27601/95

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İKİNCİ DAİRE   TOĞCU - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 27601/95)   KARAR   STRAZBURG   Mayıs 2005   Bu karar, AİHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle   ilişkin değişiklik yapılabilir.   Toğcu -Türkiye Davasında,   Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi,   Sn. J. P. COSTA, Başkan,   Sn. A. B. BAKA,   Sn. K. JUNKWIERT,   Sn. M. UGREKHELIDZE,   Sn. A. MULARONI,   Sn. E. FURA-SANDSTRÖM, yargıçlar,   Sn. F. GÖLCÜKLÜ, ad hoc yargıç,   ile Bölüm Sekreteri Sn. S. DOLLÉ’in katılımı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi   Heyeti olarak toplanmış, 10 Mayıs 2005 tarihinde yapılan özel görüşmeler sonucunda, bu   tarihte benimsenmiş olan aşağıdaki karara varmıştır:   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USULİ İŞLEMLER   1. Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Hüseyin Toğcu’nun (“başvuran”), İnsan   Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) eski 25. Maddesi   uyarınca, 25 Mayıs 1995 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları   Mahkemesi’ne yaptığı başvurudur (başvuru no: 27601/95).   2. Kendisine adli yardım sağlanmış olan başvuran, Londra’da görev yapmakta olan   avukat Dr. Anke Stock tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”), AİHS   işlemleri için ajan tayin etmemiştir.   3. Başvuran, oğlu Ender Toğcu’nun 29 Kasım 1994 tarihinde, Diyarbakır’daki   güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındığını ve o tarihten beri kendisinden haber   alınamadığını iddia etmiştir. Başvuran, AİHS’nin 2, 3, 5, 13, 14 ve 18. maddelerine atıfta   bulunmuştur.   4. Başvuru, AİHS’nin 11 No.lu Protokolünün yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Kasım   1998’de AİHM’ye gönderilmiştir (11 No.lu Protokolün 5 § 2 maddesi).   5. Başvuru, AİHM’nin İkinci Dairesine verilmiştir (İçtüzüğün 52 § 1 maddesi). Bu   Daire içerisinde, davaya bakacak olan Heyet (AİHS’nin 27 § 1 maddesi), İçtüzüğün 26 § 1   maddesine göre oluşturulmuştur. Türkiye adına seçilmiş olan yargıç Rıza Türmen, davadan   çekilmiştir (İçtüzüğün 28. maddesi). Bunun üzerine Hükümet, Profesör Feyyaz Gölcüklü’yü   ad hoc yargıç olarak atamıştır (AİHS’nin 27 § 2 maddesi ile İçtüzüğün 29 § 1 maddesi).   6. 14 Eylül 1999 tarihinde vermiş olduğu kararla, AİHM davayı kabuledilebilir   bulmuştur.   7. Başvuran ve Hükümet, esaslarla ilgili görüşlerini bildirmişlerdir (İçtüzüğün 59 § 1   maddesi). Taraflara danıştıktan sonra Heyet’in esaslarla ilgili bir duruşmanın gerekmediğine   karar vermesinin ardından (İçtüzüğün 59 § 3 maddesi in fine), taraflar son yazılı görüşlerini   sunmaya davet edilmişlerdir (başvuran bu imkandan yararlanmıştır). Taraflar, dostane çözüm   olasılığını göz önünde bulundurmuş, ancak bir çözüme ulaşılmamıştır.   8. 9 Ekim 2001 tarihli bir mektupla, Hükümet AİHM’den davayı listesinden   çıkartmasını istemiş ve metni başvuranın bahsettiği sorunları çözme görüşüne dayanan bir   açıklamayla bitirmiştir. Başvuran, Hükümet’in isteğiyle ilgili yazılı görüşlerini 17 Aralık   2001’de bildirmiş ve AİHM’den bu isteği reddetmesini istemiştir.   9. 12 Mart 2002’de Heyet, başvuranın Heyet’ten Büyük Daire lehinde yargı yetkisini   bırakma isteğini reddetmiştir (İçtüzüğün 72 § 1 maddesi).   10. 9 Nisan 2002’de AİHM, Hükümet’in yapmış olduğu açıklamanın ışığında,   başvurunun incelenmesine devam etmenin artık haklı olmadığını göz önüne almış ve   AİHS’nin 37 § 1 (c) maddesine uygun olarak, başvuruyu listesinden çıkartmaya karar   vermiştir (bkz Toğcu / Türkiye (mahkeme emriyle çıkarma), no. 27601/95, 9 Nisan 2002).   11. 8 Temmuz 2002’de, başvuran AİHM’den başvuruyu dava listesine yeniden   eklemesini ya da, alternatif olarak, davayı Büyük Daire’ye göndermesini istemiştir.   12. 21 Mayıs 2003’te Büyük Daire Heyeti (“heyet”), Tahsin Acar / Türkiye davasında   ((ilk itiraz) [GC], no. 26307/95, ECHR 2003-VI) Büyük Daire’nin vermiş olduğu karar   ışığında ve AİHS’nin 37 § 2 maddesi uyarınca, başvurunun AİHM’nin dava listesine yeniden   eklenip eklenmeyeceği konusunda karar vermesi için, davayı İkinci Daire’ye geri göndermeye   karar vermiştir.   13. 1 Kasım 2004’te, AİHM dairelerinin içeriğini değiştirmiştir (İçtüzüğün 25 § 1   maddesi). Bu dava, yeni oluşturulan İkinci Daire’ye verilmiştir (İçtüzüğün 52 § 1 maddesi).   14. 1 Mart 2005’te, AİHM’nin İkinci Dairesi, AİHS’nin 37 § 2 maddesi uyarınca,   AİHM’nin dava listesini eski haline getirmeye karar vermiştir.   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   15. Kürt kökenli bir Türk vatandaşı olan başvuran, 1944 doğumlu olup Türkiye’nin   güneydoğusunda, Diyarbakır ilinin idari kaza bölgesi içinde bulunan Silvan’da yaşamaktadır.   A. Giriş   16. Özellikle 21 Nisan 1992 ve 30 Haziran 1992 tarihlerinde ya da bu civarlarda   gerçekleşen olaylarla ilgili olan dava olayları, taraflar arasında tartışılmıştır.   17. Başvuranın anlattığı şekliyle olaylar, aşağıdaki B Bölümünde yer almaktadır (18-   32. paragraflar). Hükümet’in olaylarla ilgili ifadeleri aşağıdaki C Bölümünde özetlenmiştir   (33-36. paragraflar). Hükümet ve başvuran tarafından sunulan yazılı deliller, sırasıyla D (37-   61. paragraflar) ve E (62-67. paragraflar) Bölümlerinde özetlenmiştir.   B. Başvuranın olaylarla ilgili ifadeleri   18. Başvuranın oğlu Ender Toğcu1, Diyarbakır’daki Sento Otel’in ve Arzu Club’ın   yöneticisiydi. Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ya da diğer benzer örgütlerle hiçbir ilişkisi yoktu.   19. Belirsiz bir tarihte, Ender’in anne tarafından kuzeni Mehmet Kartal, cezai bir dava   nedeniyle gözaltına alınmış ve Ender’in fotoğrafı üzerinde bulununca, Mehmet Kartal iddia   olunan suçu beraber işledikleri yönünde bir açıklama yapmıştır. Daha sonra kuzeni, ceza   almadan serbest bırakılmıştır.   20. Başvuran, Komisyon’a sunduğu başvuru formunda, 29 Kasım 1994’te Ender   Toğcu’nun eşi Güler’in doğum yapmak için Diyarbakır Hastanesi’nde olduğunu belirtmiştir.   Başvuranın eşi onunla birlikteydi. Saat 15:00 civarında, Ender Toğcu hastaneye gitmek için   ağabeyi Ali Toğcu’dan ayrılmıştır. Ancak, Ender hastaneye gitmemiş ve o günden beri bir   daha görülmemiştir.   Yerel makamların hazırladığı bazı belgelerde ve tarafların görüşlerinde, “Ender Toğcu” zaman zaman “Önder   Toğcu” olarak yer almıştır. Tutarlılık için, bu karar boyunca “Ender Toğcu” ismi kullanılacaktır.     21. AİHM’nin doğum tarihini gösteren hastane kayıtlarının detayları ile ilgili sorusuna   cevap olarak başvuran, Ender’in kaybolduğu gün hastanede doğum yapan kadının Ender’in   eşi değil, ağabeyi Ali’nin eşi olduğu düzeltmesini yaparak 31 Ocak 2000’de cevap yazmıştır.   O gün, Ender Ali’nin eşini ziyaret etmek için hastaneye gitmek üzere evden ayrılmadan önce,   Ender ile Ali evlerinin yanındaki restoranda birlikte akşam yemeği yemişlerdir. Başvuran,   hastane kayıtlarına ulaşıp onları AİHM’ye göndereceğini söylediği halde göndermemiştir.   22. Başvuran, 16 Ekim 2001 tarihli dilekçesinde, kaybolduğu gün oğlu Ender’in,   hamile olan ve rahatsız olduğu için hastanenin doğumhanesine alınan eşi Güler’le birlikte   olduğunu ifade etmiştir. Ender bir daha hastaneden geri gönmemiştir. Başvuran ayrıca,   Ender’in 12 Mart 1993 doğumlu bir çocuğunun olduğunu AİHM’ye bildirmiştir.   23. 29 Kasım 1994’te saat 22:30 civarlarında, yedi ya da sekiz sivil polis başvuranın   Diyarbakır’daki evine gelmiş ve başvuranla küçük oğlunu dövmüşlerdir. Polisler Ender’in   nerede olduğunu sormuşlardır. Başvuran, bunun doğru olmadığını bildiği halde, Ender’in üç   gün önce Kayseri’ye gitmek için ayrıldığını söylemiştir. Daha sonra polisler, oğlunun polisin   elinde olduğunu ve üç gün içinde cesedini teslim edeceklerini söylemişlerdir.   24. Polisler Ali Toğcu’nun evine doğru yola çıkmışlar ve geceyarısı gibi oraya   varmışlardır. Burada arama yapmışlar, ancak birşey bulamamışlardır. Ali, polis memurlarına   kardeşi Ender’i o gün saat 15:00’ten beri görmediğini söylemiştir. Polisler Ali’yi başvuranın   evine götürmüş ve orada başvurana evinde ateşli bir silah olduğunu söylemişler ve onu teslim   etmesini emretmişlerdir. Hem başvuran hem de Ali silah olduğunu inkar etmişlerdir. Telsizle   bir görüşme yaptıktan sonra, polisler başvuranla Ali’ye, silahın başvuranın evinin   odunluğunda olduğunu söylemişlerdir. Polisler, başvuranın eşine, Ender’in silahı nereye   sakladığını kendilerine söylediğini anlatmışlardır. Daha sonra polisler odunluktaki silahı   bulmuşlar ve oradan ayrılmışlardır.   25. 30 Kasım 1994’te Ali, Diyarbakır’daki bir kahvehanede polisler tarafından   yakalanmış ve Emniyet Müdürlüğü’ne götürülmüştür. Ali daha sonra Suçüstü Bürosunun2   resmi gözaltı merkezine götürülmüştür. Burada dört gün kalmış ve kaldığı süre içinde   sorgulanmış ve işkence görmüştür. Ender’in nerede olduğu konusunda sorgulanmıştır.   Kardeşinin nerede olduğunu bilmediğini polislere söylediği zaman, kendisine Ender’in   yakalandığı ve üzerinde telsiz telefon ve batarya fiyatlarının bir listesinin bulunduğu   söylenmiştir. Ayrıca, Ali’ye Ender’in tüfeğinin nerede olduğu sorulmuştur. Polislerin Ali’ye   kardeşi Ender’in “dağa gittiğini” söylemiş olmalarına rağmen, Ali bu sorgulama sırasında   Ender’in çığlıklarını duyabiliyordu. Dört beş saat boyunca sorgulayıp işkence ettikten sonra,   polisler Ali’nin öldüğünü sanarak Ali’yi Diyarbakır’a yaklaşık 50 kilometre uzaklıkta olan   Ergani’deki bir çöplüğe bırakmışlardır.   