2841/05;2873/05;2875/05;2878/05;2895/05;2947/05;3577/05;5498/05;6192/05;6306/05;6356/05;6375/05;6377/05;6793/05;12950/05;12331/06

CONSEIL   AVRUPA   DE L’EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İKİNCİ DAİRE   EKMEKÇİ vd -TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru numaraları: 2841/05, 2873/05, 2875/05, 2878/05, 2895/05, 2947/05, 3577/05,   5498/05, 6192/05, 6793/05, 6306/05, 6356/05, 6375/05, 6377/05, 12950/05 ve 12331/06)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Mayıs 2009   İşbu karar AİHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (2841/05, 2873/05, 2875/05, 2878/05, 2895/05,   6192/05, 6377/05, 2947/05, 3577/05, 6793/05, 5498/05, 6306/05, 6356/05, 6375/05, 12950/05   ve 12331/06) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaşları) Aynur Ekmekçi, Ayfer Duman ve   Didem Mavituna ile Yusuf Elmas, Ali Aydıngör, Soner Akın, Fikret Ertuğrul, Ayhan Çiftçi,   İsmet Cebeci, Kasım Ova, Necdet Kara, Gökhan Özel, Mehmet Sezen, Hüseyin Kara, Hasan   Tozkoparan, Mehmet Uytun, Bahattin Soyupek, Orhan Koyuncu, Mehmet Turgut Soylu,   Hamit Mamuh, Mustafa Selen, Muhammet Öztürk, Servet Esen ve Murat Güler’in   (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 5, 11, 12, 17 ve 19 Ocak, 5 Şubat, 7 Mart   ve 21 Mart 2006 tarihlerinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin   Sözleşme’nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış   oldukları 16 başvurudur.   Başvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından H. Güleç ve M. Bayat tarafından temsil   edilmektedir.   OLAYLAR   I. BAŞVURULARIN TAMAMINDA ORTAK OLAN OLAYLAR   Olayların meydana geldiği dönemde isimleri ekte yer alan başvuranlar bir kamu kurumu olan   Petrol Ofisi A.Ş.’de (“POAŞ”) sözleşmeli memur olarak görev yapmaktaydılar.   Temmuz 2000 tarihinde, POAŞ’ın özelleştirilmesinin ardından ilgililer personel statülerini   kaybetmişlerdir. Başvuranların bir kısmı kamu hizmetine tabi başka birimlere nakledilmiş,   diğerleri ise nakle tabi personel statüsüne geçirilmiştir. Yeni birimlerine nakledilene kadar,   başvuranlar, aylık maaşlarını almaya devam etmişler ve özelleştirme fonu tarafından sağlanan   sosyal haklarını korumuşlardır.   Eski sözleşmelerinin sona erdiğini ileri sürerek, başvuranlar, sözleşmelerinin feshedilmesi   nedeniyle POAŞ’dan ve Özelleştirme İdaresi’nden tazminat talep etmişlerdir.   II. 2841/05, 2873/05, 2875/05, 2878/05, 2895/05, 2947/05, 3577/05, 5498/05, 6192/05,   6306/05, 6356/05, 6375/05, 6377/05 VE 12950/05 NUMARALI BAŞVURULARLA   İLGİLİ OLAYLAR   Tazminat taleplerinin reddedilmesinin ardından, başvuranlar, POAŞ Sözleşmeli Personel   Yönetmeliği’nin 116. maddesi uyarınca gecikme faizi ile birlikte talep ettikleri tazminatları   alabilmek için farklı tarihlerde yetkili idare mahkemelerinde birçok dava açmışlardır.   Buna karşın, yetkili idare mahkemeleri başvuranların taleplerini reddetmişlerdir. İdare   Mahkemeleri, işten çıkarılma veya emeklilik durumu sözkonusu olmaksızın ilgililerin başka   kamu kurumlarına nakledildikleri veya kamu kurumuna nakledilmeyi bekledikleri gerekçesi   ile sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle tazminat ödenmesi gerektiren koşulların oluşmadığı   kanaatine varmışlardır.   Başvuranlar, Danıştay’a temyiz başvurusunda bulunmuşlardır. Danıştay, diğerleri arasından   başvuranlara tebliğ edilmeyen Danıştay Başsavcısının görüşüne dayanarak farklı tarihlerde ilk   derece mahkemesinin kararlarını onamıştır. Ayrıca 2004 yılı boyunca Danıştay, başvuranların   yapmış olduğu karar düzeltme taleplerini reddetmiştir.   