28485/03

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   HABĐP ÇĐFTÇĐ – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 28485/03)   KARAR   STRAZBURG   Eylül 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 28485/03 no’lu davanın nedeni, T.C.   vatandaꢀı Habip Çiftçi’nin (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 21 Temmuz   tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan   Hakları Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde, Đstanbul Barosu   avukatlarından Hacer Çekiç tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran, 1973 doğumludur ve Đstanbul Ümraniye Cezaevinde tutuklu bulunmaktadır.   Baꢀvuran, 4 Eylül 1995’te, yasadıꢀı bir örgüte üye olduğu ꢀüphesiyle Đstanbul’da   yakalanmıꢀtır. Đstanbul Emniyet Amirliği Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır.   Baꢀvuran, 13 Eylül 1995’te polis memurları tarafından sorgulanmıꢀ ve 17 Ekim 1995   tarihinde Batman’daki polis memurlarına teslim edilerek orada gözaltına alınmıꢀtır. 30 Ekim   1995’te, Batman Emniyet Amirliği’ne bağlı polis memurları baꢀvuranı sorgulamıꢀtır.   Baꢀvuran, vermiꢀ olduğu ifadede, Đstanbul’a gönderilmeden önce PKK kamplarında   eğitildiğini belirtmiꢀtir.   Baꢀvuran, 2 Ekim 1995’te, sorgulanmak üzere Batman Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın   huzuruna çıkartılmıꢀtır. Aynı gün, baꢀvuran Batman Sulh Ceza Mahkemesi hakimi tarafından   da sorgulanmıꢀtır. Hakim, baꢀvuranın tutuklanmasına ve aleyhindeki cezai kovuꢀturma   baꢀlayıncaya kadar Batman Hapishanesi’ne konmasına karar vermiꢀtir.   Ekim 1995’te, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, aynı   mahkemeye ithamname vermiꢀ ve baꢀvuranı yasadıꢀı bir örgüte üye olmakla suçlamıꢀtır.   Baꢀvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargılaması 17 Ekim 1995   tarihinde baꢀlamıꢀtır.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, 11 Aralık 1996 tarihinde yapılan dokuzuncu   duruꢀma sırasında, 23 Temmuz 1996 tarihinde verilen bir ithamname nedeniyle 31 Temmuz   tarihinde baꢀvuran aleyhinde bir diğer cezai kovuꢀturmanın baꢀladığını ve bu   kovuꢀturmanın Đstanbul 3 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde devam etmekte olduğunu   kaydetmiꢀtir. Bu kovuꢀturma sırasında, baꢀvuran, Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde   tanımlanan ve tek cezası idam olan ülke topraklarının bir kısmını ayırmaya yönelik   eylemlerde bulunma suçundan gıyabında yargılanmıꢀtır. Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi, iki davanın benzer olmasından dolayı, bu davaları Đstanbul 3 No.lu Devlet   Güvenlik Mahkemesi önünde birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir. Hakim, ayrıca, baꢀvuranın   Đstanbul’daki bir cezaevine gönderilmesine karar vermiꢀtir.   Ocak 1997’de, Đstanbul 3 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde baꢀvuranın   gıyabında duruꢀma yapılmıꢀtır.   Đstanbul 3 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, 7 Mart 1997’de yapılan altıncı duruꢀma   sırasında, bir köy korucusunun öldürülmesiyle ilgili olarak Đstanbul 1 No.lu Devlet Güvenlik   Mahkemesi önünde Đ.K. adlı bir ꢀahıs aleyhinde cezai kovuꢀturma yapıldığını belirtmiꢀtir.   Mahkeme, baꢀvuranın da bu öldürme olayına karıꢀtığını kanıtlaması muhtemel kanıtlara   dayanarak, davaların birleꢀtirilmesine karara vermiꢀtir. Đstanbul 1 No.lu Devlet Güvenlik   Mahkemesi davayı devralmıꢀtır.   Đstanbul 1 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi (buradan itibaren “ilk derece   mahkemesi”), üç davayı birleꢀtirdikten sonra, 10 Nisan 1997 tarihinde ilk duruꢀmasını   yapmıꢀtır. Baꢀvuran bu duruꢀmaya katılmamıꢀtır.   