26. Serbest bırakıldıktan sonra Ali Toğcu, Çarşı Polis Karakolu’nda Ender hakkında   soruşturma yapmış ve burada kendisine, kardeşinin polisin elinde olduğu ve sorgulamadan   sonra serbest bırakılacağı söylenmiştir.   27. Belirsiz bir tarihte, Ali Toğcu yanında kardeşinin bir fotoğrafını, kardeşinin   kimliğinin bir fotokopisini ve başvuranın ev telefon numarasını götürerek, Cinayet Şubesi   başkomiserine daha ayrıntılı sorular sormuştur. Bu araştırmalar dan hiçbir sonuç çıkmamıştır.   Bu gözaltı tesisi, başvuranın görüşlerinde “Jail Forces” olarak geçmektedir, aslında bunlar, Çevik Kuvvet’in   gözaltı tesisleridir.     28. Belirsiz bir tarihte, başvuran ve Ali Toğcu yakalanmış ve altı gün boyunca   alıkonmuşlardır. Polis, başvuranı ve Ali Toğcu’yu, dağda olduğunu iddia ettikleri Ender’e   yardım etmekle ve onunla görüşmekle suçluyorlardı. Başvuranla Ali Toğcu, altı gün sonra,   mahkeme önüne çıkarılmadan serbest bırakılmışlardır.   29. Başka bir zaman, polis memurları Ali Toğcu’ya yaklaşmışlar ve Ender’in   öldürülmemesi karşılığında kendisinden para istemişlerdir. Polislerden biri, Ali’den üçüncü   bir kişiye bir milyar Türk Lirası vermesini istemiştir. Bunun karşılığında, Ender serbest   bırakılacaktı.   30. Başvuran ve ailesi, Olağanüstü Hal Valisi’ne, il valisine ve diğer makamlara   birçok dilekçe vermişlerdir. Bu dilekçelerin hiçbiri kabul edilmemiştir. 6 Nisan 1995’te,   başvuranın eşi, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (bundan sonra “Diyarbakır   Mahkemesi”) Cumhuriyet Savcılığı’na bir dilekçe yazmıştır. 7 Nisan 1995’te makamlar,   başvuranın eşine kayıtlarında Ender Toğcu’nun isminin olmadığını bildirmişlerdir.   31. Savcı, ilk kez 19 Temmuz 1996’da başvuranı dinlemiştir. 6 Kasım 1996’da,   Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, kaybolmayla ilgili olarak kimseyi kovuşturmama kararı   almıştır (Takipsizlik Kararı).   32. Soruşturma, 1999 Ekiminde tekrar açılmıştır. Başvuran, Diyarbakır Cumhuriyet   Savcısı’na ikinci bir ifade vermiş ve ilk kez başvuranla Ender’in eşlerinin ifadeleri alınmıştır.   Başvuranla eşi hiç Türkçe konuşmadıkları için, ifadeleri alınırken torunları Mehmet de   yanlarındaydı. Mehmet’e göre, mahkemenin resmi çevirmeni, başvuranla eşinin verdiği   ifadeleri çarpıtmıştır. Örneğin, başvuran eve gelen polisleri tanıyabileceğini söylediği halde,   çevirmen bunu “Oğlumu götüren kişileri tanımıyorum” diye çevirmiştir. Buna itiraz edince,   Mehmet Savcılıktan çıkartılmış ve yazılan ifadeleri okumasına izin verilmemiştir.   C. Hükümet’in olaylarla ilgili ifadeleri   33. 29 Kasım 1994’te Diyarbakır Jandarma Komutanı’nın Diyarbakır Emniyet   Müdürlüğü’nden talep etmesinin üzerine, 30 Kasım 1994’te 00:30 civarında, başvuranla oğlu   Ali Toğcu’nun evleri aranmıştır. Aramanın amacı, PKK ile ilişkisi olduğundan şüphelenilen   Ender Toğcu’yu bulmaktı. Aramayı yapan polisler, Ender Toğcu’yu bulamamışlardır. Ancak,   başvuranın evinde ateşli bir silahla, mermilerle birlikte bir şarjör bulunmuştur. Başvuran,   bunun yeğeni Mehmet Kartal’a ait olduğunu söyleyince, polisler silahı almış ve kimseyi   alıkoymadan başvuranın evinden ayrılmışlardır.   34. Ne Ali ne de Ender Toğcu, 29 ya da 30 Kasım 1994’te gözaltına alınmamıştır.   Ancak, başvuranla Ali bir terör örgütüyle ilişkileri olduğu şüphesiyle 4 Temmuz 1995’te   alıkonmuş ve yetersiz delil nedeniyle 8 Temmuz 1995’te serbest bırakılmışlardır. Ali Toğcu,   Ağustos 1997’de polis tarafından yeniden tutuklanmış ve ifade verdikten sonra, 8 Ağustos   1997’de serbest bırakılmıştır.   35. Başvuranın eşi, Diyarbakır Mahkemesi Savcılığı’na bir dilekçe vermiştir. Başka   hiçbir Savcıya dilekçe verilmemiştir. Ender Toğcu’nun kaybolmasıyla ilgili olarak Diyarbakır   Savcısı tarafından bir soruşturma başlatılmıştır. Diyarbakır Savcısı, soruşturma sırasında   Diyarbakır ve ilçelerindeki gözaltı tesislerinin gözaltı kayıtlarını kontrol etmiştir. Ender   Toğcu’nun kaybolmasına bir Devlet ajanın karışmış olabileceğini gösteren hiçbir kanıt   olmadığı için, Savcı 6 Kasım 1996’da kimseyi kovuşturmama kararı almıştır.   36. Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, daha sonra ikinci bir soruşturma başlatmıştır. Bu   soruşturma sırasında, başvuranın, eşinin ve aynı zamanda Ender’in eşinin ifadeleri alınmıştır.   Savcı ayrıca, 29 Kasım 1994’te başvuranın evini arayan polis memurlarının da ifadelerini   almak istemiştir. Bu ikinci soruşturma devam etmekteydi.   D. Hükümet’in sunduğu yazılı deliller   37. Aşağıdaki bilgiler, Hükümet’in sunduğu belgelerden alınmıştır.   38. 29 Kasım’da, Diyarbakır Jandarma Komutanlığı’nın (bundan sonra “Jandarma   Komutanlığı”) komutan yardımcısı, Diyarbakır Emniyet Amirliği’nden Jandarma   Komutanlığı’ndaki personele “Diyarbakır’da PKK’ya yardım ve yataklık eden kişileri”   yakalaması için yardım etmesini istemiştir.   39. Bir “ev araması ve el koyma” raporuna göre, yukarıda bahsedilen istekle hareket   eden bir grup polis ve jandarma, 30 Kasım 1994’ün erken saatlerinde başvuranın   Diyarbakır’daki evine gitmişlerdir. Başvuranın tutuklamak istedikleri oğlu Ender Toğcu’yu   aramaktaydılar. Ancak, Ender evde değildi. Evde yapılan arama sırasında, tavan arasında   mermileriyle birlikte 7.45 milimetre çapında bir tabanca bulunmuş ve polis memurları bu   tabancaya el koymuştur. Başvuran, polislere tabancanın yeğeni Mehmet Kartal’a ait olduğunu   söylemiştir.   40. Aynı polis memurlarının hazırladığı ve imzaladığı bir başka rapordan, başvuranın   evini aradıktan sonra polislerin Sabahat Toğcu’nun evine gittikleri ve Ender’i orada da   bulamadıkları anlaşılmaktadır.   41. Hükümet’e göre Diyarbakır Çarşı Karakolu’ndan ve Diyarbakır Emniyet   Amirliği’nin Terörle Mücadele Şubesi’nden alınan gözaltı kayıtları, ne Ender’in, ne Ali’nin   ne de Hüseyin’in (başvuran) 28, 29 ya da 30 Kasım 1994 tarihlerinde gözaltına   alınmadıklarını göstermiştir.   42. Diyarbakır ve civarındaki bazı polis ve jandarma karakollarından alınan gözaltı   kayıtlarının kopyalarına göre, Kasım 1994’te Toğcu ailesinin hiçbir üyesi yakalanıp gözaltına   alınmamıştır.   43. Silvan Merkez Jandarma Karakolu’nun gözaltı kayıtlarından, başvuranın yeğeni   Mehmet Kartal’ın 22 Kasım 1994’te tutuklandığı ve ertesi gün serbest bırakıldığı   anlaşılmaktadır (bkz. 19. paragraf). Mehmet Kartal, 8 Aralık 1994’te yeniden tutuklanmış ve   Aralık 1994’te Diyarbakır Mahkemesi tarafından gözaltına geri gönderilmesi için bir emir   çıkartılmıştır.   44. 4 Temmuz 1995’te başvuran ve oğlu Ali Toğcu, bir grup polis memuru tarafından   evlerinde tutuklanmışlardır. Yasadışı bir örgütle aralarında bağlantı bulamadıkları için,   Savcı’nın 8 Temmuz 1995’te verdiği emirlerle serbest bırakılmışlardır.   45. 1 Şubat 1996’da Diyarbakır Emniyet Amirliği Terörle Mücadele Şubesi’nin   müdürü Ramazan Sürücü, Diyarbakır Emniyet Amirliği’nden 30 Ocak 1996’da kendisine   gönderilen mektuba cevap yollamıştır. Sürücü mektubunda, şubesi tarafından 24 Ocak   1996’da gönderilen bir başka mektuba atıfta bulunmuştur. Ender Toğcu’nun 29 Ekim 1994’te   Terörle Mücadele Şubesi’nde alıkonmadığını Emniyet Amirliği’ne bildirmiştir. Hüseyin   Toğcu ile Ali Toğcu 4 Temmuz 1995’te alıkonmuş ve 8 Temmuz 1995’te serbest   bırakılmışlardır.   46. 8 Şubat 1996’da Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Adalet Bakanlığı Uluslararası   Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü’nün (bundan sonra “Müdürlük”) 22 Ocak 1996’da   kendisine yolladığı mektubu yanıtlamış ve Müdürlüğe Hüseyin ile Ali Toğcu’nun 4 Temmuz   1995’te alıkonduklarını ve 8 Temmuz 1995’te serbest bırakıldıklarını bildirmiştir.   47. 25 Haziran 1996’da Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Diyarbakır Mahkemesi   Savcısına başvuranın Ender Toğcu ile ilgili iddialarına ilişkin bir soruşturmanın yapılmakta   olup olmadığını sormuştur.   48. 27 Haziran 1996’da Diyarbakır Mahkemesi Savcısı, Diyarbakır Cumhuriyet   Savcısına Ender Toğcu’nun adının Diyarbakır Mahkemesi kayıtlarında olmadığı cevabını   vermiştir.   49. 19 Temmuz 1996’da Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, başvuranın ifadesini almıştır.   Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na başvurduğunu kabul etmiş ve İnsan Hakları   Derneği’nde vermiş olduğu ifadenin doğruluğunu olaylamıştır (bkz. 63. paragraf). Başvuran,   Kasım 1994’te kendisi ve oğulları Ender ile Ali’nin, Emniyet Amirliği Terörle Mücadele   Şubesi’nden sivil polisler tarafından evinin dışında yakalandıklarını yinelemiştir.   Yakalanmadan önce, Ender eşinin doğum yapmakta olduğu hastaneden yeni dönmüştür.   Ender, PKK ile ilişkisi olduğu şüphesiyle yakalanmıştır. Ender’i yakalayan polis memurları,   başvurana üç gün içinde gidip Ender’in cesedini Fiskaya’dan almasını söylemişlerdir.   50. Başvuran ayrıca, serbest bırakılmadan önce bir hafta boyunca gözaltında   tutulduğunu söylemiştir. Ali iki kez alıkonmuştur; ilkinde bir hafta, ikincisinde ise üç gün   alıkonmuştur. Silah, evini aramaya gelen polis memurlarına teslim edilmiştir. 29 Kasım   1994’te alıkonmasından beri Ender’den hiçbir haber alınamamıştır. Başvuranın Diyarbakır   Mahkemesi Savcılığı ve Polis’in Terörle Mücadele Şubesi’nde oğluna ne olduğuyla ilgili bilgi   almak için araştırma yapması bir sonuç vermemiştir. Başvuran, Savcıya Polis’in Terörle   Mücadele Şubesi üyeleri aleyhinde suç duyurusunda bulunmak istediğini söylemiştir.   