli na plecach napis „policja”, podczas gdy oni mieli na plecach napis „SJA”. Nie byli w stanie stwierdzić, kto przedmiotowej nocy siedział za kierownicą Hummera. Ogólnie rzecz biorąc, wieczór był chaotyczny; mieli kilka interwencji i większość z nich wracała do pojazdów losowo po interwencjach, nie wiedząc, kto był w tym samym pojeździe. Dowódca SJA stwierdził, że nie pamięta żadnych szczegółów dotyczących przedmiotowej nocy ani nie rozpoznaje nikogo na nagraniu wideo. Potwierdził, że przez całą noc był w Hummerze, ale nie wiedział, kto jeszcze w nim był, ponieważ funkcjonariusze zmieniali pozycje w nocy. 31.  Szef CB poinformował PK, że nie ma żadnych informacji, z których wynikałoby, że członkowie innych interweniujących jednostek zostali rozmieszczeni w związku ze zdarzeniami. 32.  W dniu 3 listopada 2017 r. PK opublikowała swój raport. Wskazano w nim wszystkie powyższe środki, które zostały podjęte i ich wyniki, a także stwierdzono, że jeden z funkcjonariuszy SJA nie został przesłuchany, ponieważ przebywał na misji pokojowej za granicą. Wskazano również, że do Ministra Spraw Wewnętrznych i Dyrektora Policji dwukrotnie zwrócono się o ustalenie tożsamości zaangażowanych funkcjonariuszy policji, ale bezskutecznie. W raporcie stwierdzono, że niektórzy funkcjonariusze policji niewątpliwie popełnili przedmiotowe przestępstwo, ale na podstawie wszystkich nowo zebranych i wcześniejszych dowodów nie można było ustalić ich tożsamości. W raporcie stwierdzono również, że dziennikarze Vijesti nie zostali wcześniej przesłuchani, ponieważ funkcjonariusze policji nosili maski i nie można było ustalić ich tożsamości. Funkcjonariusze SJA nie zostali przesłuchani wcześniej w toku postępowania, ponieważ zostali już przesłuchani w toku postępowania dotyczącego złego traktowania M.M. przez funkcjonariuszy SJA tej samej nocy w innej części miasta (zob. paragrafy 11 i 13 powyżej oraz paragraf 38 poniżej). 33.  W dniu 17 listopada 2017 r. skarżący otrzymali raport PK w następstwie wniosku złożonego przez nich w dniu 6 listopada 2017 r. 34.  W dniu 19 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżących zapoznał się z aktami sprawy Trybunału Konstytucyjnego, a kilka dni później to samo uczynił drugi skarżący. 35.  W dniu 30 stycznia 2018 r. sędzia sprawozdawca Trybunału Konstytucyjnego zaproponował, aby Trybunał stwierdził, że jego decyzja w sprawie skarżących nie została wykonana i zwrócił się do Rządu o zapewnienie jej wykonania. Propozycja została odrzucona tego samego dnia. 36.  Wygląda na to, że postępowanie jest nadal w toku. Postępowanie karne przeciwko dowódcy SJA 37.  W okresie od 19 listopada 2015 r. do 31 maja 2016 r. PK przesłuchała szereg osób w związku z podejrzeniem nadużycia władzy przez dowódcę SJA, w tym samego dowódcę SJA, zastępcę dowódcy SJA, szefa CB, dowódcę SJP i funkcjonariusza SJP. Co do zasady twierdzili oni, że nie byli świadomi użycia siły w przedmiotowych sprawach (zob. paragrafy 11 i 13 powyżej oraz paragraf 38 poniżej), a wszyscy zaangażowani funkcjonariusze nosili maski, co oznaczało, że rozpoznanie ich nie było możliwe. Z ich twierdzeń wynikało również, że szef CB w Podgoricy był odpowiedzialny za bezpieczeństwo podczas protestów przedmiotowej nocy i że zarówno SJA, jak i SJP były mu podporządkowane. Przesłuchano również drugiego skarżącego, który powtórzył swoje wcześniejsze zeznanie. 38.  W dniu 31 maja 2016 r. PK skierowała akt oskarżenia przeciwko dowódcy SJA w związku z udzieleniem sprawcy pomocy w popełnieniu przestępstwa. W akcie oskarżenia wskazano, że świadomie pomógł zataić tożsamość funkcjonariuszy SJA, którzy dopuścili się tortur i złego traktowania. Chociaż wiedział, że bezprawnie użyli siły i zadali obrażenia ciała skarżącym i innym osobom, podał nieprawdziwe informacje na temat okoliczności popełnienia tych przestępstw. Zezwolił również pięćdziesięciu czterem funkcjonariuszom SJA na sporządzenie jednego wspólnego raportu na temat użycia siły wobec M.M., mimo że każdy z nich powinien był sporządzić raport, i pozwolił im nie sporządzać raportów na temat użycia siły wobec innych, w tym skarżących. 39.  W dniu 23 stycznia 2017 r. Sąd Pierwszej Instancji (Osnovni sud) w Podgoricy uznał dowódcę SJA winnym wspomnianego przestępstwa i skazał go na karę pięciu miesięcy pozbawienia wolności. W swoim wyroku sąd uznał, że funkcjonariusze SJA bezprawnie użyli siły w trzech miejscach w Podgoricy w dniu 24 października 2015 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 11 maja 2017 r. 40.  Dowódca SJA rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności w dniu 21 września 2017 r. Dwadzieścia dni później został przeniesiony do szpitala. Zwolniono go warunkowo w dniu 9 stycznia 2018 r. Sąd Pierwszej Instancji w swojej decyzji o warunkowym zwolnieniu z dnia 3 stycznia 2018 r. nie odniósł się do żadnej dokumentacji medycznej. Postępowanie dotyczące złego traktowania M.M. 41.  W toku postępowania karnego dotyczącego złego traktowania M.M. przez funkcjonariuszy SJA tej samej nocy w innej części miasta, PK przesłuchała w charakterze świadków m.in. dowódcę SJA i funkcjonariusza SJA Lj.P. Dowódca SJA stwierdził m.in., że ze względu na maski nie wie, którzy dwaj funkcjonariusze byli z nim w pojeździe. Lj.P. został przesłuchany w dniu 21 marca 2018 r. Potwierdził, że przedmiotowej nocy był odpowiedzialny za większość pojazdów SJA, ale nie prowadził żadnego z nich, ponieważ zabezpieczał pojazdy strażackie w pobliżu parlamentu. Stwierdził, że SJA nie prowadziła ewidencji tego, kto i kiedy zabierał pojazdy. Klucze znajdowały się w biurach dowódców, a funkcjonariusze brali je w razie potrzeby. 42.  W dniu 25 lipca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął o skardze konstytucyjnej M.M. Trybunał stwierdził naruszenie art. 3 Konwencji zarówno w jego aspekcie materialnym jak i proceduralnym. W szczególności stwierdzono, że M.M. został poddany torturom i doznał poważnych obrażeń ciała, mimo że nie zrobił niczego, co sprowokowałoby [funkcjonariuszy] do użycia siły. Trybunał stwierdził ponadto, że postępowanie nie zostało przeprowadzone w dokładny, niezależny i szybki sposób. W szczególności „niezrozumiałe było to, że prokuratura domagała się zebrania danych i dowodów od dowódcy jednostki policji, której członkowie byli zasadnie podejrzewani o popełnienie przestępstwa”. 43.  W odniesieniu do przesłuchania funkcjonariuszy SJA trybunał orzekł, co następuje:  „Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że chociaż prawdą jest, że prokurator przesłuchał skarżącego i świadków, nie zadał żadnemu z nich ani jednego pytania. Co więcej, nawet jeśli później, w [innej] sprawie (Kt. Br. 1126/15), prokurator przesłuchał wszystkich funkcjonariuszy SJA, mimo że było oczywiste, biorąc pod uwagę nagranie wyraźnie pokazujące zdarzenia przedmiotowej nocy, że żaden z policjantów nie mówił prawdy, aby spróbować uniknąć odpowiedzialności karnej, nie zadano im ani jednego pytania. W związku z tym nic nie wskazuje na to, że prokurator prowadzący sprawę był gotowy zakwestionować raport policji na temat zdarzeń lub przeprowadzić ścisłą kontrolę wersji zdarzeń przedstawionej przez policję”. Inne istotne fakty 44.  Na pierwszym nagraniu wideo, na które powołują się skarżący, które jest słabej jakości, widać ponad dziesięciu funkcjonariuszy policji w kaskach. Niektórzy mają również przyłbice hełmów lub maski przeciwgazowe zakrywające ich twarze, a w przypadku niektórych trudno jest stwierdzić, czy mają cokolwiek na twarzy. Niektórzy z nich podchodzą do skarżących, którzy leżą na ziemi przed apteką. Nie jest jasne, który z nich kopnął którego skarżącego. Na drugim nagraniu, nieco lepszej jakości, widać około dwudziestu policjantów, w tym dziesięciu wokół ciemnego samochodu. Po kilku chwilach opuszczają miejsce zdarzenia. Piekarnia nie jest widoczna na żadnym z dwóch nagrań wideo.[1] 45.  W okresie od 25 października 2015 r. do 31 maja 2016 r. gazety obszernie relacjonowały zdarzenia z dnia 24 października 2015 r., w tym te z udziałem skarżących. W wielu artykułach przedstawiciele różnych organizacji pozarządowych wyrazili zaniepokojenie złym traktowaniem i brakiem ustalenia tożsamości zaangażowanych funkcjonariuszy policji, podkreślając rolę dowódcy SJA w ukrywaniu sprawców. 46.  W dniu 26 października 2015 r. Rada Obywatelskiej Kontroli Policji (Savjet za građansku kontrolu rada policije) stwierdziła, że zaangażowani funkcjonariusze policji użyli nadmiernej siły i poważnie naruszyli godność osobistą skarżących, którzy nie stawiali żadnego oporu. Rada zwróciła się do Dyrekcji Policji o niezwłoczne poinformowanie opinii publicznej o tożsamości wszystkich zaangażowanych funkcjonariuszy oraz o pociągnięcie ich samych oraz ich przełożonych do odpowiedzialności za ich działania. 47.  W dniu 28 grudnia 2015 r. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że kilku funkcjonariuszy policji użyło nieuzasadnionej siły fizycznej oraz poprzez nieludzkie i poniżające traktowanie naruszyło prawa człowieka skarżących. Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił Dyrekcji Policji niezwłoczne podjęcie działań w celu zidentyfikowania i ustalenia odpowiedzialności wszystkich funkcjonariuszy policji, którzy dopuścili się złego traktowania wobec skarżących oraz przedstawienie w ciągu piętnastu dni sprawozdania z podjętych działań. Zgodnie z informacjami uzyskanymi przez skarżących od Rzecznika Praw Obywatelskich w grudniu 2016 r., Dyrekcja Policji jeszcze nie przedłożyła sprawozdania. 48.  W dniu 30 czerwca 2016 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych tymczasowo zawiesiło dowódcę SJA w obowiązkach i usunęło go ze stanowiska. Decyzja ta stała się wykonalna w dniu 4 lipca 2016 r. W bliżej nieokreślonym dniu został mianowany zastępcą szefa Departamentu Bezpieczeństwa Budynków i Przedstawicielstw Dyplomatycznych/Konsularnych (načelnik odsjeka za obezbjeđenje objekata i DKP-a) w strukturach Dyrekcji Policji. 49.  Z akt sprawy wynika, że Departament Kontroli Wewnętrznej Policji został poinformowany o zdarzeniach. Wydaje się również, że nie podjął żadnych działań w tym zakresie. 50.  W dniu 27 września 2017 r. skarżący wszczęli postępowanie cywilne przeciwko państwu - Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, domagając się zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową za ból fizyczny i cierpienie psychiczne doznane w wyniku pobicia w dniu 24 października 2015 r. Każdy z nich domagał się 25 000 euro (EUR). W dniu 14 czerwca 2019 r. Sąd Pierwszej Instancji w Podgoricy orzekł częściowo na ich korzyść i zasądził na ich rzecz po 5000 EUR za szkody niemajątkowe oraz łącznie 630 EUR tytułem kosztów. W dniu 13 marca 2020 r. Sąd Wyższej Instancji utrzymał ten wyrok w mocy. W szczególności sądy stwierdziły, że skarżący zostali poddani nadmiernemu i niepotrzebnemu użyciu siły oraz byli źle traktowani fizycznie. Spowodowało to naruszenie ich prawa do godności osobistej, wolności, honoru i reputacji oraz było sprzeczne z art. 3 Konwencji. Sądy uznały również, że skarżący nie sprowokowali do użycia siły. 51.  W dniu 17 listopada 2017 r. wszedł w życie Regulamin (Pravilnik) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, przewidujący m.in., że mundury policyjne muszą mieć „znak” składający się z liter i/lub cyfr służących do identyfikacji funkcjonariusza policji. 52.  W dniu 3 kwietnia 2019 r. Dyrektor Policji przyjął Instrukcje dotyczące wdrażania zaleceń Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu („CPT”), które były następstwem wizyty CPT w Czarnogórze w październiku 2017 r. Instrukcje obejmowały zakaz tortur, złego traktowania oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania, obowiązek zgłaszania takich przypadków, prowadzenia dochodzeń i wszczynania odpowiednich postępowań przeciwko sprawcom, a na mundurach policyjnych musiał znajdować się znak z nazwiskiem lub numerem identyfikacyjnym danego funkcjonariusza. 53.  W dniu 27 czerwca 2019 r. Naczelna Prokuratura Krajowa przyjęła Ogólne instrukcje do stosowania w sprawach, w których istniało uzasadnione podejrzenie, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji przez funkcjonariuszy policji. Instrukcje przewidują, że zarzuty i/lub przesłanki złego traktowania muszą zostać odnotowane na piśmie, a prokurator musi zaangażować biegłego lekarza i podjąć wszelkie środki i działania w celu dokładnego zbadania sprawy. 54.  W raporcie przedłożonym przez Rząd, który prawdopodobnie został sporządzony przez policję, ale który nie zawiera daty, podpisu ani logotypu, znajduje się opis zdarzeń z dnia 24 października 2015 r. Zawiera m.in. nazwiska osób zidentyfikowanych jako uczestniczące w incydentach i popełniających przestępstwa. Nie ma wśród nich nazwisk skarżących. W raporcie stwierdzono również, że doszło do incydentów popełnionych przeciwko osobom fizycznym, w tym skarżącym. W tym względzie należy zauważyć, że członkowie SJA „nieodpowiednio potraktowali” skarżących, że było to nadal na etapie dochodzenia prowadzonego przez funkcjonariuszy policji CB i że tożsamość członków SJA nie została jeszcze ustalona. 55.  W bliżej nieokreślonym dniu SJA została rozwiązana. OGÓLNE RAMY PRAWNE Istotne przepisy prawa krajowegoKonstytucja Czarnogóry z 2007 r. (Ustav Crne Gore; opublikowana w Dzienniku Urzędowym Czarnogóry - OGM - nr 01/07 oraz 038/13) 56.  Artykuł 28 gwarantuje każdej osobie m.in. godność i bezpieczeństwo, nienaruszalność jej integralności fizycznej i psychicznej oraz zakazuje tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania. 57.  Artykuł 134 stanowi, że prokuratura jest niezależnym organem państwowym odpowiedzialnym za ściganie sprawców przestępstw i innych czynów zabronionych podlegających ściganiu z oskarżenia publicznego. Kodeks karny (Krivični zakonik Crne Gore; opublikowany w Dzienniku Urzędowym Republiki Czarnogóry - OG RM - nr 070/03, 013/04 i 047/06 oraz OGM nr 040/08, 025/10, 073/10, 032/11, 064/11, 040/13, 056/13, 014/15, 042/15, 058/15, 044/17, 049/18 oraz 003/20) 58.  Artykuł 166a stanowi, że każdy, kto źle traktuje inną osobę lub traktuje osobę w sposób poniżający i upokarzający, podlega karze pozbawienia wolności do jednego roku. Jeżeli przestępstwo to zostanie popełnione przez urzędnika działającego w charakterze urzędowym, podlega on karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do trzech lat. 59.  Artykuł 167 stanowi, że każdy, kto zadaje dotkliwy ból lub cierpienie w celu zastraszenia, bezprawnego ukarania lub wywarcia presji, podlega karze pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do pięciu lat. Jeżeli przestępstwo to zostanie popełnione przez urzędnika działającego w charakterze urzędowym lub za wyraźną lub milczącą zgodą urzędnika, lub jeżeli urzędnik podżega inną osobę do popełnienia takiego przestępstwa, podlega on karze pozbawienia wolności od roku do ośmiu lat. 60.  Artykuł 183 stanowi, że powyższe przestępstwa podlegają ściganiu z oskarżenia publicznego. 61.  Artykuł 387 § 2 stanowi, że każdy, kto pomaga sprawcy przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą pięć lat, podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat. 62.  Artykuł 416 stanowi, że nadużycie władzy publicznej jest przestępstwem. W szczególności urzędnik, który poprzez bezprawne wykorzystanie swojego stanowiska lub uprawnień służbowych, przekroczenie swoich uprawnień służbowych lub niewykonanie swoich obowiązków służbowych, uzyskuje korzyść dla siebie lub innej osoby, wyrządza szkodę innej osobie, zostanie skazany na karę pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do pięciu lat. Kodeks postępowania karnego z 2009 r. (Zakonik o krivičnom postupku; opublikowany w OGM nr 057/09, 049/10, 047/14, 002/15, 035/15, 058/15 oraz 028/18) 63.  Artykuł 19 stanowi, że prokurator ma obowiązek wszcząć postępowanie karne, gdy istnieją podstawy do podejrzenia, że dana osoba popełniła przestępstwo podlegające ściganiu z oskarżenia publicznego, chyba że niniejszy kodeks stanowi inaczej. 64.  Artykuł 44 określa prawa i obowiązki prokuratora, z których głównym jest ściganie sprawców przestępstw. W przypadku przestępstw podlegających ściganiu z oskarżenia publicznego, prokurator jest odpowiedzialny m.in. za kierowanie działaniami policji poprzez wydawanie obowiązkowych nakazów lub bezpośrednie zarządzanie ich działaniami. Policja i inne organy państwowe są zobowiązane do poinformowania właściwego prokuratora przed podjęciem jakichkolwiek działań, z wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych. Policja i inne odpowiednie organy państwowe są zobowiązane do uwzględniania wszelkich wniosków właściwego prokuratora. Ponadto m.in. zarządza i prowadzi dochodzenia, wydaje akty oskarżenia i oskarża, a także zaskarża orzeczenia sądowe. W toku postępowania przygotowawczego jest on zobowiązany do ustalenia w równym stopniu okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonego, jak i na jego korzyść. 65.  Artykuł 113 stanowi, że przed przesłuchaniem świadka poucza się o obowiązku mówienia prawdy i o braku możliwości zatajania jakichkolwiek informacji. Świadka poucza się również o tym, że składanie fałszywych zeznań jest przestępstwem. 66.  Artykuł 257 stanowi, że jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa podlegającego ściganiu z oskarżenia publicznego, policja musi poinformować o tym prokuratora i, z urzędu lub na wniosek prokuratora, podjąć niezbędne środki w celu znalezienia sprawcy, wszystkiego, co może służyć jako dowód, oraz zebrać wszelkie informacje, które mogą być przydatne w postępowaniu karnym. 67.  Artykuł 259 określa szczegóły dotyczące gromadzenia przez policję informacji od obywateli na temat przestępstwa i jego sprawcy. Ustęp 3 stanowi m.in., że nie można dłużej przetrzymywać osoby, jeżeli odmawia ona udzielenia informacji. Ustęp 7 stanowi, że działając zgodnie z ust. 1-6 niniejszego artykułu, policja nie może przesłuchiwać obywateli w charakterze oskarżonych, świadków lub biegłych. 68.  