Đlk derece mahkemesi, baꢀvuranın tutuklu bulunduğu cezaevini tespit edemediği için,   Nisan 1997 ile 31 Ekim 2000 tarihleri arasında (üç buçuk yılı aꢀkın bir süre),   duruꢀmalarını baꢀvuranın gıyabında yapmıꢀtır.   Makamlar baꢀvuranın alıkonduğu cezaevini belirledikten sonra, ilk derece mahkemesi,   baꢀvuranın hazır bulunduğu ilk duruꢀmasını 31 Ekim 2000 tarihinde yapmıꢀtır. Baꢀvuran, bu   duruꢀma sırasında, Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca 23 Temmuz 1996 tarihinde   aleyhine yöneltilen diğer suçlamalardan ve Đ.K.’nın davası ile kendi davasının   birleꢀtirilmesinden haberdar olmuꢀtur. Baꢀvuran, suçlamaları reddetmiꢀ ve suçların iꢀlendiği   tarihte cezaevinde olduğunu ileri sürmüꢀtür. Mahkeme, “sözkonusu suçlar ile dava   dosyasındaki kanıtların niteliğini, baꢀvuranın yakalanma ve tutuklanma tarihlerini ve   yargılamanın o günkü aꢀamasını” gözönünde bulundurarak, baꢀvuranın serbest bırakılma   talebini reddetmiꢀtir.   Haziran 2003 tarihinde yapılan duruꢀmada, baꢀvuranın serbest bırakılma talebi,   “sözkonusu suç ile dava dosyasındaki kanıtların niteliği” dikkate alınarak ilk derece   mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir.   Haziran 2003’te, baꢀvuranın avukatı, ilk derece mahkemesinin kararını temyiz   etmiꢀ ve müvekkilinin AĐHS’nin 5. maddesi kapsamındaki haklarını mahkemeye   hatırlatmıꢀtır. Bu temyiz, Đstanbul 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından incelenmiꢀ   ve 19 Haziran 2003 tarihinde reddedilmiꢀtir.   Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kaldırılmasından sonra, dava dosyası Đstanbul 9.   Ağır Ceza Mahkemesi’ne (buradan itibaren “ilk derece mahkemesi”) gönderilmiꢀtir. Đlk   duruꢀma, 20 Temmuz 2004 tarihinde yapılmıꢀtır.   Ekim 2004 tarihinde yapılan duruꢀmada, baꢀvuran bir kez daha AĐHS’nin 5. maddesi   tarafından güvence altına alınan haklarını hatırlatmıꢀ ve serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir.   Bu talep, bir önceki mahkemenin ileri sürdüğü aynı gerekçelerle reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuran, 11 Nisan 2006 tarihinde yapılan duruꢀmada, serbest bırakılma talebini   yinelemiꢀtir. Bu talep, “baꢀvuranın suçlu bulunması halinde verilecek olan ceza” dikkate   alınarak mahkeme tarafından reddedilmiꢀtir. Baꢀvuranın bu karara temyizi, Đstanbul 10. Ağır   Ceza Mahkemesi tarafından incelenmiꢀ ve “sözkonusu suçun niteliği ve baꢀvuranın   sözkonusu suçu iꢀlediğine dair kuvvetli bir ꢀüphe bulunması” nedeniyle reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuranın serbest bırakılma talepleri, 15 Mayıs 2007 ile 15 Kasım 2007 tarihleri   arasında yapılan üç duruꢀmada da reddedilmiꢀtir.   Đlk derece mahkemesi, 17 Aralık 2007 tarihinde yapılan duruꢀmada baꢀvuranı suçlu   bulmuꢀ ve müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme, ayrıca, baꢀvuranın kesinlikle   serbest bırakılmaması gerektiğine karar vermiꢀtir.   Baꢀvuranın bu karara karꢀı yaptığı temyiz halen Yargıtay önünde beklemededir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 5/3 ve 5/4 MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, tutuklu yargılanma süresinin çok uzun olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ   ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 5/3 maddesine dayandırmıꢀtır. Baꢀvuran, ayrıca, 11 Aralık 1996 ile   Ekim 2000 tarihlerinde, ilk derece mahkemesinin kendisinin duruꢀmalarda hazır   bulunmasını sağlamadığını ve bu durumun tutukluluğunun meꢀru olup olmadığının   belirlenmesi için baꢀvurmasını engellediği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini   AĐHS’nin 5/4 maddesine dayandırmıꢀtır.   Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.   