51. 2 Eylül 1996 tarihinde bir Cumhuriyet Savcısı (no. 34973), 26 Ağustos 1996   tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı tarafından gönderilen bir mektuba cevap yollamıştır.   Gönderdiği mektuba, 1996/4211 no.lu soruşturma dosyasında bulunan dokümanların   nüshalarını da eklemiştir.   52. 6 Kasım 1996 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, başvuranın oğlunun   gözaltına alınmasına ilişkin iddiaları ile ilgili olarak kimse hakkında cezai takibat   başlatmamaya karar vermiştir. Cumhuriyet Savcısı sözkonusu kararında, kendisine 16 Ekim   tarihinde Terörle Mücadele Şubesi tarafından gönderilen ve içerisinde, sözkonusu karara   göre, Şube’nin Ender Toğcu’yu gözaltına almayı reddettiğinden bahsedilen bir mektupla ilgili   karara dayanmaktadır.   53. Ali Toğcu, bir kez daha 7 Ağustos 1997 tarihinde evinde yakalanmıştır.   54. 14 Ekim 1999 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Diyarbakır Polis   Karakolu’na ve Jandarma Komutanlığı’na, Savcılığa 29 Kasım 1994 tarihli gözaltı kayıtlarını   göndermelerini istediği mektuplar göndermiştir. Ayrıca, Ender’i aramaları hususunda talimat   vermiştir.   55. 20 Ekim 1999 tarihinde Jandarma Komutanlığı, Savcı’ya Ender’in kendileri   tarafından gözaltına alınmamış olduğunu bildirmiştir. İçerisinde Ender’in isminin geçmediği   gözaltı kayıtlarının nüshaları, sözkonusu mektupla birlikte Cumhuriyet Savcısı’na   gönderilmiştir.   56. 1 Kasım 1999 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, başvuranın ifadesini   almıştır. Başvuran, oğlu Ender’in kaybolmadan önce kendisi ile yaşamakta olduğunu   belirtmiştir. 29 Kasım 1994 akşamı, yedi ya da sekiz sivil polis başvuranın evine gelmiş ve   ellerinde bulunan Ender’in, evde ateşli silah olduğunu belirttiğini söylemişlerdir. Başvuran,   ateşli silahla ilgili hiçbir şey bilmediği yönünde cevap vermiştir. Bunun üzerine polisler, evin   tavan arasında silahı bulmuşlar ve evi terketmişlerdir. Başvuran, o günden sonra Ender’den   haber alamamıştır. Diğer oğlu Ali yakalanmış, Ender’in ortadan kaybolması ardından 3 ila 4   gün gözaltında tutulmuş ve gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye maruz bırakılmıştır.   Ali başvurana, gözaltında tutulduğu sırada bir kişinin çığlıklarını duymuş olduğunu   belirtmiştir. Bu çığlıkların, kardeşi Ender’in çığlıkları olduğunu düşünmüştür. Ender’in   ortadan kaybolmasından iki ay sonra, başvuran ve Ali bir kez daha yakalanmışlar ve gözaltına   alınmışlardır. Bu seferki gözaltı altı gün sürmüştür ve sözkonusu altı gün süresince, polis   memurları hakkında şikayette bulundukları dilekçelerine dair sorgulanmışlardır.   57. Başvuran ayrıca, oğlu Ender’in PKK ile hiçbir ilgisi olmadığını belirtmiştir. Hiç   kimse kendisine, oğlunun cesedini gidip Fiskaya’da bulmasını söylememiştir (bkz. yukarıda   kaydedilmiş olan paragraf 49). Son olarak başvuran, Cumhuriyet Savcısı’ndan oğlunu   bulmasını istemiştir.   58. Ayrıca 1 Kasım 1998 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Ender Toğcu’nun   eşi Güler Toğcu’nun ifadesini almıştır. Güler Toğcu, hamile olduğu sırada 29 Kasım 1994   tarihinde kötüleştiğini ve eşi Ender’in kendisini hastaneye götürdüğünü belirtmiştir. Bunun   üzerine öğleden sonra eve dönmüşler ve Ender’in 15.00 civarında kahvehaneye gitmiştir.   Ender normal olarak eve 23.00’da veya gece yarısı dönmektedir. 29 Kasım 1994 tarihinde   geceyarısı, yedi veya sekiz sivil polis, evlerine gelmiş ve kendisine, kayınbabasına ve   başvurana evde ateşli silah olup olmadığını sormuşlardır. Güler, eşinin bir silahı olduğunu   bilmektedir, fakat nerde sakladığını bilmemektedir. Polis memurları, silahı tavan arasında   bulmuşlardır. Güler, silahın orda olduğunu bilmemektedir ve Ender kendilerine silahın nerde   saklı olduğunu söylememiş olsa, polis memurlarının silahı bulması mümkün olmayacaktır. O   tarihten sonra Güler, Ender’den haber alamamıştır.   59. Son olarak, 1 Kasım 1999 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, başvuranın eşi   Soliye Toğcu’yu sorgulamıştır. Soliye, 29 Kasım 1994 tarihinde gelini Güler ile hastaneye   gitmiş olduklarını belirtmiştir. Oğlu Ender de bir süre hastanede kalmıştır fakat kendisi eve   döndüğünde Ender’in de evde olduğunu görmüştür. Ender, işletmekte olduğu kahvehaneye   gitmek için evi 15.00’da terketmiştir ve geri dönmemiştir. Aynı gün geceyarısı, yedi veya   sekiz sivil polis, evlerine gelmiş ve evde ateşli silah olup olmadığını sormuşlardır. Polisler,   silahı bulmuş ve evi terketmişlerdir. Bunun üzerine Soliye, Cumhuriyet Savcısı’na oğlunun   ortadan kaybolmasına ilişkin bir dilekçe sunmuş fakat oğlu hakkında bir haber alamamıştır.   60. 30 Kasım 1999 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Diyarbakır Polis   Karakolu’na ve Jandarma Komutanlığı’na 14 Ekim 1999 tarihli isteğini hatırlatmış (bkz.   yukarıda kaydedilmiş olan paragraf 54) ve Savcılığa, gözaltı kayıtlarının nüshalarını   sunmaları ve Ender’i aramaları hususunda talimat vermiştir.   61. Ayrıca 30 Kasım 1999 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, Terörle Mücadele   Şubesi’ne bir mektup göndermiş ve 30 Kasım 1994 tarihinde başvuranın evine giden polis   memurlarını (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 39) Savcılığa çağırmıştır. Ayrıca, başvuranın   evinde bulunmuş olan ateşli silahla ilgili herhangi bir işlem yapılıp yapılmadığını da   sormuştur. Cumhuriyet Savcısı son olarak, Ender, Ali ve başvuranın 30 Kasım 1994 tarihinde   gözaltına alınıp alınmadıklarını sormuştur. Gözaltı kayıtlarının nüshalarının, Savcılığa   gönderilmesini istemiştir.   E. Başvuran tarafından sunulan yazılı ifade   62. 6 Nisan 1995 tarihinde başvuranın eşi, Diyarbakır Mahkemesi Cumhuriyet   Savcılığı’na bir dilekçe sunmuştur (bkz. yukarıda kaydedilen paragraflar 30 ve 35).   Cumhuriyet Savcısı’na oğlu Ender Toğcu’nun 29 Kasım 1994 tarihinde Diyarbakır’daki   güvenlik güçleri mensuplarınca gözaltına alınmış olduğunu belirtmiştir. 29 Kasım 1994   akşamı evini basan sivil polisler kendisine, oğlunun ellerinde olduğunu söylemişlerdir. O   tarihten sonra oğlundan haber alamamıştır. Cumhuriyet Savcısı’ndan kendisine oğlu ile ilgili   bilgi vermesini istemiştir. Sözkonusu dilekçede bulunan el yazısı bir notta “oğlunun ismine,   kayıtların incelenmesi sırasında rastlanmadığı” belirtilmiştir.   63. 10 Nisan 1995 tarihinde başvuran, “İnsan Hakları Projesi” ne hitaben yazılı ifade   vermiştir. 29 Kasım 1994 tarihinde 15.00 sularında oğlu Ender’in erkek kardeşi Ali’den,   Ender’in eşinin doğum yapmakta olduğu hastaneye gitmek üzere ayrılmış olduğunu   belirtmiştir. Başvuranın, gelinine bakmak için hastanede kalan eşi, başvurana oğulları   Ender’in hastaneye hiç gelmediğini söylemiştir. Ertesi gün Ali, Çarşı Polis Karakolu’ndan   gelen polis memurları tarafından yakalanmıştır ve üç gün boyunca sorguya çekilmiştir.   Üçüncü gün, Ergani Yolu’nda serbest bırakılmıştır.   64. 31 Ocak 2000 tarihinde AİHM’ye gönderilen bir mektupta, başvuranın oğlu Ali   Toğcu 30 Kasım 1994 tarihinde polis memurları tarafından yakalandığını ve Emniyet   Müdürlüğü’ne, orada da Çevik Kuvvet’e götürüldüğünü belirtmiştir. Çevik Kuvvet’teyken Ali,   kardeşi Ender hakkında sorguya çekilmiş ve polis memurları kendisine, Ender’in PKK’ya   katılmak üzere dağlara gittiğini söylemiştir. Gözaltında bulunduğu sırada Ali, kardeşi   Ender’in çığlıklarını duymuştur. Ali şiddetli bir işkenceye maruz bırakılmış ve öldüğüne   inanılarak polis memurları tarafından Ergani yakınlarındaki bir çöplüğe bırakılmıştır.   Sözkonusu olayı takiben, toplam beş kez gözaltına alınmış ve her birinde, polis memurlarının   PKK’ya katıldığını iddia ettikleri kardeşi Ender’le buluşmakla suçlanmıştır.   65. Başvuran AİHM’ye 14 Eylül 2001 tarihinde dikte ettirmiş olduğu bir mektup   göndermiştir. Bu mektupta, oğlu Ender’in kaçırılmasına şahit olan kimsenin bulunmadığını   belirtmiştir. Ender’in çalıştığı yerde bulunan hiçkimse, yakalandığına şahit olmamıştır.   Kendisi de şahit olmamıştır. Bir yaz günü oğlu Ali ile birlikte yakalanmış ve altı gün boyunca   gözaltında tutulmuştur. Kendisine neden polis memurlarından şikayetçi olduğu sorulmuş ve   oğlunun polis memurları tarafından gözaltına alındığı ve be nedenle, Cumhuriyet Savcısı’na   ve İnsan Hakları Derneği’ne başvurduğu cevabını vermiştir. Daha sonra polis memurları   başvurana oğlunun ellerinde olmadığını, dağlara gittiğini söylemiştir.   66. 18 Eylül 2001 tarihinde Ali Toğcu’nun oğlu Mehmet Toğcu tarafından yazılan bir   mektupta Mehmet Toğcu, Savcılığa gitmek üzere büyük babasına, büyük annesine (başvuran   ve eşi) ve amcası Ender’in eşine (bkz. yukarıda kaydedilmiş olan paragraf 32) eşlik ettiğini ve   Türkçe konuşmayı bilmeyen büyük babası ve büyük annesine tercümanlık ettiğini belirtmiştir.   Yengesi Güler – Ender’in eşi – Türkçe bilmektedir. Büyük babasının söylediklerini kelimesi   kelimesine tercüme ettiği sırada, Cumhuriyet Savcısı sözünü kesmiş ve Adliye Sarayı’nda   çalışmakta olan başka bir kimseden tercümeyi devralmasını istemiştir. Ancak sözkonusu   kimse, büyük babasının söylediklerini yanlış iletmiştir ve Mehmet, duruma itiraz ettiğinde   Savcılık’tan uzaklaştırılmıştır. Daha sonra büyük babasından alınan ifadeyi görmek istemiştir   fakat isteği, Cumhuriyet Savcısı tarafından reddedilmiştir.   