26893/02

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ATAꢀ VE SEVEN – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 26893/02)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀları Mukadder Ataꢀ ile Süheyla Seven’in   (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 14 Mart 2002 tarihinde, Đnsan Hakları   ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca,   Türkiye aleyhine yaptıkları 26893/02 sayılı baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu   avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan ve Eren Keskin tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   A. Baꢁvuranların yakalanması ve gözaltına alınması   Baꢀvuranlar, sırasıyla 1977 ve 1978 doğumlu olup Batman’da ikamet etmektedirler.   Baꢀvuranlar, 15 Eylül 1998’de, Diyarbakır kırsal alanında bulunan bir kontrol   noktasında, PKK terör örgütüne üye oldukları ꢀüphesiyle jandarma tarafından   yakalanmıꢀlardır. Yakalanmalarının ardından her iki baꢀvuran da Çınar Merkez Sağlık   Ocağı’na götürülmüꢀ ve tıbbi muayeneden geçmiꢀtir. Doktor raporuna göre, baꢀvuranların   vücudunda herhangi bir kötü muamele izine rastlanmamıꢀtır. Doktor, baꢀvuranların cinsel   iliꢀkiye girdiklerine dair herhangi bir belirti bulunmadığını kaydetmiꢀtir. Baꢀvuranlar, daha   sonra Diyarbakır’daki Çınar Jandarma Karakolu’na götürülerek gözaltına alınmıꢀlardır.   Baꢀvuranlar, jandarma karakolundaki gözaltı sırasında gözlerinin bağlandığını, tehdit   edildiklerini, hakarete uğradıklarını, çırılçıplak soyulduklarını, kendilerine elektrik ꢀoku   verildiğini, dövüldüklerini ve kollarından asıldıklarını iddia etmiꢀlerdir. Jandarmalar, anal ve   vajinal bölgelerine cop sokarak baꢀvuranlara tecavüz etmiꢀlerdir.   Eylül 1998’de, baꢀvuranlar jandarma tarafından sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuranlar,   PKK’ya katılmak üzere olduklarını belirtmiꢀ ve örgütle olan bağlantılarına iliꢀkin ayrıntılı   bilgi vermiꢀlerdir.   Eylül 1998’de, baꢀvuranlar, bir adli tıp uzmanı tarafından yeniden muayene edilmiꢀ   ve vücutlarında herhangi bir kötü muamele izine rastlanmamıꢀtır. Doktor raporunda,   baꢀvuranların cinsel iliꢀkiye girmedikleri kaydedilmiꢀtir.   Eylül 1998’de, baꢀvuranlar yeniden Çınar Merkez Sağlık Ocağı’na götürülmüꢀ ve   bir adli tıp uzmanı tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor, birinci baꢀvuran Mukadder Ataꢀ’ın   vücudunda kötü muameleye maruz kaldığı veya cinsel iliꢀkiye girdiğine dair herhangi bir   belirtiye rastlamamıꢀtır. Doktor raporunda, ikinci baꢀvuran Süheyla Seven ile ilgili olarak,   yapılan vajinal ve anal muayene sonrasında, baꢀvuranın vücudunda herhangi bir kötü   muamele izine rastlanmadığı ve söz konusu kiꢀinin cinsel iliꢀkiye girmediği kaydedilmiꢀtir.   Eylül 1998’de, baꢀvuranlar sırasıyla Çınar Cumhuriyet Savcısı ile Çınar Sulh   Hukuk Mahkemesi hakimi huzuruna çıkartılmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, Cumhuriyet Savcısı   önünde, PKK ile olan bağlantılarıyla ilgili olarak daha önce jandarmaya detaylı bilgi   verdiklerini ifade etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, jandarmaya vermiꢀ oldukları ifadelerin doğru   olduğunu ve herhangi bir kötü muamele veya baskıya maruz kalmadıklarını kaydetmiꢀlerdir.   