25506/03

COUNCIL   OF EUROPE   KONSEYĐ   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ D A ĐRE   FUAT ÇALIꢀKAN – TÜRKĐYE DAVASI   (B a ꢀvuru no. 25506/03)   KARAR   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   FUAT ÇALIꢀKAN – TÜRKĐYE KARARI   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 25506/03 no’lu davanın nedeni Fuat Çalıꢁkan adlı   T.C. vatandaꢁının (“baꢁvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 27 Mayıs   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢁkin Sözleꢁme’nin   (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.   Baꢁvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Gönül Sözeri tarafından temsil   edilmiꢁtir.   OLAYLAR   DAVA KOꢀULLARI   Baꢁvuran 1961 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢁamaktadır. 4 ꢀubat 2000 tarihinde   meydana gelen bir trafik kazasında baꢁvuran yönetimindeki otomobil ile E.K. yönetimindeki   kamyon çarpıꢁmıꢁ, baꢁvuranın taꢁıdığı yolcu olay yerinde ölmüꢁ, baꢁvuran ise ağır   yaralanmıꢁtır.   Aynı tarihte, kazaya karıꢁan kamyonda bulunan iki yolcu jandarma tarafından   sorgulanmıꢁ, yolcular yolun kaygan olduğunu ve baꢁvuranın otomobilinin kayarak   kamyonlarına çarptığını ifade etmiꢁlerdir.   Kamyon sürücüsü E.K. yakalanmıꢁ ancak ertesi gün serbest bırakılmıꢁtır.   ꢀubat 2000 tarihinde Gerede Asliye Ceza Mahkemesi savcısı baꢁvuran ve E.K.’yi   tedbirsizlik ve dikkatsizlik nedeniyle ölüm ve yaralanmaya sebebiyet vermekle suçlayan bir   iddianame sunmuꢁtur. Đddianameden kamyondaki yolculardan birinin de kazada yaralandığı   anlaꢁılmaktadır.   Đlk duruꢁma 11 Nisan 2000 tarihinde yapılmıꢁ, 20 Temmuz 2000 tarihinde mahkeme   kazanın meydana geldiği yol kesiminde keꢁif yapmıꢁtır. Bir trafik polisinin hazırladığı 28   Temmuz 2000 tarihli ve Adli Tıp Kurumu’nun hazırladığı 17 Ocak 2001 tarihli iki raporda   baꢁvuranın kazada tam kusurlu olduğu belirtilmiꢁtir. Baꢁvuranın avukatının bir üniversiteye   inceleme yaptırılması talebi mahkemece cevapsız bırakılmıꢁtır.   Ekim 2001 tarihinde ilk derece mahkemesi baꢁvuranı suçlu bulmuꢁ ve 2 yıl hapse ek   olarak para cezasına çarptırmıꢁtır.   Baꢁvuran 31 Ekim 2001 tarihinde kararı temyize götürmüꢁ, Yargıtay Baꢁsavcısı   baꢁvuranın mahkûmiyetinin bozulması yönünde yazılı mütalaa sunmuꢁ ancak bu görüꢁ   baꢁvurana tebliğ edilmemiꢁtir.   Yargıtay, bir duruꢁma yapmaksızın verdiği 23 Eylül 2002 tarihli kararında baꢁvuranın   itirazını reddetmiꢁ ve mahkûmiyet kararını onamıꢁtır.   Yargıtay kararı, ilk derece mahkemesine 25 Ekim 2002 tarihinde gönderilmiꢁ, baꢁvuran   karardan 2 Aralık 2002 tarihinde haberdar olduğunu iddia etmiꢁtir. 16 Aralık 2002 tarihinde   baꢁvuran kararın düzeltilmesi talebinde bulunmuꢁtur.   FUAT ÇALIꢀKAN – TÜRKĐYE KARARI   Para cezasının ödeme emri ve cezaevine teslim olması gerektiğini belirten davetname   baꢁvurana 25 Aralık 2002 tarihinde tebliğ edilmiꢁtir.   Aralık 2002 tarihinde baꢁvuran hapis cezasının ertelenmesi talebiyle savcılığa   baꢁvurmuꢁ, baꢁvuranın talebi 30 Aralık 2002 tarihinde kabul edilmiꢁ ve cezanın infazı 25   Nisan 2003 tarihine kadar ertelenmiꢁtir.   Baꢁvuranın kararın düzeltilmesi talebi 24 ꢀubat 2003 tarihinde Yargıtay savcısı   tarafından reddedilmiꢁtir.   