67. 13 Ekim 2001 tarihli bir mektupta Sabahat Toğcu (bkz. yukarıda kaydedilen   paragraf 40), olay günü kayın biraderinin eşinin doğum yaptığı hastaneye gitmiş olduğunu   belirtmiştir. Daha sonra kayın biraderi Ali Toğcu’nun evine gitmiştir. Ertesi gün sabaha karşı   3.00’da bir grup polis memuru eve gelmişler ve orada olan insanlara, Ender’in Yavuz isimli   bir kişinin evinde silah saklamakta olduğunu söylemişlerdir. Bunun üzerine Sabahat ve Ali,   eve kadar polis memurlarına eşlik etmişlerdir. Sabahat, anahtarları unutmuş olduğu için   polisler kapıyı kırmış, içeri girmiş ve evi aramışlarıdır. Hiçbir şey bulunamamıştır.   II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI   68. İlgili iç hukuk ve uygulaması, Tahsin Acar/Türkiye davasındaki kararda beyan   edilmiştir ([BD], no. 26307/95, § 186-197, ECHR 2004).   HUKUK   I. HÜKÜMET’İN İLK İTİRAZI   69. Hükümet, kabuledilebilirlik sonrası kararında, Ender Toğcu’nun ortadan   kaybolmasına ilişkin soruşturmanın, halen devam etmekte olduğunu belirtmiş ve AİHM’den,   AİHS’nin 35 §§ 1, 3 ve 4. maddeleri uyarınca başvuruyu reddetmesini istemiştir.   70. AİHM, Mahkeme’nin sözkonusu davanın kabuledilebilirliği hususundaki kararı   öncesinde Hükümet’in, iç hukuk yollarının tüketilmemiş olduğunu ileri sürmediğini   belirtmiştir (bkz. 14 Eylül 1999 tarihli kabuledilebilirlik kararı). Dolayısıyla şu an,   başvurunun kabuledilebilirliğine itiraz etmekten men edilmişlerdir (bkz. Hasan İlhan/Türkiye,   no. 22494/93, § 103, 9 Kasım 2004).   71. Bu nedenle AİHM, Hükümet’in ilk itirazını reddetmiştir.   II. AİHM’NİN DELİLLERİ DEĞERLENDİRMESİ VE OLAYLARI TESPİTİ   A. Tarafların İddiaları   1. Başvuran   72. Başvuran, aşağıda kaydedilmiş olan delillerin bütününün AİHM’nin, makul   şüphenin ötesinde oğlu Ender’in Devlet ajanları veya Devlet’in bilgisi dahilinde hareket eden   kişiler tarafından kaçırılmış olduğunu tespit etmek için yeterli olduğunu belirtmiştir:   (a) yetkili makamlar Ender’i, 29 Kasım 1994 tarihinde gözaltına almaya karar   vermişlerdir,   (b) polis memurları, Ender’in annesine oğlunun kendilerine sahip olduğu ateşli silah   hakkında bilgi vermiş olduğunu söylemiştir,   (c) Ender’in erkek kardeşi Ali, ertesi gün gözaltına alınmış olduğu sırada kardeşinin   çığlıklarını duymuştur, ve son olarak,   (d) yetkili makamlar, Ender’in kaçırılması ve ortadan kaybolmasına ilişkin etkin bir   soruşturma yürütmemişlerdir, başvuran ve ailesi tarafından kendilerine sağlanan bilgiye cevap   olarak harekete geçmemişlerdir.   73. Başvuran, oğlunun iddia etmiş olduğu polis memurları tarafından kaçırılmış   olduğunu ve oğlunun, endişe ettiği gibi gözaltında tutulduğu sırada öldürülmüş olduğunu ispat   etmek için gerekli delilleri elde etmek için, kendisi ve ailesinin, yetkili makamların oğlunun   ortadan kaybolmasına ilişkin etkin bir soruşturma yürütmesine güvenmiş olduklarını   vurgulamıştır.   74. Son olarak başvuran, sunmuş olduğu deliller ışığında, kişilerin gözaltında   tutuldukları süre içerisinde kontrolleri altında olduğu gibi olayların da tüm olarak veya büyük   ölçüde yetkili makamların bilgisi dahilinde olduğu gözönüne alındığında, sorumlu Devlet’in,   ajanlarının iddia edildiği gibi Ender’in ortadan kaybolması ile ilgileri olmadığını kanıtlamakla   yükümlü olduğunu ileri sürmüştür.   2. Hükümet   75. Hükümet, başvuranın iddialarının asılsız olduğunu, Ender Toğcu ya da Ali’nin 29   ya da 30 Kasım 1994 tarihinde yakalanmamış olduklarını ileri sürmüştür. Gözaltına   alındıkları doğru olsaydı, Ali Toğcu’nun 4 Temmuz 1995 tarihli gözaltı kaydının bulunması   gibi onların gözaltı kayıtları da bulunurdu.   76. Hükümet’e göre, güneydoğuda ortadan kayboldukları iddia edilen insanlarla ilgili   davalarda, daha sonra sözkonusu kişilerin PKK’ya katılmış oldukları ortaya çıkmıştır.   B. 38 § 1. (a) madde ve AİHM tarafından varılan müteakip sonuçlar   77. Delilleri değerlendirmeden önce AİHM, daha önce de yapmış olduğu gibi,   AİHS’nin 34. maddesi uyarınca bireysel dilekçe sisteminin, etkin olarak işlemesi için   Devletler’in, başvuruların uygun ve etkin şekilde incelenmesi için tüm gerekli imkanları   sağlamasının önemli olduğunu vurgulamıştır (bkz. Tanrıkulu/Türkiye [BD], no. 23763/94, §   70, ECHR 1999-IV). Kişinin, Devlet ajanlarını AİHS uyarınca sahip olduğu hakları ihlal   etmekle suçladığı bu nitelikteki davalara ilişkin işlemlerde, belli durumlarda yalnızca sorumlu   Hükümet’in, sözkonusu iddiaları doğrulayacak ya da çürütecek bilgilere erişimi mümkündür.   Hükümet’in, tatmin edici bir açıklamada bulunmadan, ellerinde bulunan bu tür bir bilgiyi   sunmaması, yalnızca başvuranın iddialarının geçerliliğine ilişkin sonuçlara varılmasına neden   olmaz, aynı zamanda sorumlu Devlet’in, AİHS’nin 38 § 1. (a) maddesinde öngörülen   yükümlülükleri yerine getirmesi hususunda negatif sonuçlara varılmasına da neden olur (bkz.   Timurtaş/Türkiye, no. 23531/94, §§ 66 ve 70, ECHR 2000-VI).   78. Başvuran, Hükümet’in AİHM’ye, oğlu Ali’nin gözaltına alındığı ve kardeşi   Ender’in çığlıklarını duyduğu Çevik Kuvvet hususundaki gözaltı kayıtlarını sunmamış   olduğunu iddia etmiştir.   79. AİHM, 25 Haziran 1999 tarihinde Hükümet’ten, Diyarbakır Emniyet   Müdürlüğü’ndeki gözaltı merkezinin gözaltı kayıtlarının nüshalarını sunmasını istediğini   belirtmiştir. 12 Temmuz 1999 tarihli cevaplarında Hükümet, AİHM’ye Çarşı Polis Karakolu   ve Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nin (bkz. yukarıda kaydedilmiş   olan paragraf 41) gözaltı kayıtlarının nüshaları olduğunu iddia ettikleri nüshaları göndermiştir.   80. Ayrıca 21 Eylül 1999 tarihinde AİHM, Hükümet’ten Diyarbakır ve civarındaki   gözaltı tesislerinin sayısını bildirmesini istemiştir. Buna ek olarak Hükümet’ten Ender ve Ali   Toğcu’nun 29 Kasım 1994 ve 3 Aralık 1994 tarihleri arasında gözaltında tutulup   tutulmadıklarını ve eğer tutulmuşlarsa kimler tarafından ve hangi tarihlerde tutulduklarını   tespit etmek için tüm bu gözaltı tesislerinin gözaltı kayıtlarının kontrol edildiğini teyit etmesi   istenmiştir. Son olarak Hükümet’ten, 6 Kasım 1996 ileri bir tarihte hazırlanan soruşturma   dosyasındaki dokümanların bir nüshası ile birlikte Diyarbakır’daki tüm gözaltı tesislerinin   gözaltı kayıtlarının nüshalarını AİHM’ye sunması istenmiştir.   81. 12 Ocak 2000 tarihinde Hükümet AİHM’ye, Diyarbakır’daki Diyarbakır Emniyet   Müdürlüğü’nün 12 ve diğer bölgelerde de 12 gözaltı tesisi olduğunu bildirmiştir. Ayrıca,   Diyarbakır içinde ve civarında Jandarma’nın 45 gözaltı tesisi bulunmaktadır. Gözaltı kayıtları,   soruşturmadan sorumlu Cumhuriyet Savcıları tarafından tahkik edilmiştir. Hükümet,   AİHM’ye ayrıca “ele geçirilen gözaltı kayıtlarının” nüshalarını sunmuştur (bkz. yukarıda   kayıtlı olan paragraf 42).   82. AİHM ilk olarak, 12 Temmuz 1999 tarihinde Hükümet tarafından sunulan gözaltı   kayıtlarının, hazırlanmış oldukları gözaltı tesislerine ilişkin hiçbir bilgi sağlamadığını   gözlemlemiştir. Sözkonusu kayıtlarda adları geçen kişilerin yakalanmalarına etki eden polis   memurlarının isimleri ya da rütbeleri belirtilmemiştir. Aslında, sözkonusu kayıtların Jandarma   ya da Polis gözaltı tesisleri ile ilgili olup olmadığı açık değildir.   83. Ayrıca, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı tarafından 14 Ekim 1999 tarihinde   Diyarbakır Polis Karakolu’na gönderilen (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 54) ve içerisinde   Savcı’nın, 29 Kasım 1994 tarihinde gözaltına alınan kişilerin isimlerini gösteren gözaltı   kayıtlarının ve 30 Kasım 1999 tarihinde göndermiş olduğu hatırlatma mektubunun (bkz.   yukarıda kaydedilen paragraf 60) birer nüshalarını istediğini belirttiği mektuba göre, Hükümet   tarafından sunulan kayıtlar, Diyarbakır Polis Karakolu’nun tüm gözaltı tesislerini   kapsamamaktadır. Başvuran, oğlu Ali’nin, gözaltı kayıtlarının sunulmuş olduğu Terörle   Mücadele Şubesi’nde değil, kardeşi Ender’in çığlıklarını duymuş olduğu Çevik Kuvvet’te   gözaltına alınmış olduğunu iddia ettiği halde (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 25),   Hükümet gözaltı kayıtlarının hangilerinin, Çevik Kuvvet’le ilgisi olduğunu belirtmemiştir.   84. Hükümet tarafından 12 Ocak 2000 tarihinde sunulmuş olan gözaltı kayıtlarının   nüshaları hususunda (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 81), AİHM gözaltı kayıtlarının   bazılarından, Diyarbakır ve çevresindeki (Lice, Kulp, Hazro ve Silvan gibi) Jandarma   Karakollarında hazırlanmış oldukları anlaşılırken, diğerlerinden nerde hazırlanmış oldukları   anlaşılmamaktadır. Başvuran, Türkiye’deki yasal temsilcilerinin yardımı ile, Hükümet   tarafından sunulmuş olan gözaltı kayıtlarının, 18 farklı gözaltı tesisinde hazırlanmış olduğunu   tespit ettiğini ileri sürmüştür. Ancak, Çevik Kuvvet’te hazırlanmış olan gözaltı kayıtları,   bunların arasında yer almamaktadır. Hükümet, bu duruma itiraz etmemiştir (bkz. yukarıda   kaydedilen paragraf 7).   85. AİHM ayrıca, Hükümet’in Ender Toğcu’nun ortadan kaybolmasına ilişkin   soruşturma ile ilgili dokümanları sunmamış olduğunu belirtmiştir. 11 Ekim 1996 tarihinde   Komisyon’a sunulmuş olan bir mektupta Hükümet’in, “Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’nın   soruşturma dosyasına ilişkin dokümanları” göndermiş olduklarını iddia ettikleri doğrudur.   