27796/03

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ANDĐÇĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:27796/03 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Mart 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı   ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan ve 27796/03 numaralı baꢀvurunun nedeni T.C.   vatandaꢀı Hasan Andiçi’nin (baꢀvuran) 30 Haziran 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları   Mahkemesi’ne (AĐHM) Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa   Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından   Kadriye Doğru tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   1. DAVANIN KOꢀULLARI   Karayolları Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) 3 Aralık 1997 tarihinde baꢀvurana ait   Tunceli’de bulunan taꢀınmazların dört hissesini kamulaꢀtırmıꢀtır.   Genel Müdürlük tarafından belirlenen bedeli yetersiz gören baꢀvuran, 23 Aralık 1999   tarihinde iki ayrı baꢀvuru ile ek kamulaꢀtırma bedeli istemiyle Tunceli Asliye Hukuk   Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀtur.   Asliye Hukuk Mahkemesi 22 Ağustos 2000 tarihinde almıꢀ olduğu kararlar ile bilirkiꢀi   raporları sonuçlarına dayanarak baꢀvurana ek kamulaꢀtırma bedeli ödenmesine karar   vermiꢀtir. Yargıtay bu kararları bozarak dosyaları Asliye Hukuk Mahkemesine geri   göndermiꢀtir. Mahkeme tamamlayıcı ekspertizler yapılmasını isteyerek Genel Müdürlüğü bir   kez daha baꢀvurana ek kamulaꢀtırma tazminatı ödemeye mahkum etmiꢀtir.   Yargıtay 8 Ekim 2001 tarihli kararları ile Đlk derece mahkemesinin kararlarını bir kez daha   bozmuꢀtur.   Asliye Hukuk Mahkemesi Yargıtay tarafından dile getirilen eksikliklerin yeni bir ekspertiz   yapılarak giderilmesini sağlamıꢀ ve nihai olarak baꢀvurana sırasıyla 13.770.000.000 TL. ve   85.192.500.000 TL. ek kamulaꢀtırma bedeli ödenmesine karar vermiꢀtir. Bu meblağlara   birincisi için 15 Ekim 1999 tarihinden itibaren ve ikincisi için 2 Ocak 2001 tarihinden itibaren   olmak üzere basit gecikme faizinin yansıtılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.   Yargıtay bu iki kararı 28 Ocak 2003 tarihli kararları ile onamıꢀtır.   Ek kamulaꢀtırma tazminatlarının baꢀvurana ödenmesi 6 Ekim 2003 tarihinde gerçekleꢀtirilmiꢀ   ve gecikme faizi ile birlikte sırasıyla 41.587.550.000 TL. ve 260.193.850.000 TL. olmuꢀtur.   HUKUK   Baꢀvuran öncelikle devletin idari ve yargısal merciinin bu tazminatın ödenmesinde kaydettiği   gecikme ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında gecikme faizinin yetersiz kalması   nedeniyle ek kamulaꢀtırma bedelinin değer kaybettiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran,   ayrıca, yargı kararının icrasına dek olan sürecin aꢀırı uzunluğundan ve bu durum karꢀısında   etkili baꢀvuru yolunun bulunmayıꢀından yakınmaktadır. Baꢀvuran bu ꢀikayetlerini Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesine ve AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerine dayandırmaktadır.   AĐHM yerleꢀik içtihadından doğan kıstaslar ıꢀığında (Bkz. özellikle Aka kararı) ve   mahkemeye sunulan unsurların bütününü göz önüne alarak baꢀvurunun esas bakımından   inceleme konusu yapılması gerektiğine itibar etmektedir. AĐHM, ayrıca hiçbir   kabuledilemezlik unsurunun bulunmadığını da tespit etmektedir.   Baꢀvuran ayrıca, Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından tespit edilen ek kamulaꢀtırma bedeli   tutarının taꢀınmazının gerçek değerini yansıtmadığından AĐHS’nin 6. ve Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   AĐHM taꢀınmazın değerine uygun makul bir miktar ödenmeksizin mülkiyetten mahrum   bırakmanın Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi bakımından haklı gösterilemeyecek aꢀırı bir   zararı oluꢀturduğunu hatırlatır (Bkz. James vd.-Birleꢀik Krallık kararı, 21 ꢁubat 1986).   Bununla birlikte, devlet tarafından yasal olarak el koymanın mali sonuçları yasaya aykırı   koꢀullarda el koyma ile bir tutulamaz (Bkz Belvedere Alberghiera S.r.l.-Đtalya (dostane   çözüm), no: 31524/96, 30 Ekim 2003). Özellikle birinci durumda, ulusal mahkemeler   tarafından hükmedilen tazminatın ihtilaflı müdahalenin tüm sonuçlarını ortadan kaldırması   gerektiği gibi bir anlayıꢀa cevap vermek zorunluluğu bulunmamaktadır. (Bkz.   Papamichalopoulos vd.-Yunanistan kararı, 31 Ekim 1995 ve Eski Yunan Kralı vd.-Yunanistan   (dostane çözüm) no: 25701/94, 28 Kasım 2002).   AĐHM mevcut baꢀvuruda, baꢀvuranın taꢀınmazlarının kamulaꢀtırılmasının yasallığına değil,   ulusal mahkemelerin ödenmesine hükmettikleri ek kamulaꢀtırma tazminatı miktarına karꢀı   çıktığını hatırlatmaktadır. AĐHM, bir mahkemeyi ꢀu değil de bu kararı almaya iten dava   koꢀullarını değerlendirmeye yetkili görmemektedir, aksi takdirde kendini üçüncü veya   dördüncü derece yargı makamı haline getirir. (Bkz. Kemmache-Fransa (no3) 24 Kasım   1994).   