29059/02

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   AĞRAKÇE/TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 29059/02)   KARAR   STRAZBURG   Kasım 2008   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   USULĐ ĐꢀLEMLER   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 29059/02 no’lu davanın nedeni T.C.   vatandaꢀı Abdülkerim Ağrakçe’nin (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10   Mayıs 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”)   34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından Ö. Öneren tarafından temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   Baꢀvuran, 1946 doğumludur ve Diyarbakır’da yaꢀamaktadır.   Baꢀvuran 16 Eylül 1980’de terörist eylemlere dahil olduğu ꢀüphesi ile yakalanmıꢀ ve   göz altına alınmıꢀtır. Müteakiben, aleyhinde baꢀlatılan cezai takibat sürecinde serbest   bırakıldığı 6 Nisan 1984 tarihine kadar tutuklu kalmıꢀtır. 15 Mayıs 1990’da aleyhindeki   suçlamalardan beraat etmiꢀtir. Baꢀvuran, sözkonusu kararın kendisine tebliğ edilmemesi   nedeniyle, beraat ettiğini ancak 1996’da öğrendiğini belirtmiꢀtir.   Mayıs 1996’da baꢀvuran, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀ ve 466   Nolu Kanun uyarınca tazminat talep etmiꢀtir. Kanun, inter alia, kanun dairesinde   yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuꢀturma yapılmasına veya son   soruꢀturmanın açılmasına yer olmadığına veya hut beraetlerine veya ceza verilmesine mahal   olmadığına karar verilen kiꢀilere tazminat ödenmesini öngörmektedir. Baꢀvuran, manevi   tazminat olarak 20,000,000,000 Türk Lirası (TRL) (yaklaꢀık 256,706 AB Doları) talep   etmiꢀtir.   ꢁubat 1998’de ilk derece mahkemesi, baꢀvurana belirli miktarda tazminat   ödenmesine karar vermiꢀtir. Yargıtay, 30 Aralık 1998’de bu kararı bozmuꢀtur ve dosyayı,   daha kapsamlı bir inceleme için Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale etmiꢀtir.   Haziran 1999’da ağır ceza mahkemesi, baꢀvuranın yasal zaman sınırına uymadığı   gerekçesi ile davayı reddetmiꢀtir. 2 Mayıs 2000’de Yargıtay bu kararı da bozmuꢀtur.   Ekim 2000’de ilk derece mahkemesi, üçüncü kararını vererek baꢀvurana belirli   miktarda tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir. 27 Mart 2001’de Yargıtay, ödenmesine karar   verilen meblağın çok düꢀük olduğu gerekçesi ile bu kararı bozmuꢀtur.   Eylül 2001’de ağır ceza mahkemesi, baꢀvurana manevi tazminat olarak   3,000,000,000 TRL (yaklaꢀık 2,400 Euro) ödenmesine karar vermiꢀtir.   Mart 2002’de Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını onaylamıꢀtır.   Yargılama sırasında ağır ceza mahkemesi, düzenli olarak soruꢀturma oturumları   düzenlemiꢀtir. Yalnızca dört oturumda, baꢀvuranın yasal temsilcisine sonraki oturumun   tarihini tebliğ etmiꢀtir (30 Nisan 1997, 10 ꢁubat 1999, 1 Haziran 2000 ve 6 Haziran 2001).   Ancak, oturumlardan hiçbiri, baꢀvuranın yasal temsilcisi katılmadığı için ertelenmemiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL ETTĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, tazminat davasının uzunluğunun, AĐHS’nin 6/1 maddesi bağlamındaki   “makul süre” gereğine uymadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.   A. Kabuledilebilirlik   Hükümet, AĐHM’den AĐHS’nin 35. maddesi bağlamındaki iç hukuk yollarının   tüketilmesi gereğine uyulmamıꢀ olması nedeniyle ꢀikayeti kabuledilemez bularak   reddetmesini istemiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın yerel mahkemeler önünde ꢀikayetinin esasını   ortaya koymadığını iddia etmiꢀtir.   Baꢀvuran, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, önceki davalarda, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin   benzer itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu gözlemlemektedir (bkz.,   Karakullukçu/Türkiye, no. 49275/99, paragraflar 27-28, 22 Kasım 2005). AĐHM, somut   davada, yukarıda kaydedilen davada vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmasını   gerektiren özel bir durum görmemektedir. Bu nedenle, Hükümet’in bu baꢀlık altındaki   itirazını reddetmektedir.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru, kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   Göz önüne alınması gereken süre, 24 Mayıs 1996’da baꢀlamıꢀ ve 5 Mayıs 2002’de   sona ermiꢀtir. Bu nedenle, iki aꢀamalı yargılamada, dört kez yeniden incelenerek yaklaꢀık beꢀ   yıl dokuz ay sürmüꢀtür.   Hükümet, mevcut dava koꢀullarında idari yargılama süresinin, makul uzunlukta   olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılamayacağını iddia etmiꢀtir. Özellikle baꢀvuranın,   gerekli belgeleri temin etmeyerek ve Ağır Ceza Mahkemesi önündeki duruꢀmalara   katılmayarak yargılamanın uzamasına katkıda bulunduğunu ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuran, Hükümet’in iddialarını reddetmiꢀ, 466 no’lu Kanun kapsamındaki dava   ꢀekli hususunda görüꢀlerini etraflıca sunmuꢀ ve bu baꢀlık altındaki iddialarını yinelemiꢀtir.   