27150/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   AK - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:27150/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Temmuz 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   T.C. vatandaꢀı Barıꢀ Özgür Ak’ın (“baꢀvuran”) Türkiye Cumhuriyeti aleyhine 30 Nisan 2002   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne ( AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin   ( “ Sözleꢀme”) Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca   yapmıꢀ olduğu (27150/02) numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.   Baꢀvuran, AĐHM önünde Gaziantep Barosu avukatlarından M. Türkmen tarafından temsil   edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢀULLARI   doğumlu olan baꢀvuran Đskenderun’da ikamet etmektedir.   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (‘idare’) bir baraj inꢀası çerçevesinde baꢀvuranın da   ortakları arasında bulunduğu bazı arazileri kamulaꢀtırma bedeli ödemek suretiyle istimlak   etme yoluna gitmiꢀtir.   Ödenen istimlak bedeli konusunda idareyle anlaꢀmazlığa düꢀen ortakların her biri, kendi   hisselerine iliꢀkin olarak kamulaꢀtırma bedelinin artırımı talebiyle Nizip Asliye Hukuk   Mahkemesi önünde bir dava açmıꢀtır.   Mahkeme, konuyla ilgili olarak düzenlenen bilirkiꢀi raporu uyarınca ortakları kısmen haklı   bularak, hisseleri nisbetinde ek kamulaꢀtırma tazminatı ödenmesine hükmetmiꢀtir.   Hükmedilen tutarlara mülkiyet devrinin gerçekleꢀtiği tarihten itibaren geçerli olmak üzere   yasal gecikme faizi eklenmiꢀtir.   Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   Đdare, sözkonusu ek kamulaꢀtırma bedellerini Aralık 2001 ila Mayıs 2003 tarihlerinde   ödemiꢀtir.   Her bir parsele iliꢀkin iç hukuk sürecinin ayrıntıları aꢀağıda sunulan tablodaki gibidir:   PARSEL NO   EK   GECĐKME   FAĐZĐNĐN   YARGITAY   KARARI TARĐHĐ   ÖDEME   TARĐHĐ   ÖDEME   TUTARI   KAMULAꢀTIRMA   BEDELĐ   TUTARI HESAPLANMAYA   (Türk   Lirası BAꢀLANDIĞI   cinsinden (TL))   TARĐHĐ   No: 102-1356   No: 102-205   No: 104-435   No: 104-436   No: 104-1033   3.694.765.750   11.3.1999   15.5.2000   11.6.2001   28.5.2001   18.6.2001   18.6.2001   10.12.2001   25.12.2002   25.12.2002   2.5.2003   9.499.090.903   37.456.919.063   54.525.629.701   25.493.322.810   4.498.309.880   13.605.913.550   19.221.985.960   8.677.371.950   1.551.642.991   29.6.2000   10.5.2000   10.5.2000   10.5.2000   25.4.2003   HUKUK   I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuran, gecikme faizi oranlarının Türkiye’deki yüksek enflasyon karꢀısında yetersiz   kalması nedeniyle ek kamulaꢀtırma tazminatının değerini yitirmesinden ꢀikayetçi olmaktadır.   Baꢀvuran bu hususta 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.   Akkuꢀ – Türkiye davasında benimsediği hesap yöntemini esas alan AĐHM, uğranılan maddi   zararın tespiti için, baꢀvurana gerçekte ödenen tutar ile gecikme dönemi zarfında paranın   yitirdiği değer arasındaki farkın dikkate alınması gerektiğini hatırlatmaktadır.   AĐHM, Devlet Đstatistik Enstitüsü tarafından yayınlanan perakende fiyat endeksinde belirtilen   enflasyonun Türkiye’deki etkilerini hesaba kattığı hususunun altının çizilmesine de ayrıca   önem atfetmektedir.   Bu hesap yöntemini göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuranın hiçbir gerçek kaybının   olmadığını tespit etmektedir. Baꢀvurana ödenen ek kamulaꢀtırma tazminatı tutarı toplamı tam   tazminata tekabül etmekte olup Akkuꢀ – Türkiye davasında varılan içtihada uygundur.   Dolayısıyla içhukuk kararlarının kesinleꢀmesiyle ek kamulaꢀtırma tazminatının ödenmesi   arasında geçen süre, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi anlamında, sözkonusu tazminatın   enflasyonun etkisiyle değerini yitirmesine matuf bir gecikme olarak mütalaa edilemez.   Dolayısıyla bu ꢀikayet açıkça dayanaktan yoksun olup AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragrafları açısından reddedilmelidir.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Uzun tazminat yargılaması süresinden yakınan baꢀvuran, idarenin, kendi lehinde verilen   mahkeme kararlarını uzun bir süre boyunca uygulamamasından ꢀikayetçi olmaktadır. Bu   hususta AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafına atıfta bulunan baꢀvuran, ulusal hukukta bu   ihtilaflı duruma son verecek mekanizmaların bulunmamasından ꢀikayetçi olmaktadır.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   Đçtihadından çıkan ölçütleri ve elinde bulunan unsurların tamamını göz önünde bulunduran   AĐHM, bu ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır. AĐHM ayrıca bu   ꢀikayetin baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit   etmektedir.   