Ancak, aynı gün hakim tarafından yapılan sorgulama sırasında, baꢀvuranlar,   aleyhlerindeki suçlamaları reddetmiꢀ, jandarmaların kendilerine iꢀkence yaptıklarını ve   okumadıkları bazı ifadeleri imzalamaya zorlandıklarını iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,   Cumhuriyet Savcısı huzurunda vermiꢀ oldukları ifadeler kendilerine okunduğunda, söz   konusu ifadelerin doğruluğunu kabul etmiꢀlerdir. Bunun üzerine, hakim baꢀvuranların   tutuklanmasına karar vermiꢀtir.   B. Sanık jandarmalar aleyhinde yapılan kovuꢁturma   ꢁubat 1999’da, baꢀvuranların avukatı Eren Keskin, baꢀvuranların Çınar Jandarma   Karakolu’ndaki gözaltı sırasında çeꢀitli iꢀkencelere maruz bırakıldıklarını iddia ederek,   Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na sunulmak üzere, Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na   suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Eren Keskin, baꢀvuranların dövüldüğünü, elektrik ꢀokuna   maruz bırakıldıklarını, çırılçıplak soyulduklarını, vajinal ve anal bölgelerine cop sokularak   tecavüze uğradıklarını iddia etmiꢀtir. Avukat, adli makamlardan baꢀvuranlar ile baꢀvuranları   sorgulayan memur ve amirlerin ifadelerinin alınmasını talep etmiꢀtir. Avukat, ayrıca,   baꢀvuranların ilk olarak fiziksel muayene için Batman Devlet Hastanesi’ne, daha sonra ise   tecavüz iddiasının kanıtlanmasına yardımcı olması için iꢀkencenin psikolojik etkilerinin   belirlenmesi amacıyla Đstanbul Çapa Tıp Fakültesi’ndeki psikolojik travma merkezine   götürülmelerini talep etmiꢀtir. Avukat, son olarak, baꢀvuranlara iꢀkence yapan kiꢀiler   aleyhinde savcılık tarafından cezai kovuꢀturma baꢀlatılmasını talep etmiꢀtir.   Mart 1999’da, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, kamu görevlilerinin ve/veya   memurların Memurların Yargılanması Hakkındaki Kanun uyarınca kovuꢀturulduklarını   hatırlatarak yetkisinin bulunmadığını belirtmiꢀ ve baꢀvuranlara iꢀkence yaptığı iddia edilen   jandarmaları kovuꢀturmak için izin talep etmek üzere dava dosyasını Diyarbakır Valiliği Đl   Đdare Kurulu’na göndermiꢀtir.   Ağustos 1999’da, vali yardımcısı ile diğer altı memurdan oluꢀan Diyarbakır   Valiliği Đl Đdare Kurulu, jandarmalar aleyhinde cezai kovuꢀturma baꢀlatmak için yeterli delil   bulunmadığına karar vermiꢀ ve sonuç olarak sanıkların “men-i muhakemelerine” karar   vermiꢀtir. Karar, incelenmek üzere Danıꢀtay’a gönderilmiꢀtir.   Aralık 2000’de, ꢀartlı salıverilmeye iliꢀkin 4616 sayılı Kanun yürürlüğe girmiꢀtir.   Bu kanun, 23 Nisan 1999 tarihine kadar iꢀlenen ve verilen cezanın azami on yılı aꢀmadığı   suçlardan dolayı ꢀartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine hükmetmektedir. 4616   sayılı Kanun’un 5 (a) maddesinde, diğer hususlar meyanında, eski Ceza Kanunu’nun 243.   maddesinde yer alan suçlara verilen cezaların ertelenemeyeceği belirtilmiꢀtir.   Ekim 2001’de, Danıꢀtay, jandarmalar tarafından iꢀlendiği iddia edilen suçların   Ceza Kanunu’nun 245. maddesi kapsamına girdiği sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle, Danıꢀtay,   sayılı kanunun 1/4 maddesi uyarınca, jandarmalar aleyhindeki cezai kovuꢀturmanın   ertelenmesine ve beꢀ yıllık süre içerisinde sanıklar tarafından aynı veya daha ciddi nitelikte   bir suçun iꢀlenmemesi halinde kovuꢀturmanın sonlandırılmasına karar vermiꢀtir.   