26170/03

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   BARIꢀ – TÜRKĐYE   (Baꢁvuru no. 26170/03)   KARAR   STRAZBURG   Mart 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaꢀı Đlkay Barıꢀ (“baꢀvuran”) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 18   Haziran 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin   Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan   26170/03 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.   Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından H. Sağlam tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuran 1967 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.   Temmuz 1992 tarihinde, baꢀvuran, Devrimci Sol (“DEV-SOL”) isimli yasadıꢀı   örgüte üyelik ꢀüphesiyle gözaltına alınmıꢀtır.   Temmuz 1992 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde tek hakim   huzuruna çıkartılmıꢀ ve hakim tutuklanmasına karar vermiꢀtir.   Eylül ve 14 Ekim 1992 ve 26 Mayıs 1995 tarihlerinde Đstanbul Devlet Güvenlik   Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranı eski Ceza Kanunu’nun 146. maddesi tarafından   yasaklanan anayasal düzeni bozma giriꢀiminde bulunmakla suçlayan üç iddianame sunmuꢀtur.   Baꢀvuran hakkındaki dava baꢀka beꢀ kiꢀi hakkında açılan dava ile birleꢀtirilmiꢀtir. 28   Eylül 1992 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde görülen ilk duruꢀma usuli   iꢀlemlerle geçmiꢀtir.   Aralık 2002 tarihine kadar, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nden,   muhtelif kereler tahliye talebinde bulunmuꢀtur. Mahkeme, suçun niteliği, delillerin durumu ve   dava dosyasının içeriğini göz önünde bulundurarak her seferinde taleplerini reddetmiꢀtir.   Aralık 2002 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranı iddia   makamının talebine uygun biçimde mahkum etmiꢀ ve sonradan müebbet hapis cezasına   çevrilen ölüm cezasına çarptırmıꢀtır. Devlet Güvenlik Mahkemesi, ayrıca, baꢀvuranın tutuklu   bulunduğu toplam süreyi göz önünde bulundurarak serbest kalması kararını vermiꢀtir.   Nisan 2003 tarihinde, Yargıtay, 24 Aralık 2002 tarihli kararı bozmuꢀtur.   Kasım 2006 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı eski Ceza   Kanunu’nun 146. maddesi uyarınca mahkum etmiꢀ ve müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Nisan 2007 tarihinde, Yargıtay, Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.   HUKUK   I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZLARI   Hükümet, AĐHM’den, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuk yollarının   tüketilmesi ꢀartına uymadığı gerekçesiyle baꢀvuruyu reddetmesi talebinde bulunmuꢀtur. Bu   bağlamda, baꢀvuranın, 5271 sayılı Kanun’un 141/1 (d) maddesi uyarınca tazminat talebinde   bulunabileceğini ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuran, söz konusu hukuk yolunun geçerliliğine ve etkisine iliꢀkin itirazda   bulunmuꢀtur.   AĐHM, 466 sayılı Kanun Dıꢀı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat   Verilmesi Hakkında Kanun kapsamında geçmiꢀte benzer argümanlar incelemiꢀ ve reddetmiꢀ   olduğunu yinelemiꢀtir (bkz., Bayam – Türkiye, no. 26896/02, 31 Temmuz 2007; Yağcı ve   Sargın – Türkiye, 8 Haziran 1995). AĐHM, 5271 sayılı Kanun kapsamının, sadece kanun dıꢀı   yakalanan veya beraat eden kiꢀilerin tutukluluk durumlarına iliꢀkin Devlet’e karꢀı açılan   tazminat davasını kapsayan 466 sayılı Kanun’a nazaran daha geniꢀ olmasına rağmen, temelde   yatan düꢀüncenin aynı olduğunu ve bu düꢀüncenin tutukluluk prosedürüne iliꢀkin ihmallere   karꢀı tazminat yoluyla telafi sağlanması olduğunu kaydetmiꢀtir. Ancak, AĐHM, geçmiꢀte,   açıkça, kiꢀinin davasının makul bir süre içerisinde görülmesi hakkının veya davanın   görülmesi sırasında serbest bırakılma hakkının tutukluluk sonucu tazminat alma hakkıyla aynı   olmadığını ortaya koymuꢀtur; AĐHS’nin 5/3 maddesi ilkini kapsarken AĐHS’nin 5/5 maddesi   sonrakini kapsar (bkz., yukarıda anılan Yağcı ve Sargın). Baꢀka bir deyiꢀle, Hükümet’in   belirttiği gibi tazminat talebi AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamı dahilinde aꢀırı süreli bir   tutukluluğa son vermeyi mümkün kılmamaktadır (bkz., Tepe – Türkiye, no. 31247/96, 22   Ocak 2002; Sincar ve Diğerleri – Türkiye, no. 46281/99, 24 Mart 2005) ve bu nedenle bu   ꢀartlarda etkili bir hukuk yolu olarak değerlendirilemeyebilir.   Yukarıda belirtilenler ıꢀığında, AĐHM, bu itirazın kabul edilemeyeceği kararını   vermiꢀtir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da   kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir   niteliktedir.   II. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, yukarıda belirtilen yargılama zarfındaki tutukluluğunun AĐHS’nin 5/3   maddesinde belirtilen “makul süre” ꢀartını aꢀtığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, baꢀvuranın tutukluluğunun süresinin makul olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Hükümet, bilhassa, suçun ciddiyetinin, firar etme veya tekrar suç iꢀleme riskinin ve davaya ait   özel koꢀulların baꢀvuranın tutukluluğunun devamını haklı çıkardığını belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran iddialarında ısrar etmiꢀtir ve Hükümet’in iddialarına karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, somut davada, baꢀvuranın tutukluluğunun gözaltına alındığı tarih olan 13   Temmuz 1992 tarihinde baꢀladığını ve Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararıyla   serbest bırakılığı tarih olan 24 Aralık 2002 tarihinde sona erdiğini gözlemlemiꢀtir.   