26480/95

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   BÜRKEV / TÜRKĐYE DAVASI (26480/95)   (26480/95)   Strazburg   Ekim 2001   USULİ İŞLEMLER   1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı olan Turhan Yalçın Bürkev ("baꢀvuran"), 27 Ekim 1994   tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme") eski   25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon")   yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 26480/95).   2. Baꢀvuranı Ankara'da faaliyet gösteren avukat Sn. Oya Ersoy Ataman temsil etmiꢀtir. Bu   davaya yönelik olarak Türk Hükümeti bir Ajan tayin etmemiꢀtir.   3. Baꢀvuran, kendisine karꢀı yürütülen ceza yargılamasının Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi   uyarınca “makul sürede” sonuçlanmadığını öne sürmektedir.   4. Baꢀvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢀme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe girdiğinde,   anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme'ye gönderilmiꢀtir.   5. Baꢀvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢀ (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve bu bölüm   içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀme'nin 27 §1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1   maddesine uygun olarak teꢀekkül etmiꢀtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç   Rıza Türmen davadan çekilmiꢀtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz   Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢀtır (Sözleꢀme'nin 27§2 ve   Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).   6. Daire Baꢀkanı baꢀvurunun Davalı Devlet aleyhine yapılan diğer baꢀvurularla   birleꢀirilmesine karar vermiꢀtir.   7. Daire 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmuꢀtur.   ________________________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Çok Taraflı Siyasî İşler Genel Müdürlüğü   tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki   telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na   atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   8. Gerek baꢀvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đçtüzük   59/1).   OLAYLAR   I. DAVAYA ESAS TEꢁKĐL EDEN OLAYLAR   • Baꢀvuranın yakalanması ve tutuklanması   9. 24 Kasım 1980 tarihinde, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları baꢀvuranı   yasadıꢀı Dev-Yol örgütüne üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklamıꢀlardır.   10. 27 ꢁubat 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranın tutukluluk halinin   devamına karar vermiꢀtir.   B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama   11. 26 ꢁubat 1982 tarihinde, Askeri Savcı, baꢀvuran ve diğer 722 davalı hakkındaki   iddianamesini Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢀtur. Savcı, baꢀvuranı, amacı Türk anayasal   düzenini yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢀı silahlı örgüt Dev-   Yol'a üye olmakla suçlamıꢀtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü uyarınca ölüm   cezası talep etmiꢀtir.   12. 14 Aralık 1988 tarihinde Ankara sıkıyönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutuksuz   yargılanmasına karar vermiꢀtir.   13. 19 Temmuz 1989 tarihinde, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranı Dev-Yol üyesi olduğu   için suçlu bulmuꢀtur. Mahkeme baꢀvuranı TCK'nun 168§1 maddesi uyarınca 16 yıl hapis   cezasına çarptırmıꢀ ve kendisini sürekli olarak bir kamu hizmeti görevi icra etmekten men   ederek adli vesayet altına koymuꢀtur.   C. Temyiz Đꢀlemleri   14. Baꢀvuranın cezası 15 yılı geçtiği için, karar kendiliğinden Askeri Yargıtay'a sevk   edilmiꢀtir.   15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe   girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢀ ve 26 Aralık 1994 tarihinde   dosya Yargıtay'a gönderilmiꢀtir.   16. 27 Aralık 1995 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın TCK 146§1 maddesi uyarınca   yargılanması gerektiği gerekçesiyle mahkumiyet kararını bozmuꢀ ve davayı Ankara Ağır   Ceza Mahkemesine göndermiꢀtir. Dava halen bu mahkemede sürmektedir.   II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA   A. Ceza Hukuku   17. Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü aꢀağıdaki gibidir:   " Türkiye Cumhuriyeti Teꢀkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve   tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya   vazifesini yapmaktan men'e cebren teꢀebbüs edenler, idam cezasına mahkum olur."   18. Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesi aꢀağıdaki gibidir:   "Her kim, ... maddelerde yazılı cürümleri iꢀlemek için silahlı cemiyet ve çete teꢀkil eder yahut   böyle bir cemiyet ve çetede amirliği ve kumandayı ve hususi bir vazifeyi haiz olursa onbeꢀ   seneden aꢀağı olmamak üzere ağır hapis cezasına mahkum olur.   Cemiyet ve çetenin sair efradı on yıldan onbeꢀ yıla kadar ağır hapisle cezalandırılır."   