C. Baꢁvuranlar aleyhindeki cezai kovuꢁturma   Ekim 1998’de, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, Ceza   Kanunu’nun 168/2 maddesi uyarınca PKK’ya üye oldukları gerekçesiyle baꢀvuranlar   aleyhinde dava açmıꢀtır.   Mayıs 1999 tarihli duruꢀmada, her iki baꢀvuran da aleyhlerindeki suçlamaları   reddetmiꢀ ve jandarma gözetiminde bulundukları sırada iꢀkenceye maruz bırakıldıklarını iddia   etmiꢀlerdir. Đkinci baꢀvuran, ayrıca, jandarmalar tarafından tecavüze uğradığını iddia etmiꢀtir.   Jandarma karakolunda ve Cumhuriyet Savcısı huzurunda vermiꢀ oldukları ifadeler kendilerine   sorulduğunda, baꢀvuranlar, jandarmaların iꢀkencesinden kaçmak için aleyhlerindeki bütün   suçlamaları kabul ettiklerini, jandarma karakolunda vermiꢀ oldukları ifadeleri reddederlerse   iꢀkence göreceklerine dair jandarmaların kendilerini tehdit ettiklerini, bu yüzden de   Cumhuriyet Savcısı’nın huzurunda özgürce konuꢀamadıklarını ifade etmiꢀlerdir. Mahkeme,   baꢀvuranların serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir.   Eylül 1999’da, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranların PKK’ya   katılmadan önce yakalandıklarını ve örgütün eylemlerine karıꢀtıklarına dair herhangi bir kanıt   bulunmadığını tespit etmiꢀ ve beraatlarına karar vermiꢀtir. Herhangi bir itirazda   bulunulmadığı için, bu karar 22 Aralık 1999’da kesinleꢀmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuranlar, jandarma gözetiminde bulundukları sırada tecavüz dahil çeꢀitli   iꢀkencelere maruz bırakıldıkları ve suçluların cezalarını çekmeleri için yerel makamlar   tarafından etkili bir soruꢀturma yapılmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlar ve bu ꢀikayetlerini   AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine dayandırmıꢀlardır.   AĐHM, bu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi bakımından incelenmesi   gerektiği kanaatindedir.   A. Kabuledilebilirlik   Hükümet, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca, baꢀvuranların mevcut iç hukuk yollarını   tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Hükümet, bu bağlamda, baꢀvuranların iddia ettikleri zararı   telafi edebilecek medeni ve idari hukuk yollarından yararlanmadıklarını ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, daha önceki benzer davalarda Hükümet’in ön itirazlarını inceleyip reddettiğini   hatırlatır (Karayiğit / Türkiye, no. 63181/00). AĐHM, söz konusu davada, yukarıda bahsedilen   davadaki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı   kanaatindedir. Bu nedenle, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.   AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.   A. Esas   1. Tarafların ifadeleri   Baꢀvuranlar, PKK ile olan bağlantılarını itiraf etmeleri için Çınar Jandarma Karakolu’nda   görevli jandarmalar tarafından tecavüz dahil çeꢀitli iꢀkencelere maruz bırakıldıklarını iddia   etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, jandarmalar tarafından okumalarına izin verilmeyen itiraf   cümlelerini imzalamaya zorlanmıꢀlardır. Ayrıca, üç kere tıbbi muayeneden geçmelerine   rağmen, bütün raporlarda, cinsel iliꢀkiye girmedikleri ve vücutlarında herhangi bir kötü   muamele izine rastlanmadığı belirtilmiꢀtir. Bu raporlar, jandarma açısından cezai mesuliyeti   engellemek amacıyla uygun bir biçimde yazılmıꢀ ve tuhaf olarak raporların hiçbiri muayeneyi   yapan doktorun adını belirtmemiꢀtir. Son olarak, ulusal makamlar, etkili bir soruꢀturma   yürütmeyerek iꢀkence iddialarını görmezden gelmiꢀler ve jandarmanın adaletten kaçmasına   göz yummuꢀlardır.   