27402/03

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   SEVGĐLĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 27402/03)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 27402/03 no’lu davanın nedeni T.C vatandaꢀı   Latif Sevgili’nin (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17 Ekim 2003   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesinin (“AĐHS”)   34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından B. Güven tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   doğumlu olan baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran tarafından aktarıldığı haliyle dava olayları aꢀağıdaki ꢀekilde özetlenebilir.   Nusaybin Belediyesi 13 Ekim 1997 tarihinde 38.178.418.000 TL bedelle baꢀvurana ait   arazileri istimlâk etmiꢀtir.   Belirtilmeyen bir tarihte kamulaꢀtırma iꢀlemi kesinlik kazanmıꢀ ve idare 1.000.000.000 TL   tutarında ilk tazminat ödemesini yapmıꢀtır.   Geriye kalan tutarın ödenmemesi neticesinde baꢀvuran, Nusaybin Đcra ve Đflas Müdürlüğü   önünde icra takibi baꢀlatmıꢀtır.   Đcra müdürlüğü baꢀvuranın talebi üzerine 13 Aralık 2002 tarihinde bir tutanak düzenlemiꢀtir.   Bu tutanağa göre, yıllık %60 üzerinden hesaplanan yasal faiziyle birlikte idarenin borcu   belirtilen tarihte 151.032.236.000 TL (yaklaꢀık 95.900 Euro) tutarındaydı.   Bu belgenin incelenmesinden, ayrıca, idareye bir ödeme emri gönderildiği anlaꢀılmaktadır.   Kamulaꢀtırma tazminatının geriye kalanına iliꢀkin olarak 1 Ekim 2007 tarihine kadar idare   tarafından herhangi bir ödeme yapılmadığı da dosya unsurlarından anlaꢀılmaktadır.   HUKUK   I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuran, idare tarafından kamulaꢀtırma tazminatının ödenmemesi nedeniyle mülkiyet   haklarının ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu hususta 1 No’lu Ek   Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin   1. Altı ay süresi kuralına riayet edilmesi hakkında   Hükümet ilk olarak baꢀvurunun geç yapıldığı itirazında bulunmaktadır. Hükümet, 1999   yılında icra takibi baꢀlatılmasından sonra idare tarafından herhangi bir ödeme yapılmadığını   savunmaktadır. Hükümete göre, baꢀvuranın bu iç hukuk yolunun etkisizliğini fark ederek   baꢀvurusunu 17 Ekim 2003 tarihinden önce yapması gerekirdi.   AĐHM, bir ꢀikâyetin, herhangi bir baꢀvuru imkânının bulunmadığı süregelen bir duruma   iliꢀkin olması halinde, altı ay süresinin sözkonusu durumun sona ermesinden itibaren   iꢀlemeye baꢀlayacağını anımsatır. Bu durum devam ettiği müddetçe altı ay süresi kuralı   uygulanmaz (bkz., mutatis mutandis, Hornsby – Yunanistan, 19 Mart 1997 tarihli karar, prg.   35, ve Marikanos – Yunanistan, no: 49282/99, 29 Mart 2001). Halihazırda baꢀvuran   kamulaꢀtırma tazminatının ödenmemesinden ꢀikayetçi olmaktadır. AĐHM, dosya   unsurlarından, kamulaꢀtırma tazminatının geriye kalanının 1 Ekim 2007 tarihine kadar   ödenmediğini ve ödemenin yapılması için baꢀvuranın idareyi icbar edici hiç bir imkânının   bulunmadığını gözlemlemektedir. Dolayısıyla burada, anılan tarihe kadar devam eden bir   yargı kararının uygulanmaması durumu sözkonusudur.   2. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hakkında   Hükümet ikinci olarak, baꢀvuranın, idarenin mülklerini halkın kullanımına sunma kararının   iptali için idare mahkemelerine baꢀvurmadığı cihetle AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç   hukuk yollarını tüketme ꢀartına riayet etmediğini ileri sürmektedir. Hükümet ayrıca,   baꢀvuranın 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği yönündeki ꢀikâyetini ulusal   mahkemeler önünde gündeme getirmediğini ve icra davası açmadığını savunmaktadır.   AĐHM, iç hukuk yollarının tüketilmesinin ancak bu yolların ihtilaflı durumun telafisine imkan   tanır nitelikte olduğu müddetçe gerekli olduğunu anımsatır.   Kamulaꢀtırma iꢀlemi kesinlik kazanmıꢀ olduğundan, AĐHM, mevcut davada baꢀvuranın belli   ve muaccel bir alacağa sahip olduğunu ve bu alacağının ödenmemesinin mülkiyetine saygı   hakkını doğrudan tartıꢀmalı hale getirdiğini tespit etmektedir (bkz., diğer birçokları arasında,   Yunan rafinerileri Stran ve Stratis Andreadis – Yunanistan, 9 Aralık 1994 tarihli karar, prg.   59).   Tazminatın tamamı ödenmediğinden baꢀvuran icra takibi baꢀlatmıꢀtır. AĐHM bu hususta,   idare aleyhinde verilen bir kararın uygulanmasının yine idareye düꢀtüğü yönündeki içtihadını   anımsatır (bkz., mutatis mutandis, adıgeçen Hornsby ve Tunç kararları). Kendisinden   beklenen her ꢀeyi yapmıꢀ olan baꢀvuran bu nedenle alacağının ödenmesi için baꢀka yollara   baꢀvurmamakla suçlanamaz. Bu değerlendirmelere istinaden AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin   35/1 maddesinde öngörülen koꢀulları yerine getirdiği kanaatine varmaktadır.   Dolayısıyla Hükümetin bu itirazı da kabul edilmeyecektir.   