Artykuł 261 stanowi, że jeżeli w trakcie zbierania informacji policja uzna, że wezwany obywatel może być podejrzanym, musi niezwłocznie poinformować o tym prokuratora, który zwróci się do policji o sprowadzenie podejrzanego, jeżeli przed zarządzeniem postępowania przygotowawczego konieczne jest przesłuchanie. 69.  Artykuł 271 § 3 stanowi m.in., że gdy sprawca jest nieznany, prokurator zbiera niezbędne informacje bezpośrednio lub za pośrednictwem innych organów. W tym celu prokurator może wezwać osoby, które jego zdaniem mogą przekazać informacje istotne dla podjęcia decyzji o ściganiu. W razie braku takiej możliwości prokurator zwraca się do policji o zebranie niezbędnych informacji i podejmuje inne środki w celu ustalenia przestępstwa i sprawcy, zgodnie z art. 257, 258 i 259 niniejszego Kodeksu. Paragraf 5 tego samego artykułu stanowi, że prokurator może zawsze zwrócić się do policji o poinformowanie go o podjętych środkach. Policja jest zobowiązana do niezwłocznej reakcji. 70.  Artykuł 276 stanowi, że postępowanie przygotowawcze prowadzi prokurator. Na wniosek prokuratora lub oskarżonego określone czynności w postępowaniu przygotowawczym może podjąć sędzia śledczy. 71.  Artykuł 282 stanowi, że pokrzywdzony i jego pełnomocnik mogą uczestniczyć m.in. w przesłuchaniu oskarżonego, biegłych i świadków. Prokurator musi poinformować pokrzywdzonego i jego przedstawiciela w odpowiedni sposób o czasie i miejscu przesłuchania, w którym mogą oni uczestniczyć. Osoby uczestniczące w przesłuchaniu mogą zasugerować prokuratorowi określone pytania w celu wyjaśnienia sprawy. Za zgodą prokuratora mogą oni zadawać pytania bezpośrednio. 72.  Artykuł 283 stanowi, że jeżeli prokurator lub sędzia śledczy potrzebują pomocy policji w związku z prowadzonym postępowaniem, policja musi udzielić takiej pomocy na żądanie. Ustawa o prokuraturze (Zakon o državnom tužilaštvu; opublikowana w OGM nr 011/15, 042/15, 080/17 oraz 010/18) 73.  Artykuł 2 stanowi m.in., że prokuratura jest odpowiedzialna za ściganie sprawców przestępstw podlegających ściganiu z oskarżenia publicznego. Pełni swoją funkcję na podstawie Konstytucji, ustawodawstwa i ratyfikowanych umów międzynarodowych. 74.  Artykuł 148 stanowi, że prokurator może zwrócić się do sądów i innych organów państwowych o przekazanie akt i informacji niezbędnych do wykonywania jego obowiązków, a sądy i inne organy państwowe muszą zastosować się do tego żądania. Ustawa o urzędnikach służby cywilnej i pracownikach państwowych (Zakon o državnim službenicima i namještenicima; opublikowana w OGM nr 039/11, 050/11, 066/12, 034/14, 053/14, oraz 016/16) 75.  Ustawa ta obowiązywała w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 1 lipca 2018 r. 76.  Artykuł 81 stanowił, że urzędnik służby cywilnej lub pracownik państwowy podlegał postępowaniu dyscyplinarnemu za naruszenie obowiązków służbowych, które mogło być mniejszej lub większej wagi. Odpowiedzialność za przestępstwo karne lub administracyjne nie wykluczała odpowiedzialności dyscyplinarnej. 77.  W artykule 83 określono poważne naruszenia obowiązków służbowych, które obejmowały nadużycie władzy lub przekroczenie uprawnień oraz niewykonanie obowiązków służbowych. Ustawa o wykonywaniu kar pozbawienia wolności (Zakon o izvršenju kazni zatvora, novčane kazne i mjera bezbjednosti; opublikowana w OGM nr 36/15, i 018/19) 78.  Zmiany weszły w życie z dniem 18 lipca 2015 r. 79.  Artykuł 47 określa szczegóły dotyczące opieki zdrowotnej osadzonych. W szczególności taka opieka zdrowotna jest świadczona głównie w zakładzie karnym lub, gdy nie jest to możliwe, w placówce opieki zdrowotnej. Czas spędzony w placówce opieki zdrowotnej jest traktowany jako czas rzeczywistego pozbawienia wolności. 80.  Artykuły 120-127 określają szczegóły dotyczące zwolnienia warunkowego. W szczególności artykuł 121 stanowi, że sąd orzekający o zwolnieniu warunkowym uzyskuje z zakładu karnego sprawozdanie dotyczące osobowości i zachowania skazanego oraz innych okoliczności wskazujących, czy cel kary został osiągnięty. Ustawa o sprawach wewnętrznych (Zakon o unutrašnjim poslovima; opublikowana w OGM nr 044/12, 036/13, 001/15 oraz 087/18) 81.  Artykuł 14 stanowi, że funkcjonariusze policji działają zgodnie z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, przepisami ustawowymi i wykonawczymi. Przestrzegają oni określonych norm, zwłaszcza tych wynikających z aktów międzynarodowych i odnoszących się m.in. do korzystania z praw człowieka oraz zakazu tortur i nieludzkiego i poniżającego traktowania. 82.  Artykuł 24 stanowi, że funkcjonariusz policji wykonuje polecenia sądu, prokuratora lub swojego przełożonego lub może działać z urzędu, jeśli przełożony nie jest obecny, a względy pilności wymagają niezwłocznego działania. Osoba, wobec której podejmowane są działania, ma m.in. prawo do uzyskania informacji o przyczynach i tożsamości funkcjonariusza policji oraz do wskazania okoliczności, które uważa za istotne w tym względzie. 83.  Artykuł 26 stanowi, że czynności policyjnych muszą być proporcjonalne do powodu, dla którego zostały podjęte. Nie może powodować większych szkód niż te, które wystąpiłyby, gdyby nie podjęto żadnych czynności policyjnych. 84.  Artykuł 29 stanowi, że funkcjonariusz policji ma obowiązek przedstawić się przed podjęciem czynności, okazując odznakę służbową i legitymację służbową, na żądanie osoby, wobec której podejmowane są czynności. Funkcjonariusz policji nie musi się przedstawiać, jeżeli z okoliczności wynika, że mogłoby to zagrozić celowi podejmowanych przez niego czynności. W takich przypadkach funkcjonariusz policji ostrzega obywatela, mówiąc „policja”. 85.  Artykuł 59 stanowi, że funkcjonariusz policji musi złożyć pisemny raport na temat użycia siły swojemu przełożonemu tak szybko, jak to możliwe, a najpóźniej w ciągu dwudziestu czterech godzin. Raport zawiera informacje o środkach przymusu, nazwisko i osobisty numer identyfikacyjny osoby, wobec której zostały użyte, powody i podstawy użycia siły oraz inne fakty i okoliczności istotne dla oceny jej zgodności z prawem. Zgodność z prawem użycia siły jest badana przez Dyrektora Policji lub osobę przez niego wyznaczoną. W przypadku stwierdzenia, że siła została użyta niezgodnie z prawem, w ciągu pięciu dni od uzyskania informacji o użyciu siły zostaną podjęte kroki w celu ustalenia odpowiedzialności funkcjonariusza policji, który użył siły lub nakazał jej użycie. Funkcjonariusz policji, który użył lub nakazał użycie siły, jest osobiście odpowiedzialny za jej użycie niezgodnie z prawem. 86.  Artykuły 110, 112, 114 i 115, rozpatrywane łącznie, stanowią, że praca policji jest kontrolowana za pomocą kontroli parlamentarnej, obywatelskiej i wewnętrznej. Kontrola obywatelska jest wykonywana przez Radę Kontroli Obywatelskiej Policji, a kontrola wewnętrzna jest wykonywana przez specjalny departament Ministerstwa. Kontrola wewnętrzna obejmuje kontrolę legalności czynności policyjnych, zwłaszcza pod kątem ich zgodności z prawami człowieka. Dekret o organizacji i metodach pracy administracji państwowej (Uredba o organizaciji i načinu rada državne uprave; opublikowany w OGM nr 005/12, 025/12, 044/12, 061/12, 020/13, 017/14, 006/15, 080/15, 035/16, 041/16, 061/16, 073/16, 003/17, 019/17, 068/17, 087/17 oraz 028/18) 87.  Ustawa ta obowiązywała w okresie od 24 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2018 r. 88.  Artykuły 5 i 51, rozpatrywane łącznie, stanowiły, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych było odpowiedzialne m.in. za monitorowanie i wewnętrzną kontrolę pracy i procedur policyjnych, wiedzę fachową, zgodność z prawem oraz skuteczność i celowość w działaniu. 89.  Artykuły 6 i 63, rozpatrywane łącznie, stanowiły, że Dyrekcja Policji jest organem administracyjnym w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Do jej zadań należy zapobieganie i wykrywanie przestępstw, ustalanie i ujmowanie sprawców oraz stawianie ich przed właściwymi organami. Dekret o organizacji i metodach pracy administracji państwowej (Uredba o organizaciji i načinu rada državne uprave; opublikowany w OGM nr 087/18, 002/19, 038/19 oraz 018/20) 90.  Dekret wszedł w życie z dniem 31 grudnia 2018 r. Stanowi on, że administracja państwowa składa się z ministerstw i różnych organów administracyjnych, w tym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Dyrekcji Policji. 91.  Artykuł 4 stanowi, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, między innymi, monitoruje legalność i celowość pracy policji, jej procedury, wiedzę fachową i skuteczność; przeprowadza wewnętrzną kontrolę legalności działań policji; oraz podejmuje środki i działania w celu ujawnienia i zwalczania przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy policji podczas wykonywania obowiązków służbowych i w związku z nimi. 92.  Artykuł 22 stanowi, że do zadań Dyrekcji Policji należy zapobieganie i wykrywanie przestępstw, ustalanie i ujmowanie sprawców oraz stawianie ich przed właściwymi organami. 93.  