Hükümet, baꢀvuranların iddialarının asılsız olduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuranların üç   sağlık muayenesinden geçtiğini ve raporlarda kötü muamele veya cinsel birleꢀme belirtisi   olmadığının kaydedildiğini ifade etmiꢀtir. Buna göre, baꢀvuranların iddialarını destekler   nitelikte delillerin olmaması nedeniyle soruꢀturma makamlarının jandarma hakkındaki   takibata son vermesi anlaꢀılabilirdir. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların, güvenlik güçleri   tarafından iꢀkenceye maruz kaldıklarını kanıtlar nitelikte somut deliller gösteremediklerini   ileri sürmüꢀtür.   2. Genel Đlkeler   AĐHM, 3. maddenin, AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel hükümlerinden biri   olduğunu yinelemiꢀtir. Ayrıca, bu madde, Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik   toplumların temel değerlerinden birini muhafaza etmektedir. Bireylerin korunması için bir   araç olarak AĐHS’nin amaç ve hedefi, 2. maddenin, sağladığı güvenceleri, uygulanabilir ve   etkili kılmak amacıyla yorumlanmasını ve uygulanmasını da gerektirir (bkz., Avꢀar – Türkiye,   no. 25657/94).   Mahkeme, sağlık durumu iyi bir ꢀekilde gözaltına alınan bir bireyin serbest   bırakıldığında çeꢀitli darp ve cebir izleri taꢀıması durumunda, Devletin bu izlerin nedenine   iliꢀkin makul bir açıklama getirmek ve mağdurların iddialarını -hele bir de bu iddialar tıbbi   raporlarla desteklenmiꢀse- çürüten kanıtlar ileri sürmek yükümlülüğü taꢀıdığını tekrarlar   (bkz., Çolak ve Filizer – Türkiye, no. 32578/96 ve no. 32579/96, 8 Ocak 2004; Selmouni-   Fransa [BD], no.25803/94; 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy-Türkiye kararı; 4 Aralık 1995 tarihli   Ribitsch-Avusturya kararı).   Mahkeme, görevinin ikincil niteliklerine karꢀı duyarlıdır ve belli bir davanın   koꢀullarında kaçınılmaz olmadığı durumlarda olayın birinci derece mercii rolünü üstlenmede   dikkatli olması gerektiğini kabul eder (bkz., diğer kararların yanı sıra, McKerr – Đngiltere, no.   28883/95, 4 Nisan 2000). AĐHS’nin 3. Maddesi kapsamında öne sürülen iddialar için,   AĐHM’nin özellikle etraflı bir inceleme yapması gereklidir (bkz. Ülkü Ekinci – Türkiye, no.   27602/95) ve AĐHM bunu tarafların sunduğu tüm bilgi ve belgeleri temel alarak   gerçekleꢀtirecektir.   AĐHM, delilleri değerlendirmek maksadıyla ‘her türlü makul ꢀüpheden uzak’ delil   ölçütüne baꢀvurmaktadır (bkz., Orhan – Türkiye, no. 25656/94, 18 Haziran 2002; yukarıda   anılan Avꢀar). Bununla birlikte, böyle bir delil, yeterli derecede kuvvetli, belirli ve tutarlı bir   göstergeler demetinden yahut çürütülemeyen karineler demetinden de doğabilmektedir (bkz.,   yukarıda anılan Ülkü Ekinci).   Ayrıca, gözaltında bulunan kiꢀilerin durumunda olduğu gibi, söz konusu olayların,   tamamen veya büyük ölçüde yetkililerin bilgisi dahilinde olması halinde, tutukluluk sırasında   oluꢀan yaralanmalara iliꢀkin olarak kuvvetli fiili karineler ortaya çıkacaktır. Tatmin ve ikna   edici bir açıklama getirme yönündeki ispat yükümlülüğü Hükümete aittir (bkz., Salman –   Türkiye [BD], no. 21986/93).   