Mart 2003 tarihinde baꢁvuran, yeniden yargılanma talebinde bulunmuꢁ, talep aynı   gün reddedilmiꢁtir. Baꢁvuran, 26 Mayıs 2003 tarihinde hapis cezasını çekmeye baꢁlamıꢁtır.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran, Yargıtay Baꢁsavcısı’nın yazılı mütalaasının kendisine tebliğ edilmemesinin   AĐHS'nin 6/1 maddesinde öngörülen adil yargılama hakkını ihlal ettiğini öne sürmüꢁ,   Hükümet sözkonusu iddiaya itiraz etmiꢁtir.   A. Kabuledilebilirlik   Hükümet, baꢁvuranın AĐHS'nin 35/1 maddesinde öngörülen altı ay kuralına uymadığını   savunmuꢁtur. Yargıtay Ceza Dairelerince verilen kararların sanıklara tebliğ edilmeyip ilk   derece mahkemelerine gönderilmesi nedeniyle altı ayın, kararın mahkemeye gönderildiği   tarihten baꢁlaması gerektiğini ifade etmiꢁtir. Yargıtay’ın 23 Eylül 2002 tarihli kararı ilk derece   mahkemesine 25 Ekim 2002 tarihinde gönderilmiꢁ ancak baꢁvuru 27 Mayıs 2003 tarihinde,   altı aylık sürenin dolmasından sonra yapılmıꢁtır.   Baꢁvuran Hükümetin bu görüꢁüne cevap sunmamıꢁ, dolayısıyla Hükümetin baꢁvurunun   kabuledilebilirliğine itirazına karꢁı çıkmamıꢁtır.   AĐHM, bir baꢁvuranın iç hukuktaki nihai kararın yazılı bir nüshasını almaya otomatik   olarak hakkı olduğu hallerde AĐHS'nin 35/1 maddesinin amaç ve hedefinin en iyi ꢁekilde, altı   ayın yazılı kararın tebliğ tarihinden baꢁlatılarak yerine getirilebileceğini hatırlatır (bkz. Worm   – Avusturya, Karar Raporları 1997-V). Somut davada olduğu gibi, iç hukukun tebliğ imkanı   sağlamadığı birtakım davalarda AĐHM, altı aylık sürenin ulusal yargıdaki nihai kararın ilk   derece mahkemesine gönderildiği ve dolayısıyla tarafların kararın içeriğini kesinlikle   öğrenebileceği tarihten baꢁlatılmasını uygun bulmuꢁtur (Aydın ꢁengül – Türkiye, no. 75845/01   ve kararda adı geçen diğer davalar).   Ne var ki bu davada olduğu gibi, Yargıtay kararının ilk derece mahkemesine   gönderilmesinden sonra yetkililerin nihai kararın infazı için harekete geçtiği hallerde altı aylık   süre baꢁvurana infaz sürecinin tebliğ edilmesiyle baꢁlar (bkz. Özer – Türkiye, no. 35721/04 ve   3832/05).   Mevcut davada ödeme ve cezaevine teslim olma emri baꢁvurana 25 Aralık 2002   tarihinde tebliğ edilmiꢁtir. Dolayısıyla AĐHM’ye 27 Mayıs 2003 tarihinde baꢁvuru yapan   FUAT ÇALIꢀKAN – TÜRKĐYE KARARI   baꢁvuran, altı ay kuralına uymuꢁtur. Bu nedenle AĐHM, Hükümetin kabuledilebilirliğe dair   itirazını reddeder.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢁvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, baꢁvurunun baꢁka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik   unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢁvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Baꢁvuran, Baꢁsavcı’nın Yargıtay’a sunduğu yazılı mütalaasının kendisine tebliğ   edilmemesinden ꢁikâyetçi olmuꢁ, bu durumun itiraz gerekçelerinde savcının görüꢁlerine yanıt   vermesini engellediğini savunmuꢁtur.   Hükümet iddiaları reddetmiꢁ, Yargıtay’da görülmekte olan tüm dava dosyalarının   taraflara açık olması nedeniyle baꢁvuranın savcının yazılı görüꢁlerini öğrenebileceğini ifade   etmiꢁtir.   