27080/08;40982/08

COUNCIL   OF EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no. 27080/08 ve 40982/08)   KARAR   STRAZBURG   Haziran 2010   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 27080/08 ve 40982/08 no’lu davaların nedeni   Metin Köksal ve Servet Durdu adlı iki T.C. vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) sırasıyla 29 Mayıs ve 15 Ağustos 2008 tarihlerinde, Đnsan   Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi   uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.   Birinci baꢀvuran, AĐHM önünde Samsun Barosu avukatlarından H. Çakıroğlu, ikinci   baꢀvuran ise Ankara Barosu avukatlarından M. Bayat tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   DAVA OLAYLARI   Baꢀvuranlar sırasıyla 1973 ve 1965 doğumlu olup sırasıyla Samsun ve Ankara’da   yaꢀamaktadır.   A. 27080/08 no’lu baꢀvuru   Baꢀvuran daha önce bir askeri mahkemenin verdiği ve Askeri Yargıtay’ın 11 Kasım   tarihinde onadığı mahkûmiyet kararını takiben 17 Ekim 2001 tarihinde memuriyetten   çıkarılmıꢀtır.   Baꢀvuran, memuriyetten çıkarma kararının iptali talebiyle 4 Ocak 2002 tarihinde   Samsun Đdare Mahkemesi’nde bir dava açmıꢀ, mahkeme baꢀvuranın talebini 5 Haziran 2002   tarihinde reddetmiꢀtir.   Danıꢀtay, Samsun Đdare Mahkemesi kararını 7 ꢁubat 2005 tarihinde onamıꢀtır. Danıꢀtay   savcısı ve tetkik hakiminin baꢀvuranın temyiz talebine iliꢀkin yazılı görüꢀleri baꢀvurana tebliğ   edilmemiꢀtir.   Baꢀvuranın karar düzeltme talebi, 31 Aralık 2007 tarihinde Danıꢀtay tarafından   reddedilmiꢀtir.   B. 40982/08 no’lu baꢀvuru   Hakkında yürütülen bir disiplin soruꢀturması sonucunda 11 Ocak 2002 tarihinde   baꢀvuranın memuriyetine son verilmiꢀtir. Baꢀvuran hakkında ayrıca, memuriyetten   çıkarılmasına yol açan gerekçelerle ceza davası açılmıꢀtır.   Baꢀvuran, memuriyetten çıkarma kararının iptali talebiyle 15 Mart 2002 tarihinde   Ankara Đdare Mahkemesi’nde bir dava açmıꢀ, mahkeme baꢀvuranın müsnet suçlardan   beraatine karar vermiꢀtir. Yargıtay, kararı 22 Mart 2004 tarihinde onamıꢀtır.   Bu arada, Ankara Đdare Mahkemesi 31 Mart 2003 tarihli kararında, baꢀvuranın   memuriyetten çıkarma kararının iptali talebini reddetmiꢀ, mahkeme 657 sayılı Devlet   Memurları Kanunu’nun 131. maddesine dayanarak baꢀvuranın cezai suçlamalardan beraat   etmesinin disiplin cezasına engel olmayacağını belirtmiꢀtir.   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI   Danıꢀtay, Ankara Đdare Mahkemesi kararını 26 Nisan 2005 tarihinde onamıꢀtır.   Danıꢀtay savcısı ve tetkik hakiminin baꢀvuranın temyiz talebine iliꢀkin yazılı görüꢀleri   baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.   Baꢀvuranın karar düzeltme talebi, 23 Ocak 2008 tarihinde Danıꢀtay tarafından   reddedilmiꢀtir. Nihai karar baꢀvurana 4 Mart 2008 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.   HUKUK   AĐHM, olaylar ve hukuk açısından benzer nitelikte olmaları nedeniyle baꢀvuruların   birleꢀtirilmesini uygun bulmaktadır.   I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Her iki baꢀvuran, kendilerini cevap verme imkânından mahrum bıraktığı ve dolayısıyla   silahların eꢀitliği ilkesini ihlal ettiği gerekçesiyle, Danıꢀtay savcılarının temyiz taleplerine   iliꢀkin yazılı görüꢀlerinin kendilerine tebliğ edilmemesinin AĐHS'nin 6/1. maddesine aykırı   olduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranlar ayrıca aynı maddeye dayanarak davalarının makul bir   süre içerisinde görülmediğini iddia etmiꢀtir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikâyetlerin dayanaktan   yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ꢀikâyetlerin baꢀka açılardan bakıldığında da   kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikâyetler kabuledilebilir   niteliktedir.   A. Savcının yazılı görüꢀlerinin tebliğ edilmemesi   Hükümet, ceza yargılamasının aksine, idari yargılamada savcının davaya taraf   olmadığını ve görüꢀlerinin idare mahkemesinin kararına etkisi bulunmadığını savunmuꢀtur.   Hükümet ayrıca baꢀvuranların mahkemenin karar vermesinden önce dava dosyasını ve   dolayısıyla savcıların yazılı görüꢀlerini inceleme imkanı bulunduğundan silahların eꢀitliği   ilkesinin ihlal edilmediğini savunmuꢀtur.   AĐHM, daha önce görülen davalarda Hükümetin ön itirazını inceleyip reddettiğini ve   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini gözlemler (bkz. Meral – Türkiye, no.   33446/02; Miran – Türkiye, no. 43980/04). AĐHM, mevcut baꢀvurularda farklı bir sonuca   ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı   kanaatindedir.   