Artykuł 51 tego dekretu stanowi odzwierciedlenie art. 51 poprzedniego dekretu. Zasady organizacji wewnętrznej i systematyzacjistanowisk pracy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji Ministarstva unutrašnjih poslova) 94.  Regulamin z września 2015 r. i stycznia 2017 r. stanowił m.in., że Dyrekcja Policji składa się z szeregu jednostek, w tym SJA, SJA, Centrów Bezpieczeństwa i Centrum Kryminalistycznego (punkt 3 zarówno w Regulaminie z 2015 r., jak i Regulaminie z 2017 r.). Zasady wykonywania obowiązków policyjnych (Pravilnik o načinu obavljanja određenih policijskih poslova i primjeni ovlašćenja u obavljanju tih poslova; opublikowane w OGM nr 021/14) 95.  Punkty 5 i 6 Regulaminu stanowią, że podczas wykonywania swoich obowiązków funkcjonariusze policji muszą działać ostrożnie, upewniając się, że nie naruszają godności ludzkiej. Mogą wdrażać jedynie takie środki, które pozwolą im zapewnić, że ich praca zostanie wykonana z jak najmniej szkodliwymi konsekwencjami. 96.  Artykuł 218 stanowi, że funkcjonariusz policji, który użył siły lub nakazał jej użycie, musi niezwłocznie poinformować o tym swojego przełożonego i najpóźniej w ciągu dwudziestu czterech godzin złożyć pisemny raport w tym zakresie, określając wszystkie szczegóły (miejsce, datę i godzinę, rodzaj siły, tożsamość osoby, wobec której została użyta, powody, okoliczności, konsekwencje i podstawy prawne jej użycia, tożsamość funkcjonariusza policji, który jej użył lub nakazał jej użycie oraz inne okoliczności niezbędne do zbadania jej legalności i konieczności). Zasady organizacji wewnętrznej i systematyzacji stanowisk pracy w Dyrekcji Policji, kwiecień 2019 r. (Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji Uprave Policije, april 2019) 97.  W Regulaminie opisano m.in. stanowisko zastępcy kierownika Wydziału Ochrony Budynków i Przedstawicielstw Dyplomatyczno-Konsularnych. W szczególności, w przypadku nieobecności naczelnika wydziału, zastępca naczelnika kieruje i koordynuje pracę wydziału, decyduje o najbardziej złożonych kwestiach zawodowych jednostek organizacyjnych w strukturach wydziału, wykonuje uprawnienia policyjne i wykonuje inne zadania policyjne na polecenie przełożonego. Istotny materiał międzynarodowy - RAPORT CPT z 2008 r. W SPRAWIE CZARNOGÓRY 98.  W dniach 15-22 września 2008 r. CPT złożył wizytację w Czarnogórze. W swoim raporcie CPT przyznał, że noszenie masek może być uzasadnione w przypadku specjalnych interwencji podejmowanych poza aresztem w ramach operacji „antyterrorystycznej”. W każdym przypadku należy jednak umożliwić późniejszą identyfikację poszczególnych urzędników (na przykład poprzez noszenie charakterystycznego znaku/numeru identyfikacyjnego na mundurze). CPT zalecił władzom Czarnogóry podjęcie niezbędnych środków w świetle tych uwag i stwierdził, że w razie potrzeby należy zmienić odpowiednie przepisy prawa (zob. pkt 27 raportu CPT). PRAWO POŁĄCZENIE SKARG 99.  Mając na uwadze podobieństwo przedmiotu skarg, Trybunał uznaje za stosowne rozstrzygnąć je łącznie w jednym wyroku. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 3 KONWENCJIZakres sprawy 100.  W swoich pierwszych skargach skarżący zarzucili, na podstawie art. 3 Konwencji, złe traktowanie ze strony funkcjonariuszy SJA o nieustalonej tożsamości w dniu 24 października 2015 r., a w szczególności rzekomy brak skutecznego postępowania przygotowawczego w tym zakresie. 101.  Po przekazaniu spraw pozwanemu Rządowi skarżący przyznali, że uzyskali odszkodowanie z tytułu złego traktowania, choć w tym czasie rozstrzygnięcie nie było jeszcze prawomocne. Przyznali również, że zarówno orzeczenie sądu pierwszej instancji w postępowaniu cywilnym, jak i Trybunał Konstytucyjny stwierdziły naruszenie materialnego aspektu art. 3, ale że nadal nie przeprowadzono skutecznego postępowania przygotowawczego nawet po wydaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2007 r., w którym ten ostatni stwierdził również naruszenie proceduralnego aspektu art. 3. Skarżący podtrzymali zatem skargę dotyczącą braku skutecznego postępowania przygotowawczego. 102.  W świetle stwierdzenia przez sądy krajowe naruszenia materialnego aspektu art. 3, odszkodowania uzyskanego w tym zakresie w postępowaniu cywilnym, a w szczególności skupienia się przez skarżących na utrzymującej się nieskuteczności postępowania przygotowawczego w ramach proceduralnego aspektu art. 3, Trybunał uznaje, że nie jest już uzasadnione dalsze badanie pierwotnej skargi skarżących w ramach materialnego aspektu art. 3, w rozumieniu art. 37 § 1 lit. c Konwencji. Uważa również, że żaden inny element dotyczący poszanowania praw człowieka gwarantowanych przez Konwencję nie wymaga dalszego rozpatrywania wspomnianej skargi na podstawie art. 37 § 1 in fine. W związku z tym właściwe jest wykreślenie przedmiotowej skargi z listy Trybunału, przy czym Trybunał dysponuje szerokim zakresem uznania przy określaniu podstaw, na których można się oprzeć przy wykreślaniu skargi na tej podstawie. Rozumie się jednak, że takie podstawy muszą wynikać ze szczególnych okoliczności każdej sprawy (zob. Association SOS Attentats i de Boery przeciwko Francji [WI] (dec.), nr 76642/01, ETPC 2006-XIV, oraz Predescu przeciwko Rumunii, nr 21447/03, § 29 in fine, 2 grudnia 2008 r.). Trybunał ograniczy zatem swoje badanie do proceduralnego aspektu art. 3. 103.  Odpowiednie postanowienie Konwencji stanowi: Artykuł 3 „Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”. DopuszczalnośćStanowiska stron 104.  Rząd stwierdził, że skargi były niedopuszczalne, ponieważ skarżący utracili status ofiary. W szczególności Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził naruszenie zarówno materialnego, jak i proceduralnego aspektu art. 3, a skarżącym otrzymali po 5000 EUR w postępowaniu cywilnym, co stanowiło odpowiednią kwotę. Podnieśli również, że skarżący nie poinformowali Trybunału o tym postępowaniu cywilnym, mimo że zostało one wszczęte przed wniesieniem skargi do Trybunału, a niekompletne oświadczenia można uznać za nadużycie prawa do skargi. 105.  Skarżący podnieśli, że nadal mogą twierdzić, że padli ofiarą naruszenia art. 3 w związku z nieskutecznym postępowaniem przygotowawczym, ponieważ postępowanie cywilne, które nadal trwało w momencie, gdy skarżący przedstawili swoje uwagi w odpowiedzi, dotyczyło jedynie materialnego aspektu art. 3. Ocena Trybunału (a)   Status skarżących jako ofiar 106.  Trybunał powtarza, że naprawienie zarzucanych naruszeń Konwencji należy w pierwszej kolejności do władz krajowych. W związku z tym kwestia, czy skarżący może twierdzić, że jest ofiarą zarzucanego naruszenia, jest istotna na wszystkich etapach postępowania przed Trybunałem (zob. Scordino przeciwko Włochom (nr 1) [WI], nr 36813/97, § 179, ETPC 2006‑V, oraz Rooman przeciwko Belgii [WI], nr 18052/11, §§ 128-133, 31 stycznia 2019 r.). Kwestia, czy dana osoba może nadal twierdzić, że jest ofiarą zarzucanego naruszenia Konwencji, zasadniczo pociąga za sobą ze strony Trybunału badanie ex post facto jej sytuacji (zob. Centro Europa 7 S.r.l. i Di Stefano przeciwko Włochom [WI], nr 38433/09, § 82, ETPC 2012). 107.  pojęcie „ofiara” w kontekście art. 34 Konwencji oznacza osobę, której rozpatrywane działanie lub zaniechanie bezpośrednio dotyczy, a istnienie naruszenia Konwencji jest możliwe nawet przy braku uprzedzenia. W związku z tym decyzja lub środek korzystny dla skarżącego nie jest co do zasady wystarczający do pozbawienia go statusu „ofiary”. W odniesieniu do skarg na podstawie art. 3, takich jak te rozpatrywane w niniejszej sprawie, oprócz uznania naruszenia, władze krajowe muszą: (i) zasądzić odszkodowanie lub przynajmniej zapewnić danej osobie możliwość ubiegania się o odszkodowanie i uzyskania odszkodowania za szkody poniesione w wyniku złego traktowania (zob. 46248/07, § 56, 28 marca 2017 r. i Gjini przeciwko Serbii, nr 1128/16, § 54, 15 stycznia 2019 r.); oraz (ii) przeprowadzić dokładne i skuteczne postępowanie przygotowawcze, które może doprowadzić do ustalenia i ukarania osób odpowiedzialnych (zob. Jevtović przeciwko Serbii, nr 29896/14, § 61, 3 grudnia 2019 r.). 108.  Naruszenie art. 3 nie może być zatem naprawione jedynie poprzez przyznanie odszkodowania ofierze, ponieważ gdyby władze mogły ograniczyć swoją reakcję na przypadki umyślnego złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych do zwykłej wypłaty odszkodowania, nie robiąc wystarczająco dużo, aby ścigać i karać osoby odpowiedzialne, w niektórych przypadkach możliwe byłoby, aby funkcjonariusze państwa nadużywali praw osób pozostających pod ich kontrolą praktycznie bezkarnie. Ogólny prawny zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania, pomimo swojego fundamentalnego znaczenia, byłby zatem nieskuteczny w praktyce (zob. Vladimir Romanov przeciwko Rosji, nr 41461/02, § 78, 24 lipca 2008 r., oraz Gäfgen przeciwko Niemcom [WI], nr 22978/05, §§ 116 i 119, ETPC 2010). Dlatego też przyznanie skarżącemu odszkodowania za szkodę, którą poniósł w wyniku złego traktowania, stanowi jedynie część wymaganego ogólnego działania (zob. Cestaro przeciwko Włochom, nr 6884/11, § 231, 7 kwietnia 2015 r.). Fakt, że władze krajowe mogły nie przeprowadzić skutecznego postępowania przygotowawczego, byłby jednak decydujący dla celów oceny statusu ofiary skarżącego (ibid., § 229, zob. także Shestopalov, op. cit., § 56). 