Başvuru   numarası   Sözleşmenin   feshi nedeniyle   açılan tazminat   davası tarihi   İlk derece   mahkemesi karar tarihi   karar tarihi (temyiz)   Danıştay   Danıştay   karar tarihi   (karar   Nihai iç   hukuk   kararının   tebliğ tarihi   15/07/2004   15/07/2004   15/07/2004   15/07/2004   05/08/2004   28/07/2004   01/09/2004   05/08/2004   15/07/2004   düzeltme)   2841/05   2873/05   2875/05   2878/05   2895/05   2947/05   3577/05   5498/05   6192/05   04/01/2001   04/01/2001   04/01/2001   04/01/2001   04/01/2001   10/08/2000   12/09/2000   04/10/2000   04/01/2001   20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004   20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004   13/06/2001 11/12/2002 11/06/2004   20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004   20/06/2001 03/06/2003 02/07/2004   25/04/2001 17/12/2002 02/07/2004   30/03/2001 11/12/2002 11/06/2004   28/02/2001 26/12/2002 06/07/2004   20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004   13/06/2001   6306/05   6356/05   6375/05   6377/05   18/09/2000   12/09/2000   12/09/2000   18/09/2000   18/09/2000   28/02/2001 10/12/2002 02/07/2004   30/03/2001 12/12/2002 05/07/2004   30/03/2001 11/12/2002 02/07/2004   28/02/2001 17/12/2002 02/07/2004   25/04/2001 26/12/2002 06/07/2004   24/05/2001   13/06/2001 11/12/2002 11/06/2004   20/06/2001 03/06/2003 02/07/2004   27/12/2001 04/11/2003 24/09/2004   18/08/2004   01/09/2004   01/09/2004   18/08/2004   28/07/2004   04/01/2001   15/07/2004   05/08/2004   01/11/2004   12950/05 28/09/2000   III. 6793/05 VE 12331/06 NUMARALI BAŞVURULARLA İLGİLİ OLAYLAR   Tazminat taleplerinin reddedilmesinin ardından Muhammet Öztürk ve Murat Güler, sırasıyla   Eylül ve 26 Eylül 2000 tarihlerinde 2. ve 6. Ankara İdare Mahkemesi’nde talep ettikleri   tazminatı alabilmek amacıyla dava açmışlardır.   Şubat 2001 tarihili iki kararla, 2. İdare Mahkemesi ve 6. İdare Mahkemesi, başvuranların   taleplerini haklı bulmuş ve sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle yasal gecikme faizi ile birlikte   başvuranlara talep ettikleri tazminatın ödenmesine karar vermiştir.   Buna karşın 21 Aralık 2001 tarihinde, Danıştay, ilk derece mahkemesinin kararlarını   bozmuştur. Danıştay, kamu kurumunda başka birimlere nakledilen başvuranların sözleşmenin   feshi nedeniyle tazminattan faydalanamayacağına kanaat getirmiştir.   Aralık 2002 tarihinde, Danıştay, M. Öztürk tarafından yapılan karar düzeltme başvurusunu   reddetmiştir.   M. Güler tarafından açılan davaya ilişkin olarak, 9 Nisan 2002 tarihinde, iade edilen kararı   görüşen 6. İdare Mahkemesi, Danıştay kararına uymaya ret kararı vermiş ve ilk kararında   benimsediği tutumda ısrar etmiştir.   Özelleştirme İdaresi ve POAŞ’ın temyiz başvurusunun ardından, 25 Ekim 2002 tarihinde,   Danıştay Genel Kurulu, Danıştay Başsavcısının görüşünü başvurana tebliğ etmeden ilk derece   mahkemesinin kararını bozmuştur.   Ocak 2003 tarihinde, Danıştay kararı, 17 Şubat 2003 tarihinde karar düzeltme başvurusu   yapan başvurana tebliğ edilmiştir.   Temmuz 2005 tarihinde, Danıştay Genel Kurulu, sözkonusu başvuruyu reddetmiştir.   Sonuç olarak, 23 Eylül 2005 tarihinde, iade edilen kararı yeniden görüşen 6. İdare   Mahkemesi, İdari Yargılama Usulü Kanunun 49/4 maddesi uyarınca, ilk derece   mahkemelerinin hukuken Danıştay Genel Kurulu kararına uyma zorunluluğu olduğundan M.   Güler’in sözleşmesinin feshi nedeniyle yapmış olduğu tazminat talebini reddetmiştir.   M. Öztürk tarafından açılan davaya ilişkin olarak, 30 Ocak 2003 tarihinde, iade edilen kararı   görüşen 2. İdare Mahkemesi, Danıştay kararına uymuş ve ilgilinin sözleşmesinin feshi   nedeniyle yapmış olduğu tazminat talebini reddetmiştir. Sözkonusu kararda, benzer davaları   inceleme imkanı olan ilk derece mahkemesi, özelleştirmenin ardından ilgilinin gerçekten işini   kaybetmemesi veya emekli edilmemesi gibi argümanları temel almıştır.   