Ayrıca, tazminata iliꢀkin yargılamanın, 466 no’lu Kanun kapsamında, bir yıldan az sürdüğü   davaların nüshalarını sunmuꢀtur.   Bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığı, davanın koꢀullarına, bilhassa da   davanın karmaꢀıklığına, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumuna ve davanın ilgililer   açısından arz ettiği öneme bakılarak değerlendirilir (bkz., Frylender/Fransa [BD], no.   30979/96, paragraf 43, AĐHM 2000-VII).   AĐHM sıklıkla mevcut davada ortaya konana benzer meselelerin ortaya konduğu   davalarda AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz., Ali Rıza   Doğan/Türkiye, no. 50165/99, paragraflar 31-39, 22 Aralık 2005, ve Erden/Türkiye, no.   27719/02, paragraflar 20-22, 20 Kasım 2007).   Kendisine sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı   bir sonuca varmasına neden olacak bir delil ya da iddia sunmadığı kanısındadır. Konuya   iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, somut davada yargılama süresinin haddinden fazla   olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı kanısına varmıꢀtır.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, baꢀvuru formunda öncelikle, üç yıl yedi ay boyunca özgürlüğünden   mahrum bırakıldığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur. Đkinci olarak, beraat ettiğinin uzun bir   süre kendisine bildirilmediğini ve bunun, adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini iddia etmiꢀtir.   Son olarak, kendisine ödenmesine karar verilen tazminat miktarını eleꢀtirmiꢀ ve 466 no’lu   Kanun bağlamındaki yargılamanın etkinliğini sorgulamıꢀtır. Eleꢀtirisi, AĐHS’nin 5.   maddesinin 1. paragrafına, 6., 13. ve 41. maddelerine dayanmaktadır.   Baꢀvuran, daha sonra sunduğu görüꢀlerinde, cezai yargılamanın süresine ve ağır ceza   mahkemesi önünde sözlü duruꢀma yapılmamasına değinmiꢀtir.   Ancak, mevcut delilleri değerlendiren AĐHM, baꢀvuranın yukarıda kaydedilen   görüꢀlerinde, AĐHS’de ya da ek Protokoller’de ortaya konan hakların ve özgürlüklerin   ihlalinin yer almadığı sonucuna varmıꢀtır.   Bu nedenle, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca dayanaktan   yoksun olması nedeniyle baꢀvurunun sözkonusu kısmının kabuledilemez olduğuna karar   verilmelidir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran, maddi tazminat olarak toplam 29,490 EUR talep etmiꢀtir. Bu meblağ,   kendisini cezaevinde ziyaret eden ailesinin kazanç kayıplarını ve seyahat masraflarını   kapsamıꢀtır. Ayrıca, manevi tazminat olarak 40,000 EUR talep etmiꢀtir.   Hükümet, meblağa itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı   bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle, sözkonusu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, tazminata   iliꢀkin yargılamanın uzaması sonucu baꢀvuranın, manevi zarara da uğramıꢀ olduğu   kanısındadır. Hakkaniyet temelinde karar vererek, baꢀvurana bu baꢀlık altında 2,500 EUR   ödenmesini öngörmüꢀtür.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için   11,600 EUR talep etmiꢀtir. Avukat ücretlerine ve çeviri masraflarına iliꢀkin belgeler   sunmuꢀtur.   Hükümet, bu meblağa itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre gerçekten ancak gerekli oldukları için   yapıldıklarının ve miktarının makul olduğunun tespit edilmesi halinde, baꢀvuran yargılama   masraf ve giderlerinin kendisine ödenmesine hak kazanmaktadır. Mevcut davada, kendisine   sunulan bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne alan AĐHM, yerel yargılamada   yapılan masraf ve giderlerin karꢀılanması talebini reddetmektedir. Ancak, AĐHM önündeki   yargılama için baꢀvurana 1,350 EUR ödenmesinin uygun olduğu kanısındadır.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Tazminata iliꢀkin yargılama hususundaki ꢀikayetin kabuledilebilir ve baꢀvurunun kalan   kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden sorumlu Hükümet’in yerel para birimine   çevrilmek üzere baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;   (i) manevi tazminat olarak 2,500 EUR (iki bin beꢀ yüz Euro);   (ii) yargılama masraf ve giderleri için 1,350 Euro (bin üç yüz elli Euro);   (iii) yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek her tür vergi.   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının   üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   fıkraları gereğince 4 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.