109.  W świetle powyższego Trybunał uznaje, że kwestia, czy skarżący zachowali status ofiary, jest ściśle związana z istotą ich skargi dotyczącej rzekomego nieprzeprowadzenia przez państwo dokładnego i skutecznego postępowania przygotowawczego, a zatem powinna zostać połączona z przedmiotem skargi na podstawie proceduralnego aspektu art. 3 (zob. Lotarev przeciwko Ukrainie, nr 29447/04, § 74, 8 kwietnia 2010 r.). (b)   Nadużycie prawa do skargi 110.  Trybunał konsekwentnie stwierdza, że każde zachowanie ze strony skarżącego, które jest w sposób oczywisty sprzeczne z celem prawa do skargi indywidualnej przewidzianym w Konwencji i które utrudnia właściwe funkcjonowanie Trybunału lub prawidłowy przebieg postępowania przed nim, można uznać za nadużycie prawa do skargi (zob. Miroļubovs i Inni przeciwko Łotwie, nr 798/05, § 65, 15 września 2009 r.). Przedstawienie niekompletnych, a tym samym wprowadzających w błąd informacji mogą również stanowić nadużycie prawa do wniesienia skargi, zwłaszcza jeśli informacje dotyczą samego przedmiotu sprawy i nie podano wystarczającego wyjaśnienia dla nieujawnienia tych informacji (zob. Gross przeciwko Szwajcarii [WI], nr 67810/10, § 28, ETPC 2014, oraz Predescu, op. cit., §§ 25-26). To samo dotyczy sytuacji, gdy w trakcie postępowania przed Trybunałem pojawiły się nowe istotne okoliczności i gdy skarżący, mimo wyraźnego obowiązku wynikającego z Reguły 47 § 7 (poprzednio Reguła 47 § 6) Regulaminu Trybunału, nie ujawnił tych informacji Trybunałowi, uniemożliwiając mu w ten sposób orzekanie w sprawie z pełną znajomością faktów (zob. Gross, op. cit., § 28). Jednak nawet w takich przypadkach zamiar skarżącego wprowadzenia Trybunału w błąd musi być zawsze ustalony z wystarczającą pewnością (ibid., § 28; zob. również Dimo Dimov i Inni przeciwko Bułgarii, nr 30044/10, § 42, 7 lipca 2020 r.). Odrzucenie skargi z powodu nadużycia prawa do skargi jest środkiem wyjątkowym (zob. Miroļubovs i Inni, op. cit., § 62) i do tej pory było stosowane tylko w ograniczonej liczbie spraw. 111.  Przechodząc do niniejszej sprawy, Trybunał zauważa, że skarżący nie poinformowali Trybunału w swoich skargach o wszczęciu postępowania cywilnego o zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową. Trybunał zauważa jednak również, że w swoich uwagach w odpowiedzi na uwagi Rządu, przyznali oni, że uzyskali odszkodowanie z tytułu złego traktowania, choć w tym czasie orzeczenie nie było jeszcze prawomocne, a ponadto skupili się na swojej skardze dotyczącej trwającego nieskutecznego postępowania przygotowawczego. Zauważa również, że postępowanie cywilne dotyczyło jedynie samego złego traktowania i że Trybunał uważa, że nie jest już uzasadnione kontynuowanie badania tej części pierwotnej skargi (zob. paragrafy 101, 102 i 105 powyżej). Nawet gdyby skarżący poinformowali Trybunał na samym początku o toczącym się w tym czasie postępowaniu cywilnym, Trybunał nadal musiałby kontynuować postępowanie i zbadać, czy w niniejszej sprawie przeprowadzono skuteczne postępowanie przygotowawcze, co jest głównym zarzutem skarżących. W świetle powyższego Trybunał uznaje, że okoliczności niniejszej sprawy nie są takie, by uzasadniać decyzję o uznaniu skarg za niedopuszczalne jako nadużycie prawa do skargi (zob. mutatis mutandis, Dimo Dimov i Inni, op. cit., §§ 48-50). 112.  Z powyższego wynika, że zarzut Rządu należy odrzucić. (c)   Konkluzja Trybunału 113.  Trybunał zauważa, że niniejsza skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona ani niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów wymienionych w art. 35 Konwencji. Tym samym należy uznać ją za dopuszczalną. Przedmiot skargi 1. Stanowiska stron (a)   Skarżący 114.  Skarżący podtrzymali swoją skargę. 115.  W szczególności utrzymywali oni, że kroki podjęte przez PK w ramach postępowania przygotowawczego były niezależne, ale nie były ani szybkie, ani dokładne. Pierwszy świadek został przesłuchany dopiero półtora miesiąca po orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Funkcjonariusz policji Lj.P., który był odpowiedzialny za pojazdy służbowe w przedmiotową noc, został przesłuchany dwa i pół roku po incydencie (zob. paragraf 41 powyżej), a PK nie zweryfikowała jego miejsca pobytu z niezależnym źródłem. Nadal nie przesłuchano kilku świadków, takich jak funkcjonariusz SJA, który miał wrócić z misji pokojowej 15 maja 2018 r., szefa CB w Podgoricy i właściciela piekarni. Właściciel piekarni był szczególnie ważny, ponieważ nagranie wideo pokazało, że w czasie, gdy doszło do incydentu, ktoś wszedł do sklepu. Informacje przekazane przez policję nie zostały krytycznie zbadane i zweryfikowane, w szczególności fakt, że system nagrywania komunikacji radiowej nie działał, a kamera w piekarni była niesprawna. Nie podjęto żadnej próby zidentyfikowania uczestników komunikacji radiowej przedmiotowej nocy i przesłuchania ich. 116.  Przesłuchanie pięćdziesięciu czterech funkcjonariuszy SJA było rutynowe, a zadawane im pytania były raczej typowe, takie jak to, jak byli ubrani i czy mieli czarne czy białe kaski. W przeciwieństwie do redaktora naczelnego Vijesti i właściciela apteki, zostali oni przesłuchani jako obywatele i poinformowani, że nie muszą udzielać żadnych informacji. Podczas gdy byli oni przesłuchiwani jako świadkowie w innym postępowaniu karnym, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że podczas tych przesłuchań nie zadano im ani jednego pytania (zob. paragraf 43 powyżej). 117.  W postępowaniu przygotowawczym nie uwzględniono dwóch wskazówek dostarczonych przez redaktora naczelnego Vijesti: że jeden z członków SJA nie miał kasku oraz że w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, w którym doszło do incydentu z udziałem skarżących miał miejsce inny incydent (zob. paragraf 28 powyżej). Nie wydaje się, aby podjęto jakąkolwiek próbę ustalenia tożsamości funkcjonariusza bez kasku lub osoby w samochodzie. W szczególności nie było dowodów na to, że prokurator zapytał funkcjonariuszy SJA, czy którykolwiek z nich nie miał na sobie kasku w którymkolwiek momencie wieczoru. PK nie zwróciła się do Centrum Kryminalistycznego o pomoc w ustaleniu tożsamości funkcjonariuszy policji, którzy pojawili się na nagraniu wideo. Odrzucenie przez Rząd takiej propozycji odzwierciedlało ogólny brak zainteresowania władz ustalaniem i ściganiem osób odpowiedzialnych. 118.  Nawet po ustaleniach Trybunału Konstytucyjnego PK nadal oczekiwała, że Dyrekcja Policji ustali tożsamość sprawców, która nie chciała tego zrobić, a kontrola wewnętrzna nigdy nie miała miejsca. 119.  Wobec dowódcy SJA wszczęto postępowanie karne tylko z powodu ciągłej presji opinii publicznej (zob. paragraf 45 powyżej) i nagrań wideo, ale postępowanie to nigdy nie miało na celu wyrządzenia mu jakiejkolwiek znaczącej szkody. Był ścigany za przestępstwo mniejszej wagi, a nie za jakiekolwiek inne, takie jak nadużycie władzy publicznej, złe traktowanie podczas wykonywania swoich obowiązków poprzez pomocnictwo lub podżeganie lub tortury. Odbył tylko dwie trzecie wymierzonej mu kary, głównie w szpitalu. Został zwolniony warunkowo ze względu na stan zdrowia, ale nie było żadnych dowodów na to, że sąd zapoznał się z jego dokumentacją medyczną przed przyznaniem mu zwolnienia warunkowego. Nigdy nie wszczęto wobec niego postępowania dyscyplinarnego, mimo że jego działania stanowiły rażące naruszenie obowiązków służbowych. Wreszcie, został mianowany zastępcą szefa Departamentu Bezpieczeństwa Budynków i Przedstawicielstw Dyplomatyczno-Konsularnych, gdzie nadal mógł podejmować decyzje w złożonych kwestiach zawodowych i koordynować pracę Departamentu pod nieobecność jego szefa. 120.  Skarżący nie mogli skutecznie uczestniczyć w postępowaniu przygotowawczym. W szczególności nie zostali wezwani na przesłuchania świadków - właściciela apteki i redaktora naczelnego Vijesti, aby mogli zadać im pytania. Raport PK uzyskali również dopiero na własny wniosek. 121.  Władze Czarnogóry nie dopilnowały, aby funkcjonariusze policji noszący maski mieli również charakterystyczny znak na mundurach, pomimo zalecenia CPT w tym zakresie (zob. paragraf 98 powyżej) i nowych zasad dotyczących mundurów. Instrukcje przyjęte przez Naczelną Prokuraturę Państwową również nie doprowadziły do ustalenia tożsamości sprawców. 122.  Skarżący podnieśli również, że władze nie podjęły niezwłocznie określonych czynności z udziałem doradcy Rzecznika Praw Obywatelskich i mających na celu zidentyfikowanie jednej z osób zaangażowanych w złe traktowanie M.M. (b)   Rząd 123.  