HUKUK   I. SÖZLEꢁMENĐN 6 § 1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   19. Baꢀvuran, aleyhinde yürütülen cezai kovuꢀturmasının süresinin uzunluğundan yakınmıꢀtır.   Bu bağlamda Sözleꢀme'nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. Anılan madde   aꢀağıdaki gibidir:   "Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir   mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir ."   20. Hükümet baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir. Baꢀvurana yöneltilen suçlamalar   bakımından davanın karmaꢀık olduğunu ve Dev-Yol eylemlerine karıꢀtıkları ꢀüphesiyle   suçlanan 723 davalının söz konusu olduğu bir duruꢀmanın hazırlanmasının güçlüğünü ifade   etmiꢀtir.Bu etmenlerin iꢀlemlerin uzamasında etkili olduğunu ve yargı makamlarının ihmal ve   gecikmesinden söz edilemeyeceğini iddia etmiꢀlerdir.   A. Dikkate alınacak dönem   21. Mahkeme, yargılamanın, baꢀvuranın yakalandığı 24 Kasım 1980 tarihinde baꢀlayıp halen   Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde sürmekte olduğunu gözlemlemektedir.. Dolayısıyla,   baꢀvuranın yargılaması yirmi yıl on aydır sürmektedir.   22. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin   bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden itibaren geçen ondört yıl sekiz aylık dönemi   inceleyebilmektedir. Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada yargılamanın   ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. Söz konusu tarihte, yargılama altı yıl iki   aydır sürmekteydi.   (b) Yargılama süresinin makuliyeti   23. Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesinin sekiz yıl sekiz ayda karara vardığını   gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay, yapılan itirazı dört yıldan daha fazla bir süre sonra ele   almıꢀtır. Ayrıca, Askeri Yargıtay davayı ele aldıktan yaklaꢀık bir yıl sonra, 27 Aralık 1995   tarihinde, karara varmıꢀtır. Bu kararı müteakiben dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde   görülmeye baꢀlanmıꢀ ve beꢀ yıl dokuz aydan bu yana bu mahkemede sürmektedir. Mahkeme,   gerek ilk derece mahkemesinde gerek temyiz sürecinde önemli gecikmeler olduğu   kanısındadır. Bu gecikmeler davanın karmaꢀıklığı ile açıklanamaz ve baꢀvurana karꢀı   yürütülen cezai kovuꢀturmanın uzamasının sorumluluğu ulusal makamlara atfedilmelidir.   24. Mahkeme, kendisindeki delillere ve konu hakkındaki içtihadına dayanarak, ceza   yargılamasının uzun sürmesinin "makul süre" yükümlülüğünün yerine getirilmemesine yol   açtığı sonucuna varmıꢀtır.   25. Dolayısıyla, Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   26. Sözleꢀme'nin 41. Maddesi aꢀağıdaki gibidir:   "Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder ."   A. Zarar   27. Baꢀvuran, bu baꢀlık altında herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀ, Mahkemeden yargılamanın   çok uzun sürmesinden kaynaklanan birçok sıkıntıya maruz kaldığını göz önüne alarak maddi   ve manevi tazminat miktarını belirlemesini talep etmekle yetinmiꢀtir.   28. Hükümet, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.   29. Baꢀvuranın yargılamasının toplam süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme,   kendisinin belli bir sıkıntıya düꢀtüğünü düꢀünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine   100,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiꢀtir.   B. Masraflar   30. Baꢀvuran, yasal harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıꢀ, takdiri Mahkemeye   bırakmıꢀtır.   31. Hükümet de bu baꢀlık altında herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀtir.   32. Mahkeme, baꢀvuranın Sözleꢀme iꢀlemleri sürecinde bazı harcamalarda bulunduğunu göz   önüne alarak, yaptığı masraflar için baꢀvurana 8,000 Frank ödenmesinin makul olduğuna   karar vermiꢀtir.   C. Temürrüt Faizi   33. Mahkeme önündeki mevcut bilgilere göre, iꢀbu kararın benimsendiği tarihte Fransa'daki   yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.   BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Đçtüzük 43§1 maddesi uyarınca birleꢀtirilen diğer baꢀvurulardan ayırmaya ;   2. ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢀmenin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine ;   3.   (a) Sözleꢀme'nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere davalı Devlet tarafından   baꢀvurana ,   (i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangı   (ii) Masraflar için 8.000 (sekizbin) Fransız Frangı   meblağın ödenmesi gerekebilecek her türlü vergi ile birlikte ödenmesine,   (b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz   uygulanmasına   4. Oybirliğiyle baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak verilmiꢀ ve 25 Eylül 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve   3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Elisabeth PALM Michael O'BOYLE Sekreter Baꢀkan