A. Kabuledilebilirlik   AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Hükümet, baꢀvuranın serbest bırakılma hakkına iliꢀkin AĐHS’nin 5/3 maddesi   uyarınca yapılan ꢀikayetle ilgili olarak, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının, kamu   güvenliğinin sağlanması ve yeniden suç iꢀleme veya aleyhindeki kanıtları yok etme riskleri   açısından gerekli olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Hükümet, görüꢀlerinde AĐHS’nin 5/4 maddesi uyarınca yapılan ꢀikayete yer   vermemiꢀtir.   Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür.   1. AĐHS’nin 5/3 maddesi   AĐHM, baꢀvuranın gözaltına alındığı 4 Eylül 1995 tarihinde tutukluluğunun   baꢀladığını gözlemlemektedir. Baꢀvuranın tutuklu yargılanma süreci, aleyhindeki suçlamanın   ilk derece mahkemesi tarafından karara bağlandığı 27 Aralık 2007 tarihinde sona ermiꢀtir   (bkz, Wemhoff / Almanya, 27 Haziran 1968 tarihli karar, A Serisi no.7). Dolayısıyla, baꢀvuran   on iki yıl üç ayı aꢀkın bir süre boyunca tutuklu yargılanmıꢀtır.   AĐHM, sözkonusu baꢀvurudakine benzer sorunlar içeren birçok davada, sıklıkla 5/3   maddesinin ihlalini saptamıꢀtır (bkz, Münire Demirel / Türkiye, no. 5346/03).   AĐHM, elindeki bütün belgeleri inceledikten sonra, Hükümet’in, daha önceki   saptamalarından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir kanıt ya da iddia ortaya atmadığı   sonucuna varmıꢀtır.   AĐHM, yukarıdaki bilgiler ıꢀığında, baꢀvuranın tutuklu yargılanma süresinin çok uzun   olduğuna karar vermiꢀtir.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   2. AĐHS’nin 5/4 maddesi   AĐHM, yukarıda bahsedilen dört yıl boyunca, makamların baꢀvuranın duruꢀmalara   katılmasını sağlamamasının, baꢀvuranın tutukluluğunun meꢀru olup olmadığının   belirlemesine engel olup olmadığı konusunu incelemeyi gerekli görmemektedir. AĐHM, her   halukarda, baꢀvuranın tutukluluğunun meꢀruluğunu sorgulamak için mevcut olan hukuk   yolunun uygulamada baꢀarı olasılığının çok düꢀük olduğunu ve sanık açısından gerçek   anlamda çekiꢀmeli bir usul sağlamadığını kaydetmektedir (bkz, Koꢀti ve Diğerleri / Türkiye,   no. 74321/01; Bağrıyanık / Türkiye, no. 43256/04 ve Doğan Yalçın / Türkiye, no. 15041/03).   AĐHM, sözkonusu davada, önceki saptamalarından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel   koꢀul bulunmadığı görüꢀündedir.   AĐHM, yukarıdaki bilgiler ıꢀığında, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna   varmıꢀtır.   II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, aleyhindeki cezai kovuꢀturmanın, AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen   makul süre ꢀartına uymadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiꢀ ve kovuꢀturmanın karmaꢀık olduğunu ve baꢀvuranın   yazılı ifadelerini vermesinde yaꢀanan gecikmelerin yargılamanın uzun sürmesinde etkisi   olduğunu iddia etmiꢀtir. Hükümet’e göre, ilk derece mahkemesi davayı titizlikle incelemiꢀ ve   düzenli aralıklarla duruꢀmalar yapmıꢀtır.   AĐHM, cezai kovuꢀturmanın baꢀvuranın yakalandığı 4 Eylül 1995 tarihinde   baꢀladığını ve dava dosyasındaki bilgiye göre, bu kararın kabul edildiği tarihte halen Yargıtay   önünde beklemede olduğunu gözlemlemektedir. Dolayısıyla, iki aꢀamalı bir yargı süreci on üç   yıldır devam etmektedir.   C. Kabuledilebilirlik   AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.   D. Esas   AĐHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koꢀulları ıꢀığında   değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır. Davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili   makamların tutumu özellikle gözönünde bulundurulmalıdır (bkz, Pélissier ve Sassi / Fransa,   no. 25444/94).   AĐHM, baꢀvuran ile diğer sanıklara yöneltilen çok sayıda iddianın karara bağlanmasını   gerektirmesi nedeniyle, dava konusunun karmaꢀık olduğuna dair Hükümet’in görüꢀüne   katılmaktadır. Ancak, AĐHM, makamların tutumunu dikkate aldığında, sözkonusu   yargılamanın makul bir süre içerisinde yapıldığı konusunda ikna olmamıꢀtır.   