Rząd nie kwestionował, że skarżący zostali poddani złemu traktowaniu przez około dziesięciu nieznanych funkcjonariuszy policji i w związku z tym doznali nieznacznych obrażeń ciała. Ponieważ Trybunał Konstytucyjny stwierdził już naruszenie art. 3, Rząd utrzymywał, że nie będzie wchodził w szczegóły dotyczące postępowania przygotowawczego poprzedzającego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. 124.  Stwierdzili oni, że PK, która prowadziła postępowanie przygotowawcze, była niezależna od policji pod względem instytucjonalnym i funkcjonalnym. Skierowane przez PK do Dyrekcji Policji żądanie ustalenia tożsamości sprawców było tylko jednym z podjętych przez PK kroków, biorąc pod uwagę, że podjęła ona również inne środki, w pełnej zgodności z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto CB w Podgoricy, które podjęło określone czynności w ramach postępowania przygotowawczego, była całkowicie odrębnym oddziałem w strukturach Dyrekcji Policji. 125.  Postępowanie zostało utrudnione przez fakt, że wszyscy policjanci nosili maski i że sporządzono tylko jeden wspólny raport na temat konfliktów między policją a protestującymi przedmiotowej nocy. Mogło to wzbudzić zaufanie opinii publicznej i właśnie w celu jego utrzymania wobec dowódcy SJA niezwłocznie wszczęto postępowanie karne, co świadczy o niezależności PK. Dowódca SJA został skazany na karę pięciu miesięcy pozbawienia wolności, która odpowiadała wadze popełnionego przez niego przestępstwa, którą to karę odbył. Zgodnie z prawem krajowym (zob. paragraf 79 powyżej) i Konwencją, więźniowie mieli prawo do opieki zdrowotnej podczas odbywania kary, w tym, w stosownych przypadkach, w szpitalu. W niniejszej sprawie dowódca SJA został przewieziony do szpitala po ocenie przeprowadzonej przez zespół medyczny zakładu karnego. Jego dokumentacja medyczna nie miała znaczenia dla jego warunkowego zwolnienia, ale raczej jego zachowanie i inne okoliczności wskazujące, czy cel kary został osiągnięty (zob. paragraf 80 powyżej). Nigdy nie został przywrócony na żadne stanowisko dowódcze w strukturach Dyrekcji Policji, a SJA uległa rozwiązaniu. 126.  Dowódca SJA, funkcjonariusze SJA, szef CB, dowódca SJP i Lj.P. zostali przesłuchani w ramach innego postępowania (zob. paragrafy 37, 41 i 43 powyżej). W szczególności dowódca SJA został przesłuchany w charakterze świadka w postępowaniu karnym dotyczącym M.M., w tym na temat tego, kto był z nim w pojeździe w przedmiotową noc (zob. paragraf 41 powyżej). Ponowne podniesienie tej kwestii nie miało zatem znaczenia dla zbadania czynności podjętych przez PK w tej sprawie. Ponadto skarżący nie wskazali na żadne inne zaniedbania w przesłuchaniu przez PK ani na pytania, które byłyby odpowiednie do ustalenia tożsamości sprawców. Pozostały funkcjonariusz SJA, który nie został przesłuchany, przebywał na misji pokojowej za granicą i miał zostać przesłuchany po powrocie. 127.  Skarżący twierdzili, że władze nie podjęły działań następczych w związku z informacją, że jeden z funkcjonariuszy policji nie miał kasku, niemniej jednak skrytykowali zadawane im pytania, nawet jeśli dotyczyły one kasków, które mieli, i tego, jak byli ubrani przedmiotowej nocy. Skarżący i świadek z Vijesti wyraźnie stwierdzili, że nie byli w stanie nikogo rozpoznać. Nie było zatem jasne, co prokurator powinien był zrobić, aby usatysfakcjonować skarżących. Rząd wątpił, czy analiza kryminalistyczna nagrania wideo doprowadziłaby do ustalenia sprawców, biorąc pod uwagę jego jakość, zakładając, że w ogóle byłoby to możliwe. Byli tam również inni funkcjonariusze policji, najwyraźniej spoza SJA, co sprawiło, że liczba potencjalnych podejrzanych była dość duża. W żadnym razie zarzuty te nie wskazywały na uchybienia w prowadzeniu postępowania przygotowawczego, zwłaszcza w sytuacji, gdy wniosek dowodowy opierał się na nierealnych założeniach. Nie można było oczekiwać, że prokurator podejmie działania, które z obiektywnego punktu widzenia nie doprowadzą do dodatkowego wyjaśnienia okoliczności sprawy. 128.  Fakt, że pierwszy środek po orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego został podjęty półtora miesiąca później, nie miał szczególnego znaczenia, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że od wydarzeń minęły prawie dwa lata. Wymóg dostępności postępowania przygotowawczego nie wymagał, aby skarżący mieli wgląd we wszystkie akta policyjne lub byli konsultowani lub informowani o każdej podejmowanej czynności. 129.  Oprócz wszystkich powyższych środków zastosowano również ogólne środki mające na celu wzmocnienie integralności policji i zapobieganie podobnym przypadkom w przyszłości (zob. paragrafy 51-53 powyżej). 130.  Fakt, że postępowanie przygotowawcze nie doprowadziło jeszcze do ustalenia tożsamości sprawców, nie musiał oznaczać, że było ono nieskuteczne. Ocena jego skuteczności na tym etapie byłaby przedwczesna, biorąc pod uwagę, że nadal jest ono w toku. Organom państwowym, w szczególności SJP, nie można zarzucać złej wiary, braku woli lub umyślnego przeciągania sprawy. Trybunał uznał zatem, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji. Ocena Trybunału (a)   Zarzucane nieskuteczne postępowanie przygotowawcze (i)      Istotne zasady 131.  Trybunał przypomina, że w przypadku gdy osoba uprawdopodobni, że została potraktowana z naruszeniem art. 3 przez przedstawicieli państwa, z postanowienia tego – w związku z ogólnym obowiązkiem państwa wynikającym z art. 1 Konwencji, polegającym na „zapewnieniu każdemu człowiekowi, podlegającemu [ich] jurysdykcji, prawa i wolności określone w [...] Konwencji” – należy wnioskować o konieczności przeprowadzenia skutecznego i oficjalnego postępowania przygotowawczego (zob. między innymi Assenov i Inni przeciwko Bułgarii, 28 października 1998 r., § 102, Zbiór Wyroków i Decyzji 1998‑VIII; Labita przeciwko Włochom [WI], nr 26772/95, § 131, ETPC 2000‑IV; oraz Bouyid przeciwko Belgii [WI], nr 23380/09, § 124, ETPC 2015). 132.  Brak wniosków wynikających z danego postępowania przygotowawczego sam w sobie nie oznacza, że było ono nieskuteczne: obowiązek prowadzenia postępowania przygotowawczego „nie jest obowiązkiem co do rezultatu, ale co do środków”. Nie każde postępowanie przygotowawcze musi zakończyć się sukcesem lub wnioskiem zbieżnym z relacją powoda. Niemniej wszelkie niedociągnięcia w prowadzeniu postępowania, które ograniczają możliwość ustalenia przyczyny obrażeń lub tożsamości osób odpowiedzialnych, mogą zwiększać ryzyko niedochowania wymaganego standardu skuteczności (zob. Bouyid, op. cit., § 120). 10865/09 i 2 inne, § 322, ETPC 2014 (fragmenty); El-Masri przeciwko Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii [WI], nr 39630/09, § 183, ETPC 2012; oraz Bouyid, op. cit., § 120). Istnieje kilka kryteriów, które postępowanie przygotowawcze musi spełniać dla celów obowiązku proceduralnego wynikającego z art. 2 i 3 Konwencji (zob., mutatis mutandis, Ramsahai i Inni przeciwko Holandii [WI], nr 52391/99, § 323-346, ETPC 2007‑II). Elementy te są wzajemnie powiązane i żaden z nich, rozpatrywany oddzielnie, nie stanowi celu samego w sobie, jak to ma miejsce w przypadku wymogów dotyczących rzetelnego procesu sądowego w rozumieniu art. 6. Są to kryteria, które rozpatrywane łącznie pozwalają ocenić stopień skuteczności postępowania przygotowawczego. To właśnie w odniesieniu do tego celu skutecznego postępowania przygotowawczego należy oceniać wszelkie kwestie (zob. Mustafa Tunç i Fecire Tunç przeciwkoTurcji [GC], nr 24014/05, § 225, 14 kwietnia 2015 r., oraz Nicolae Virgiliu Tănase przeciwko Rumunii [WI], nr 41720/13, § 171, 25 czerwca 2019 r.). 133.  Po pierwsze, skuteczne postępowanie przygotowawcze to takie, które jest adekwatne, to znaczy powinno być w stanie doprowadzić do ustalenia i, w stosownych przypadkach, ukarania osób odpowiedzialnych (zob. Armani Da Silva przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 5878/08, §§ 233 i 243, 30 marca 2016 r.; Labita, op. cit., § 131; Boicenco przeciwko Mołdawii, nr 41088/05, § 120, 11 lipca 2006 r.; oraz Stanimirović przeciwko Serbii, nr 26088/06, § 40, 18 października 2011 r.). Ogólny prawny zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania i karania byłby w przeciwnym razie, pomimo jego fundamentalnego znaczenia, nieskuteczny w praktyce i w niektórych przypadkach możliwe byłoby nadużywanie przez funkcjonariuszy państwowych praw osób pozostających pod ich kontrolą w sposób praktycznie bezkarny (zob. Labita, op. cit., § 131). 134.  Po drugie, aby postępowanie przygotowawcze mogło zostać uznane za skuteczne, można ogólnie uznać za konieczne, aby osoby odpowiedzialne za postępowanie i prowadzenie go były niezależne od osób uczestniczących w zdarzeniach (zob. na przykład Mustafa Tunç i Fecire Tunç, op. cit., §§ 222-224; Barbu Anghelescu przeciwko Rumunii, nr 46430/99, § 66, 5 października 2004 r.; oraz Kurnaz i Inni przeciwko Turcji, nr 36672/97, § 56, 24 lipca 2007 r.). Oznacza to nie tylko brak powiązań hierarchicznych lub instytucjonalnych, ale także praktyczną niezależność (zob. między innymi Mocanu i Inni, op. cit., § 320; Ramsahai i Inni, op. cit., § 325; Nachova i Inni przeciwko Bułgarii [WI], nr 43577/98 i 43579/98, § 110, ETPC 2005‑VII; zob. także Ergi przeciwko Turcji, 28 lipca 1998 r., §§ 83 i 84, Raporty 1998‑IV, gdzie postępowanie przygotowawcze prokuratora wykazało brak niezależności poprzez jego silne poleganie na informacjach dostarczonych przez żandarmów uczestniczących w incydencie). 