27817/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   KUꢀ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 27817/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Temmuz 2008   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 27817/04 numaralı baꢀvurunun nedeni T.C. vatandaꢀı   Remzi Kuꢀ’un 22 Haziran 2004 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence   altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu   baꢀvurudur.   Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir barosu avukatlarından B.   Kaptan tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuran 1944 doğumlu olup Almanya Sinn’de ikamet etmektedir.   Iğdır Belediye Meclisi 6 Ekim 1999 tarihinde Nuh Nebi Camii etrafındaki bazı binaların   kamulaꢀtırılmasını beꢀ yıllık ꢀehir planına dahil etmeye karar vermiꢀtir.   Belediye Meclisi 21 Ekim 1999 tarihinde 2942 sayılı Kamulaꢀtırma Kanunu’nun 6.   maddesine dayalı olarak Karaağaç mahallesinde bulunan 368 m2 yüzölçümündeki 2 no’lu   parselin, 131 m2 yüzölçümündeki 3 no’lu parselin ve 140 m2 yüzölçümündeki 14 no’lu   parselin kamulaꢀtırılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.   Belediye Meclisi sözü edilen taꢀınmazları 22 Ekim 1999 tarihinde «yeꢀil alan» olarak   vasıflandırmıꢀtır.   Belediye Meclisi 28 Ekim 1999 tarihinde 2 no’lu parseli 7.360.000.000 TL., 3 no’lu parseli   2.620.000.000 TL., ve 14 no’lu parseli 1.400.000.000 TL. karꢀılığında kamulaꢀtırmıꢀtır.   Belediye Meclisi kamulaꢀtırma bedellerinin bloke bir banka hesabına yatırılmasına karar   vermiꢀtir.   Daha sonra 2 ve 14 no’lu parseller tapuda belediye adına tescil edilmiꢀtir.   Hükümete göre ekonomik sıkıntılar nedeniyle baꢀvuranın 3 numaralı parsel için herhangi bir   kamulaꢀtırma bedeli ödenmemiꢀtir.   Baꢀvuran 22 Ocak 2001 tarihinde Erzurum Đdare Mahkemesi’ne baꢀvuruda bulunarak Iğdır   Belediyesi’nin 28 Ekim 1999 tarihli kararının iptali istemiyle dava açmıꢀtır.   Đdare Mahkemesi 29 Mayıs 2001 tarihli bir karar ile baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir.   Mahkeme, Belediye Meclisi’nin 2942 sayılı Kanun gereğince ꢀehir planına uygun olarak park   alanı yapımı için baꢀvuranın taꢀınmazlarını kamulaꢀtırdığını hatırlatmıꢀtır.   Danıꢀtay 21 Ocak 2003 tarihli bir karar ile ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   Aralık 2003 tarihinde alınan ve baꢀvurana 30 Aralık 2003’te tebliğ edilen karar ile Danıꢀtay   baꢀvuranın kararın düzeltilmesi talebini reddetmiꢀtir.   Baꢀvuran 22 ꢁubat 2007 tarihinde AĐHM’ye yazmıꢀ olduğu mektup ile 2 ve 14 numaralı   parsellere iliꢀkin kamulaꢀtırma bedelini aldığını, buna karꢀın 3 numaralı parsel için herhangi   bir tazminat almadığını bildirmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. VE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL   EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran 3 numaralı parselin kamulaꢀtırılması ile AĐHS’nin 6. ve Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.   maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir. AĐHM baꢀvuranın ꢀikayetinin Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde inceleneceğine itibar etmektedir.   Hükümet baꢀvuranın iddiasına karꢀı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet 3 numaralı parselin tapuda halen baꢀvuran adına kayıtlı olması nedeniyle   kamulaꢀtırma iꢀleminin tamamlanmadığını ifade ederek baꢀvuranın mağdur sıfatına karꢀı   çıkmaktadır.   Baꢀvuran Hükümetin itirazına karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM Hükümetin itirazının baꢀvuranın 3 numaralı parselin kamulaꢀtırılmasının Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlali anlamına geldiğini öne sürdüğü ꢀikayeti ile ilintili olduğuna   itibar etmektedir. Bu nedenle Hükümetin ön itirazı ꢀikayetin esası ile birlikte incelenecektir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esasa dair   Hükümet baꢀvuranın taꢀınmazının kamu yararına bir park inꢀası için yasaya uygun ꢀekilde   kamulaꢀtırıldığı açıklamasını yapmaktadır. Bu iꢀlem ulusal mahkemeler tarafından da teyid   edilmiꢀtir. Hükümet ayrıca ekonomik sıkıntılar nedeniyle taꢀınmaz için saptanan   kamulaꢀtırma bedelinin baꢀvurana ödenemediği açıklamasını yapmaktadır. Bahse konu   taꢀınmaz tapuda halen baꢀvuran adına tescillidir. Hükümet baꢀvuranın mülkiyet hakkına   yönelik bir ihlalin sözkonusu olmadığını savunmaktadır.   