25099/04

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   BOZOĞLU - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 25099/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (25099/04) no’lu davanın nedeni (T.C.   vatandaꢀı) Metin Bozoğlu’nun (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10 Mayıs   tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin   (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından   M. A. Kırdök tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Baꢀvuran 1962 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir. Baꢀvuran hakkında açılan bir   ceza davası kapsamında beraat etmiꢀtir. Baꢀvuran 7 Haziran 1994 ve 26 Haziran 1997   tarihleri arasında tutuklu kalmıꢀtır.   Baꢀvuran 12 ꢁubat 1999 tarihinde özgürlüğünden yoksun bırakılarak zarara uğratıldığı   iddiasıyla 466 sayılı Kanun uyarınca Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi’nde tazminat davası   açmıꢀtır.   Mart 1999 tarihinde üç hakimden oluꢀan Ağır ceza mahkemesi, üyelerinden birini (bundan   böyle hakim) davayı tetkik etmek ve rapor hazırlamakla görevlendirmiꢀtir. Hakim 7 Temmuz   ve 12 Ekim 2000 tarihleri arasında baꢀvuranın ꢀahsi, ekonomik ve sosyal durumu   hakkında bilgi derlemiꢀtir. Bu son tarihte hakim baꢀvuranı dinlemiꢀ ve bölge çalıꢀma   müdürlüğünden baꢀvuranın tutukluluk döneminde geçerli bulunan asgari ücret tarifesinin   gönderilmesini istemiꢀ ve 4 Nisan 2001 tarihinde bu bilgiyi edinmiꢀtir. Hakim aynı gün   Đstanbul Đl Tarım Müdürlüğünden baꢀvuranın olayların meydana geldiği dönemde yaptığı   küçükbaꢀ hayvan yetiꢀtiriciliği iꢀine ödenen asgari ücret tarifesinin öğrenilmesini talep   etmiꢀtir. 14 Eylül 2001’de adı geçenin ikamet adresi tam olarak tespit edilemediğinden Đl   Tarım Müdürlüğünden tatmin edici bir yanıt alınamadığı ifade edilmiꢀtir. Bu konuda baꢀka bir   idari makamdan görüꢀ istenmiꢀtir.   Mart 2002 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi davanın tetkiki ve rapor düzenlenmesi için   baꢀka bir hakim atamıꢀtır. 27 Mart 2002 tarihinde yeni hakim bölge çalıꢀma müdürlüğünden   gelen yazıda tarım alanında çalıꢀanların asgari ücret tarifesine iliꢀkin bilgilerin yer aldığını   hatırlatmıꢀtır. Hakim bu durumda maddi zararın belirlenmesi için bir bilirkiꢀi atamıꢀtır. 15   Temmuz 2002 tarihinde önceki bilirkiꢀinin bu alanda uzmanlığı olmaması nedeniyle yeni bir   bilirkiꢀi atamıꢀtır.   Bilirkiꢀi 4 Ekim 2002 tarihinde raporunu hazırlamıꢀtır. Hakim kendi raporunu Ağır Ceza   Mahkemesi’ne 22 Ekim 2002’de sunmuꢀtur. Bu tarihte Ağır Ceza Mahkemesi dava   dosyasında yer alan unsurlar ıꢀığında baꢀvurana 227.270.934 TL (yaklaꢀık 145 Euro) maddi   tazminat ve 4.000.000.000 TL (yaklaꢀık 2.515 Euro) manevi tazminat ödenmesine   hükmetmiꢀtir. Bu meblağlara gecikme faizi uygulanmamıꢀtır. Mahkeme, kararında Hakim   tarafından düzenlenen raporu ve Cumhuriyet Savcısı’nın baꢀvurana tebliğ edilmeyen   mütalaasını dikkate almıꢀtır.   Yargıtay 12 Kasım 2003 tarihinde bu kararı onamıꢀtır.   Temmuz 2004 tarihinde baꢀvuran yasal faiz oranı ile birlikte toplam 6.615.450.000 TL   tazminat almıꢀtır.   HUKUK   Baꢀvuran iç hukuktaki mahkemelerde görülen yargılamanın hakkaniyete uygun   gerçekleꢀmediğinden yakınmaktadır. Baꢀvuran duruꢀma yapılmamasının ve Ağır Ceza   Mahkemesi nezdindeki Cumhuriyet Savcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmemesinin   çekiꢀmeli yargı ilkesine aykırı olduğunu öne sürmekte, bu bağlamda AĐHS’nin 6. maddesini   öne sürmektedir.   Hükümet baꢀvuranın Ağır Ceza Mahkemesi tarafından tayin edilen bir hakim tarafından   dinlendiği saptamasını yapmaktadır.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle yapılan ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM Ağır Ceza Mahkemesi önünde bir duruꢀma yapılmamasına dair benzer bir ꢀikayeti daha   önce de incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır   (Bkz. Göç-Türkiye no: 36590/97). AĐHM iki kiꢀilik mahkeme heyetinin yokluğunda tek bir   hakim ile duruꢀma düzenlenmesinin baꢀvuranı «iç hukuktaki mahkemelerde davasının   görülmesi ve kamu denetimine açık olması» olanağından yoksun bıraktığına itibar etmektedir   (Bkz. aynı anlamda, ꢁahin Karakoç-Türkiye kararı no: 19462/04, 29 Nisan 2008). AĐHM,   Hükümetin sözü edilen bu ꢀikayet karꢀısında davanın farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak   ikna edici hiçbir tespit ve argümanı sunmadığını kaydetmektedir.   