AĐHM ayrıca baꢀvurunun AĐHS’nin 35/1 maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını tespit etmektedir. Baꢀvurunun baꢀka herhangi kabuledilemezlik gerekçesi   bulunmamaktadır. Bu itibarla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi yerinde olacaktır.   B. Esasa iliꢁkin   Hükümet, bir yandan ihtilaf konusu mülklerin kamu yararı gerekçesiyle istimlâk edilmiꢀ   olduğu diğer yandan da tazminatın kamu kaynağının bulunmaması sebebiyle ödenmediği   cihetle baꢀvuranın mülkiyetine saygı hakkının ihlal edilmediğini savunmaktadır.   Baꢀvuran bu sava karꢀı çıkmaktadır.   Müteaddit defalar mevcut davadakine benzer sorunları gündeme getiren davaları incelemiꢀ   olan AĐHM, bu davalarda 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde   bulunmuꢀtu (bkz., sözgelimi, Bourdov – Rusya, no: 59498/00, Romachov – Ukrayna, 27   Temmuz 2004, ve Tunç, adıgeçen).   AĐHM, özellikle bir devlet kurumunun, yargı kararına dayanan bir borcu ödememek için   kaynak yokluğunu bahane edemeyeceğini ve bu kararın uygulanmasında meydana gelebilecek   ciddi gecikmelerin AĐHS ve AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün hükümleriyle koruma altına   alınmıꢀ hakların ihlaline yol açacağını anımsatır (Bourdov, adıgeçen, prg. 35 ve 40).   Mevcut davada AĐHM, arazisi istimlak edilen baꢀvuranın kendisine kısmi bir ödeme   yapıldıktan sonra idare aleyhinde icra takibi baꢀlattığını gözlemlemektedir. Kendisine bir   ödeme emri tebliğ edilmesine rağmen idare bu güne değin baꢀvuranın mağduriyet iddiasında   bulunduğu duruma çözüm getirmeye matuf herhangi bir ödeme yapmamıꢀtır. Dolayısıyla bu   koꢀulların, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin alanına giren baꢀvuranın mülkiyetine saygı   hakkına yönelik bir müdahale olarak değerlendirilmesi gerekir.   AĐHM, bu müdahalenin geçerli hiçbir gerekçeye dayanmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla   sözkonusu müdahale keyfi bir müdahale olup kanunilik ilkesini ihlal etmektedir. Varılan   böylesi bir sonuç, AĐHM’yi, toplumun genel menfaatinin gerektirdikleri ile bireysel hakların   korunması mecburiyeti arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanmadığı konusunu   araꢀtırmaktan muaf tutar (Đatridis – Yunanistan, no: 31107/96, prg. 62, ve Karahalios –   Yunanistan, no: 62503/00, prg. 35, 11 Aralık 2003).   II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. Baꢀvuran Türk   hukukunda ihtilaflı duruma çare olabilecek bir mekanizma olmamasından ꢀikayetçi   olmaktadır.   Yukarıda varılan sonucu göz önünde bulunduran AĐHM, bu meselenin ayrıca 13. madde   açısından incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran 267.615,60 YTL (yaklaꢀık 156.850 Euro) maddi ve 250.000 YTL (yaklaꢀık 146.500   Euro) manevi tazminat talebinde bulunmaktadır.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   Akkuꢀ – Türkiye davasında (9 Temmuz 1997 tarihli karar) benimsenen hesap yöntemini ve   ilgili ekonomik verileri göz önünde bulunduran AĐHM maddi tazminat olarak baꢀvurana   134.000 Euro ödenmesini hükme bağlamıꢀtır.   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin baꢀlı   baꢀına yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.   AĐHM, bu meblağın baꢀvuranın ulusal mahkemeler önünde sunduğu ve hâlihazırda   incelenmiꢀ taleplerinin tamamı için nihai çözüm teꢀkil ettiği kanaatindedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı yargılama masraf ve giderleri için   16.931 YTL (9930 Euro) talep etmektedir. Bu çerçevede baꢀvuran ulusal makamlar önünde   icra davası açtığına iliꢀkin bir makbuzla birlikte çeviri masraflarına iliꢀkin birtakım faturalar   sunmaktadır.   Sözkonusu talepleri aꢀırı bulan Hükümet AĐHM’den bunları reddetmesini talep etmektedir.   AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvurana yargılama masraf ve giderlerinin iadesi ancak bu   masraf ve harcamaların gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu   müddetçe mümkündür. Elindeki unsurları ve yukarıda anılan kıstasları göz önünde   bulunduran AĐHM, baꢀvurana tüm masrafları için 500 Euro tutarında bir ödeme yapılmasının   makul olduğuna hükmetmektedir.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna ;   2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;   3. AĐHS’nin 13. maddesi yönünden yapılan ꢀikâyetin ayrıca incelenmesine gerek   olmadığına;   4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet   tarafından, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, baꢀvurana maddi   tazminat olarak 134.000 Euro (yüz otuz dört bin Euro), yargılama masraf ve giderleri için   ise 500 Euro (beꢀ yüz Euro) ödenmesine ;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına ;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 18 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.