Bu bağlamda, AĐHM, bir kiꢀinin 3. maddeye aykırı olarak polis veya benzer devlet   görevlileri tarafından ciddi bir kötü muameleye tâbi tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia   ortaya attığı durumlarda, söz konusu hükmün, AĐHS’nin 1. maddesinde yer alan devletin   “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AĐHS’de yer alan hak ve özgürlükleri tanıması”   genel yükümlülüğüyle birlikte okunduğunda, etkili bir resmi soruꢀturma yapılması   gerekliliğini içerdiğini hatırlatır. Soruꢀturma, sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılmasını   sağlar nitelikte olmalıdır. Aksi durumda, temel önemine rağmen, iꢀkence ve insanlık dıꢀı ve   onur kırıcı muamele ve cezaya iliꢀkin genel kanuni yasak, uygulamada etkisiz olur ve bazı   durumlarda Devlet görevlilerinin fiili masuniyet yoluyla kontrolü altındaki kiꢀilerin haklarını   istismar etmeleri mümkün olurdu (bkz., Assenov ve Diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998   tarihli karar).   3. Yukarıda belirtilen ilkelerin somut dava olaylarına uygulanması   a) Baꢁvuranların maruz kaldığı iddia edilen kötü muamele   Somut davada, AĐHM, baꢀvuranların, ikisi gözaltından sonra olmak üzere, 15 Eylül   1998, 19 Eylül 1998 ve 21 Eylül 1998 tarihlerinde üç sağlık muayenesinden geçtiklerini   kaydetmiꢀtir. Sağlık raporlarında, baꢀvuranların bedenlerinde kötü muamele belirtisi olmadığı   ve cinsel iliꢀki yaꢀadıklarına dair bir gösterge olmadığı ifade edilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar, bu raporların güvenlik güçleri tarafından düzenlendiğini ve dolayısıyla   gerçeği yansıtmadığını iddia etmelerine rağmen raporda yer alan bulgulara itiraz etmek için   herhangi bir giriꢀimde bulunmamıꢀlardır. Baꢀvuranların yasal temsilcisi Eren Keskin’in, iddia   konusu iꢀkencenin ve bilhassa cinsel tecavüzün fiziksel ve psikolojik etkilerinin belirlenmesi   amacıyla yetkililerden baꢀvuranları ek sağlık muayenesi için hastaneye göndermeleri   talebinde bulunmuꢀ olduğu doğrudur. Ancak, yetkililer tarafından sergilenen atalet karꢀısında,   baꢀvuranların avukatı, baꢀvuranların serbest kalmasını müteakip onların bir sağlık kliniği veya   bir hastaneden baꢀka bir sağlık raporu temin etmelerine yardımcı olabilirdi (bkz., örnek   olarak, yukarıda anılan Aksoy). Cinsel tecavüzün mağdur üzerinde diğer fiziksel ve ruhsal   ꢀiddet türlerinde olduğu kadar çabuk sürede iyileꢀmeyen derin psikolojik yaralar bırakması   göz önüne alındığında, bahse konu rapor AĐHM önünde görülen yargılama zarfında dahi   temin edilip mahkemeye sunulabilirdi (bkz., Aydın – Türkiye, 25 Eylül 1997). Ek olarak,   baꢀvuranlar veya temsilcileri, iddialarını desteklemek amacıyla bağımsız tanık ifadesi   sunmamıꢀlardır.   Tarafların söz konusu olaylara iliꢀkin çeliꢀkili ifadeleri ıꢀığında ve bilhassa   baꢀvuranların gördüğü iddia edilen kötü muameleye iliꢀkin olarak herhangi bir belirti   olmaması dikkate alınarak, AĐHM, baꢀvuranların, kötü muamele iddialarını kanıtlamak için   yeterli delil göstermediklerini değerlendirmiꢀtir. AĐHM, dolayısıyla, baꢀvuranların gördükleri   iddia edilen muamele sonucu AĐHS’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edildiği kararını   gerekli ispat ölçütü uyarınca vermesi için dava dosyasındaki delillerin yeterli olmadığı   kararını vermiꢀtir.   b) Etkili bir soruꢁturma yürütülmediği iddiası   AĐHM, baꢀvuranların güvenlik güçleri tarafından iꢀkence ve cinsel tecavüze maruz   kaldıkları yönündeki ꢀikayetlerini müteakip, Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın   yetkisizlik kararı verdiğini ve baꢀvuranlara iꢀkence yaptığı iddia edilen jandarmaları   yargılama izni almak için dava dosyasını Diyarbakır Đl Đdare Kurulu’na gönderdiğini   kaydetmiꢀtir. Diyarbakır Đl Đdare Kurulu, jandarmalar hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatmak   için yeterli delilin olmadığını tespit etmiꢀ ve sonuç olarak “takipsizlik” kararı vermiꢀtir.   