AĐHM iç hukuktaki mahkemelerde baꢀvuranın davasının halka açık dinlenilmemesi nedeniyle   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   AĐHM yukarıda bahsekonu tespit ıꢀığında, Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’nın   tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi nedeniyle bu hükmün ihlal edilip edilmediğini ayrıca   incelemeye gerek duymamaktadır.   Baꢀvuran ayrıca tazminat davasının uzunluğundan ꢀikayetçi olmaktadır.   Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM göz önünde bulundurulması gereken dönemin 12 ꢁubat 1999 tarihinde Ağır Ceza   Mahkemesi’ne baꢀvurulması ile baꢀlayıp Yargıtay’ın 12 Kasım 2003 tarihli kararı ile sona   erdiğini saptamaktadır. Đki dereceli mahkemede görülen bu dava yaklaꢀık dört yıl dokuz ay   sürmüꢀtür.   Davanın özel bir karmaꢀık yapısının olmayıꢀı ve baꢀvuranın tutumu bu sürenin uzamasına etki   etmemiꢀtir. Yetkililerin tutumuna gelince, AĐHM davanın naip hakim tarafından incelenmesi   sırasında boꢀluklar oluꢀtuğunu, hakimin maddi tazminat tutarının belirlenmesi için dosyayı   bilirkiꢀiye göndermesine kadar üç yılın geçtiğini gözlemlemektedir. AĐHM’ye göre   özgürlükten yoksun bırakma nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi için açılan bir tazminat   davasına özel bir ihtimam göstermek gerekir (Bkz. aynı anlamda, Bayhan-Türkiye kararı no:   75942/01, 26 Haziran 2007).   AĐHM mahkemeye sunulan tüm unsurlar ve bu konudaki yerleꢀik içtihadından ileri gelen   kıstaslar (Bkz. diğer birçokları arasında Frydlender-Fransa kararı no: 30979/96) ıꢀığında   sözkonusu yargılamanın uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «makul süre» ilkesini   karꢀılamadığına kanaat getirmektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   Baꢀvuran hükmedilen tazminatlara yasal faiz uygulanmaması nedeniyle Ek 1 No’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranın davanın kabuledilebilirliği ve davanın esası hakkındaki 8 Mayıs 2009   tarihli yazılı görüꢀlerinde Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin ꢀikayetini sürdürmek   istemediğini belirttiğini hatırlatır.   Baꢀvuran son olarak AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir. Baꢀvuran   Ağır Ceza Mahkemesi tarafından ödenmesine hükmedilen tazminatlara yasal faiz   uygulanmaması nedeniyle 466 sayılı Kanun’da öngörülen tazmin yolunun etkili bir baꢀvuru   olarak nitelendirilemeyeceğini iddia etmektedir. Baꢀvuran ayrıca maddi tazminat baꢀlığı   altında verilen miktarın uğranılan gelir kaybı ile sınırlı kaldığını, hakimlerin manevi   tazminatın belirlenmesinde kiꢀisel durumunu gerektiği gibi dikkate almadıklarını öne   sürmektedir.   AĐHM baꢀvuran tarafından ortaya konulan bu ꢀikayeti incelemiꢀtir. AĐHM mahkemeye   sunulan bütün delil unsurları ıꢀığında Sözleꢀme ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklere   karꢀı herhangi bir ihlalin yapılmadığını hatırlatır; dayanaktan yoksun bulunan bu ꢀikayetin   AĐHS’nin 35/3 ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmesi gerekir.   Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması kalmaktadır. Baꢀvuran 14.000 TL maddi   tazminat, 10.000 Euro manevi tazminat ve iç hukuktaki ve AĐHM önündeki masraflara iliꢀkin   4.915 Euro yargılama gideri talep etmektedir. Baꢀvuran kanıtlayıcı belge niteliğinde avukatlık   sözleꢀmesini, tarifesini ve giderlere iliꢀkin makbuzları sunmaktadır.   Hükümet bu taleplere karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı   kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir.   Buna karꢀın AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi   kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek baꢀvurana 3.000 Euro manevi   tazminat ve yargılama masraf ve giderleri için 2.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 6/1 maddesine yönelik ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların   kabuledilemez olduğuna;   2. Đç hukuktaki yargılama çerçevesinde duruꢀma yapılmaması ve yargılamanın uzunluğunun   aꢀırı olması nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ edilmemesi   hakkındaki ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 3.000 (üç bin)   Euro manevi tazminat ve yargılama masrafları için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 6 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5