Baꢀvuran Hükümetin argümanlarına karꢀı çıkmakta ve iddiasını yinelemekte, Kamulaꢀtırma   kararının Danıꢀtay tarafından onanması nedeniyle kamulaꢀtırma iꢀleminin tamamlandığını   öne sürmektedir. Baꢀvurana göre arsanın tapuda kendi adına kayıtlı olması basit bir ꢀekli   durumdan ibarettir. Baꢀvuran arsalarının park yapmak için kullanılmadığını, oraya bir cami   inꢀa edildiğini ve eklerinde de ticaret yapıldığını beyan etmektedir.   AĐHM, Iğdır Belediye Meclisi’nin 28 Ekim 1999 tarihli kararı ile 3 numaralı parselin   kamulaꢀtırıldığını tespit etmektedir. Bu uygulama Danıꢀtay tarafından onanmıꢀtır. AĐHM bu   nedenle sözkonusu parselin kamulaꢀtırıldığı kanaatine varmaktadır. AĐHM taꢀınmazın değeri   ile ilintili makul bir meblağ ödemeksizin bir mülkten mahrum bırakmanın aꢀırı bir uygulama   olduğunu ve mutlak bir tazminat yokluğunun Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi anlamında,   ancak istisnai ꢀartlarda haklı gösterilebileceğini not etmektedir (Bkz Jahn vd.-Almanya kararı   no: 46720/99, 72203/01 ve 72552/01). Bu baꢀvuruda baꢀvuran kamulaꢀtırma nedeniyle   herhangi bir tazminat elde etmemiꢀtir. AĐHM, Hükümetin hiçbir tazminat ödenmemesini   meꢀru kılacak herhangi bir istisnai koꢀul ortaya koymadığını not eder. AĐHM ayrıca   Hükümetin baꢀvuranın halen bu parselin maliki olduğu yönündeki argümanına   katılmamaktadır. Zira adıgeçen kendi tasarrufunda bulunan taꢀınmazdan tam anlamıyla ve   arzu ettiği ꢀekilde istifade edememektedir. Baꢀvuran pratikte malını kullanamadığından   AĐHM’ye göre yetkililerin tutumundan taꢀınmazı kamulaꢀtırmak niyetinde oldukları, ancak,   ne baꢀvurana tazminat ödemek istedikleri ne basit bir ꢀekilcilik nedeniyle Hazine adına tapuya   tescil ettirdikleri ortaya çıkmaktadır.   AĐHM bu bağlamda, Devletin bir kurumunun adli bir karar sonucu oluꢀan bir borcun   ödenmemesi için kaynak yetersizliği veya mali sıkıntı bahanesini öne süremeyeceğini ve bu   kararın icrasındaki hatırı sayılır gecikmelerin AĐHS hükümleri ve 1 no’lu Ek Protokol ile   güvence altına alınan haklara yönelik bir ihlali oluꢀturduğunu hatırlatır (Bkz. Sakarya-Türkiye   kararı no: 11912/04). AĐHM bu nedenle Hükümetin kamulaꢀtırma iꢀleminin tamamlanmaması   nedeniyle baꢀvuranın mağdur sıfatının bulunmadığı yönündeki itirazını reddetmektedir.   Bu durum AĐHM’yi baꢀvuranın toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının   korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz   bir yüke katlanmak zorunda kaldığı ve hala katlandığı yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir.   Bu nedenle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASINA ĐLĐꢀKĐN   AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine   karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi   edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil   tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran 1.150.000 Euro maddi tazminat ve 350.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.   Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlalini oluꢀturan olayın, taꢀınmaza el   konmasına iliꢀkin bir gayri yasal uygulama değil, uygun tazminat ödenmeyiꢀi olduğunu   belirtir (Bkz. Scordion-Đtalya kararı (no1), no: 36813/97).   AĐHM baꢀvuranın uğradığı maddi zararın Danıꢀtay’ın 8 Aralık 2003’te kesin hüküm haline   geldiğinde kendisine ödenmesi gereken kamulaꢀtırma tazminatına denk düꢀtüğüne itibar   etmektedir. AĐHM ayrıca 2003 yılından itibaren enflasyon nedeniyle paranın uğradığı değer   kaybının dikkate alınması gerektiğini hatırlatmakta ve Akkuꢀ-Türkiye (Akkuꢀ-Türkiye kararı,   Temmuz 1997) içtihadında benimsenen ilkeye atıfta bulunmaktadır. AĐHM ilgili ekonomik   veriler ıꢀığında yapılan hesaplama ıꢀığında baꢀvurana 7.500 Euro verilmesini uygun   görmektedir.   Bu meblağ, iꢀbu baꢀvuru çerçevesinde incelenen ve iç hukukta baꢀvuran tarafından öne   sürülen taleplerin tamamını nihai olarak karꢀılamaktadır.   AĐHM ayrıca ihlal tespiti kararının kendisinin manevi zararın giderilmesi bakımından adil bir   tazmini oluꢀturduğuna itibar etmektedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargı giderleri için 61.000 Euro talep   etmektedir. Baꢀvuran bu yönde 507,1 TL tutarındaki bir faturayı ve avukatlık sözleꢀmesinin   bir örneğini sunmaktadır.   Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar   ıꢀığında baꢀvurana yargı giderleri baꢀlığı altında 500 Euro ödenmesine karar vermektedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana;   i.   ii.   maddi tazminat için 7.500 (yedi bin beꢀ yüz) Euro ödenmesine;   yargı giderleri için 500 (beꢀ yüz) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 8 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   5