135.  Po trzecie, postępowanie przygotowawcze powinno być dokładne, co oznacza, że władze powinny w każdym przypadku dociekać, jaki był przebieg wydarzeń i nie powinny pochopnie czy bezzasadnie zamykać postępowania przygotowawczego ani przytaczać tego rodzaju przesłanek w wydawanych przez siebie rozstrzygnięciach (zob. Mocanu i Inni, § 325 oraz El-Masri, § 183, oba cytowane powyżej). 136.  Po czwarte, wymóg niezwłocznego działania i uzasadnionego przyspieszenia jest w tym kontekście dorozumiany. Chociaż mogą istnieć przeszkody lub trudności, które uniemożliwiają postęp w prowadzeniu postępowania przygotowawczego w konkretnej sytuacji, to szybką reakcję władz w badaniu zarzucanego złego traktowania można, ogólnie rzecz biorąc, postrzegać jako kluczową dla utrzymania zaufania publicznego co do przestrzegania praworządności i zapobiegania wrażeniu zmowy lub tolerowania czynów niezgodnych z prawem (zob. Bouyid, op. cit., § 121). Obowiązek niezwłocznej reakcji oznacza, że działania powinny zostać podjęte natychmiast po złożeniu oficjalnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Nawet jeśli zawiadomienie nie zostało złożone, postępowanie musi zostać wszczęte, jeśli istnieją wystarczająco wyraźne przesłanki wskazujące na to, że doszło do złego traktowania (zob. Stanimirović, op. cit., § 39). 137.  Po piąte, skuteczne postępowanie przygotowawcze to takie, które zapewnia wystarczający element kontroli publicznej w celu zapewnienia odpowiedzialności. Chociaż stopień kontroli publicznej może się różnić, skarżącemu należy zapewnić skuteczny dostęp do postępowania przygotowawczego na wszystkich jego etapach (zob. np. Mocanu i Inni, op. cit., § 324; Batı i Inni przeciwko Turcji, nr 33097/96 i 57834/00, § 137, ETPC 2004‑IV (fragmenty); oraz Gjini, op. cit., § 95, i cytowane tam orzecznictwo). (ii)     Stosowanie tych zasad 138.  Trybunał po pierwsze zauważa, że między stronami bezsporne jest to, że skarżący byli źle traktowani w przedmiotową noc. Ich zarzuty znajdowały potwierdzenie w nagraniach wideo, a ich złe traktowanie zostało stwierdzone przez Radę Obywatelskiej Kontroli Policji, Rzecznika Praw Obywatelskich, Trybunał Konstytucyjny i sądy cywilne oraz uznane przez Rząd. Były one wiarygodne i jako takie wymagały skutecznego oficjalnego postępowania przygotowawczego. 139.  Trybunał zauważa, że przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie przygotowawcze doprowadziło do wyjaśnienia niektórych okoliczności, w szczególności tego, że skarżący byli rzeczywiście źle traktowani przez funkcjonariuszy policji i doznali w związku z tym obrażeń. Doprowadziło to również do oskarżenia i skazania dowódcy SJA za pomoc sprawcy w popełnieniu przestępstwa (zob. paragrafy 18 i 38-39 powyżej). 140.  Prawdą jest, że wynikający z art. 3 spoczywający na państwie obowiązek przeprowadzenia skutecznego postępowania przygotowawczego nie jest obowiązkiem co do rezultatu, ale co do środków (zob. Bouyid, op. cit., § 120). Nie można wykluczyć, że w okolicznościach, w których władze krajowe miały wiarygodne przesłanki, że skarżący mógł być źle traktowany przez kilku funkcjonariuszy policji i po przeprowadzeniu dokładnego postępowania przygotowawczego udało im się ustalić i ukarać niektórych z nich, Trybunał uznałby, że państwo wywiązało się ze swojego wyżej wspomnianego obowiązku proceduralnego. W każdym razie Trybunał musi być jednak przekonany, że fakt, iż tylko niektóre z istotnych faktów zostały ustalone i tylko niektórzy z odpowiedzialnych zostali ukarani, nie był wynikiem wyraźnie wadliwego i nieskutecznego postępowania przygotowawczego przypisywanego władzom. Musi zatem zbadać tę kwestię w niniejszej sprawie. 141.  W świetle ustaleń Trybunału Konstytucyjnego, że postępowanie przygotowawcze poprzedzające orzeczenia tego trybunału nie spełniało wymogów art. 3, Trybunał zbada dochodzenie, które miało miejsce po opublikowaniu tych orzeczeń w sierpniu 2017 r. (zob. paragraf 25 in fine powyżej). W tym zakresie Trybunał będzie miał na uwadze ustalenia faktyczne Trybunału Konstytucyjnego, które doprowadziły go do takiego wniosku. 142.  Trybunał zauważa, że postępowanie przygotowawcze w sprawie złego traktowania skarżących było i najwyraźniej nadal jest prowadzone przez Prokuraturę Krajową, która jest pod względem instytucjonalnym i hierarchicznym całkowicie niezależna od Dyrekcji Policji i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (zob. paragraf 57 powyżej). Prokurator stanowy podjął szereg czynności w ramach tego postępowania. W szczególności w miesiącach następujących po incydencie przeprowadziła rozmowy ze skarżącymi, uzyskała raporty medyczne, ekspertyzy medyczne, obejrzała dostępne nagrania wideo i ustaliła położenie pojazdów SJA biorących udział w zdarzeniu (zob. paragrafy 7, 12, 14 i 18 powyżej). Nie przesłuchała jednak żadnego z funkcjonariuszy SJA, którzy w przedmiotową noc brali udział w incydencie, innych świadków i potencjalnych świadków, jak słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny (zob. paragraf 23 powyżej). Prokurator krajowy podjął te środki dopiero między wrześniem a listopadem 2017 r., po opublikowaniu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, czyli dwa lata po incydencie (zob. paragraf 26 powyżej). Innymi słowy, mimo że prokurator krajowy ostatecznie zbadał większość wątków śledztwa i przesłuchano większość możliwych do ustalenia świadków, nie zrobiono tego szybko, a szybkość jest jednym z elementów skutecznego postępowania przygotowawczego. 143.  Co więcej, prokurator nie zbadał wszystkich wątków śledztwa. W szczególności, jak zauważyli skarżący, nie wszyscy zostali przesłuchani - jeden członek SJA, właściciel pobliskiej piekarni i potencjalnie klient, który w przedmiotowym czasie był w piekarni. Chociaż Trybunał przyznaje, że pozostały członek SJA przebywał na misji pokojowej od co najmniej 3 listopada 2017 r. (zob. paragraf 32 powyżej), uważa za wysoce nieprawdopodobne, że od tego czasu w ogóle nie wrócił do pozwanego państwa i że przesłuchanie go było całkowicie niemożliwe. Właściciel pobliskiej piekarni (zob. paragrafy 15 i 115 powyżej) również nie został przesłuchany, nie tylko w celu sprawdzenia, czy w przedmiotowym czasie kamera w piekarni działała, ale także w celu ustalenia, czy widział lub być może słyszał coś, co mogłoby pomóc w zidentyfikowaniu któregokolwiek z zaangażowanych lub przynajmniej obecnych osób, w tym czy w tym czasie w sklepie byli jacyś klienci, którzy również mogliby zostać przesłuchani. Nigdy też nie wyjaśniono, czy przedmiotowej nocy na miejscu zdarzenia byli wyłącznie członkowie SJA (zob. paragrafy 29-31 powyżej). Wydaje się, że nie skontaktowano się również z Centrum Kryminalistycznym. Chociaż z pewnością możliwe jest, że żaden z tych wątków śledztwa nie rzuciłby dodatkowego światła na przedmiotowy incydent, Trybunał nie uważa, aby to wystarczająco usprawiedliwiało ich niepodjęcie, zwłaszcza w sytuacji, gdy inne zebrane dowody nie przyczyniły się do ustalenia sprawców. Trybunał przyjmuje do wiadomości stanowiska stron dotyczące doradcy Rzecznika Praw Obywatelskich i złego traktowania M.M., ale uznaje je za nieistotne w niniejszej sprawie. 144.  Ponadto, ponieważ zebrany materiał dowodowy nie przyczynił się do ustalenia sprawców, prokurator w dużej mierze polegał w tym zakresie na policji. W szczególności PK zwróciła się o pomoc do Centrum Bezpieczeństwa i Dyrekcji Policji. W tym względzie należy zauważyć, że w przedmiotową noc jednostka SJA podlegała szefowi tego samego Centrum Bezpieczeństwa (zob. paragraf 37 in fine powyżej). Ponadto zarówno Centrum Bezpieczeństwa, jak i SJA były częścią tej samej Dyrekcji Policji. Innymi słowy, osoby, do których zwrócono się o pomoc, podlegały temu samemu łańcuchowi dowodzenia co funkcjonariusze objęci postępowaniem przygotowawczym, a zatem nie były niezależne (zob. Oğur przeciwko Turcji [WI], nr 21594/93, § 91, ETPC 1999‑III; Hugh Jordan przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 24746/94, § 120, 4 maja 2001 r.; oraz Ramsahai i Inni, op. cit., § 335), jak zresztą słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny. Wniosek ten nie może być w żaden sposób interpretowany jako uniemożliwiający funkcjonariuszom policji wykonywanie jakichkolwiek zadań w postępowaniach przygotowawczych dotyczących użycia siły przez innych funkcjonariuszy policji (zob. Giuliani i Gaggio przeciwko Włochom [WI], nr 23458/02, § 322, ETPC 2011 (fragmenty)), ale jeśli policja uczestniczy w takich postępowaniach, należy wprowadzić wystarczające zabezpieczenia w celu spełnienia wymogu niezależności (zob. Hugh Jordan, § 120 oraz Ramsahai i Inni, §§ 342-46, oba cytowane powyżej). W niniejszej sprawie nie było takich zabezpieczeń. 