Dolayısıyla, söz konusu süre on yıl beꢀ aydan fazla sürmüꢀtür.   AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin, Dereci – Türkiye, no.   77845/01, 24 Mayıs 2005; Atıcı – Türkiye (no.1), no. 19735/02, 10 Mayıs 2007; Çarkçı –   Türkiye, no. 7940/05, 26 Haziran 2007).   Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, bu davada farklı bir sonuca   varmasını sağlayacak bir delil veya iddianın Hükümet tarafından ortaya konmadığını   değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, baꢀvuranın yargılama   zarfındaki tutukluluk süresinin aꢀırı olduğu ve AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğu kararını   vermiꢀtir.   Dolayısıyla, söz konusu madde ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, hakkında açılan ceza davasının süresi hakkında ꢀikayetçi olmuꢀtur.   ꢁikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesine dayandırmıꢀtır.   Hükümet, somut dava koꢀullarında, ceza davasının anlamsız ꢀekilde uzun veya   Devlet’e   yüklenebilir bir suç nedeniyle gereksiz   yere   uzatılmıꢀ   olarak   değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüꢀtür. Bu açıdan, Hükümet, sanıkların sayısına, davanın   karmaꢀıklığına ve delillerin toplanmasında ve tebliğ prosedüründe karꢀılaꢀılan güçlüklere   atıfta bulunmuꢀtur. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın bazı duruꢀmalara katılmayarak davanın   uzamasına katkıda bulunduğunu belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran iddialarında ısrar etmiꢀtir.   AĐHM, dikkate alınması gereken sürecin baꢀvuranın yakalandığı ve gözaltına alındığı   tarih olan 13 Temmuz 1992 tarihinde baꢀladığını ve Yargıtay’ın nihai karar tarihi ola 16   Nisan 2007 tarihinde sona erdiğini gözlemlemiꢀtir. Dolayısıyla, değerlendirme altındaki   süreç, iki aꢀamalı bir yargıda on dört yıl dokuz aydan fazla sürmüꢀtür.   AĐHM, dava süresinin makuliyetinin, davanın ꢀartları ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı   ve baꢀvuranın ve ilgili makamların davranıꢀı kriterlerine atfen değerlendirilmesi gerektiğini   yinelemiꢀtir (bkz., diğer pek çok kararın yanı sıra, Pélissier ve Sassi – Fransa [BD], no.   25444/94).   AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin, Ege – Türkiye, no. 47117/99,   Mart 2005; Gümüꢀten – Türkiye, no. 47116/99, 30 Kasım 2004).   Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, bu davada farklı bir sonuca   varmasını sağlayacak bir delil veya iddianın Hükümet tarafından ortaya konmadığını   değerlendirmiꢀtir. Özellikle, Hükümet, baꢀvuranın, davanın uzamasına nasıl önemli bir   katkıda bulunduğuna dair yeterli kanıt sunmamıꢀtır. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz   önünde tutarak, bu davada kovuꢀturma süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına   uymadığı kararını vermiꢀtir.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Çevre mühendisi olan baꢀvuran, aꢀırı bir süre ile tutuklu bulundurulması sonucu   yaꢀadığı gelir kaybına karꢀılık 157.080 Euro maddi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.   Baꢀvuran, talebine destek olarak, Çevre Mühendisleri Odası’nın tavsiye edilen ücret tarifesini   sunmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca, 30.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.   Hükümet, bu miktarlara spekülatif ve gerçek dıꢀı olmaları sebebiyle karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı   görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, baꢀvurana, 15.000 Euro manevi   tazminat ödenmesi kararını vermiꢀtir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran, ayrıca, avukat masrafları karꢀılığı, Đstanbul Barosu’nun asgari ücret listesine   dayanılarak hesaplanan 6.175 Euro ve kırtasiye, çeviri ve posta masrafları gibi mahkeme   masraflarına karꢀılık 181 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran mahkeme masraflarını kanıtlamak için   muhtelif faturalar sunmuꢀ; ancak bunun dıꢀında temsilcisiyle yaptığı ücret sözleꢀmesi gibi ek   bir belge sunmamıꢀtır.   Hükümet, bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme   masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı   durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Somut davada, AĐHM,   baꢀvuranın, avukat masrafları talebine iliꢀkin olarak sadece Đstanbul Barosu’nun fiyat listesini   sunduğunu ve baꢀka ek bir belge sunmadığını kaydetmiꢀtir. AĐHM, dolayısıyla, baꢀvurana,   belgelenmiꢀ mahkeme masraflarına karꢀılık olarak 120 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 ve 6/1 maddelerinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirasına çevrilmek üzere   Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;   (i) manevi tazminat olarak 15.000 Euro (on beꢀ bin Euro) ile bu miktara tabi   olabilecek her türlü vergi;   (ii) yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık 120 Euro (yüz yirmi Euro) ile bu miktara   tabi olabilecek her türlü vergi;   b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa   Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. paragrafları gereğince 31 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   Françoise Elens-Passos   Katip Yardımcısı   FrançoiseTulkens   Baꢀkan   5