Aynı şekilde, AİHM’nin soruşturma dosyası ile ilgili bilgi isteğine verdikleri 12 Ocak 2000   tarihli cevaplarında (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 81), bir kez daha, “Diyarbakır   Cumhuriyet Savcısı’nın soruşturma dosyasının bir nüshası” olduğunu iddia ettikleri nüshayı   sunmuşlardır.   86. Ancak AİHM, Hükümet tarafından sunulan dokümanların, sunulması istenilen tüm   soruşturma dosyalarını içermediğini gözlemlemiştir. Bu bağlamda AİHM, sunulmuş olan   dokümanların, AİHM’ye sunulmamış olan bir takım önemli dokümanlara göndermede   bulunduğunu belirtmiştir. Sözkonusu dokümanlar, aşağıda kaydedilenleri içermektedir:   (a) 30 Ocak 1996 tarihinde Diyarbakır Polis Karakolu tarafından Terörle Mücadele   Şubesi’ne gönderilen mektup (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 45),   (b) 24 Ocak 1996 tarihinde Terörle Mücadele Şubesi tarafından gönderilen mektup   (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 45),   (c) Müdürlüğün, 22 Ocak 1996 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na   gönderdiği mektup (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 46),   (d) Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’nın gönderdiği 26 Ağustos 1996 tarihli mektup, ve   bu mektupta değinilen dokümanlar (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 51), ve son olarak,   (e) Terörle Mücadele Şubesi’nin, yetkisizlik kararında değinilen 16 Ekim 1996 tarihli   mektubu (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 52).   87. Hükümet’in, sözkonusu dokümanları sunmamalarına ilişkin hiçbir açıklamada   bulunmadığını gözlemleyen AİHM, bu hususta Hükümet’in tutumundan sonuçlar   çıkarabileceği kararına varmıştır. Ayrıca AİHM, Sözleşme işlemlerinde sorumlu Hükümet’in,   işbirliğinin (bkz. yukarıda kaydedilen paragraf 77) önemine değinerek, olayları tespit etme   görevinde Hükümet’in, AİHS’nin 38 § 1. (a) maddesi uyarınca Komisyon’a ve AİHM’ye tüm   gerekli olanakları sağlama yükümlülüğünü yerine getiremediği kararını vermiştir.   C. AİHM’nin olayları değerlendirmesi   88. Başvuran, oğlunun 29 Kasım 1994 tarihinde güvenlik güçleri tarafından gözaltına   alınmış olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, Devlet ajanlarının Ender Toğcu’nun ortadan   kaybolması ile ilgileri olduğunu reddetmiştir ve güneydoğudaki birçok ortadan kaybolma   olayının, PKK terör örgütüne katılan kişilere ilişkin olduğunu belirtmiştir.   89. AİHM, ilk olarak Hükümet’in AİHM’ye, başlangıçta ortadan kayboldukları   düşünüldüğü halde daha sonra PKK’ya katıldıklarının ortaya çıktığı kişilere ilişkin örnekler   sunmamış olduğunu vurgulamıştır.   90. Başvuran, oğlunun güvenlik kuvvetleri tarafından götürüldüğü iddialarını   desteklemek için, özellikle, oğlu Ali’nin Çevik Kuvvet’in gözetimi altındayken (bkz.   yukarıdaki 25. paragraf) kardeşinin çığlıklarını duyduğunu iddia etmiştir. Aynı zamanda 29   Kasım 1994 tarihinde evine gelen polis memurlarının, karısına, silah hakkında Ender’den   bilgi aldıklarını söylediklerini belirtmiştir (bkz. yukarıdaki 24. paragraf).   91. Başvuranın daha sonra anılan iddialarına ilişkin olarak AİHM, başvuranın, polis   memularına silahın yeğeni Mehmet Kartal’a ait olduğunu söylediği konusunda itiraz   etmediğini not eder (bkz. yukarıdaki 39. paragraf). Aynı zamanda Mehmet Kartal’ın daha   önce, 22 Kasım 1994’te Silvan Jandarma Komutanlığı tarafından tutuklandığını ve 23 Kasım   1994’te serbest bırakıldığını (bkz. yukarıdaki 43. paragraf) da not eder. Dolayısıyla AİHM   Mehmet Kartal’ın Jandarmaya silahı sakladığı yeri şahsen bildirmiş olması ihtimalini gözardı   edemez.   92. Başvuranın Ender’in tutuklanmasına ilişkin iddialarına ilişkin olarak AİHM,   başvuran ile ailesinin Komisyon’a ve AİHM’ye Ender Toğcu’nun kaybolmasına ilişkin   birbiriyle çelişen ifadeler verdiğini gözlemler. Bu bağlamda, AİHM özellike aşağıdaki   noktaları vurgular:   a) İnsan Hakları Projesi’ne verdiği 10 Nisan 1995 tarihli ifadesinde başvuran, 29   Kasım 1994’te Ender’in, karısının doğum yapmakta olduğu hastaneye gitmek üzere   kardeşi Ali’nin yanından ayrıldığını belirtmiştir. Anca başvuranın, gelinine bakmak   için hastanede kalmakta olan karısı daha sonra başvurana Ender’in hastaneye hiç   gelmediğini söylemiştir. Ali ertesi gün Çarşı Polis Karakolu’na mensup polis   memurları tarafından yakalanmış ve üç gün boyunca sorgulanmıştır. Üçüncü gün   Ergani yolu üzerinde serbest bırakılmıştır (bkz. yukarıdaki 63. paragraf).   (b) Başvuran, başvuru formunda, 29 Kasım 1994’te Ender’in karısının doğum   yapmakta olduğu hastaneye gitmek için kardeşi Ali’nin yanından ayrıldığını   belirtmiştir (bkz. yukarıdaki 20. paragraf).   (c) AİHM’ye yazdığı 31 Ocak 2000 tarihli yazısında, başvuran daha önceki ifadesini   düzelterek Ender’in kaybolduğu gün hastanede doğum yapanın Ender’in kardeşinin   karısı olduğunu belirtmiştir (bkz. yukarıdaki 21. paragraf).   (d) Başvuran, 19 Temmuz 1996 tarihli ifadesinde, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’na   Kasım 2004 günü kendisinin de oğluyla birlikte tutuklandığını söylemiştir.   Yaklaşık bir hafta sonra kendisi serbest bırakılmıştır, ancak serbest bırakılmayan   Ender o günden beri kayıptır (bkz. yukarıdaki 49-50. paragraflar).   (e) AİHM’ye gönderilen 14 Eylül 2001 tarihli yazısında, başvuran, oğlu Ender’in   kaçırıldığını gören herhangi bir tanık olmadığını belirtmiştir. Kendisi de bu olaya   tanıklık etmemiştir (bkz. yukarıdaki 65. paragraf).   (f) Başvuran, 16 Ekim 2001 tarihinde mahkemeye sunduğu dilekçesinde, kaybolduğu   gün oğlu Ender’in, hamile olan ve kendisini iyi hissetmediği için hastanenin doğum   koğuşuna alınan karısı Güler ile birlikte olduğunu belirtmiştir. Ender hastaneden geri   dönmemiştir (bkz. yukarıdaki 22. paragraf).   (g) Güler Tuncer tarafından verilen ifadeye göre kocası Ender kendisini hastaneye   götürmüştür; Güler Tuncer, Ender ile birlikte geri dönmüş ve daha sonra Ender   kahvehanesine gitmek için ayrılmıştır (bkz. yukarıdaki 58. paragraf).   (h) Ancak başvuranın karısı, 29 Kasım 1994 tarihli ifadesinde gelini Güler ile birlikte   hastaneye gittiğini belirtmiştir. Oğlu Ender de onlarla birlikte hastaneye gelmiştir,   ancak kendisi geri döndüğünde Ender’i evde bulmuştur. Ender, saat 15:00’de   çalıştırdığı kahvehaneye gitmek için evden çıkmış ve geri dönmemiştir (bkz.   yukarıdaki 59. paragraf).   (i) Son olarak, 16 Ekim 2001’de mahkemeye sunduğu dilekçesinde başvuran oğlu   Ali’nin 30 Kasım günü dört ila beş saat tutuklu kaldığını iddia etmiştir.   93. AİHM, – bu işlemler için yasal olarak temsil edilmekte olan – başvuranın bu ciddi   tutarsızlıklara dair herhangi bir açıklamada bulunmadığını not eder. AİHM, sözkonusu   tutarsızlıkların, başvuranın ifadesini, AİHM’nin başvuranın iddialarına dayanarak 29 Kasım   tarihinde meydana gelen olaylara dair net bir tablo oluşturmasını engelleyecek kadar   inandırıcılıktan uzak hale getirdiği ve dolayısıyla Ender’in güvenlik kuvvetleri tarafından   gözetim altına alındığını kesin olarak saptayamayacağı hükmüne varmıştır.   94. Bu nedenle AİHM 29 ve 30 Kasım 1994 tarihlerinde olanları belirleyemediği bir   durum ile karşı karşıyadır ve bu yetersizlik bir yanda başvuran tarafından sunulan çelişkili   bilgilerden, diğer yanda da Hükümet tarafından sunulan kusurlu soruşturma dosyasından   kaynaklanmaktadır.   95. AİHM, Hükümet’in ilgili belgeleri sunmadığı durumlarda, bir başvuranın sorumlu   Devlet’in elinde bulunan, iddialarını destekleyecek gerekli kanıtlara ulaşmasının zorluğunu   daha önce not etmiştir. Daha önce AİHM, Hükümet’in inhisari mülkiyeti altındaki önemli   belgeleri sunmamasının AİHM’nin olayları tepitini engellemesi halinde, sözkonusu belgelerin   neden başvuranın iddialarını desteklemeyeceği ya da sözkonusu olayların meydana geliş   biçimi hakkında neden tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmeyeceği hakkında   AİHM’yi ikna etmenin Hükümet’in sorumluluğunda olduğuna karar vermiştir. Hükümet’in   bunu yapmaması halinde AİHS’nin 2. ve/veya 3. maddesi uyarınca bir ihlal oluşacaktır (bkz.   Akkum ve diğerleri/Türkiye, no. 21894/93, § 211, 24 Mart 2005). Ancak bu gibi şartlar altında   ispat külfetini Hükümet’e yıkmak, başvuranın ilk bakışta haklı görünen bir dava hazırlamış   olmasını gerektirmektedir.   96. Sözkonusu davada olayların başvuran tarafından çelişkili biçimlerde sunulduğunu   dikkate alan AİHM, başvuranın davasını, Hükümet’in elindeki gözetim kayıtlarının Ender   hakkında yararlı bir bilgi içermediğini kanıtlama külfetini Hükümet’e yükleyecek ölçüde   ortaya koyamadığı kanısına varmıştır.   97. Bu şartlar altında AİHM’nin, Ender Toğcu’nun kaybolmasından kimin sorumlu   olduğu hakkında bir hükme varması mümkün değildir.   98. AİHM, başvuranın AİHS’nin çeşitli Maddeleri’ne dayanarak bulunduğu   şikayetlerin incelenmesine geçecektir.   III. AİHS’NİN 2. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİALARI   99. AİHS’nin 2. Maddesi şöyledir:   “1. Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir   suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında hiç kimse kasten   öldürülemez.   