Kasım 2003 tarihinde, Danıştay, Danıştay Başsavcısının görüşünü başvurana tebliğ etmeden   ilk derece mahkemesinin kararını onamış ve 15 Eylül 2004 tarihinde, M. Öztürk’ün yapmış   olduğu karar düzeltme talebini reddetmiştir.   HUKUK   I. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   Başvuranlar, Danıştay Başsavcısının görüşlerinin kendilerine önceden tebliğ edilmemesi   nedeniyle, Danıştay önünde çekişmeli yargılama ilkesinden faydalanamamaktan şikayetçidir.   Ayrıca Murat Güler, idare mahkemelerinde yürütülen yargılamanın süresine itiraz etmektedir.   Bu itibarla başvuranlar, AİHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.   AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.   A. Savcının görüşlerinin önceden tebliğ edilmemesine ilişkin   AİHM, benzer bir şikayeti değerlendirdiğini ve AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği   sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır (bkz, Meral-Türkiye, başvuru no: 33446/02, 27 Kasım   2007). Mevcut davada AİHM, sözkonusu içtihattan farklı bir sonuca ulaşmak için hiçbir   neden görememektedir.   B. Yargılama süresine ilişkin (12331/06)   Hükümet, yargılamasının makul bir sürede görülmediğini ileri süren Murat Güler’in iddiasına   itiraz etmektedir.   AİHM, ihtilaf konusu yargılamanın 26 Eylül 2000 tarihinde başladığını ve 23 Eylül 2005   tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Sözkonusu yargılama, iki dereceli yargıda hakkında   beş karar verilen bir dava için yaklaşık beş yıl sürmüştür.   AİHM, dava süresinin makul yapısını, dava koşullarında ve özellikle davanın karmaşıklığı,   başvuran ve yetkili mercilerin tutumları olmak üzere AİHM içtihadı tarafından benimsenen   kriterleri dikkate alarak değerlendirdiğini hatırlatmaktadır (Pélissier ve Sassi-Fransa, başvuru   no: 25444/94).   AİHM, davanın görüldüğü yargı merci sayısı dikkate alındığında, yargılama süresinin esasen   uzun olmadığına kanaat getirmiştir. Ancak, AİHM, usulü hiçbir işlem gerçekleştirilmeksizin   yalnızca bir karar düzeltme başvurusunun incelenmesi için Danıştay’da yaklaşık iki yıl beş   aylık bir sürenin geçtiğini gözlemlemektedir.   Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından, AİHM, yargılama süresinin uzunluğuna   ilişkin olarak Hükümet’in ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmadığına kanaat   getirmektedir.   Sözkonusu unsurlar, mevcut dava koşullarında, AİHM’nin başvuranın davasının makul bir   sürede görülmediği sonucuna ulaşması için yeterlidir (bkz, Kök-Türkiye, başvuru no: 1855/02,   Ekim 2006; Tüketici Bilincini Geliştirme Derneği-Türkiye, başvuru no: 38891/03, 27 Şubat   ve Güngil-Türkiye, başvuru no: 28388/03, 10 Mart 2009). Bu itibarla, sözkonusu son   şikayete ilişkin olarak AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   Başvuranların her biri, sözleşmelerinin feshi nedeniyle yaptıkları tazminat taleplerinin   reddedilmesinden dolayı 15.000 Euro maddi tazminat ve 5.000 Euro manevi tazminat talep   etmektedirler. Başvuranlar, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yapmış oldukları masraf ve   giderler için 2.000 Euro ve AİHM önündeki yargılama için avukatlık ücreti olarak 2.500 Euro   talep etmektedirler. Hükümet, sözkonusu miktarlara itiraz etmektedir.   AİHM, mevcut davada adil tatmin ödenmesi için dikkate alınacak tek dayanağın   başvuranların AİHS’nin 6/1 maddesinin sağladığı güvencelerden yararlanamamış olmaları   olduğunu belirtmektedir. Sonuç olarak AİHM, maddi tazminat taleplerini reddetmektedir.   Cumhuriyet Savcısı’nın görüşlerinin önceden tebliğ edilmemesi nedeniyle başvuranların   maruz kaldığı manevi zarar, yerleşik içtihat ışığında (sözü edilen Meral), yukarıdaki   paragraflarda ihlalin tespitiyle yeterince telafi edilmiştir.   