Đlk derece mahkemesinin, baꢀvuranın tutuklu bulunduğu cezaevini belirleyemediği   için, üç buçuk yıldan fazla bir süre boyunca baꢀvuranın gıyabında duruꢀmalar yapmıꢀ olması   özellikle gözönünde bulundurulmalıdır. Davalı Hükümet tarafından bu süre için herhangi bir   açıklama yapılmamıꢀtır. AĐHM’ye göre, ilk derece mahkemesinin bu süre boyunca   baꢀvuranın duruꢀmalara katılmasını sağlamamasının yargılama süresinin uzamasında etkisi   vardır.   AĐHM, ayrıca, ilk derece mahkemesi önündeki yargılama süresinin –on üç yıl-, iddia   edildiği gibi baꢀvuranın savunmasını vermesinde yaꢀanan gecikmelerle açıklanamayacağı   kanaatindedir.   AĐHM, yukarıdaki bilgiler ıꢀığında, AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul   süre” koꢀulunun yerine getirilmediğine karar vermiꢀtir. Sonuç olarak, AĐHS’nin 6/1 maddesi   ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 11,500 Euro, manevi tazminat olarak 17,000 Euro   talep etmiꢀtir.   Hükümet, bu miktarların çok aꢀırı olduğunu ve belgelerle kanıtlanmadığını ileri   sürmüꢀtür.   AĐHM, baꢀvuranın maddi tazminat talebini desteklemek üzere herhangi bir belge   sunmadığını gözlemlemektedir. Ancak, AĐHM, baꢀvuranın tespit edilen ihlalin kendi baꢀına   yeterli tatmin oluꢀturamayacağı türden manevi zarar görmüꢀ olabileceğini kabul etmektedir.   AĐHM, benzer davaları dikkate alarak ve hakkaniyete dayalı temellere dayanarak, baꢀvurana   bu baꢀlık altında 15,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM’yi davalı Hükümet’e baꢀvuranı serbest bırakması önerisinde   bulunmaya çağırmaktadır.   AĐHM, Yakıꢀan / Türkiye davasında (no. 11339/03), çok uzun bir süre boyunca tutuklu   yargılanmıꢀ olan bir baꢀvuranın durumuna son vermenin en uygun yolunun, iyi bir adalet   yönetiminin gereklerini dikkate alarak, davanın mümkün olan en kısa sürede görülmesi veya   yargılama sırasında baꢀvuranın serbest bırakılması olacağına karar verdiğini hatırlatmaktadır.   Ancak, AĐHM bu kararı verdiğinde, Yakıꢀan, aleyhindeki cezai kovuꢀturma sonlanıncaya   kadar yeniden yargılanmak üzere tutuklu kalmıꢀtır. Ancak, sözkonusu davada, baꢀvuran 27   Aralık 2007 tarihinde, ilk derece mahkemesi tarafından suçlu bulunmuꢀ ve hüküm giymiꢀtir.   Bir baꢀka deyiꢀle, baꢀvuran artık tutuklu yargılanmak üzere cezaevinde bulunmamaktadır.   AĐHS’nin 5/1 (a) maddesine dayanılarak tutuklu bulunmaktadır (bkz, mutatis mutandis,   Wemhoff, yukarıda kaydedilen). Bu nedenle, AĐHM, baꢀvuranın talebini yerine   getirememektedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için   2,500 Euro talep etmiꢀtir. Bu miktarın 2,000 Euro’su avukatlık ücretini, 500 Euro’su ise   baꢀvuranın faturasını sunmuꢀ olduğu çeviri giderlerini kapsamaktadır.   Hükümet, baꢀvuranın taleplerine itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul   miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, elindeki bilgiye ve   yukarıdaki ölçütlere dayanarak, yapılan bütün yargılama masraf ve giderleri için toplam 2,000   Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   A. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;   4. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   5. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere, miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ile birlikte, Savunmacı   Hükümet tarafından baꢀvurana, manevi tazminat olarak 15,000 Euro (on beꢀ bin   Euro), yargılama masraf ve giderleri için 2,000 Euro (iki bin Euro) ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin   yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal   kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 23 Eylül 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   8