145.  Należy również zauważyć, że skarżący otrzymali raport prokuratora z listopada 2017 r. wkrótce po tym, jak o niego poprosili, i mogli zapoznać się z aktami sprawy w Trybunale Konstytucyjnym (zob. paragrafy 33 i 34 powyżej). Należy jednak również zauważyć, że zgodnie z prawem krajowym skarżący, jako pokrzywdzeni, oraz ich pełnomocnik mogą uczestniczyć w przesłuchaniach m.in. świadków, tak aby mogli sugerować pytania, a nawet zadawać je bezpośrednio (zob. paragraf 71 powyżej). Aby móc skorzystać z tego prawa, muszą zostać poinformowani o miejscu i czasie przesłuchania, co nie wydaje się mieć miejsca w tej sprawie, biorąc pod uwagę, że Rząd nie zakwestionował twierdzeń skarżących w tym zakresie. 146.  Trybunał odnotowuje również stanowisko Rządu, że skarga skarżących była przedwczesna, ponieważ postępowanie przygotowawcze było nadal w toku. W aktach sprawy nie ma jednak nic na temat tego, jakie środki, o ile w ogóle, zostały podjęte w ramach postępowania przygotowawczego po 3 listopada 2017 r. (zob. paragraf 32 powyżej). Z tego względu nie można powiedzieć, że skarga jest przedwczesna. 147.  Trybunał przyznaje, że tego samego wieczoru doszło do szeregu incydentów i starć, w tym ataków na policję, a względy bezpieczeństwa wymagały interwencji policji. Trybunał orzekł już jednak, że obowiązek proceduralny wynikający z art. 2 i 3 nadal ma zastosowanie w trudnych warunkach bezpieczeństwa. Nawet w przypadku, gdy zdarzenia prowadzące do powstania obowiązku przeprowadzenia postępowania przygotowawczego mają miejsce w kontekście uogólnionej przemocy, a organy prowadzące postępowanie napotykają na przeszkody i ograniczenia, które zmuszają do stosowania mniej skutecznych środków lub powodują opóźnienie postępowania, faktem pozostaje, że art. 2 i 3 pociągają za sobą konieczność podjęcia wszelkich uzasadnionych kroków w celu zapewnienia przeprowadzenia skutecznego i niezależnego postępowania (zob. Mocanu i Inni, op. cit., § 319, oraz Al-Skeini i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 55721/07, § 164, ETPC 2011). 148.  Zasadniczym celem postępowania przygotowawczego jest zapewnienie skutecznego wdrożenia przepisów krajowych chroniących prawo do życia i zakazujących tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania w sprawach z udziałem funkcjonariuszy lub organów państwowych, a także zapewnienie ich odpowiedzialności za śmierć i złe traktowanie, za które ponoszą odpowiedzialność (zob. Nachova i Inni, op. cit., § 110; zob. także Mocanu i Inni, § 318, oraz Bouyid, § 117, oba cytowane powyżej). Obowiązek prowadzenia postępowania przygotowawczego, jak wskazano powyżej, nie jest obowiązkiem co do rezultatu, ale co do środków. Niemniej wszelkie niedociągnięcia w prowadzeniu postępowania przygotowawczego, które ograniczają możliwość ustalenia okoliczności sprawy lub osób odpowiedzialnych, mogą zwiększać ryzyko niedochowania wymaganego standardu skuteczności (zob. paragraf 132 powyżej). 149.  W świetle powyższego Trybunał uważa, że w niniejszej sprawie postępowanie przygotowawcze prowadzone zarówno przez prokuratora, jak i policję, nie było szybkie, dokładne, niezależne i nie zapewniało wystarczającej kontroli publicznej. Miało ono braki, o których mowa powyżej, które ograniczyły możliwość ustalenia osób odpowiedzialnych, a po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego nie podjęto wystarczających kroków, aby naprawić te braki lub zastosować się do wytycznych Trybunału Konstytucyjnego. W tych okolicznościach fakt, że fakty dotyczące działań dowódcy SJA zostały ustalone i że został on ukarany, nie może prowadzić do wniosku, że pozwane państwo wypełniło swój proceduralny obowiązek wynikający z art. 3, aby przeprowadzić skuteczne postępowanie przygotowawcze. (b)   Status skarżących jako ofiary 150.  Odpowiednie zasady dotyczące statusu ofiary w kontekście skarg na podstawie art. 3 zostały przedstawione w paragrafach 107-108 powyżej i w cytowanym tam orzecznictwie. W szczególności naruszenie art. 3 nie może zostać naprawione jedynie poprzez przyznanie odszkodowania ofierze, co stanowi jedynie część wymaganego ogólnego działania (zob. Cestaro, op. cit., § 231). Fakt, że władze krajowe mogły nie przeprowadzić skutecznego postępowania przygotowawczego, byłby jednak decydujący dla celów oceny statusu skarżącego jako ofiary (ibid., § 229, zob. także Shestopalov, op. cit., § 56). 151.  Trybunał zauważa w niniejszej sprawie, że dowódca SJA był ścigany i skazany za pomoc sprawcy po popełnieniu przestępstwa, a sądy krajowe przyznały skarżącym po 5.000 EUR za szkodę niemajątkową. Niezależnie od tego, czy zasądzona kwota była odpowiednia, czy nie, powyższe ustalenie Trybunału dotyczące ciągłej nieskuteczności postępowania przygotowawczego nawet po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego (zob. paragraf 149 powyżej) prowadzi do wniosku, że skarżący nie utracili statusu ofiary. (c)   Wniosek Trybunału dotyczący skargi na podstawie art. 3 152.  Trybunał stwierdza zatem, że skarżący zachowali status ofiary i oddala wstępny zarzut Rządu w tej kwestii (zob. Jevtović, op. cit., § 63). Stwierdza również, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym; ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 13 KONWENCJI 153.  Skarżący zarzucili, że nie mieli skutecznego środka odwoławczego w odniesieniu do ich skargi. Powołali się na art. 13 Konwencji, który stanowi: „Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe”. Stanowiska stron 154.  Rząd nie skomentował art. 13 w odniesieniu do okresu po orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. 155.  Skarżący potwierdzili swój zarzut, a mianowicie, że skarga konstytucyjna nie zapewniła skutecznego postępowania przygotowawczego w sprawie ich złego traktowania. Ocena Trybunału 156.  Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, że doszło do naruszenia art. 3 w jego aspekcie proceduralnym, Trybunał uważa, że skarga skarżących na podstawie tego przepisu była „uzasadniona” dla celów art. 13. Z powyższego wynika, że art. 13 ma zastosowanie. Biorąc pod uwagę odrzucenie zarzutów Rządu dotyczących zarzucanego nadużycia i utraty statusu ofiary oraz stwierdzenie naruszenia art. 3 w aspekcie proceduralnym, Trybunał uważa, że skarga skarżących na podstawie art. 13 w związku z art. 3 nie jest oczywiście bezzasadna i musi zostać uznana za dopuszczalną. 157.  W świetle stwierdzenia naruszenia art. 3 w aspekcie proceduralnym Trybunał uważa, że ściśle powiązana skarga na podstawie art. 13 nie musi być rozpatrywana oddzielnie co do jej przedmiotu (zob. Shestopalov, op. cit., § 71). ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 158.  Artykuł 41 Konwencji stanowi: „Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie”. Szkoda 159.  Skarżący domagali się zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową wynikającą z nieskutecznego postępowania przygotowawczego, którego wysokość pozostawili do uznania Trybunału. 160.  Rząd zakwestionował roszczenie skarżących jako nieuzasadnione, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że sądy krajowe przyznały im odszkodowanie. 161.  Trybunał przyznaje każdemu ze skarżących kwotę 7 500 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową powiększonego o podatek należny od tej kwoty. Koszty i wydatki 162.  Skarżący nie domagali się zwrotu kosztów i wydatków. 163.  W związku z tym Trybunał nie zasądza żadnej kwoty tytułem takiego zwrotu. Odsetki za zwłokę 164.  Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe. Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE postanawia połączyć skargi; postanawia skreślić z listy spraw skargę dotyczącą materialnego aspektu art. 3 Konwencji; postanawia objąć przedmiotem skargi dotyczącej proceduralnego aspektu art. 3 zarzut Rządu dotyczący statusu skarżących jako ofiar i oddala go po zbadaniu przedmiotu tego zarzutu; uznaje skargę za niedopuszczalną w pozostałej części; stwierdza, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji w jego aspekcie proceduralnym; orzeka, że nie ma potrzeby odrębnego rozpatrywania skargi na podstawie art. 13 Konwencji; stwierdza (a)  że pozwane państwo winno, w terminie 3 miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, uiścić na rzecz każdego ze skarżących kwotę 7.500 EUR (siedem tysięcy pięćset euro) plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową; (b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonych powyżej kwot, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe; Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 11 marca 2021 r., zgodnie z Regułą 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału. Victor Soloveytchik  Síofra O’Leary Kanclerz  Przewodnicząca   [1] Dwa materiały wideo, na które powołują się skarżący, można znaleźć pod następującymi linkami: https://www.youtube.com/watch?v=DCeZNEfSdDw i https://www.youtube.com/watch?v=5lmbx7Lc3uo.