Yargılama süresi kapsamında Murat Güler’in yapmış olduğu şikayet ile ilgili olarak, AİHM,   başvuranın, sadece ihlal tespiti ile telafi edilemeyecek belli bir manevi zarara maruz kaldığı   kanaatindedir. AİHM, hakkaniyete uygun olarak ve AİHS’nin 41. maddesi uyarınca   başvurana 1.500 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.   Masraflar, giderler ve avukatlık ücreti ile ilgili olarak AİHM, sahip olduğu belgeleri göz   önüne alarak başvuranların yeterince açık belgeler sunmadığını tespit etmekte ve başvuranlara   yargılama masraf ve giderleri kapsamında hiçbir ödeme yapmaya gerek olmadığı   kanaatindedir.   AİHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı   orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvuruların geri kalan kısımlarının kabuledilebilir olduğuna;   2. Başvuruların tamamı ile ilgili olarak, Danıştay Başsavcısının görüşünün tebliğ   edilmemesi nedeniyle AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine ve sözkonusu şikayet   kapsamında, ihlal tespitinin başvuranların maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adil   tatmin oluşturduğuna;   3. Murat Güler’in yargılamasının hakkaniyetten yoksun olması nedeniyle AİHS’nin 6/1   maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü   vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından Murat Güler’e 1.500 Euro(bin   beş yüz Euro) manevi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 26 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   EK   Başvuranların listesi   1. Başvuru numarası: 2841/05   Başvuran Aynur Ekmekçi, 1965 doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.   2. Başvuru numarası: 2873/05   Başvuran Yusuf Elmas,1966 doğumlu, Bilecik’te ikamet etmektedir.   3. Başvuru numarası: 2875/05   Başvuran Ali Aydıngör,1953 doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.   4. Başvuru numarası: 2878/05   Başvuran Soner Akın, 1949, doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.   5. Başvuru numarası: 2895/05   Başvuran Ayfer Duman, 1953 doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.   6. Başvuru numarası: 2947/05   Başvuran Fikret Ertuğrul, 1960 doğumlu, Samsun’da ikamet etmektedir.   7. Başvuru numarası: 3577/05   Başvuran Ayhan Çiftçi, 1961 doğumlu, Ankara’da ikamet etmektedir.   8. Başvuru numarası: 5498/05   Başvuran İsmet Cebeci, 1966 doğumlu, Ankara’da ikamet etmektedir.   9. Başvuru numarası: 6192/05   Başvuranlar Kasım Ova, Necdet Kara, Gökhan Özel ve Mehmet Sezen, sırasıyla 1960,   1963, 1963 ve 1957 doğumlu olup, sırasıyla Eskişehir (ilk üç başvuran) ve Bilecik’te   ikamet etmektedirler.   10. Başvuru numarası: 6306/05   Başvuranlar Hüseyin Kaya ve Hasan Tozkoparan, sırasıyla 1963 ve 1947 doğumlu olup,   sırasıyla Ankara ve Eskişehir’de ikamet etmektedirler.   11. Başvuru numarası: 6356/05   Başvuranlar Mehmet Uytun ve Bahattin Soyupek, sırasıyla 1953 ve 1954 doğumlu olup,   Ankara’da ikamet etmektedirler.   12. Başvuru numarası: 6375/05   Başvuranlar Didem Mavituna, Orhan Koyuncu ve Mehmet Turgut Soylu, sırasıyla 1968,   ve 1962 doğumlu olup, sırasıyla Samsun ve Ankara’da ikamet etmektedirler (son iki   başvuran).   13. Başvuru numarası: 6377/05   Başvuranlar Hamit Mamuh ve Mustafa Selen, sırasıyla 1961 ve 1965 doğumlu olup,   Eskişehir’de ikamet etmektedirler.   14. Başvuru numarası: 6793/05   Başvuran Muhammet Öztürk, 1960 doğumlu olup, Ankara’da ikamet etmektedir.   15. Başvuru numarası: 12950/05   Başvuran Servet Esen, 1954 doğumlu olup, Antalya’da ikamet etmektedir.   16. Başvuru numarası: 12331/06   Başvuran Murat Güler, 1962 doğumlu olup, Ankara’da ikamet etmektedir.   8