2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi   sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmış sayılmaz:   a) Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için;   b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kişinin   kaçmasını önlemek için;   c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”   A. Ender Toğcu’nun Devlet görevlilerinin gözetimi altındayken kaybolduğu   100. Başvuran, oğlunun güvenlik kuvvetleri tarafından, AİHS’nin 2. maddesine aykırı   iddiası   bir şekilde kaçırılarak tutuklandığını ve halihazırda ölü kabul edildiğini öne sürmüştür.   101. Hükümet’e göre, başvuranın oğlunun kaybolmasında Devlet görevlilerinin   parmağı yoktur.   102. AİHM, daha önce, Ender Toğcu’nuın kaybolmasından kimin sorumlu olduğuna   ilişkin bir sonuca varamayacağı kararını vermiştir (bkz. yukarıdaki 97. paragraf). Dolayısıyla   bu hususta AİHS’nin 2. maddesi ihlal edilmemiştir.   B. Ender Toğcu’nun yaşama hakkının korunmadığı iddiası   103. Başvuran, yetkili makamların, kaçırıldığı kendilerine bildirilmesine rağmen oğlu   Ender Toğcu hakkında soruşturma açmaya ya da onu korumaya yönelik gerekli girişimlerde   bulunmamalarının, AİHS’nin 2. maddesi uyarınca Hükümet’in sahip olduğu yaşama hakkını   korumak için pozitif adımlar atmayı kapsayan pozitif yükümlülüğüne uymadığı anlamına   geldiğini iddia etmiştir.   104. Hükümet, başvuranın iddialarının olgusal temeli olmadığını belirtmek dışında bu   şikayeti özel olarak ele almamıştır.   105. AİHM, tarafların görüşleri ve kanıtlar üzerinde yaptığı inceleme (bkz. yukarıdaki   88-97) temelinde, başvuranın savunduğu sonuca varmasının mümkün olmadığına karar   vermiştir. Dava şartları çerçevesinde Hükümet’in Ender Toğcu’nun kayboluşunu   soruşturmadığı iddiasının, Hükümet’in etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü bağlamında   incelenmesinin daha uygun olacağı hükmüne varmıştır (bkz. aşağıdaki 106-122. paragraflar).   C. Yetersiz soruşturma yapıldığı iddiaları   106. Başvuran, Devlet’in oğlunun kaybolmasına yönelik yeterli ve etkili bir   soruşturma yürütmemesi nedeniyle AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.   107. Başvuran, bu iddiasına desteklemek için soruşturmadaki şu kusurları   vurgulamıştır:   (a) yetkili makamların, kendisi ve aile üyeleri tarafından sözlü ve yazılı olarak sunulan   dilekçeler karşısında istekli ve/veya hızlı bir şekilde harekete geçmemesi;   (b) yetkili makamların kendisi ve aile üyeleri tarafından verilen çeşitli dilekçelere   kapsamlı yanıt vermemesi ya da bunları tamamen yanıtsız bırakması;   (c) yetkili makamların komşular ve diğer köylüler de dahil tüm olası görgü   tanıklarından ifade almaması;   (d) Ender’i ya da başvuranın ve başvuranın oğlu Ali’nin evini arayan polis   memurlarının hepsinden ifade alınmaması;   (e) Cumhuriyet Savcılarının, oğlunun Kasım 1994’ten günümüze dek tutuklu   bulunabileceği jandarma ve polis binalarındaki tüm tutukevlerini şahsen kontrol   etmemesi; ve son olarak,   (f) Cumhuriyet Savcılarının subayları ve/veya gözetim memurlarını sorgulamaması ya   da tüm tutukevlerinin ilgili gözetim kayıtlarını denetlememesi.   108. Hükümet, 12 Ocak 2000 tarihli görüşünde, başvuranın karısının Diyarbakır   Cumhuriyet Savcılığı’na sunduğu bir dilekçenin ardından başvuranın iddialarına yönelik   açılan bir soruşturmanın, 6 Kasım 1996 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı’nın verdiği takipsizlik   kararı ile sonuçlandığını belirtmiştir. Yine de Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı 1999’da yeni   bir soruşturma açmış, bu soruşturma sırasında başvuranın, karısının ve gelininin ifadeleri   alınmıştır. Savcılık’tan alınan bilgiye göre arama raporlarını imzalayan polis memurlarının da   ifadeleri alınmış olmalıdır (bkz. yukarıdaki 36. paragraf). Hükümet, sunduğu görüşlerde bu   ifadelerin mümkün olan en kısa sürede AİHM’ye iletileceğini belirtmiş, ancak bunu   yapmamıştır.   109. AİHM, AİHS’nin 2. maddesi uyarınca yaşam hakkını koruma yükümlülüğünün,   Devlet’in AİHS’nin 1. maddesi uyarınca taşıdığı “kendi yetki alanları içinde bulunan herkese   bu Sözleşme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlükleri tanımaya” yönelik genel   görevi ile birlikte düşünüldüğünde, bireylerin güç kullanımı sonucu ölmeleri halinde bir tür   etkili soruşturma yürütülmesini gerektirdiğini yineler (bkz. McCann ve Diğerleri/İngiltere, 27   Eylül 1995 tarihli karar, Seri A no. 324, s. 49, § 161 ve Kaya/Türkiye, 19 Şubat 1998 tarihli   karar, Reports of Judgments and Decisions, 1998-I, s. 329, § 105). Bu bağlamda, AİHM, bu   yükümlülüğün, cinayetin bir Devlet görevlisi tarafından işlendiğinin kesin olduğu davalarla   sınırlı olmadığına dikkat çeker (bkz. Salman/Türkiye [BD], no. 21986/93, § 105, AİHM 2000-   VII).   110. Soruşturma, sorumlu kişilerin tespiti ve cezalandırılmasını sağlama bakımından   da etkili olmalıdır (bkz. Oğur/Türkiye [BD], sayı 21954/93, § 88, AİHM 1999-III). Bu sonuca   ilişkin değil, araçlara ilişkin bir yükümlülüktür. Yetkili makamların olaya ilişkin, inter alia   görgü tanıklarının ifadelerini de kapsayan tüm kanıtları toplamak için mümkün olan makul   önlemlerin tamamını almaları gereklidir (yukarıda anılan Tanrıkulu, § 109). Soruşturmadaki   ölüm nedenini ya da sorumlu kişinin tespitini engelleyen herhangi bir kusur, bu standarda   uymama tehlikesi yaratacaktır.   111. Bu bağlamda bir hızlılık ve makul acele şartı da bulunmaktadır (bkz.   Yaşa/Türkiye, 2 Eylül 1998 tarihli karar, Reports 1998-IV, §§ 102-104; Çakıcı/Türkiye [BD],   no. 23657/94, § 80, 87, 106, AİHM 1999-IV; yukarıda anılan Tanrıkulu, § 109).   112. AİHM, Ender Toğcu’nun ölmüş olduğuna dair bir kanıt olmadığını not eder.   Ancak AİHM yukarıda anılan yükümlülüklerin, kişinin, hayatını tehdit edici olarak   görülebilecek şartlar altında kaybolduğu davalar için de geçerli olduğu kanısındadır. Bu   açıdan, daha önce AİHM, yetkili makamların PKK ile ilişki içerisinde olduğundan   şüphelendiği kişilerin kaybolması ve kayıt dışı bir şekilde tutuklanmasının, 1993 yılında   Türkiye’nin güneydoğusundaki şartlar bağlamında hayatı tehdit edici olarak görülebileceği   hükmüne varmıştır (bkz. yukarıda anılan Timurtaş, § 85). İncelemesi istenen ve 1994 yılında   meydana gelen kaybolma olaylarına ilişkin olarak AİHM, genel şartların 1994 yılında da   etkisini sürdürdüğü sonucuna varmıştır (örneğin bkz. Çiçek/Türkiye, no. 25704/94, 27 Şubat   2001; İrfan Bilgin/Türkiye, no. 25659/94, AİHM 2001-VIII; Orhan/Türkiye, no. 25656/94, 18   Haziran 2002; İpek/Türkiye, no. 25760/94, AİHM 2004 (alıntılar)). Ayrıca yetkili makamların   gerçekten Ender Toğcu’nun PKK ile ilişkisi olduğundan kuşkulandıkları anlaşılmaktadır (bkz.   yukarıdaki 38-39. paragraflar). Bu şartlar altında AİHM Ender Toğcu’nun kaybolmasının   yaşamı tehdit edici olduğunu kabul etmektedir.   113. AİHM, ilk olarak, – Hükümet tarafından da kabul edildiği gibi – yetkili   makamların, Ender’in kaybolmasından, 6 Nisan 1995’te başvuranın karısı tarafından   Diyarbakır Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’na verilen dilekçe sayesinde haberdar olmalarına   rağmen, Terörle Mücadele Şubesi Müdürü Ramazan Sürücü 1 Şubat 1996 tarihli bir yazı ile   Ender Toğcu’nun 29 Ekim 1994’te Terörle Mücadele Şubesi’inde tutuklu bulunmadığını   bildirmesine kadar aylar boyunca bu konuda bir şey yapılmamış olduğunu not eder (bkz.   yukarıdaki 45. paragraf).   114. Dilekçede Ender’in kaybolduğu tarih açıkça bir ay sonrası, 29 Kasım 1994 olarak   belirtilmesine karşın, hiçbir soruşturma yetkilisinin Ramazan Sürücü tarafından sunulan bu   bilgiyi kontrol etmediği anlaşılmaktadır.   115. AİHM, 1 Şubat 1996 ile Cumhuriyet Savcısı’nın takipsizlik kararı verdiği (bkz.   yukarıdaki 52. paragraf) 6 Kasım 1996 arasında yapılan tek anlamlı eylemin, Diyarbakır   Cumhuriyet Savcısı’nın, kaybolma olayının kendisine bildirilmesinden bir yıl sonra, 19   Temmuz 1996 tarihinde başvuranı sorgulaması olduğu hükmüne varmıştır.   116. Takipsizlik kararının metninden, Terörle Mücadele Şubesi tarafından 16 Ekim   tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’na gönderildiği iddia edilen ve Ender   Toğcu’nun bu şube tarafından tutuklanmış olduğunu reddeden (bkz. yukarıdaki 52. paragraf)   yazının bu kararın tek temelini oluşturduğu anlaşılmaktadır.   117. Başvuranın da vurguladığı gibi, AİHM’ye Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’nın bu   karara varmadan önce gözaltı kayıtlarını kontrol ettiğini ya da güvenlik kuvvetlerine mensup   kişileri sorguladığını gösteren herhangi bir bilgi de verilmemiştir.   118. AİHM, ayrıca, 6 Kasım 1996 ile 14 Ekim 1999 arasında yerel düzeyde herhangi   bir girişimde bulunulmadığını da not eder. Bu son anılan tarihte Diyarbakır Cumhuriyet   Savcısı Jandarma ile Polis’e ilgili gözaltı rapolarının Savcılığa gönderilmesi ve Ender’in   aranması talimatını vermiştir (bkz. yukarıdaki 54. paragraf). Polis’in yanıt vermemesi ve   tahminen, Jandarma’nın tüm gözaltı kayıtlarını sunmaması (bkz. yukarıdaki 60. paragraf)   üzerine 30 Kasım 1999 tarihinde hem Jandarma’ya hem de Polis’e yeniden talimat vermek   zorunda kalmıştır.   119. Hükümet’in 30 Kasım 1999’dan sonra hazırlanmış herhangi bir belge – özellikle   de Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’nın 30 Kasım 1994’te başvuranın evini arayan polis   memurlarından alması gereken ifadeleri (bkz. yukarıdaki 61. paragraf) – sunmaması   nedeniyle AİHM, soruşturmada atılmış olabilecek daha sonraki adımların etkinliğini   değerlendirememektedir.   