28299/02;28300/02;28301/02

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ATMACA VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 28299/02, 28300/02 ve 28301/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Haziran 2008   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 28299/02, 28300/02 ve 28301/02 numaralı baꢀvurunun   nedeni T.C. vatandaꢀları Bülent Atmaca, Nadir Çamdeviren ve Önder Yazır’ın (baꢀvuranlar)   ꢁubat 2002 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa   Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Tunceli barosu   avukatlarından H. Aygün ve Ö. U. Kaplan tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuranlar sırasıyla 1974, 1977 ve 1979 doğumlu olup Tunceli’de ikamet etmektedirler.   Baꢀvuranlar hakkında hazırlanan iddianameye göre adı geçenler Tunceli Emniyet Müdürlüğü   Terörle Mücadele ꢁubesi tarafından yürütülen operasyon kapsamında 1 Kasım 2001 tarihinde   yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır. Öte yandan, Nadir Çamdeviren ve Önder Yazır   hakkındaki yakalama tutanaklarında gözaltına alınma tarihi 3 Kasım 2001’dir. Baꢀvuranların   hepsinin yasadıꢀı terör örgütü PKK’ya yardım ve yataklık etme suçunu iꢀlediklerinden   ꢀüphelenilmekteydi.   Baꢀvuranlar 9 Kasım 2001 tarihinde Tunceli Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet   Savcısına ifade vermiꢀ, aynı gün DGM nöbetçi hakimi önüne çıkarılmıꢀlardır. Hakim adı   geçenlerin tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.   DGM Cumhuriyet Savcısı 7 Aralık 2001 tarihli bir iddianame ile baꢀvuranları PKK’ya yardım   ve yataklık etmekle suçlamıꢀ ve TCK’nın 168/2 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun   5. maddesi uyarınca ceza davası açmıꢀtır.   DGM 10 Eylül 2002 tarihinde almıꢀ olduğu kararla baꢀvuranları haklarında yapılan suçlardan   suçlu bulmuꢀ ve on altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar yakalanmalarının ardından hemen bir hakim önüne çıkarılmadıklarından ve   gözaltındayken avukat bulundurma hakkından yararlanamadıklarından ꢀikayetçi olmakta,   AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. CMUK’un 128/4   maddesine atıfta bulunan Hükümet ilk derece mahkemesi önündeki yargılama ile ilgili gözaltı   süresinin yasallığına ve/veya savcılığın bu sürenin uzatılması kararına karꢀı itiraz   edilebileceğini hatırlatır. Bu baꢀvuru yolunun etkililiğine iliꢀkin ise 2001 ve 2006 tarihleri   arasında ilk derece mahkemelerince alınan ve kırk sekiz saati aꢀan gözaltı süresinin   uzatılmasının iptal edildiği kararları örnek olarak saymaktadır.   AĐHM daha önce buna benzer bir sorunu incelediğini ve Hükümetin itirazını reddettiğini   hatırlatır (Bkz. örneğin, Öcalan-Türkiye kararı, no: 46221/99). Hiç kuꢀkusuz Hükümet sözü   edilen bu baꢀvuru yolunun etkili olduğunu gösterebilmek amacıyla birtakım hukuki karar   örneklerini sunmuꢀtur. Bununla birlikte, AĐHM bu kararların incelenmesinden ulusal hakimin   yapılan baꢀvuru hakkında yalnızca dosya üzerinden karar verdiğini ve gözaltında bulunan   sanığın dinlenmediğini tespit etmektedir (Bkz. Keklik vd.-Türkiye kararı, no: 77388/01, 3   Ekim 2006). Ayrıca bu baꢀvuru AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamındaki yasal denetimi otomatik   olarak beraberinde getirmemektedir (Bkz. Aquilina-Malta kararı, no: 25642/94; Mckay-   Birleꢀik Krallık no: 543/03; Samoila ve Cionca-Romanya kararı no: 33065/03, 4 Mart 2008).   AĐHM mevcut baꢀvuruda daha önce almıꢀ olduğu bu kararından ayrılmasını gerektirecek bir   neden görememekte ve Hükümetin ön itirazını reddetmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esasa dair   AĐHM öncelikle dosyada yer alan belgelerden iki baꢀvuran Nadir Çamdeviren ve Önder   Yazır’ın yakalanma tarihlerine dair bir tutarsızlığın olduğunu not etmektedir. Buna karꢀılık   cumhuriyet savcısı tarafından düzenlenen ilk iddianamede üç baꢀvuranın da gözaltına alınma   tarihi aynı yani 1 Kasım 2001 olarak belirtilmiꢀtir. AĐHM nezdinde bu iddianame   baꢀvuranların yakalanma tarihi olarak muteber sayılmaktadır.   Buna göre baꢀvuranların gözaltına alınmaları 1 Kasım 2001 tarihinde baꢀlayıp cumhuriyet   savcısı karꢀısına çıkarıldıkları 9 Kasım 2001 tarihinde sona ermektedir. Sözü edilen dönem   yaklaꢀık sekiz gündür. AĐHM daha önceki kararlarda adli denetim olmaksızın dört gün altı   saat süren gözaltı süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesi bağlamındaki zaman kısıtlamalarının   dıꢀına çıktığı sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Brogan vd. kararı ve Sar   vd.-Türkiye kararı, no: 74347/01, 5 Aralık 2006).   Mevcut baꢀvuruda baꢀvuranlar «hemen» bir hakim veya yasayla yetkilendirilmiꢀ adli bir   makam önüne çıkarılmamıꢀlardır.   Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar avukatlarının cezaevine giriꢀinde üzerinin aranması nedeniyle AĐHS’nin 8.   maddesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranların AĐHS ile güvence altına alınan haklarının ne ꢀekilde ihlal edilmiꢀ   olabileceği konusuna bir açıklık getirmediklerini tespit etmektedir. Sözkonusu ꢀikayetin   gerekçelendirilmemiꢀ olması karꢀısında, AĐHM, sözkonusu hükmün görünür bir ihlalini tespit   edememekte ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı gereğince ꢀikayeti dayanaktan yoksun   bulmaktadır. Bu ꢀikayet AĐHS’nin 35/4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASINA ĐLĐꢀKĐN   AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine   karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi   edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil   tatminine hükmeder.”   AĐHM, Đç tüzüğün 60. maddesine uygun olarak adil tatmine yönelik görüꢀlerini sunmaları için   Haziran 2007 tarihli mektubu ile baꢀvuranları bilgilendirmesine karꢀın, baꢀvuranlar   herhangi bir tazminat talebinde bulunmamıꢀlardır. AĐHM bu nedenle bu doğrultuda bir   tazminat ödenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. Willekens-Belçika kararı, no: 50859/99, 24   Nisan 2003 ve Roobaert-Belçika kararı no: 52231/99, 29 Temmuz 2004).   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesi hakkındaki ꢀikayetin kabuledilebilir, diğer ꢀikayetin kabuledilemez   olduğuna;   3. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 24 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   4