B. Esasa iliꢁkin   Hükümet baꢀvuranın savına itiraz etmektedir. Hükümet, baꢀvuranın davasının ulusal   mahkemeler tarafından ‘makul bir süre’ içinde görüldüğünü savunmaktadır.   Baꢀvuran iddialarını yinelemektedir.   AĐHM, hangi mahkeme tarafından verilmiꢀ olursa olsun bir mahkeme kararının   uygulanmasının, AĐHS’nin 6/1 maddesi anlamında ‘dava’ nın bir parçası olarak telakki   edilmesi gerektiğini anımsatır (bkz., özellikle, Hornsby – Yunanistan, 19 Mart 1997 tarihli   karar, prg. 40 ve devamı, Metaxas – Yunanistan, no: 8415/02, prg. 25, 27 Mayıs 2004). Bir   Sözleꢀmeci Devletin ulusal hukuk düzeni tarafından verilen zorunlu ve kesinleꢀmiꢀ bir yargı   kararının taraflardan birinin zararına etkisiz kalması durumunda 6/1 maddesiyle güvence   altına alınan mahkemeye eriꢀim hakkı anlamsız hale gelmiꢀ olacaktır.   Dolayısıyla, yargılanabilirlerin etkin ꢀekilde korunması ilkesi idarenin yargı kararlarına uyma   yükümlülüğünü de kapsar. Devlet otoritesi yargı kararına dayanan bir borcu ödememek için   kaynak yetersizliğini bahane olarak öne süremez (bkz. Bourdov – Rusya, no:59498/00, prg.   35).   Öte taraftan, AĐHM’nin daha evvel müteaddit defalar tekrar ettiği üzere bir yargı süreci   sonucunda Devlet’e karꢀı alacaklı konumuna geçen bir kimseden alacağının ödenmesi için   daha sonra yeniden bir cebri icra davası açmasının talep edilmesi yerinde olmayacaktır. Bu   nedenle baꢀvurana ödenmesi gereken tutarın cebri icra yoluyla gecikmeli olarak ödenmesi,   ulusal makamların yargı kararına uymayı uzun bir süre reddetmelerini ve uygun tazmin   yoluna gitmemelerini telafi etmeyecektir (Metaxas, adıgeçen, prg. 19; Karahalios –   Yunanistan, no: 62503/00, prg. 23, 11 Aralık 2003).   AĐHM, idarenin bir ödemeyi yapabilmek için belli bir süreye ihtiyaç duyacağını kabul eder;   ancak bu belli süre makul süre sınırını aꢀmamalıdır.   Mevcut davada AĐHM, idarenin baꢀvurana olan borcunu kesinleꢀmiꢀ yargı kararından bir yıl   altı ay on dört gün sonra ödediğini tespit etmektedir. AĐHM’ye göre bu süre makul olarak   kabul edilemez.   Bu itibarla AĐHM, ulusal makamların, kesinlik kazanmıꢀ yargı kararlarına makul bir süre   içinde uymamak suretiyle AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafını yararlı etkisinden kısmen   yoksun bıraktıkları kanaatine varmaktadır.   Bu nedenle AĐHS’nin sözkonusu maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran maddi tazminat olarak 1.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca 1.000 Euro   olarak hesapladığı manevi zararının tazminini talep etmektedir.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   Talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında bir illiyet bağı bulunmadığını   kaydeden AĐHM bu talebi reddeder.   Buna karꢀın AĐHM, baꢀvurana ödenen tazminat tutarı 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi   anlamında tam tazmine tekabül etse dahi, ödeme tarihine iliꢀkin belirsizlik dolayısıyla   baꢀvuranın belli bir manevi zarara uğradığını ve bu durumun telafisi için ihlal tespitinin   yeterli olmayacağını değerlendirmektedir. Hakkaniyete uygun bir karara varan AĐHM, bu   sıfatla baꢀvurana 750 Euro ödenmesine hükmeder.   B. Yargılama masraf ve giderleri   AĐHM içtihadına göre bir baꢀvurana, yaptığı masraf ve harcamaların geri ödemesi ancak   sözkonusu masraf ve harcamaların gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul yönü ortaya   konulduğu sürece yapılmaktadır. AĐHM, baꢀvuranın ulusal mahkemeler önünde ya da AĐHS   organları önünde yaptığı yargılama masraflarına iliꢀkin herhangi bir belge sunmadığını   kaydetmektedir. Bununla birlikte AĐHM, kendi önünde bir avukat tarafından temsil edilen   baꢀvuranın zorunlu olarak birtakım harcamalar yapmıꢀ olması gerektiği kanaatindedir. Dava   koꢀullarını göz önünde bulunduran AĐHM, talep edilen 500 Euro’nun baꢀvurana ödenmesinin   makul olacağına hükmeder.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç   puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı yönünden yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir, diğer   ꢀikayetin ise kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet   tarafından, baꢀvurana manevi tazminat olarak 750 Euro (yedi yüz elli Euro) ve yargılama   masraf ve giderleri için miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak 500   Euro (beꢀ yüz Euro) ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 31 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.