120. Yukarıda anlatılanlar göz önüne alındığında, AİHM, yetkili makamların,   başvuranın oğlunun kaybolmasına ilişkin AİHS’nin 2. maddesi ile öngörülen etkili bir   soruşturma yürütme yükümlülüğünü yerine getiremedikleri sonucuna varır.   121. Dolayısıyla AİHM AİHS’nin 2. maddesinin usuli kolu bağlamında ihlal edildiği   hükmüne varır.   IV. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİALARI   122. Başvuran, aşağıdaki nedenlerle, AİHS’nin 3. maddesinin ayrıca ihlal edildiğini   ileri sürmüştür:   (a) Oğlunun kaçırılması ve kaybolması, Devlet’in yeterli ve etkili bir soruşturma   yürütememesi ile birlikte ele alındığında, AİHS’nin 3. maddesinde yer alan işkenceye   ve insanlık dışı ya da küçük düşürücü muameleye karşı koruma hükmünü   zayıflatmakta ve bu hükmü ihlal etmektedir.   (b) Başvuran, yetkili makamların, oğlunun kaybolmasına kayıtsız kalması nedeniyle   endişe ve üzüntü yaşamıştır.   123. AİHS’nin 3. maddesi şöyledir:   “Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.”   124. Hükümet, bu şikayete ayrıca yanıt vermemiştir.   125. AİHM, Ender Toğcu’nun kayboluşundan kimin sorumlu olduğu hususunda bir   hükme varamadığını yineler (bkz. yukarıdaki 97. paragraf).   126. AİHM, yetkili makamların başvuranın oğlunun kayboluşu hakkında etkili bir   soruşturma yürütmemesinin, başvurana ilişkin olarak ayrıca AİHS’nin 3. maddesine aykırı bir   muamele oluşturup oluşturmadığı sorusunun, 3. madde bağlamındaki kötü muameleye değil   AİHS’nin 2. maddesinde yer alan usuli şartlara dayanan diğer şikayetten farklı olduğu   kanısındadır (bkz. yukarıda anılan Tahsin Acar, § 237).   127. AİHM, bir aile üyesinin mağdur olup olmadığı hususunun, bu kişinin yaşadığı   acıya ciddi insan hakları ihlalleri mağdurlarının akrabalarının kaçınılmaz olarak yaşadığı   duygusal sıkıntıdan farklı bir boyut ve özellik veren özel etkenlerin mevcudiyetine bağlı   olacağını vurgular. İlgili öğeler aile bağlarının yakınlığını, aralarındaki ilişkiye özel şartları,   aile bireyinin sözkonusu olayların ne kadarına tanık olduğunu, aile bireyinin kayıp kişi   hakkında bilgi edinme çabalarına ne ölçüde katıldığını ve yetkili makamların bu sorulara yanıt   verme biçimlerini de kapsayacaktır. Bu tür bir ihlalin temelinde aile bireyinin “kaybolmuş”   olması değil, yetkili makamların, dikkatlerine sunulan durum karşısındaki tepkileri ve   tutumları bulunmaktadır. Bir akraba, özellikle bu son anılan öğe nedeniyle yetkili makamların   davranışları nedeniyle doğrudan mağdur olduğunu iddia edebilir (ibid, § 238).   128. Oğlunun kaybolmasına ilişkin soruşturmanın yetersizliği başvuranın acı ve ruhsal   sıkıntı çekmesine neden olmuş olabilir, ancak AİHM, başvuranın bu iddiaya dair getirdiği   kanıtlar çerçevesinde, AİHS’nin 3. maddesinin başvuranın kendisine ilişkin olarak ihlal   edildiği hükmüne varmayı gerektirecek özel etkenlerin mevcudiyetinin saptandığı kanısında   değildir (ibid, § 239 ve orada anılan davalar).   129. Dolayısıyla AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermiştir.   V. AİHS’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   130. AİHS’nin 5. maddesine atıfta bulunan başvuran, oğlunun tutuklanmasının, bu   hükmün bir ila beşinci fıkralarında yer alan ve özgürlük ve güvenlik haklarını güvence altına   alan teminatları tamamen gözardı ederek gerçekleştirildiğini iddia etmiştir.   131. Hükümet, başvuranın oğlunun polis tarafından tutuklu bulundurulduğunu   reddetmekten başka, bu şikayeti özel olarak ele almamıştır.   132. AİHM, başvuranın oğlunun kaybolmasından kimin sorumlu olabileceğine dair bir   tespitte bulunamamıştır (bkz. yukarıdaki 97. paragraf). Dolayısıyla başvuranın iddiasını   kanıtlayacak hiçbir somut temel yoktur.   133. Sonuç olarak, AİHM, AİHS’nin 5. maddesinin ihlal edilmediğini tespit etmiştir.   VI. AİHS’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   134. Başvuran, kendisinin ve ailesinin, oğlunun tutukluluğunun ulusal yetkililerce   gerektiği gibi ve kapsamlı bir şekilde araştırılmasını sağlamak için her türlü makul adımı   attığını ifade etmiştir. Ancak, yetkililerin, şikayetlerine ve dilekçelerine verdiği yanıt son   derece yetersiz kalmıştır. Gerekli hukuk yolları ya bulunmamış ya da uygulamada yararsız   kalmıştır.   AİHS’nin 13. maddesi şöyledir:   “Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan   kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, ulusal bir makama etkili bir başvuru   yapabilme hakkına sahiptir.”   135. Hükümet, başvuranın oğlunun kaybolmasının yeterli derecede soruşturulduğunu   öne sürmüştür.   136. AİHM, AİHS’nin 13. maddesinin, yerel hukuki düzende her ne şeklide korunursa   korunsun, AİHS hak ve özgürlüklerinin özünün hayata geçirilmesi için ulusal düzeyde bir   hukuk yolunun bulunmasını teminat altına aldığını tekrarlar. Dolayısıyla, Sözleşmeci   Devletlere, sözkonusu madde kapsamındaki AİHS yükümlülüklerine uymak hususunda belirli   bir takdir yetkisi verilmiş olmasına rağmen, 13. maddenin maksadı, AİHS kapsamında   “savunulabilir bir şikayet”in konusuyla ilgilenecek bir iç hukuk yolunun temin edilmesini   gerekli kılmak ve uygun tazminat vermektir. 13. madde bağlamındaki yükümlülüğün kapsamı,   başvuranın AİHS kapsamında yaptığı şikayetin niteliğine göre değişir. Yine de, 13. maddenin   gerektirdiği hukuk yolunun, gerek uygulamada gerek hukukta “etkili” olması gereklidir.   Dolayısıyla, uygulanması, sorumlu Devlet’in yetkililerinin davranışları ve ihmalleri ile   engellenmemelidir (bkz. Aksoy – Türkiye, 18 Aralık 1996 kararı, Reports 1996-VI, s. 2286, §   95; yukarıda anılan Kaya, § 106).   137. Yaşam hakkının temel önemi ışığında, 13. madde, uygun hallerde tazminat   ödenmesine ek olarak, ölümden sorumlu olanların belirlenmesi ve cezalandırılmasını   muktedir kapsamlı ve etkili bir soruşturma yapılmasını ve müştekinin soruşturma sürecine   etkili erişiminin olmasını gerekli kılar (bkz. yukarıda anılan Kaya, § 107). AİHM, bunun   hayatı tehdit eden koşullarda kaybolma vakaları için de geçerli olduğu kanısındadır (bkz.   yukarıdaki 112. paragraf).   138. Bu davada sunulan kanıtlar temelinde, AİHM, Devlet yetkililerinin başvuranın   oğlunun kaybolmasına karıştığının kanıtlandığını tespit etmemiştir. Ancak, daha önceki   davalarda da hüküm getirdiği gibi, bu, AİHS’nin 2. maddesi bağlamında yapılan şikayeti, 13.   maddenin maksatları bağlamında “savunulabilir” bir şikayet olmaktan çıkarmaz (bkz. Akkoç –   Türkiye, no. 22947/93 ve 22948/93, AİHM 2000-X ve orada anılan davalar). Bu bağlamda,   AİHM, halihazırda, başvuranın oğlunun bir kaybolma vakasının kurbanı olduğunu (bkz.   yukarıdaki 89. paragraf) ve dolayısıyla başvuranın “savunulabilir bir iddiası”nın olduğunun   kabul edilebileceğini gözlemler.   139. Dolayısıyla, yetkililerin kaybolma olayının koşullarına yönelik etkili bir   soruşturma yapma yükümlülüğü bulunmaktaydı. Yukarıda ortaya konulmuş olan   gerekçelerden ötürü (bkz. yukarıdaki 106.-121. paragraflar), 13. madde kapsamında herhangi   bir etkili cezai soruşturmanın yapıldığı düşünülemez; ki bunun gerektirdikleri, 2. madde ile   şart koşulan soruşturma yükümlülüğünden daha geniş kapsamlı olabilir (bkz.yukarıda anılan   Kaya, § 107). Dolayısıyla, başvurana, oğlunun kaybolmasına ilişkin olarak etkili bir hukuk   yolu tanınmadığını ve bir tazminat talebi de dahil olmak üzere, faydalanmasına açık olan   diğer hukuk yollarına erişimine de olanak tanınmadığını tespit etmiştir.   140. Dolayısıyla, AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.   VII. 2., 3., 5., 13. VE 18. MADDELER BAĞLAMINDA AİHS’NİN 14. MADDESİNİN   İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   141. Başvuran, bu davanın koşullarının, 2., 3., 5., 13. ve 18. maddeler bağlamında   AİHS’nin 14. maddesinin ihlal edildiğini ortaya koyduğunu öne sürmüştür. Türkiye’nin   güneydoğusundaki Kürtlerin sistematik olarak hukuka aykırı muamele gördüğünün   belirlenmesi için yeterli kanıt olduğunu ifade etmiştir. Oğluna aynı zamanda ırk ayrımcılığı da   yapılmıştır. Son olarak, yukarıda anılan maddelerle birlikte ele alındığında, 14. madde   ihlallerinin uygulandığını ortaya koyan yeterli kanıt bulunduğunu belirtmiştir.   AİHS’nin 14. maddesi şöyledir:   “Bu Sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal   veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum veya   herhangi başka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır”   142. Hükümet, bu şikayeti özel olarak ele almamıştır.   143. AİHM, AİHS’nin 2. ve 13. maddelerinin ihlallerine dair tespitlerini gözlemler ve   başvuranın AİHS’nin 14. maddesi kapsamında yaptığı şikayetlerini ayrıca incelemenin gerekli   olmadığı kanısındadır.   VIII. AİHS’NİN 18. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   144. Başvuran, özellikle 5. maddeye ilişkin olmak üzere, AİHS ile tanınan hak ve   özgürlüklere Türkiye tarafından getirilen ve/veya uygulanan kısıtlamaların, AİHS’nin   müsaade etmediği maksatlar için uygulandığını iddia etmiştir. AİHS’nin 18. maddesine atıfta   bulunmuştur; sözkonusu madde şöyledir:   “Bu Sözleşmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar   ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”   145. Yukarıdaki tespitlerini dikkate alarak AİHM, bu şikayeti ayrıca incelemenin   gerekli olmadığı kanısındadır.   IX. AİHS’NİN 34. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   146. Başvuran, birkaç defa, AİHM’ye başvurusuna ilişkin olarak ulusal yetkililerce   sorguya çekildiğini belirtmiştir. Bu, en son, diğerlerinin yanı sıra, “Türkiye aleyhine işlemler   başlattın. Bunu neden yaptın?” sorusunun sorulduğu Temmuz veya Ağustos 2001’de olmuştur.   Başvurana göre, bu sorgulama, başvuru sürecini daha da zorlaştıran bir engel düzeyine   varmıştır.   AİHS’nin 34. maddesi şöyledir:   “İşbu Sözleşme ve Protokollarında tanınan hakların Yüksek Sözleşmeci Taraflardan biri   tarafından ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek kişi, hükümet dışı her kuruluş veya   kişi grupları Mahkeme’ye başvurabilir. Yüksek Sözleşmeci Taraflar bu hakkın etkin bir şekilde   kullanılmasına hiçbir suretle engel olmamayı taahhüt ederler.”   147. Hükümet, bu şikayetle ilgili görüş bildirmemiştir.   148. AİHM, başvurana yöneltildiği iddia edilen sorunun, AİHS’nin 34. maddesi   kapsamında bir engel olarak yorumlanabileceğine mutabakat etmemiştir. Bu bağlamda,   başvuranın Komisyon’a başvuru yapabildiğini ve Komisyon ile AİHM’ye birkaç görüş   sunabildiğini gözlemler. Aynı zamanda, herhangi bir engelle karşılaşmadan AİHS   kurumlarıyla irtibatını sürdürmüştür.   149. Yukarıda anlatılanlar temelinde, AİHM, başvuranın kişisel başvuru hakkını   kullanmasının engellendiğinin belirlenmiş olduğunu tespit etmemiştir. Dolayısıyla 34. madde   ihlal edilmemiştir.   X. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI   150. AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:   “Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Maddi tazminat   151. Başvuran oğlunun 1968 doğumlu olduğunu ve kaybolduğu tarihte 26 yaşında   olduğunu belirtmiştir. Evliydi ve – 16 Ekim 2001 tarihli dilekçesinde başvuranın iddia   ettiğinin aksine (bkz. yukarıdaki 22. paragraf) – iki çocuğu vardı.   152. Ölmeden önce (sic.), ortağıyla beraber Diyarbakır’daki Sento Otel ile Arzu   Club’ın işletmeciliğini yaparak geçimini sağlamaktaydı. Senede 22.626,90 Sterlin   kazanmaktaydı. O tarihte Türkiye’deki ortalama ömrü dikkate alarak ve aktüeryal tablo   temelinde, başvuran, Ender Toğcu’nun kazançlarının tahmini kaybı için 540.556,64 Sterlin   talep etmiştir.   153. Hükümet başvuranın iddiasına ilişkin görüş belirtmemiştir.   154. AİHM’nin içtihadı, başvuranın iddia ettiği zararla AİHS ihlali arasında açık bir   bağ olması gerektiğini ve bunun, uygun vakalarda, kazanç kaybının tazminini de   kapsayabileceğini belirlemiştir (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Barbéra Messegué ve Jabardo –   İspanya (50. madde), 13 Haziran 1994, Seri A no. 285-C, ss 57-58, §§ 16-20, ve yukarıda   anılan Çakıcı, § 127).   155. Ancak, AİHM, AİHS ihlali teşkil edecek unsurlarla – etkili soruşturma ve etkili   hukuk yolunun bulunmaması ile - başvuran tarafından talep edilen maddi tazminat arasında   hiçbir sebep sonuç bağı tespit etmemiştir. Sonuç olarak, başvuranın bu başlık altındaki   talebini reddeder.   B.Manevi tazminat   156. Başvuran, Ender Toğcu’nun eşi, annesi, iki çocuğu, üç kız kardeşi ve iki erkek   kardeşi ile birlikte kendisi ve eşi için 50.000 Sterlin talep etmiştir. Ayrıca kendisi için 15.000   Sterlin talep etmiştir. AİHM’den, tazminatları Sterlin olarak belirlemesini talep etmiştir.   157. Hükümet başvuranın taleplerine ilişkin olarak herhangi bir görüş belirtmemiştir.   158. AİHM, yetkililerin, başvuranın oğlunun kaybolmasının koşullarına yönelik etkili   soruşturma yapmadığını, bunun AİHS’nin 2. maddesindeki usuli yükümlülüğe aykırı   olduğunu tekrarlar. Ayrıca, başvuranın etkili bir hukuk yolunun bulunmadığını, bunun da   AİHS’nin 13. maddesine aykırı olduğunu tespit etmiştir. Sonuç olarak, benzer davalarda   ödenmesine karar verdiği tazminatları da dikkate alarak, eşitlik temelinde, başvurana, Ender   Toğcu’nun eşi ve çocukları için 10.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.   Ayrıca, uğradığı manevi zarar için başvuranın kendisine 3.500 Euro ödenmesine karar   vermiştir.   C.Mahkeme masrafları   159. Başvuran, başvurunun yapılırken ortaya çıkan ücretler ve masraflar için   21.192,34 sterlin talep etmiştir. Bu talep şunları kapsamaktadır:   (a)İngiltere’de Kürt İnsan Hakları Projesi için çalışan avukatlarının ücretleri   için 11.729,99 Sterlin;   (b)Türkiye’deki avukatlarının ücretleri için 4.903,40 Sterlin;   (c)İngiltere’deki avukatlarının telefon, posta, fotokopi ve kırtasiye gibi idari   masrafları için 2.268 Sterlin ve son olarak,   (d)Türkiye’deki avukatlarının telefon, posta, fotokopi ve kırtasiye gibi idari   masrafları için 2.290,95 Sterlin.   160. Avukatlarının ücretlerine ilişkin taleplerini desteklemek için başvuran detaylı bir   masraf tablosu sunmuştur.   161. Hükümet bu taleplere ilişkin herhangi bir görüş belirtmemiştir.   162. AİHM, başvuranın, AİHS kapsamındaki şikayetlerini yalnızca kısmen ortaya   koyabildiğini ve sadece gerektiği ve gerçekten yapıldığı için tahakkuk eden adli masrafların   ve harcamaların AİHS’nin 41. maddesi kapsamında tazmin edilebileceğini not eder. Elindeki   bilgi temelinde değerlendirme yaparak AİHM, başvurana mahkeme masrafları için –   uygulanabilecek herhangi bir katma değer vergisi hariç – Avrupa Konseyi’nden adli yardım   olarak alınan 758 Euro çıkarılmak ve başvuranın İngiltere’deki temsilcilerinin başvuranca   belirlenen hesabına Sterlin cinsinden yatırılmak üzere 10.000 Euro ödenmesine karar   vermiştir.   D.Gecikme faizi   163. AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç   puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın benimsenmesinin uygun olduğu kanısındadır.   BU SEBEPLERDEN DOLAYI AİHM,   1.Hükümet’in ön itirazının reddine oybirliğiyle;   2.Sorumlu Devlet’in AİHS’nin 38. maddesinde ortaya konulmuş olan, olayları   belirlemede AİHM’ye bütün gerekli olanakları sağlamak yükümlülüğünü yerine   getirmediğine oybirliğiyle;   3.başvuranın kaybolmasından ötürü AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine   oybirliğiyle,   4.Hükümet’in başvuranın oğlunun hayatını korumadığı iddiasına ilişkin olarak   AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle;   5.Sorumlu Devlet’in yetkililerinin başvuranın oğlunun kaybolmasının koşullarına   yönelik etkili soruşturma yapmamasıyla ilgili olarak AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine   oybirliğiyle;   6.AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle;   7. AİHS’nin 5. maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle;   8. AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine oybirliğiyle;   9.Başvuranın AİHS’nin 14. maddesi kapsamındaki şikayetinin ayrıca incelenmesinin   gerekli olmadığına bire karşı altı oyla;   10. Başvuranın AİHS’nin 18. maddesi kapsamındaki şikayetinin ayrıca incelenmesinin   gerekli olmadığına oybirliğiyle;   11. AİHS’nin 34. maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle;   12. (a)sorumlu Devlet’in başvurana, oğlu Ender Toğcu’nun eşi ve iki çocuğu için,   AİHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme   tarihindeki kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek ve başvuranın banka hesabına   yatırılmak üzere 10.000 Euro (on bin Euro) manevi tazminat ve bu miktara uygulanabilecek   her türlü vergiyi ödemesine;   (b)sorumlu Devlet’in başvurana, aynı üç aylık süre içinde, ödeme tarihindeki kur   üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek ve başvuranın banka hesabına yatırılmak üzere   3.500 Euro (üç bin beş yüz Euro) manevi tazminat ve bu miktara uygulanabilecek her türlü   vergiyi ödemesine;   (c)sorumlu Devlet’in, başvurana, aynı üç aylık süre içinde, her türlü katma değer   vergisi dahil olmak, Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 758 Euro (yedi yüz elli   sekiz Euro) çıkarılmak ve ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Sterlin’e çevrilmek   üzere İngiltere’deki temsilcilerinin, başvuran tarafından belirlenecek banka hesabına,   mahkeme masrafları için 10.000 Euro (on bin Euro) yatırmasına;   (d) üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa Merkez   Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme   faizi olarak uygulanmasına oybirliğiyle;   13. başvuranın adil tazmine ilişkin talebinin kalan kısmının reddine oybirliğiyle   KARAR VERMİŞTİR.   İngilizce hazırlanmış ve 31 Mayıs 2005 tarihinde Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve   3. maddesi uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   S. DOLLÉ   Sekreter   J.-P. COSTA   Başkan   AİHS’nin 45 § 2. maddesi ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 74 § 2. maddesi uyarınca,   Yargıç Mularoni’nin kısmi muhalefet şerhi bu karara eklenmiştir..   J.-P. COSTA   S.D.   YARGIÇ MULARONI’NİN KISMİ MUHALEFET ŞERHİ   Çoğunluğun aksine, AİHM’nin, başvuranın AİHS’nin 14. maddesi kapsamında yaptığı   şikayetini ayrıca incelemesi gerektiğine inanıyorum.   İstisnasız hepsi Kürt kökenli olan Türk vatandaşlarınca yapılan onlarca benzer   başvuruyu inceledikten sonra ve sıklıkla AİHS’nin 2. ve 3. maddelerinin ihlal edildiğini tespit   ederek, AİHM’nin kanımca, AİHS’nin 14. maddesi kapsamında da ciddi bir sorun   olabileceğini en azından mütalaa etmesi gereklidir.   Tabi ki bu, AİHM’nin nihayetinde daima bir 14. madde ihlali tespit edeceği anlamına   gelmemektedir. Ancak, kanımca bu tip davalarda ayrımcılık yasağının önemli bir konu   olmadığına eşit düşen çoğunluk kararına katılmıyorum.