Bunun yanı sıra, AĐHM iç hukuktaki mahkemelerin kararlarında kamulaꢀtırılan taꢀınmazın   hisselerinin değerini ve ek kamulaꢀtırma bedelini saptamak için birçok bilirkiꢀi incelemesine   yer verdiklerini gözlemlemektedir. AĐHM, kendini, kamulaꢀtırılan taꢀınmaza ve ödenmesine   hükmedilen tazminata değer biçecek kıstasları tespit edecek ulusal mahkemelerin yerine   koymak gibi bir görevi bulunmadığını ifade etmektedir (Bkz. Yıltaꢀ Yıldız Turistik Tesisleri-   Türkiye kararı, no: 30502/96, 24 Nisan 2003). AĐHM bu baꢀvurunun koꢀullarında, ulusal   mahkemeler tarafından hükmedilen miktar ile taꢀınmazın kamulaꢀtırılma tarihindeki mülkiyet   değeri arasında «makul» bir dengenin sözkonusu olduğuna itibar etmektedir.   Yapılan bu ꢀikayet temelden yoksun bulunmaktadır ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragrafları gereğince kabuledilemez ilan edilmelidir.   II. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuran Đdare tarafından kamulaꢀtırma tazminatının geç ödenmesi ve Türkiye’deki yüksek   enflasyon oranı karꢀısında gecikme faizinin yetersiz kalması nedeniyle ek kamulaꢀtırma   bedelinin değer kaybettiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvurana bu yönde Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.   AĐHM bu davadakine benzer sorunların ortaya çıktığı davaları birçok kez incelemiꢀ ve Ek 1   No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz. Aka s.2682, par. 50-51).   AĐHM, incelemelerinde Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve   delil sunmadığını not etmektedir. Ek tazminatın belirlenmesinde ve ödenmesindeki gecikme,   baꢀvuranı malının kamulaꢀtırılmasından ayrı ve farklı bir zarara sokmuꢀtur. Bu zarar, gecikme   faizinin enflasyon oranı karꢀısındaki yetersizliğiyle daha da artmıꢀtır. Baꢀvuranın   kamulaꢀtırma sırasındaki alacağının değeri ile bu alacağın ödeme sırasındaki değeri   arasındaki fark, AĐHM’yi baꢀvuranın toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına   saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve   ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.   Sonuç olarak, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran yargı kararının ifasına dek olan sürecin aꢀırı uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve   AĐHS’nin 6. maddesini ileri sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 13. maddesine istinaden   etkili baꢀvuru yolunun bulunmayıꢀından yakınmaktadır.   Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğinin tespiti ıꢀığında, AĐHM mevcut bu   baꢀvuru ile ortaya konan temel hukuki sorunu hâlihazırda incelediğine itibar etmektedir.   Davanın olaylarının tamamı ve tarafların argümanları dikkate alındığında, AĐHM AĐHS’nin 6.   maddesiyle birlikte 13. maddesi hakkındaki ꢀikayetleri ayrıca incelemeyi gerekli   görmemektedir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine   karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi   edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil   tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran herhangi bir manevi tazminat talep etmemektedir. Buna karꢀın 1.205.076 YTL.’ye   (yaklaꢀık 690.000 Euro) maddi zarara uğradığını ileri sürmektedir.   Hükümet bu miktara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM Aka kararında (s.2683-2684, par.55-56) benimsenen hesaplama yöntemi ve ilgili   ekonomik veriler ıꢀığında baꢀvurana maddi tazminat olarak 24.300 Euro ödenmesine karar   vermiꢀtir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran yargı giderleri için bir talepte bulunmamıꢀtır. AĐHM bu yönde bir ödeme   yapılmasını gerekli görmemektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Ek kamulaꢀtırma tazminatının ödenmesindeki gecikmeyle ilintili olarak, Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. ve AĐHS’nin 6. ve 13. maddeleri hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilebilir,   bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;   2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi’nin ihlal edildiğine ve AĐHS’nin 6. maddesiyle birlikte   13. maddesine yönelik ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;   3. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve   her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana   24.300 (yirmi dört bin üç yüz) Euro maddi tazminat ödenmesine;   b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının   üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına,   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 4 Mart 2008 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5