AĐHM, sözkonusu mağduriyeti daha önce incelediğini ve Göç – Türkiye ([BD], no.   36590/97) kararında AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini kaydeder.   AĐHM baꢁvuranın mevcut davada yaptığı ꢁikâyeti incelemiꢁ ve yukarıda anılan   davadaki bulgularından ayrılmasını gerektiren özel koꢁul tespit etmemiꢁtir.   Bu nedenle savcının mütalaasının baꢁvurana tebliğ edilmemesi nedeniyle AĐHS'nin 6/1   maddesi ihlal edilmiꢁtir.   II. AĐHS’NĐN 5, 6 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢁvuran yine AĐHS'nin 6. maddesine dayanarak aꢁağıdaki hususlardan ꢁikâyetçi   olmuꢁtur:   (i) ilk derece mahkemesi kendisinin ifadesine baꢁvurmamıꢁtır;   (ii) sadece bir duruꢁma yapılmıꢁ (11 Nisan 2002 tarihinde kazanın tüm görgü   tanıklarının katıldığı duruꢁma), ancak baꢁvuran, ꢁuuru duruꢁmadan önce açılmadığı için   avukatına bilgi verememiꢁ, bu nedenle avukatı duruꢁmada tanıklara soru yöneltememiꢁtir;   (iii) ilk derece mahkemesinin baꢁvuranın sorgusunun bir an önce tamamlanmasında   ısrar etmesi nedeniyle tam olarak iyileꢁmeden Đstanbul’da ifade vermek zorunda kalmıꢁ,   ayrıca baꢁka bir ꢁehirde görev yapan avukatı sorgu sırasında hazır bulunamamıꢁ, dolayısıyla   savunmanın hazırlanması için yeterli zaman ve kolaylık sağlanmamıꢁtır;   (iv) ilk derece mahkemesi kararı yeterince gerekçelendirilmemiꢁtir. Örneğin mahkeme,   baꢁvuranın ifadesini almamasına rağmen kiꢁiliğini gerekçe göstererek cezada indirim   yapılmasını uygun görmemiꢁtir;   (v) ilk derece mahkemesi yolun buzlu ve kaygan olduğu hususunu göz önünde   bulundurmamıꢁtır.   Baꢁvuran, AĐHS'nin 5. maddesine dayanarak ilk derece mahkemesinin hapis cezasında   indirime gitmemesinin özgürlük ve güvenlik hakkını ihlal ettiğini öne sürmüꢁtür.   Baꢁvuran son olarak, suçsuzluğunu kanıtlama potansiyeline sahip görüꢁlerinin, kararın   düzeltilmesi talebini reddeden savcı ve yargılamanın yeniden yapılması talebini reddeden ilk   FUAT ÇALIꢀKAN – TÜRKĐYE KARARI   derece mahkemesi tarafından yeterince dikkate alınmaması nedeniyle AĐHS'nin 13. maddesi   bağlamında etkili bir hukuk yolunun bulunmadığını öne sürmüꢁtür.   AĐHM, sözkonusu ꢁikâyetleri incelemiꢁ ve elinde bulunan deliller ıꢁığında ve ꢁikâyet   konusu hususların kendi yetki alanında bulunduğu kadarıyla bunların AĐHS ve   Protokollerinde güvence altına alınan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin ihlalini ortaya   çıkardığını tespit etmemiꢁtir. Dolayısıyla bu ꢁikâyetlerin AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4.   paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmaları nedeniyle reddedilmeleri   gerekmektedir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   Baꢁvuran, adil tatmine iliꢁkin bir talepte bulunmamıꢁtır. Dolayısıyla kendisine bu   bağlamda herhangi bir ödeme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın yazılı mütalaasının baꢁvurana tebliğ edilmemesine   iliꢁkin olarak AĐHS'nin 6/1 maddesine dayalı ꢁikâyetin kabuledilebilir, baꢁvurunun kalan   kısmının ise kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢁbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları uyarınca 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.   4