Dolayısıyla, savcıların yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesi nedeniyle   AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   B. Đdari yargılama süresi   AĐHM, 27080/08 no’lu baꢀvuruya konu yargılamanın 4 Ocak 2002 tarihinde baꢀlayıp 31   Ocak 2007 tarihine kadar sürdüğünü belirtir. Dolayısıyla yargılama, dosyanın üç defa   incelendiği iki yargı aꢀamasında 5 yıl 11 aydan fazla sürmüꢀtür. 40982/08 no’lu baꢀvurudaki   yargılama ise 15 Mart 2002 tarihinde baꢀlayıp 23 Ocak 2008 tarihinde sona ermiꢀtir.   Dolayısıyla süre, dosyanın üç defa incelendiği iki yargı aꢀamasında 5 yıl 10 aydan fazladır.   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI   Hükümet, baꢀvuranların karar düzeltme taleplerinin Danıꢀtay tarafından incelendiği   sürecin, karar düzeltme iꢀleminin idari yargılamanın bir parçası olmayıp olağandıꢀı bir hukuk   yolu olması nedeniyle yargılama süresinin hesaplanmasında dikkate alınamayacağını   savunmuꢀtur. Hükümet ayrıca her iki yargılamada makamlara yüklenebilecek bir gecikme   olmadığını savunmuꢀtur.   AĐHM, somut davaların hukuk davalarına iliꢀkin olduğunu ve Türkiye’deki karar   düzeltme yolunun bu bağlamda genel kabul görmüꢀ uluslararası hukuk ilkeleri çerçevesinde   etkili bir iç hukuk yolu teꢀkil ettiğini hatırlatır (bkz. Molin Đnꢀaat – Türkiye, no. 23762/94, 7   Eylül 1995 tarihli Komisyon kararı; Latif Fuat Öztürk – Türkiye, no. 54673/00). Dolayısıyla   AĐHM Hükümetin, mevcut davalarda yararlandığı karar düzeltme usulünün sözkonusu idari   yargılamanın bir parçası olmadığı savını kabul edemez.   AĐHM, somut baꢀvurudakine benzer sorunlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. örneğin, ꢁenol Uluslararası   Nakliyat, Đhracat ve Ticaret Limited ꢁirketi – Türkiye, no. 75834/01). Tarafına sunulan tüm   delilleri inceleyen AĐHM, mevcut ꢀartlar altında farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna   edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı kanaatindedir. AĐHM özellikle   her iki baꢀvuruda davaların Danıꢀtay’da neredeyse beꢀ yıl devam ettiğini ve bu gecikmenin   yargılamanın tamamının süresinin artıꢀına önemli bir katkısı olduğunu belirtir.   Konu ile ilgili içtihadını dikkate alan AĐHM, her iki davada yargılama süresinin aꢀırı   olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı görüꢀündedir.   Bu nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi, her iki idari yargılama sürecine iliꢀkin olarak ihlal   edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   A. AĐHS’nin 6/1 ve 1 no’lu Protokolün 1. maddelerinin ihlal edildiği iddiası   Baꢀvuranlar AĐHS'nin 6/1 maddesine dayalı olarak tetkik hakimlerinin Danıꢀtay’a   sunduğu yazılı görüꢀlerin kendilerine tebliğ edilmediğini savunmuꢀtur. Ayrıca 1 no’lu   Protokolün 1. maddesine dayanarak kamu hizmetinden haksız olarak çıkarılmaları nedeniyle   gelecekteki kazanç ve diğer maddi haklardan mahrum bırakıldıklarını iddia etmiꢀtir.   AĐHM, tetkik hakiminin yazılı görüꢀlerinin tebliğ edilmemesine iliꢀkin olarak bu   ꢀikâyeti daha önce Meral (yukarıda anılan) davasında inceleyip reddettiğini kaydeder. AĐHM,   somut davalarda Meral davasındaki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit   etmemiꢀtir.   Dolayısıyla baꢀvuruların bu kısmı AĐHS'nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca açıkça   dayanaktan yoksun olduğundan reddedilmelidir.   no’lu Protokolün 1. maddesine dayalı ꢀikâyete iliꢀkin olarak AĐHM, baꢀvuranların   talep ettikleri gibi gelecekteki gelirlere iliꢀkin “meꢀru beklenti” içinde olamayacağı   kanaatindedir (bkz. Ouzounis vd. – Yunanistan, no. 49144/99). Bu nedenle sözkonusu   hükümle korunması gereken bir mülkiyet hakları bulunduğunu kanıtlayamamıꢀlardır.   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI   Dolayısıyla baꢀvuruların bu kısmı AĐHS'nin 35/3 ve 35/4 maddeleri uyarınca açıkça   dayanaktan yoksun olduğundan reddedilmelidir.   B. AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası   Birinci baꢀvuran, AĐHS'nin 6/1 maddesine dayanarak askeri mahkemenin verdiği   mahkûmiyet kararının hatalı ve adaletsiz olduğunu öne sürmüꢀtür. Ayrıca 13. maddeye   dayanarak, daha fazla kanıt göstermeksizin iç hukukta etkili bir hukuk yolu olmadığını   savunmuꢀtur.   6/1 maddesine dayalı ꢀikâyete iliꢀkin olarak AĐHM, askeri mahkeme tarafından verilen   mahkûmiyet kararının 11 Kasım 1997 tarafında Askeri Yargıtay tarafından onandığını   kaydeder. Ancak baꢀvuran, AĐHM'ye 29 Mayıs 2008 tarihinde, yani altı aydan fazla bir süre   sonra baꢀvurmuꢀtur.   