28270/02

WyrokETPCz2009-10-13ECLI:CE:ECHR:2009:1013JUD002827002

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne

Czy niewypłacenie w terminie odszkodowania za wywłaszczenie, ustalonego prawomocnym wyrokiem sądu krajowego, oraz niewystarczająca stopa odsetek w warunkach wysokiej inflacji naruszyły prawo do rzetelnego procesu (art. 6 ust. 1 Konwencji) i prawo do poszanowania mienia (art. 1 Protokołu nr 1)?

Ratio decidendi

Trybunał uznał, że niewykonanie w rozsądnym terminie prawomocnego orzeczenia sądu krajowego, które przyznawało skarżącym odszkodowanie za wywłaszczenie, stanowi naruszenie prawa do rzetelnego procesu, gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji. Ponadto, Trybunał stwierdził, że opóźnienie w wypłacie odszkodowania, w połączeniu z niewystarczającą stopą odsetek w warunkach wysokiej inflacji, doprowadziło do utraty realnej wartości należnej kwoty, co naruszyło prawo skarżących do poszanowania mienia, chronione przez art. 1 Protokołu nr 1. Trybunał powołał się na swoje wcześniejsze orzecznictwo w podobnych sprawach przeciwko Turcji.

Stan faktyczny

Skarżący, Hüseyin Ateş i Mehmet Ateş, są obywatelami Turcji. W 1999 roku ich nieruchomość (działka nr 129) została wywłaszczona przez Ministerstwo Energii i Zasobów Naturalnych pod budowę tamy. Niezadowoleni z wysokości odszkodowania, wnieśli sprawę o podwyższenie ceny wywłaszczenia. Sąd Cywilny Pierwszej Instancji w Birecik 5 listopada 1999 roku częściowo uwzględnił ich roszczenie, zasądzając dodatkowe 12 738 732 000 TL wraz z odsetkami od 24 lipca 1999 roku. Wyrok ten został zatwierdzony przez Sąd Kasacyjny 12 kwietnia 2000 roku i stał się prawomocny. Ministerstwo wypłaciło należną kwotę (29 879 034 732 TL) dopiero 2 stycznia 2002 roku.

Rozstrzygnięcie

Trybunał jednogłośnie: 1. Uznał skargę za dopuszczalną. 2. Stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji i art. 1 Protokołu nr 1. 3. Zasądził na rzecz skarżących łącznie 5 000 EUR tytułem szkody majątkowej i 1 000 EUR tytułem szkody niemajątkowej, wraz z odsetkami. 4. Oddalił pozostałe żądania dotyczące słusznego zadośćuczynienia.

Pełny tekst orzeczenia

CONSEIL AVRUPA DE L’EUROPE KONSEYĐ AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ ĐKĐNCĐ DAĐRE HÜSEYĐN ATEꢀ VE MEHMET ATEꢀ - TÜRKĐYE DAVASI (Baꢁvuru no:28270/02) KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ STRAZBURG Ekim 2009 Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir. ______________________________________________________________________________________ © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir. USUL Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (28270/02) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaꢀları) Hüseyin Ateꢀ ve Mehmet Ateꢀ’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 13 Mayıs 2002 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar, ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından Y. Karataꢀ tarafından temsil edilmektedir. OLAYLAR I. DAVANIN KOꢀULLARI Baꢀvuranlar, sırasıyla, 1957 ve 1959 doğumlu olup ꢁanlıurfa’da ikamet etmektedirler. tarihinde, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, baraj yapımı nedeniyle baꢀvuranlara ait taꢀınmazı (parsel no: 129) kamulaꢀtırmıꢀtır. Haziran 1999 tarihinde, ödenen tutardan memnun olmayan baꢀvuranlar, kamulaꢀtırma konusu taꢀınmaz için bedel artırım davası açmıꢀlardır. Kasım 1999 tarihinde, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranları kısmen haklı bulmuꢀ ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nı 24 Temmuz 1999 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlayacak gecikme faizi ile birlikte 12.738.732.000 TL ek kamulaꢀtırma bedeli ödemeye mahkum etmiꢀtir. Nisan 2000 tarihinde nihai hale gelen bir kararla, Yargıtay, sözkonusu kararı onamıꢀtır. Ocak 2002 tarihinde, Bakanlık, baꢀvuranlara, 29.879.034.732 TL ödemiꢀtir. HUKUK Baꢀvuranlar, nihai iç hukuk kararı ile ödenmesine hükmedilen tazminatların idare tarafından ödenmemesinden ꢀikayetçidir. Ayrıca baꢀvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında alacaklarına uygulanan gecikme faizi oranının yetersizliğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar, sözkonusu hususlarda, AĐHS’nin 6/1 maddesine ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar. Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, baꢀvuranların Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi ile sunulan baꢀvuru yolunu kullanmamaları ve Anayasa’nın 46. maddesi ile öngörülen yüksek gecikme faizinin borçlarına uygulanmasını yetkili ulusal mahkemeler önünde talep etmemelerinden ötürü AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca, , iç hukuk yollarını tüketmediklerini savunmaktadır. Baꢀvuranlar, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadırlar. AĐHM, Aka-Türkiye ve Yavuz ve diğerleri (baꢀvuru numaraları: 9923/05, 13021/05, 13186/05, 13809/05, 13810/05, 14622/05, 14650/05, 14662/05, 14698/05, 14704/05, 14707/05, 14837/05 ve 26912/05, 5 Mayıs 2009) kararlarında ortaya konan aynı gerekçelerle Hükümet’in sözkonusu itirazını reddetmektedir (23 Eylül 1998) . AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir. Esasa iliꢀkin olarak ise, AĐHM, iꢀbu davanın Kaçar ve diğerleri-Türkiye (baꢀvuru numaraları: 38323/04, 38379/04, 38389/04, 38403/04, 38423/04, 38510/04, 38513/04 ve 38552/04, 22 Temmuz 2008) kararına benzer olduğunu tespit etmektedir. Hükümet tarafından sunulan hiçbir tespit veya delilin sözkonusu karardan sapmayı gerektirmediğini belirten AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmaktadır. AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanmasına iliꢀkin olarak, baꢀvuranlar, maruz kaldıkları maddi zarar için 11.500 Amerikan Doları talep etmektedirler. Baꢀvuranlar ayrıca, 2.000 Amerikan Doları manevi tazminat talebinde bulunmaktadırlar. Son olarak baꢀvuranlar, AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama masraf ve giderleri için 1.000 Amerikan Doları talep etmektedirler. Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir. Akkuꢀ-Türkiye kararında benimsenen hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak, 5.000 Euro maddi tazminat ödenmesi gerektiği kanaatindedir. Ayrıca AĐHM, tespit edilen ihlali göz önüne alarak ve hakkaniyete uygun olarak, baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesi gerektiği kanaatindedir. Buna karꢀın, baꢀvuranlar tarafından belge sunulmamasını ve konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, yargılama masraf ve giderleri kapsamında baꢀvuranların yapmıꢀ oldukları taleplerini reddetmektedir. AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir. BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE 1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna; 2. AĐHS’nin 6/1 ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine; 3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden ulusal para birimine çevrilmek üzere, her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 5.000 Euro (beꢀ bin Euro) maddi tazminat ve 1.000 Euro (bin Euro) manevi tazminat ödenmesine; b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına; 4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine; KARAR VERMĐꢀTĐR. Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir. 4