Bu bağlamda, AĐHM, güvenlik güçlerine yöneltilen benzer iddialara iliꢀkin   soruꢀturmalardan sorumlu Đl Đdare Kurulu gibi kuruluꢀların, hiyerarꢀik olarak, soruꢀturma   altında olan güvenlik güçleriyle iliꢀkili idareci konumundaki valiye bağlı devlet   memurlarından oluꢀması nedeniyle bağımsız olarak kabul edilemeyeceği ꢀeklindeki Türkiye   aleyhindeki geçmiꢀ davardaki görüꢀünü yinelemiꢀtir (bkz., diğer kararların yanı sıra, Đpek –   Türkiye, no. 25764/94, 17 ꢁubat 2004). AĐHM, somut dava koꢀullarında, söz konusu   kurumun, Çınar Jandarma Karakolu’nda baꢀvuranları sorguya çekmiꢀ olan jandarmaları   sorgulamayarak güvenlik güçlerine iliꢀkin kabul edilemez derecede bir ihmal sergilemesinin   ve jandarmalar tarafından iꢀlenen korkunç bir suç iddiasına rağmen anlamlı bir soruꢀturma   yürütmeden bir sonuca varmasının, geçmiꢀ kararlarını doğruladığını değerlendirmiꢀtir.   Ayrıca, görüꢀ için davanın doğrudan Danıꢀtay’a iletilmesini müteakip, söz konusu   kurum 4616 sayılı Kanun’a dayanarak jandarmalar hakkındaki cezai kovuꢀturmayı   durdurmuꢀtur. Söz konusu kanuna uygun olarak, kovuꢀturmaya, beꢀ yıllık süre içerisinde   sanıklar tarafından aynı veya daha ciddi nitelikte bir suçun iꢀlenmemesi halinde son   verilecektir.   AĐHM, AĐHS’de ortaya konan hakların teorik ve aldatıcı değil; uygulanabilir ve etkili   olduğunu yineler. Dolayısıyla, bu davadakine benzer soruꢀturmalar, bir cinayetin iꢀlendiği   durumlarda, olayların tespitini ve sorumluların teꢀhisi ve cezalandırılmalarını sağlamalıdır.   Ancak, somut davada, söz konusu yargılama, jandarmalar tarafından iꢀlendiği iddia edilen   suçun Ceza Kanunu’nun 245. maddesi kapsamı dahilinde kötü muamele olarak   sınıflandırılması ve 4616 sayılı Kanun uyarınca haklarındaki cezai kovuꢀturmanın ertelenmesi   nedeniyle somut bir sonuç vermemiꢀtir. Dolayısıyla, söz konusu kanunun somut davaya   uygulanması, ꢀiddet eylemlerinin sözde failleri açısından, aleyhlerindeki delillere   bakılmaksızın, fiili masuniyet yaratmıꢀtır (üzerinde gerekli değiꢀiklikler yapıldıktan sonra,   Batı ve Diğerleri – Türkiye, no. 33097/96 ve 57834/00; yukarıda anılan Abdülsamet Yaman).   Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranların davasında uygulandığı gibi, ceza hukuk   sisteminin, katı olmaktan çok uzak olduğunun ve baꢀvuranların ꢀikayet konusuna benzer   yasadıꢀı eylemlerin etkili biçimde önlenmesini güvence altına alabilecek caydırıcı etkisi   olmadığının ortaya konduğunu değerlendirmiꢀtir (bkz., üzerinde gerekli değiꢀiklikler   yapıldıktan sonra, Okkalı – Türkiye, no. 52067/99).   Yukarıda belirtilen hususların ıꢀığında ve yetkililerin jandarmalar hakkında onların   sorumluluğunun tespitini ve mahkumiyet halinde muhtemelen cezalandırılmalarını sağlayacak   cezai kovuꢀturmayı takip etmemeleri karꢀısında, AĐHM, yukarıda sözü geçen yargılamanın,   AĐHS’nin 3. maddesinin usule iliꢀkin gereklerini karꢀılayacak ölçüde kapsamlı ve etkili olarak   tanımlanamayacağı görüꢀündedir.   II. ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS ĐHLALLERĐ   Son olarak, baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6. ve 14. maddelerinin ihlal edildiği konusunda   ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Bu bağlamda, ꢀikayetlerine yönelik soruꢀturma yürüten yetkililerin   bağımsız ve tarafsız olmadıklarını ve etnik kökenlerine dayalı olarak ayrımcılık yaptıklarını   iddia etmiꢀlerdir.   Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM tarafından kendisine sunulan delillere iliꢀkin yürütülen inceleme söz konusu   hükümlerin ihlalini ortaya koymamaktadır. AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragrafları uyarınca baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve   kabuledilemez ilan edilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği   takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuranlar 5.000 Euro maddi tazminat ve 20.000 Euro manevi tazminat talebinde   bulunmuꢀlardır.   Hükümet, talep edilen miktarların aꢀırı olduğunu ve bu baꢀlık altında hükmedilecek   tazminatın haksız iktisaba yol açacağını ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı   görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, ihlal tespitini göz önünde   bulundurarak ve hakkaniyet temelinde karar vererek baꢀvuranların her birine 5.000 Euro   manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHM’de yapılan yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık   (avukatlık ücreti karꢀılığı 3.800 Euro ve çeviri, posta ve kırtasiye masrafları karꢀılığı 2.000   Euro olmak üzere) 5.800 Euro talep etmiꢀlerdir. Bu bağlamda, yasal temsilcileriyle   imzalanmıꢀ ve baꢀvurularının AĐHM önünde sunulması karꢀılığı 6.100 Yeni Türk Lirası   (yaklaꢀık 3.800 Euro) öngören bir sözleꢀme ve posta makbuzlarının fotokopilerini   sunmuꢀlardır.   AĐHM, talep edilen miktarın gerekçeli olmadığını veya zorunlu olarak ve gerçekten   yapılmadığını ileri sürmüꢀtür.   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme   masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı   durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu   bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri göz önünde tutan Mahkeme, AĐHM’de yapılan   yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık 3.000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca olan ꢀikayetin kabuledilebilir; baꢀvurunun kalanının   kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edilmediğine;   3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere   Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara aꢀağıdaki tazminat miktarlarının   ödenmesine;   (i) manevi tazminat olarak baꢀvuranların her birine 5.000 Euro (beꢀ bin Euro) ile   birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;   (ii) yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık baꢀvuranlara 3.000 Euro (üç bin Euro)   ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;   b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa   Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve   3. paragrafları gereğince 16 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   Sally Dollé   Zabıt Katibi   Françoise Tulkens   Baꢀkan   8