Bu nedenle sözkonusu ꢀikâyet zamanında yapılmamıꢀtır ve AĐHS'nin 35/1 ve 35/4   maddeleri uyarınca reddedilmelidir.   AĐHS'nin 13. maddesine iliꢀkin olarak ise AĐHM, bu savunulamaz ꢀikâyetin, tarafına   sunulan tüm deliller ıꢀığında ve ꢀikâyet konusu olayların yetki alanında bulunanları dahilinde,   AĐHS ya da Protokollerinde tanımlı hak ve hürriyetlere dair bir ihlali ortaya çıkarmadığını   tespit etmiꢀtir.   27080/08 no’lu baꢀvurunun bu kısmı, AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları   uyarınca, açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmelidir.   C. AĐHS’nin 6/2 ve 7. maddelerinin ihlal edildiği iddiası   Đkinci baꢀvuran, olaylara iliꢀkin suçlamalardan ceza mahkemelerinin verdiği kararlar ile   beraat etmesine karꢀın idare mahkemelerinin, aldığı disiplin cezasını iptal etmemesinin   AĐHS'nin 6/2 ve 7. maddelerini ihlal ettiğini ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, baꢀvurana idare mahkemelerinde AĐHS'nin 6/2 maddesi bağlamında “ceza   gerektiren suç” isnat edilmediğini ve memuriyetten çıkarılmasının AĐHS'nin 7. maddesi   bağlamında “ceza” teꢀkil etmeyen bir disiplin cezasından kaynaklandığını kaydeder (bkz.   mutatis mutandis, Korkmaz vd. – Türkiye, no. 44058/04, 19807/05 ve 26384/05).   40982/08 no’lu baꢀvuruda yer alan bu ꢀikâyetler, AĐHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4.   paragrafları uyarınca, açıkça dayanaktan yoksun olmaları nedeniyle reddedilmelidir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI   A. Tazminat   Birinci baꢀvuran 23,000 Euro maddi, 20,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Đkinci   baꢀvuran ise 50,000 Euro maddi, 200,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.   Hükümet taleplere karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, tespit edilen ihlaller ile talep edilen maddi tazminatlar arasında illiyet bağı   kuramamaktadır; bu nedenle talepleri reddeder. Ancak hakkaniyete uygun bir   değerlendirmeyle baꢀvuranların her birine 3,000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun   bulmaktadır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Birinci baꢀvuran AĐHM önündeki masraf ve giderlere iliꢀkin olarak 2,975 Euro   ödenmesini talep etmiꢀ, ancak talebini desteklemek üzere belge ibraz etmemiꢀtir. Đkinci   baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde tahakkuk eden masraflar için 2,000 Euro ve   AĐHM önündeki avukatlık masrafları için 2,500 Euro ödenmesini talep etmiꢀtir. Baꢀvuran,   masraf ve giderlere dair herhangi bir makbuz ya da belge ibraz etmemiꢀ, sadece avukatının   baꢀvuru üzerinde çalıꢀtığı süreyi belirten bir belge ibraz etmiꢀtir.   Hükümet taleplere itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için   yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.   Somut davada AĐHM, belgelendirilmemiꢀ olması nedeniyle birinci baꢀvuranın bu baꢀlık   altındaki taleplerini reddeder. Ancak, elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde   bulundurarak ikinci baꢀvurana yargılama masraf ve giderleri için 1,000 Euro ödenmesini   uygun bulmaktadır.   C. Gecikme faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine   uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   KÖKSAL VE DURDU – TÜRKĐYE KARARI   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. Savcıların yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesi ve idari yargılama süresinin   uzunluğuna iliꢀkin, AĐHS'nin 6/1 maddesine dayalı ꢀikâyetlerin kabuledilebilir,   baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   3. Savcıların yazılı görüꢀlerinin baꢀvuranlara tebliğ edilmemesi ve idari yargılama süresinin   uzunluğuna iliꢀkin olarak AĐHS'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   4. (a) Savunmacı devletin, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek   ve uygulanabilecek tüm vergilerden muaf tutulmak üzere:   (i) Baꢀvuranların her birine 3,000 (üç bin) Euro manevi tazminat;   (ii) Đkinci baꢀvuran Servet Durdu’ya 1,000 (bin) Euro yargılama masraf ve giderleri;   (b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları uyarınca 15 Haziran 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   6